Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оретани немесе Оретани (грекше: Orissioi) – Римдік Испания болған Иберия түбегінің солтүстік-шығысында, Баэтис (Гвадалкивир) өзенінің жоғарғы ағысында, шығыс Мариан тауында (Сьерра Морена) және қазіргі Ла-Манчаның оңтүстік бөлігінде қоныстанған Римге дейінгі ежелгі Иберия халқы.
The Oretani or Oretanii (Greek: Orissioi) were a pre Roman ancient Iberian people (in the geographical sense) of the Iberian Peninsula (the Roman Hispania), that lived in northeastern Andalusia, in the upper Baetis (Guadalquivir) river valley, eastern Marianus Mons (Sierra Morena), and the southern area of present day La Mancha.
Шығу тегі
Олар Иберия тайпасы, кельт тайпасы немесе кельт пен Иберияның аралас тайпасы немесе тайпалық конфедерация болуы мүмкін (соның салдарынан кельтиберлермен байланысты). Қазіргі Ла-Маншадағы мантесан/ментесан/мантасан тайпалары және Оретаниядағы герман тайпалары (Шығыс Мариан Монс, Сьерра Морена және батыс Жабалон өзені аңғарында) кейде Оретан тайпаларының құрамына кіретін болса да, олардың Оретан тайпалары болғандығы нақты емес.
They could have been an Iberian tribe, a Celtic one, or a mixed Celtic and Iberian tribe or tribal confederacy (and hence related to the Celtiberians). The Mantesani/Mentesani/Mantasani of present day La Mancha and the Germani (of Oretania) in eastern Marianus Mons (Sierra Morena) and west Jabalón river valley are sometimes included in the Oretani, but it is not certain if they were Oretani tribes.
Аумағы
Оретания елі, Оретандықтардың жері, Сиерра-Морена тауының шығысында орналасқан. Оған Сиудад-Реал провинциясының көп бөлігі (батыс жағынан басқа), Хаен провинциясының солтүстік бөлігі және Альбасете провинциясының батыс жартысы кірген. Рим географы Плиний Ескі 14 қаланы тізімдеген, олардың ішінде Туиа/Тугия (мүмкін Тоя), Салария (мүмкін Убеда/Баэза), Биатия, Кастуло/Кастулум (астана болған, кейіннен вестготтардың епископтығына айналған; орта ғасырлық атауы Казлона, Хаенде орналасқан), Лупария, Сервария және Салика. Ал Диодор Сицилиялық 12 қаланың тізімін келтірген. Басқа дереккөздерде Либиссоса (мүмкін Лезуза), Амторгис, Илорчи, Хелисен/Хелике (мүмкін Эльче-де-ла-Сьерра немесе Эльче), Баэкула/Бекор (Байлен, Хаен), Илюция, Нобила және Кусиби қалалары есімдері кездеседі.
Oretania, the country of the Oretani, was located in the eastern Sierra Morena, which included most of the province of Ciudad Real except its western end, the northern section of the province of Jaén, the western half of the province of Albacete. The Roman geographer Pliny the Elder lists 14 cities, including Tuia/Tugia (perhaps Toya), Salaria (perhaps Úbeda/Baeza), Biatia, Castulo/Castulum (presumed capital, later becoming a Visigothic bishopric; medieval name Cazlona, in Jaén), Luparia, Cervaria and Salica, whilst Diodorus Siculus lists 12 towns. Other sources mention the towns of Libissosa (perhaps Lezuza), Amtorgis, Ilorci, Helicen/Helike (perhaps Elche de la Sierra or Elche), Baecula/Bekor (Bailén, Jaén), Ilucia, Nobila and Cusibi.
Мәдениет
Кейбір деректер бойынша, олар иберий тілінде сөйлеген, ал басқалары олардың тілі кельт тіліне жақын болған, кельтиберлер сияқты. Солтүстік Оретани халқы герман және мантесан деп те аталған. Оретан аймағындағы маңызды археологиялық орындар: Линарес, Ла Каролина, Монтиел, Вальдепенас, Алмагро, Орето, Зукека және Серро де лас Кабезас.
They are believed by some to have spoken an Iberian language, by others to have been Celtic language, akin to the Celtiberians, as the northern Oretani were also called Germani and Mantesani. The main archaeological sites in the Oretanian area are Linares, La Carolina, Montiel, Valdepeñas, Almagro, Oreto and Zuqueca, and Cerro de las Cabezas.
Тарих
Оретанилер б.з.д. III ғасырының соңына дейін тәуелсіздігін сақтап келді, 228 жылы олардың қуатты патшасы Орисон Гелицен шайқасында жеңіліске ұшырады. Алайда, 227 жылы Орисонның жеңілуі және одан кейін Карфагенмен жасалған одақ, герман одақтастарымен үлкен шиеленіске алып келді. Герман тайпалары 221 жылға дейін Пуни экспансиясына қарсы тұрды, содан кейін Ганнибалға бағынды. Олар, әрине, Екінші Пуни соғысы басталғанда Африкаға жіберілген Оретан әскерлерінің құрамында болды.
The Oretani remained independent until the late 3rd Century BC, when their powerful King Orison was defeated at the Battle of Helicen in 228 BC. Orison's defeat in 227 BC and the subsequent alliance with Carthage, however, caused major friction with their Germani allies who continued to resist Punic expansion until being subdued by Hannibal in 221 BC; the latter were certainly amongst the Oretani troops sent to Africa at the outbreak of the Second Punic War.
Романшалау
Германилер сияқты, Оретанилердің де Римге қатысты жаулық көзқарасы азайған сияқты, және б.з.д. 156 жылы екі халық та Испания Цитериор провинциясына қосылды, бірақ бірнеше ғасырлар бойына өздерінің иберий мәдени ерекшеліктерін сақтап қалды.
Like the Germani, the Oretani appear to have adopted a less hostile stance towards Rome and in 156 BC both peoples were included into Hispania Citerior Province, though retaining their Iberian cultural identity for several more centuries.