Кіріспе

Қозғалтқыш поршенінің жүріс кезеңі
Ішкі жану қозғалтқышында "жүріс" термині мынадай байланысты мағыналарды білдіреді:
Қозғалтқыш циклінің кезеңі (мысалы, сығылу жүрісі, шығару жүрісі), осы кезеңде поршень жоғарыдан төменге немесе кері бағытта қозғалады. Поршеньдік қозғалтқышта қолданылатын қуат циклінің түрі (мысалы, екі жүрісті, төрт жүрісті қозғалтқыш). "Жүріс ұзындығы" – поршеньнің әрбір циклда жүретін қашықтығы. Жүріс ұзындығы, сондай-ақ цилиндр диаметрі, қозғалтқыштың көлемін анықтайды.

Қуат циклының фазалары

Көбінесе қолданылатын қозғалтқыш фазалары немесе соққылары (яғни, төрт тактты қозғалтқышта қолданылатындары) төменде сипатталған. Басқа типтегі қозғалтқыштарда мүлдем басқа фазалар болуы мүмкін.

Индукциялық-сауықтыру соққысы

Индукциялық жүріс – төрт жүрісті (мысалы, Отто циклы немесе Дизель циклы) қозғалтқыштың алғашқы кезеңі. Онда поршень төмен қарай жылжып, жартылай вакуум құрайды, ол жанар май мен ауа қоспасын (немесе тікелей шашырату қозғалтқышында тек ауаны) жану камерасына тартады. Қоспа цилиндрдің үстіңгі жағындағы кіріктіру клапаны арқылы цилиндрге енгізіледі.

Сығу жүрісі

Қысылу тактысы - төрт тактілі қозғалтқыштың төрт сатысының екіншісі. Осы сатыда, ауа-отын қоспасы (немесе тікелей шашырату қозғалтқыштарында тек ауа) поршеньмен цилиндрдің ең жоғарғы нүктесіне дейін қысылады. Бұл поршеньнің жоғары қарай жылжуының нәтижесінде камера көлемінің азаюына байланысты болады. Осы сатының соңына қарай, қоспа бензин қозғалтқыштарында ұсқынмен, ал дизель қозғалтқыштарында өзінен-өзі тұтанады.

Жанар-жағар майдың қуаттылығы-шығылу соққысы

Жану фазасы – үшінші кезең, онда тұтанған жанар-май қоспасы кеңейіп, поршенді төмен қарай итеріп жібереді. Осы кеңеюден туындаған күш қозғалтқыштың қуатын қамтамасыз етеді.

Құю соққысы

Қоқыс шығару кезеңі төрт тактілі қозғалтқыштың соңғы кезеңі болып табылады. Осы кезеңде поршень жоғары қарай жылжып, жану тактісінде пайда болған газдарды сығымдап шығарады. Газдар цилиндрдің үстіңгі жағындағы қақпақ клапаны арқылы шығып кетеді. Бұл кезеңнің соңында қақпақ клапаны жабылып, сору клапаны ашылады, кейін жаңа ауа-отын қоспасын цилиндрге кіргізу үшін жабылады, осылайша процесс қайталанады.

Қуат циклдерінің түрлері

Пістенді қозғалтқышта қолданылатын термодинамикалық цикл көбінесе циклді аяқтау үшін қажетті соққылар санымен сипатталады. Қозғалтқыштардың ең көп таралған түрлері – екі тактылі және төрт тактылі. Сирек кездесетін конструкцияларға бір тактылі, бес тактылі, алты тактылі, сондай-ақ екі және төрт тактылі қозғалтқыштар жатады.

Бір соққылы қозғалтқыш

Гранада, Испанияда орналасқан INNengine компаниясы екі жағында төрт поршеннен орналасқан, жалпы саны сегіз поршенді қарсы поршенді қозғалтқышты ойлап тапты. Барлық поршеньдерді бірге ұстап тұратын бекітілген таяқшалар бар, және олар бір жану камерасын бөліседі. Бұл таяқшалар тербелісті толқын тәрізді пішіні бар пластиналарға басады, бұл таяқшалардың поршеньдерді синхронды және тегіс процесте басып, босатуына мүмкіндік береді. "e REX" деп аталатын бұл қозғалтқыш, дәстүрлі 4 тактілі қозғалтқышқа қарағанда 4 есе көп қуат импульстарын, ал 2 тактіліге қарағанда 2 есе көп қуат импульстарын тудырады. "e REX" бір тактілі қозғалтқыш деп аталғанымен, оның шын мәнінде екі тактілі қозғалтқыш екені туралы пікірталас бар. Оған бір тактілі деген атау беруіне себебі, әрбір поршень қозғалтқыш айналымының жартысында екі тактты (яғни, қысу/жану және шығарынды/қабылдау) орындайды. INNengine логикасы бойынша, екі тактты жарты айналымға көбейту нәтижесінде патенттелген "1 такт" деген атау пайда болды.

Екі соққылы қозғалтқыш

Екі такты қозғалтқыштар қуат циклын әрбір екі тактыда аяқтайды, яғни бір коленвал айналымында қуат циклы толыққан болады. Екі такты қозғалтқыштар көбінесе (әсіресе үлкен) теңіз қозғалтқыштарында, сыртқы қуат құралдарында (мысалы, шөп шабу машиналары және тісті аралар) және мотоциклдерде қолданылады.

Төрт соғыслы қозғалтқыш

Төрт тактілі қозғалтқыштар әрбір төрт тактта қуат циклын аяқтайды, яғни бір қуат циклы коленвалдың екі толық айналымында орындалады. Автомобильдерде қолданылатын көптеген қозғалтқыштар төрт тактілі болып жасалған.

Бес тактылы қозғалтқыш

Бес соққылы қозғалтқыштар әрбір бес соққыда қуат циклын аяқтайды. Қозғалтқыш қазіргі таңда тек прототип болып табылады.

Алты сортты қозғалтқыш

Алты тактілі қозғалтқыштар қуат циклын әр алты тактта аяқтайды, яғни бір қуат циклы әр үш коленвал айналымында толыққан болады.

Ұзындығы

Штурм ұзындығы – поршеньнің цилиндр ішінде қозғалатын қашықтығын көрсетеді, ол коленвалдағы кривошиптермен анықталады. Қозғалтқыш көлемі цилиндрдің көлденең қимасының ауданының (диаметрі арқылы анықталады) штурм ұзындығына көбейтілуі арқылы есептеледі. Бұл сан қозғалтқыштағы цилиндрлер санына көбейтіліп, жалпы көлем анықталады.

Булы қозғалтқыш

Инсульт термині локомотив цилиндрінде поршеньнің жүрісіне де қатысты қолданылуы мүмкін.