Кіріспе

30 типті Арисака мылтығы (三十年式歩兵銃) – 1897 жылдан (Мейдзи дәуірінің 30-шы жылы, сол себепті "30 типті" деп аталған) 1905 жылға дейін Жапон императорлық армиясының стандартты жаяу әскер мылтығы болған, дүңгіршелі қайта зарядталатын мылтық.

Тарих және дамуы

Жапон императорлық армиясы 1880 жылдан бері қолданылып келе жатқан Мурата мылтығының орнына 1895 жылдың желтоқсан айында жаңа мылтық әзірлеуді бастады. Жобаны Токиодағы Коишикава Арсеналы полковник Арисака Нариакираның басшылығымен жүргізді және ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қолданылатын мылтықтардың біріншісі болды. 1900 жылға қарай Жапон императорлық армиясының көптеген дивизиялары жаңа мылтықтармен толық жабдықталды. 30-типті мылтық алғашқыда жартылай жиекті 6,5×50 мм Arisaka патроны үшін жасалған. Стандартты мылтықтан басқа, кавалерия және қысқа немесе жеңіл қару қажет болатын басқа да әскерлерге арналған ұзын карабин нұсқасы да болды. Оның көздеу құрылғысын орнатуға болатындығы ерекшелік еді. Прототип "29-типті мылтық" деп аталды, ал жетілдірілгеннен кейін "30-типті" деп қайта аталды. Ол 1899 жылы өндіріске түсті. Бұл қару 30-типті штыкпен жабдықталуы мүмкін еді. 30-типті мылтық Жапон-Ресей соғысында жапондықтардың алдыңғы қатардағы әскерлері қолданды. Бұл 22-типті мылтыққа (сонымен қатар "Мурата" деп те аталады) қарағанда үлкен жетістік болғанымен, сенімділік және қауіпсіздік тұрғысынан кейбір мәселелер болды. Жауынгерлік тәжірибеге сүйене отырып, 1905 жылы жақсартылған 38-типті мылтық енгізілді, бірақ барлық бөлімшелер жаңа үлгіні алмады, нәтижесінде Жапон армиясы Бірінші және кейін Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әртүрлі үлгілерді сақтап қалды. Жапониядан басқа, 30-типті мылтық Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін көптеген елдерге жеткізілді. Ең көп пайдаланған ел Ресей империясы болды, ол 600 000-ға дейін Arisaka мылтығын тапсырыс берді, олардың кем дегенде жартысы 30-типті мылтықтар мен карабиндерден тұрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Ұлыбритания өз Ли-Энфилд мылтықтарының өндірісі сұранысқа жеткенше уақытша шара ретінде Жапониядан 150 000-ға жуық 30-типті және 38-типті мылтықтар мен карабиндерді тапсырыс берді. Осы мылтықтардың бір бөлігі Корольдік теңіз флотына және Лоренс Арабиямен бірге соғысқан араб әскерлеріне берілді. Бұл қарулардың көп бөлігі (30- және 38-типті) 1916 жылы қару-жараққа мұқтаж Ресейге жіберілді. Ресей өз кезегінде Жапониядан мыңдаған 30-типті мылтықтар мен карабиндерді, 35-типті мылтықтарды және 38-типті мылтықтар мен карабиндерді сатып алды. Осы мылтықтардың көпшілігі Финляндияда қалдырылды немесе Финляндия азамат соғысында қызыл финдерден тартып алынды, себебі кеңестік әскерлер оларды Arisaka мылтықтарымен қаруландырды. Кейіннен Финляндия осы мылтықтардың бір бөлігін Эстонияға берді, олар басқа көздерден де алды. Эстония кейіннен кейбір немесе барлық мылтықтарды .303 British патронына ауыстырды, өйткені Ұлыбритания Эстонияны Vickers пулеметтерімен және P14 мылтықтарымен қамтамасыз еткен еді. Ресей азамат соғысында соғысқан Чехословакия легионында да жапондық Arisaka мылтықтары, соның ішінде 30-типті мылтықтар болды.

Түрлері мен түрлендірілген түрлері

Негізгі өндіріс үлгісі – ұзын мылтық болды, бірақ кавалерия және атты әскерлер үшін карабин үлгілері де қол жетімді болды. Мақсаты – кавалерия әскерін заманауи карабинмен жарақтандыру. Стандартты жаяу әскер мылтығынан қысқа оқпан мен тоқпаннан басқа айырмашылықтары: оқпанның үстінде қол сақшысы болмады, артқы көрініс сатысы 1500 метрге дейін ғана көтерілді (стандартты мылтықта 2000 метрге дейін), алдыңғы көріністің екі жағында қорғаныш сақшылары болды, сондай-ақ бұранда тоқтату құлпына және ілгектерге шағын өзгерістер енгізілді. Ілгектер мылтықтың сол жағына жылжытылды, бұл кавалерия әскерінің арқасына бұранданың кіргізілуін болдырмау үшін жасалды. Өндіріске дейінгі үлгіде штык болған жоқ.

Оқу мылтығы

Шамамен 10 000 мылтық 1905-1921 жылдары оқсыз оқу-жаттығу мылтықтарына айналдырылды. Қарудың бұрандалы ұңғысы тегіс ұңғыс етіп кеңейтілді және қабылдағыштағы белгілердің көпшілігі, соның ішінде Императорлық хризантема да жойылды. Оның орнына 空 放 銃 әріптері жазылды, бұл "оқсыз атуға арналған мылтық" дегенді білдіреді.

Маньчжу Арисака

"Манчу Арисака" – 30-типті мылтық пен карабинге жасалған қытайлық келісімшарт. Коллекционерлер оларды "Манчу Арисака" деп атайды, ал Қытайдың ресми әскери атауы белгісіз. Үш нұсқасы бар екені мәлім, олар қабылдағыштағы қытай тіліндегі жазулармен аталады: Куан Хсу 29 жылғы жасалған (光绪二十九年製), Куан Хсу 31 жылғы жасалған (光绪三十一年製) және Куан Хсу 32 жылғы жасалған (光绪三十二年製). Куан Хсу 29 жылғы және Куан Хсу 31 жылғы мылтықтар мен карабиндер, алғашқы 1500 Куан Хсу 29 жылғы мылтықтардан басқа, 30-типті сатылы нысананы қолданған, сиамдық Маузер 45 және 46-типтеріне ұқсас тангентті жапырақты артқы нысаналарымен жабдықталған. Куан Хсу 29 жылғы және Куан Хсу 31 жылғы мылтықтардың жоғарғы қол сақшысы 30-типті мылтықтан өзгеше, тікбұрышты кесігі бар, ол артқы нысананы толығымен жабады. Куан Хсу 32 жылғы мылтықтар стандартты 30-типті артқы нысана сатысын ұстады. Жапондық нұсқасындағы императорлық хризантема таңбасының орнына, қабылдағышта маньчжур императорларының билігін бейнелейтін оралған аждаһа бейнеленген. Аталған мылтықтар сол кездегі Қытай императоры Куан Хсудың есімімен және оның билік жылдарымен байланысты (29-шы, 31-ші және 32-ші жылдар). Куан Хсудың аты мылтықта көрсетілгенімен, осы мылтықтарды Жапониядан әкелуге ықпал еткен нақты тұлға – генерал Юань Шикай болды. Олар туралы мәлімет аз, себебі шамамен 36 000 мылтық пен 7 000 карабин ғана жасалған, ал олардың көп бөлігі 1980-ші жылдары Қытайдан АҚШ-қа импортталған, тозығы жеткен мылтықтар еді.

Солтүстік Қытай карабин көшірмесі

Жапондық 30-типті карабиннің дөңгелек көшірмесі Қытайда Жапонияның марионеттік әскерлерін қаруландыру мақсатымен жасалды. Көбінесе Қытайдың Тяньцзинь қаласында жасалған деп саналады, бұл карабин мен жапондық 30-типті карабиннің басты айырмашылығы – көшірме 7,92×57 мм Маузер (8 мм Маузер) патронымен жасалған және жапондықтар қолданған екі бөліктен тұратын емес, бір бөліктен тұратын саптамасы бар. Алу қабылдағышында жапондық мылтықтар мен карабиндердегі әдеттегі Жапон императорлық хризантемасының орнына шие гүлі бейнеленген.

35-типті әскери-теңіз винтовкасы

Жапон императорлық теңіз күштері үшін жаңартылған және жетілдірілген 30-типті.