Кіріспе

Уайкато қауымдастығы Уайкато қаласы, Жаңа Зеландия.

Солтүстікке қарай, әуежайға жақын жерде Тамихана қауымдастығы (Раунгаити мараи орналасқан жер) және түпнұсқа Матамата паның қалдықтары бар. Шығысқа қарай Уордвилл және Туранга-о-Моана, батысқа қарай Уолтон, ал оңтүстікке қарай Матамата қаласы орналасқан.

Ерте тарих

Колонизациядан бұрын, қазіргі Вахароаның төңірегіндегі және оны қамтитын аймақ Нгати Хауа тайпасының иелігінде болды. 1830 жылы Нгати Хауа басшысы Те Вахароа қазіргі елді мекеннен бірнеше шақырым солтүстікке қарай Матамата пасын салды. Алфред Несбит Браун алғаш рет 1833 жылы бұл аймаққа келді және 1835 жылы жақын жерде Матамата миссиялық станциясын құрды. 1865 жылы Жосия Ферт Те Вахароаның ұлы Вирему Тамиханадан төңіректегі жерлерді сатып ала бастады. Ферт жерді біртіндеп жеке меншік учаскелеріне айналдырды. Осы аймақ Матамата иелігі деп аталды. Бүгінде осы иеліктің бір бөлігі Вахароа елді мекенін құрайды.

Құру

1886 жылы Ферт Вахароа қалашығын сол кезде салынып біткен жаңа теміржол станциясы – Вахароа станциясының төңірегінде салды. Ол шіркеу, мектеп және сүт зауытын ашып, жерді ¼ акрлік учаскелерге бөлді. 1921 жылы қалада май зауыты салынды. Тағы бір жергілікті кәсіп – зығыр өндірісі болды: сол кезде қалада зығыр өңдеу зауыты да жұмыс істеді. Сент-Дэвидс пресвитериан шіркеуі 1925 жылғы 18 қазанда тойланды. 1916 жылы жиналыстар өткізу залдары салынды.

Темір жол станциясы

Вахароаның Кинлит тармағында Питт көшесіне қарама-қарсы 1886 жылдың 8 наурызында флаг станциясы ашылды, Темза аңғары мен Роторуа темір жолы компаниясы оны 8 наурызда Морринсвилльден Тірауға (сол кезде Оксфорд деп аталған) ашты. Жаңа Зеландия темір жолдары департаменті 1886 жылдың 1 сәуірінде желіні өз басқаруына алды. Станцияда 4 метрлік 2 метрлік баспана, мал айдау алаңы және екі коттедж болды. 1955 жылы тағы бір мемлекеттік үй салынды. 1893 жылдан 1900 жылға дейін станцияда Гунгер басқаратын пошта бөлімі жұмыс істеді. 1896 жылға қарай платформа, арба кіретін жол, жүк түсіретін алаң, қой айдау алаңы және 33 вагонға арналған айналым жолы салынды. Айналым жолы 1899 жылға қарай 40 вагонға, ал 1964 жылға қарай 62 вагонға дейін ұзартылды. 1911 жылға қарай 12 метрлік 9 метрлік қойма да болды. Станция 1923 жылы қайта салынды, 1924 жылы веранда қосылды және 1968 жылдың 12 қарашасында жолаушылар тасымалы, ал 1981 жылдың 29 наурызында жеке иеліктегі теміржолдардан басқа жүк тасымалы тоқтатылды. 1925 жылдан бастап 1995 жылы Анкор сүт зауыты жабылғанға дейін Вайкато кооперативтік сүт зауытының теміржолға қосылуы болды, ал зауыт 2005 жылы бұзылды. Icepak әлі де жеке теміржолға ие.

Мара

Вахароа қауымы өте жақын, көптеген адамдары Нгати Хауа ивисіне жатады. Жергілікті Раунгаити Марае Нгати Ранги Тавахики және Нгати Те Ороның Нгати Хауа хапуларымен, сондай-ақ Вайкато Тайнуи ивиімен байланысты. Оның құрамында Те Оро жиналыс үйі бар. 2020 жылдың қазан айында Үкімет Мараені және тағы 4 Нгати Хауа мараесын жаңартуға провинциялық даму қорынан 734 311 доллар бөлді, соның нәтижесінде 7 жұмыс орны құрылды.

Білім

Те Кура о Вахароа – бұл қалашықтағы мемлекеттік бастауыш мектеп, ол 1-6 сынып оқушыларына маори тілінде білім береді. Ол 1887 жылы ашылған, ал қазіргі ғимараттар 1949, 1957, 1965 және 1967 жылдары салынған. Уайрере мектебі – Вахароаның солтүстік-батысындағы Уордвилл ауданында орналасқан, аралас білім беретін мемлекеттік бастауыш мектеп.