Кіріспе
Джулиан Мейдің ғылыми-фантастикалық және болжамдық фантастика кітаптар сериясы. "Плиоцендегі жер аударылу сағасы" (немесе "Жер аударылушылар сағасы") – Джулиан Мейдің 1980 жылдардың басында алғаш жарияланған ғылыми-фантастикалық және болжамдық фантастика кітаптарының сериясы. Ол төрт кітаптан тұрады: "Көп түрлі түсті жер", "Алтын тоға", "Тумаған король" және "Қарсылас". Оқиғаның басында Гибралтар бұғазы жабылып, Жерорта теңізі құрғап, бос жатыр. "Көп түрлі түсті жер" және "Алтын тоға" кітаптары Гибралтардағы жарылысқа дейін және оның кезінде Еуропада өтеді. Занклен су тасқыны деп аталатын геологиялық құбылысқа негізделген жарылыс пен Жерорта теңізінің жылдам толуы "Алтын тоға" кітабындағы Вагнериандық кульминацияны құрайды, онда шетелдіктер мен уақыт саяхатшылары осы апаттың құрбаны болады.
The Saga of Pliocene Exile (or the Saga of the Exiles) is a series of science / speculative fiction books by Julian May, first published in the early 1980s. It consists of four books: The Many Colored Land, The Golden Torc, The Nonborn King and The Adversary. At the start of the story, the Strait of Gibraltar is closed and the Mediterranean Sea is dry and empty. The Many Colored Land and The Golden Torc are set in Europe just before and during the rupture at Gibraltar. The rupture and the rapid filling of the Mediterranean, based on the geological event known as the Zanclean Flood, form a Wagnerian climax to The Golden Torc, in which aliens and time traveling humans are caught up in this cataclysm.
Негізгі оқиға
Плиоцендегі жер аударылу сағасы (кейбір нарықтарда жер аударылу сағасы деп аталады) – 21-ші ғасырдың соңы мен 22-ші ғасырдың басындағы бір топ шеттенушілердің, қазіргі араласудан кейінгі галактикалық қоғамның күрделілігі мен саясатынан қашу үшін Плиоцен дәуіріне бір реттік уақыт қақпасы арқылы саяхаттап, қарапайым утопия табу үмітімен жасаған оқиғаларын баяндайды. Алайда, Плиоцен Еуропасында саяхатшылар тапқан шындық олардың күткенінен мүлдем өзгеше. Групп Гриннің уақыт саяхатшылары Плиоценде екі түрлі (диморфты) шетелдіктерден – Тану мен Фирвулагтан тұратын жаратылыстардың бар екенін біледі. Діни қуғын-сүргіннен өз галактикасынан қашқан бұл шетелдіктер, "жанды" кемесі Жерге құлағанда Плиоцен Жерінде қалып қойды. Тану мен Фирвулагтың метапсихикалық қабілеттері бар және олар өте ұзақ өмір сүреді. Танулар торк сияқты құрылғыны қолданып, жасырын метапсихикалық қабілеттерін ішінара жұмыс істеуге келтіреді, ал Фирвулагтар табиғи метапсихиктер, бірақ Тануға қарағанда қабілеттері шектеулі. Жер, Тану мен Фирвулагтың генетикалық тұрғыдан ең үйлесімді болғандықтан, жаңа мекен ретінде таңдалды. Уақыт өте келе, екі жаратылыс та (әсіресе Тану) Жердегі және күн сәулесінің жоғары деңгейіне байланысты көбеюде қиындықтарға тап болды. Уақытпен саяхаттайтын адамдар Плиоценге келген кезде Тану олардың көпшілігін құл етіп алды. Бұл мәселені шешу үшін, олар жасырын метапсихикалық қабілеттері бар адамдармен араласып, адамзатты Плиоцен қоғамына біріктірді. Фирвулаг шетелдіктері, көбінесе, Танудан мықтырақ және Жердегі радиацияның жоғары деңгейіне аз сезімтал. Фирвулагтар адамдармен араласпауды және Танудың адамдарды өздерінің қоғамына енгізу шешімімен келіспейді, олар өздерінің туған жерлерінің дәстүрлерін сақтауды жөн көреді. Кейбір адамдар Танудың құлдығынан қашып, кішкентай жасырын ауылдарда еркін өмір сүруді таңдайды. Оларды екі шетелдік жаратылыс та, сондай-ақ біріккен адамзат та "төмендегілер" деп атайды. Табиғи түрде, барлық шетелдіктер мен азат адамдар арасындағы қарым-қатынас керістікке толы, бірақ бұл әртүрлі жолдармен көрінеді және шетелдіктердің метапсихикалық күштерімен одан әрі күрделенеді. Барлығы Групп Грин мүшелерінің келуімен басталады.
Плиоцен қақпасы
Уақытпен саяхаттаудың ашылуы үлкен ғылыми жетістік болғанымен, оның практикалық қолданысы шектеулі. Алғашқы жаңалықтан кейін, оның өте нақты географиялық және басқа да талаптарына байланысты, уақыт қақпасы тек бір жерде және өткеннің бір ғана уақыт сәтінде жұмыс істейтіні анықталды. Бұл құрылғы адамдарды, жануарларды және заттарды Плиоцен дәуіріне зақымсыз жеткізуге мүмкіндік береді, бірақ Плиоценнен уақыт бойынша алға саяхаттауға жасалған кез келген әрекет саяхатшыны немесе затты бірден алты миллион жылға қартайтады. Бұл порталды тірі организмдер мен басқа да органикалық заттар үшін бір бағытты сапарға айналдырады. Бұл шектеу уақыт саяхатшыларымен байланыс орнатуды дайынсыз қылып, оны соқыр, бір бағытты сапарға айналдырды. Ғалымның қайтысынан кейін оның әйелі 21-ші ғасырдың соңы мен 22-ші ғасырдың басында қазіргі әлемнен қашып, Плиоцен дәуірінің шартты қарапайымдылығында жаңа өмір бастауға үміттене жеделдетілгендер мен шеттенушілердің үздіксіз ағынына тап болады. Әйел ақырында мойынсұрып, Плиоцен дәуірінде тіршілік ету және кәсіптік қызметпен айналысу үшін қажетті білімді алуға арналған "топтар" үшін тұрақты оқу бағдарламасын құрады. Өткенге кез келген нәрсенің араласуын болдырмау үшін Галактикалық орта барлық әйелдерді сальпингэктомия арқылы стерильдейді, содан кейін ғана оларға өткенге оралуға рұқсат береді және жүз жылдың ішінде ыдырамайтын ешқандай жоғары технологияны алып кетуге тыйым салады. Сондай-ақ, Milieu кез келген оперативті метапсихиктерге де рұқсат бермейді.
Тану мен Фирвулаг
Плиоцен дәуірінде өмір сүрген экзотиктер, Жер бетінде адамдар пайда болғаннан миллиондаған жылдар бұрын өмір сүргеніне қарамастан, кельт мифологиясының Туатха Де Данан және Фирболгтарына өте ұқсас. Экзотиктер «Тану» және «Фирвулаг» деп аталады және бірге бір диморфтық нәсілді құрайды. Фирвулагтар – бұл нәсілдің «метапсихикалық әрекет ететін» [төменде қараңыз] мүшелері, ал Танулар – «метапсихикалық жасырын» бөлігі. Дегенмен, Фирвулагтардың көпшілігі әлсіз психикалық күшке ие, ал Танулар торк киеді, ол олардың психикалық күштерін пайдалануға мүмкіндік беретін күшейткіш құрылғы. Танулар Фирвулагтарға қарағанда әдетте гөрі әлдеқайда ұзақ өмір сүреді. Плиоцендегі жер аудару сағасының төрт кітабында мың жылдан астам ғұмыр көрген, Жерде тумаған және осы себепті «алғашқы келгендер» деп аталатын Танулар көптеп кездеседі. «Алғашқы келгендер» мысалына Тагдал патшасы, Афалияхтың Селадейрі және Дионкет Лорд-емшісі кіреді. Фирвулагтар көбінесе оларша ұзақ өмір сүрмейді, бірақ олардың да өз «алғашқы келгендері» бар (солардың ішінде Йеочи патшасы және Бір көзді Паллол), бірақ олар физикалық тұрғыдан мықтырақ және Тануларға қарағанда Жердің радиациясына төзімді. Тану мен Фирвулагтар ашкөз жаулар, әрбір нәсіл бір-біріне үнемі шабуыл жасайды. Бұл ережеден тек Ұлы Жекпе-жек ритуалынан бір ай бұрын және кейін ғана ауытқулар болады, ол Тану мен Фирвулагты кездестіретін гладиаторлық сайыс. Бұл екі ай «Ауырсыздану» деп аталады және екі нәсіл арасында сауда жасауға, сондай-ақ Ұлы Жекпе-жектің өтетін орнына байланысты Ақ күміс жазығына немесе Алтын даласына қауіпсіз сапар жасауға мүмкіндік береді. (Келесі жылғы Жекпе-жектің жеңімпаздары келесі жарысты өткізеді.) Фирвулаг нәрестелері жиі Тану аналарынан туады, олардың денесінде Фирвулаг гендері рецессивті түрде сақталады. Бұл нәрестелер оларды Фирвулагтарға аман-есен тапсырғанға дейін күтімге алынады. Фирвулагтар ешқашан Тану нәрестелерін дүниеге getirмейді. Екі нәсілдің өкілдерін – Тану мен Фирвулагты – темірден жасалған заттар өлтіре алады, олар оны «қан металлы» деп атайды. Оның қару ретінде қолданылуына олардың шайқас кодексі тыйым салады және барлық темір заттар уақыт саяхатшыларынан тартып алынып, жойылды. Экзотиктерді өлтіру өте қиын болғандықтан, қарапайым адамдар осы әлсіздікті білгеннен кейін оны пайдаланады.
Тану
Тану (мысалы, Нодонн шайқас шебері, Кухал Жер сілкінуші, Миннанон еретик және т.б.) өте биік, жіңішке денелі және әдемі, Оңтүстік-Батыс Еуропаның ірі қалаларында өмір сүреді. Олар көбінесе ақшыл шашты және жасыл немесе көк көзді болады. Олардың әйелдерінің ұзын, салбыраған, белдеріне дейін төмен түсетін кеудесі болады. Torcs арқылы олардың жасырын метапсихикалық қабілеттері оянғаннан бастап, олардың күші Firvulag-тің қабілеттерінен орташа есеппен күштірек және кең ауқымды болады; алайда, Firvulag Танудан сандар жағынан көп есе артық, бұл бұрынғыда екі нәсілдің арасында тепе-теңдік болғанын көрсетеді. Дегенмен, серияның бірінші кітабының басталуына дейінгі соңғы қырық жылда Тану үстемдікке ие болды. Олардың адамдарды көбею қабілетін арттыру үшін пайдалануы олардың санының өсуіне әкелді, бірақ бұл толыққанды Тану емес, Тану мен адамның будандары. Олар сонымен қатар көптеген сұр Torc киген адамдармен қатарын толықтырады. Бұл оларға Ұлы Шайқаста (Тану мен Фирулаг арасындағы жылдық ритуалдық соғыс) үстемдік береді, себебі осы "жартылай тұқымдар" олардың жағында шайқасады. Тану соңғы қырық жыл бойы адамзатты пайдалануы және адамның жаңалықтары, мысалы, сұр Torc шабуылдық тобы және жылқыға ұқсас халикотерлерді (жергілікті атауы 'халико') атқа міну үшін пайдалану арқасында Шайқаста сөзсіз жеңіске жетті, бұл Firvulag-та жоқ Тану кавалериясын құрады.
Тану/адам будандары
Танулар адамдарды көбейту үшін пайдаланатындықтан, «Танулардың» көптегені шындығында Тану-адам будандары (мысалы, Чемпион Блейн, Альберон Миндетер, Қара көз Катлинел және т.б.). Танулардың арасында кеңінен қабылданған пікір бойынша, егер адам Тану сияқты көрінсе, ол Тану болып есептеледі, дәл сол сияқты алтын торт киетін адамдар құрметті Тану саналады. Дегенмен, консервативті Танулар тарапынан оларға қатысты белгілі бір кемсітушілік бар. Таза Тану мен будандар арасында айырмашылықтар бар. Будандар көбінесе денесінде қылыш, қараңғырақ, қалың келбетті және Танудың нәзік сұлулығынан кем. Олардың дене бітімі де мықтырақ, метапсихикалық қабілеттері де күштірек болады. Фирулаг пен Танудан өзгеше, будандар темірмен уланбайды, Жердің радиациялық деңгейіне де аз әсер етеді, сондай-ақ Фирулаг немесе қара тортты балалар тудыру мүмкіндігі де төмен (алтын торттар деп аталатын ой-қиялды күшейткіштермен үйлеспейді, олар Тануға олардың әдетте жасырын метафункцияларын пайдалануға мүмкіндік береді).
Өрлеу
Фирулагтар (мысалы, Фитарн Пеглег) көбінесе Танулардан кішкентай, қараңғы және сұлулығымен ерекшеленбейді, бірақ бұл әрқашан солай бола бермейді, араларында алыптары да бар. Кейбір Фирулагтар қазіргі заманғы көшеде көзге түспейтіндей үлкен, ал Фирулагтардың ең батырлары мен басшылары (мысалы, Паллол Бір көз, Бетуларн Ақ қол, Медор Шайқас шебері және т.б.) – сонымен қатар ең күшті саналы қабілеттеріне ие – нағыз алыптар, 8-12 фут биіктікте және зор күшті. Алыптар өздерін көбінесе "огр" деп, ал кішкентай Фирулагтар "гном" немесе "гоблин" деп атайды. Фирулагтар көбінесе Танулардан алыс, тауларда және үңгірлерде өмір сүреді, сонымен қатар адамдар мен Тануларды жек көреді. Әсіресе, огрлар адамзатты ең алдымен дәмді олжа деп санайды. Серияның басында олар Тану режимінен қашқан "төменгі топ" адамдармен шатқақ келісімге келген. Фирулагтар негізінен шығармашылық өнерге бейім, өздерінің айналасына қорқынышты иллюзиялар орап, шайқаста қарсыластарын қорқыту үшін жаңсақтық пен азапты көрсетеді. Олар – мерттіктей күрескерлер, бірлесіп жұмыс істегенде адамның немесе әлсіз Танудың санасын иллюзияларымен толығымен бұзуға қабілді. Фирулагтардың әскери дәстүрі өте консервативті. Танулар мен олардың атты әскерінен айырмашылығы, олар шайқасқа халикоға мініп бармайды. Олар обсидианнан жасалған қару-жарақ киеді және обсидиан балталы қылыштармен, обсидиан ұшы бар найзалармен соғысады. Шайқаста олар ұйымдаспаған жаяу әскердей шабуылдайды. Әдетте, шайқастың алғашқы шағылысында найзаларын лақтырып, содан кейін қылыштарын және саналық күштерін қолданады. Соңғы 40 жылда Фирулагтар барлық Ұлы Шайқастарда жеңіліске ұшырады, себебі олардың ұйымдаспаған және тәртіпсіз жаяу әскері ауыр атты әскердің шабуылына төтеп бере алмайды. Шығып кеткен адамдар Тануға ауыр атты әскер туралы түсінік енгізіп, халиколарды санамен бағынуға көмектесті. Ұлы Шайқастардағы жеңілістерінің салдарынан Фирулагтар соңғы кезде үмітін үзді және, мысалы, мадам Гудериан сияқты "төменгі топ" адамдарды әскери кеңесшілер ретінде қабылдауға дайын. Серияның кейінірек бөлігінде Фирулагтар жаңа басшылық астында Танулар мен адамдарға зиян келтіретін әскери тактиканы және жабдықты көбірек пайдалана бастады.
Үрлеушілер
Howlers – Фирвулаг тауларында қоныстанған, Фирвулагтың бүлікші тобы. Олар Тану мен Фирвулаг арасындағы мәңгілік антагонизм мәселесіне байланысты, серияның бірінші кітабының басталуына 800 жыл бұрын негізгі Фирвулаг қоғамынан бөлініп кетті. Howlers көбінесе бейбітшілдікке ұмтылатын халық және Тану арасындағы Бейбітшілік фракциясымен рухани, тіпті нақты одақтас болды. Бұл фракция Тану мен Фирвулагтың соғыс дініне қарсы тұрды. Радийге толы тауларда ұзақ уақыт бойы қауіпті радиацияға ұшырағаннан кейін, олар өздеріне деген жек көру сезімімен толған, қорқынышты, деформацияланған жандарға айналды және өз аумағына басып кіргендерге шабуылдайды. Формальды түрде оларды Фирвулаг патшасы билейді, бірақ бұл тек атау ғана, өйткені олардың өз патшасы – Суголл бар. Суголлдың өзінің мәлімдемесіне де, қалған Howlers-тің куәлігіне де сүйенсек, Суголл барлық жағынан – ой-қиялының күшімен, денелік қабілетімен және, ең бастысы, физикалық деформациясымен Howlers-тің алдында тұр. Суголл көбінесе әдемі, иллюзиялық кейіпте болып көрінгенмен, ол барлық Howlers-тің ең қорқыныштысы және ең үрейлісі. Серияның соңында Howlers радиоактивті тау үйін тастап, Firvulag қаласы Нионелге көшіп кетеді, онда өздерінің қорқынышты мутацияларын қандай да бір деңгейде қалыпқа келтіру үшін генетикалық жоспар құрады. Бұл жоспардың маңызды бөлігі – генетикалық қорын бұзылмаған аллельдермен жаңарту үшін адамдармен будандасу. Бұл схеманы Мурья, Тану астанасынан қашқан, сәл ақылдан адасқан, алтын торк адам генетикасы шебері Грег Доннет жасады. Howlers өздерінің мутацияларын жасыру үшін әдемі иллюзиялар жасай білсе де, бұл иллюзиялар қалыпты Фирвулагтарға әсер етпейді. Алайда, олар адамдар үшін өте тиімді, және бұл Грег Доннеттің жоспарлары үшін өте пайдалы.
Ленадағы жарыс
Бұл халық туралы аз ғана мәлімет белгілі. Олар Тану мен Фирвулагтар сияқты бір галактикадан, бірақ басқа планетадан шыққан. Тану мен Фирвулагтар Дуат планетасынан келген, ол бүкіл галактикаға атын берген. Ал бұл нәсіл Ленеден таралған. Роман оқиғалары басталар алдында мыңдаған жылдар бұрын Дуат тұрғындары жұлдызаралық саяхатты дамытып, өздерінің галактикасындағы басқа планеталарды жайлап алды. Бұл басқа планеталар «Дуаттың қыздары» деп аталып, «Қыздар әлемі» деп белгіленді. Бірнеше соғыс пен уақыт өте келе Дуат басқа әлемдерден оқшауланды. Қыздар әлемінен Лене ғана ғарышқа саяхат мүмкіндігін сақтап қалды, бірақ реакциялық қозғалтқыштары өте қарапайым болды. Соғыс Дуатты климаты күрт өзгеретін жағдайға жеткізді. Осының салдарынан Дуатта мыңнан астам ұрпақ өмір сүрген соң, нәсіл екі бөлек нәсілге – Тану мен Фирвулагқа – бөлінді. Танулар ашық, бұлтты жазықтарда өмір сүрді, бойлары биік әрі сымбатты болды. Олардың метапсихикалық қабілеттері жасырын болды, сондықтан олар торктарды қолданып, метапсихикалық әрекеттің шектеулі түріне жетті. Фирвулагтар суық, биік тауларда, кендерде жұмыс істейтін асыл тастардың жанында мекендеді, олар кішкентай, мықты және табиғи түрде қабілетті болды, бірақ көпшілігінің күші әлсіз болды және олар көбінесе шығармашылық пен алыстан көру қабілетімен шектелді. Екі нәсіл де бір-біріне жау болып, олардың арасындағы соғысты ресмилеу үшін жоғары дәрежеде рәсімделген шайқас дінін құрды. Ғылым жұлдызаралық саяхатқа мүмкіндік беретіндей деңгейге жеткенде (қыздар әлемі), Дуат қайтадан ашылды. Бастапқы нәсіл өздерінен бөлініп кеткен нәсілдердің айырмашылығына таң қалды, бірақ содан кейін торктар қыздар әлемінің көптеген, бірақ барлық емес тұрғындарына да жақсы әсер ететіні анықталды. Ленеден шыққан кейбір (әйел) мүшелер, «Кеме серіктері» деп аталатын, алып, саналы жұлдызаралық организмдермен – «Кемелермен» симбиоздық қарым-қатынас жасады, олар жарық жылдамдығынан да жылдам саяхаттауға қабілетті болды. Плиоцендік жер аудару сағасында Ленеде тұратын нәсілдің бір ғана өкілі кездеседі. Ол – Бреде Кеме серігі. Ол Тану мен Фирвулагтардан ұзақ өмір сүретін сияқты. Сондай-ақ, ол Кеме серігі болған кезінен қалған екі қабілетке ие: D секіру қабілеті және «жұмсартқыш» бағдарламасы, ол гиперғарыштың «сұр кеңістігінен» өту кезінде сезімтал нәсілдерге тигізетін ауырсынуды едәуір азайтады. Секіру қаншалықты алыс болса, соғұрлым ауырсыну күшейеді. Қыздар нәсілі Тану мен Фирвулагтардың ежелгі шайқас дінінен бас тартып, қалған нәсілге қосылуын талап еткенде, аздаған адамдар бас тартты және соңғы апокалиптикалық соғысты аяғына дейін жүргізуді жөн көрді. Қыздар нәсілі бұған жол бермеу үшін араласты, сондықтан қалған Тану мен Фирвулаг жанашыр Бредемен бірге Кемесінде басқа галактикаға аман қалу үшін немесе түнгі соғысты аяғына дейін жалғастыру үшін қашып кетті. Жер планетасы екі нәсілдің өмірін қамтамасыз ететін ең жақсы планета деп таңдалды, ал Кеме, ғаламат аралық секірудің ауырлығынан өліп бара жатқан, өлім алдында жеткізе алатын.
Кемелер
Гигант кристалдық организмдер, өз-өзіне сезімтал және өте күшті психикалық қабілеттері бар, олар Дуат галактикасындағы жұлдызаралық кеңістікте эволюцияланып, осы күнгі күнге дейін өмір сүре береді. Кемелер ақыл-ой арқылы гиперғарышқа ("сұр лимбоға") есік ашу арқылы жарық жылдамдығынан асып түсетін саяхаттауға қабілетті болды. Кемелер толығымен игі ниетті болды және олардың көптегені Дуаттың серік планеталарының адам тәрізді әйелдерімен симбиоздық "ақылдық үйлену" рәсімін өткізді. Кемелер Дуат азаматтарын ұзақ қашықтықтарға жұлдызаралық сапарларға тасыды, ал жолаушылар Кеменің кристалл денесіне енгізілген кеме ішінде саяхаттайтын.
Адамдар
Плиоцен дәуіріндегі адамдар әртүрлі рөлдер атқарады және оларды топ ретінде жіктеу қиын. Адамдардың көбі 21-ғасырдан келген уақыт саяхатшылары, себебі Танулар адамдардың бір-бірімен көбейе беруіне тыйым салады, өлім жазасымен қорқытып, сондықтан адам балалары тек қана шеттегі ауылдарда дүниеге келеді. Дегенмен, Плиоценде туған адамдар да бар (мысалы, Санни Джим Куигли және Калистро, ешкіші). Көптеген адамдар Тану билігіне риза. Генетика, робототехника сияқты бағалы дағдылары бар адамдарға жиі алтын торттар сыйланады, кейде тіпті абыройлы дәреже беріледі. Басқа адамдарда жасырын метапсихикалық қабілеттері бар, оларға күміс торттар беріледі, бұл оларды алтын торттармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді, бірақ сонымен қатар сұр торттың басқару схемаларын да қамтиды. Бұл уақытша азаматтар Тану қоғамында алтын торт пен толық азаматтыққа ие болуы мүмкін, әрине, егер олар Танудың игілігі үшін жұмыс істеуге дайын болса. Рамапитекин маймылдары Тану патшалығында көптеген қара жұмыстарды атқаратын болса, адамдардың сұр торт құлдары күрделірек және қауіпті жұмыстарды істейді. Мысалы, сұр торт адамдары шабуылдық жасақ, кавалерия, оқ-дәріге жұмсалатын әскер және күзетшілер ретінде қолданылады. Халықты жылдам арттыру үшін Танулар келгеннен бері адамдарды көбейту үшін пайдаланып келеді. Адам әйелдерінің құрсақ байланысы қайта жасалады. Метапсихикалық қабілеттері жоғары немесе ерекше, қажетті дағдылары бар әйелдер көбінесе Тагдал патшамен бір түн өткізгеннен кейін Тану ақсүйектеріне үйлендіріледі. Тагдал өте құнарлы (оның патша болуының басты себебі осы), сондықтан онымен мәжбүрлі түрде ұйыссаған көптеген әйелдер жүкті болады. Аз дағдылы, бірақ әдемі әйелдер ләззат үйлеріне түседі, онда олар Танудың жыныстық және көбейту қажеттіліктерін қанағаттандыруға мәжбүр. Бұл жыныстық құлдықтан туған балалар туғаннан кейін аналарынан бөлініп, Тану отбасыларына асырап алуға беріледі, Тану мәдениетінде тәрбиеленеді. Адам еркектері де генетикалық донорлар ретінде қолданылады. Метапсихикалық немесе эстетикалық қабілеттері бар адамдар Тану әйелдері бала көру үшін пайдаланады. Адам еркектері Танулардың жыныстық қатынасына қарсылық көрсетуге құқылы емес. Бірақ көптеген еркектер бұл міндетті ауыр деп санамайды, себебі Тану әйелдері әдемі, экзотикалық және метапсихикалық қабілеттерімен еркектің ләззатын адам әйелдерімен жыныстық қатынасқа қарағанда әлдеқайда арттыра алады. Басқалары, төзімділігі төмен болғандықтан, қайта-қайталанатын метапсихикалық жарақаттардан тез шаршайды.
Төменгі өмір
"Lowlives" - Плиоцен Еуропасындағы адамдарды атау үшін қолданылатын термин. Фирулагтар барлық адамдарды "Lowlives" деп атайды, ал Тану және адамзат бұл терминді тек Плиоцен Еуропасындағы Тану билемейтін адамдарға қолданады. Олар медициналық көмек пен жақсы жабдықталмаған шағын топтарда өмір сүреді және Тану мен Фирулаг екеуі де оларды мазалайды, бірақ серияның басында Вогез "Lowlives" пен Фирулаг арасында шайқалып тұрған келісім бар. Олардың үлкен топтарда өмір сүруі қиын, себебі олар экзотикалық шабуылдардың оңай нысанасына айналады. Дегенмен, "Көп түрлі-түсті елде" "Lowlives" өзінің қысым жасаушыларына қарсы күресуге бастайды, Фирулагпен бірге Тану қаласы Финиаға шабуыл жасайды.
Рамас
Кітаптағы нағыз "туған жерлер" – Рамапитектер – қазіргі адамзаттың түпкі ата-бабалары саналған, кішкентай, сәл осал көрінетін гоминидтер. Экзоттар планетаға алғаш келген кезде "Рамалар" Танулармен басқару және ой-тілек схемалары бар Торктарды пайдалану арқылы құлдыққа алынды. Осы схемалардың туынды түрі Сұр Торктарды жасауға қолданылды, сондай-ақ Танулардың алтын Торктарынан жасалған Күміс Торктарда да пайдаланылды. Кейбір жағдайларда Рамалардың орнын 21 ғасыр адамдары басты, олар қарапайым Рамалардан ғана емес, зияткерлік қабілеттері де жоғарырақ және дене бітімі мықтырақ. Олар әлі де ауыл шаруашылығында, кен өндіруде және басқа да біліктілікті талап етпейтін жұмыстарда кеңінен қолданылады, ал кейде адамзат келгенге дейін болғандай, Тану ұрпақтарын көтеру үшін аналық құрсақ ретінде де пайдаланылады.
Метапсихикалық күштер
Романның авторы Джулиан Мей «психикалық» немесе «телепатиялық» терминдеріне қарағанда «метапсихикалық» терминін артық көреді, оларды әдеттегідей және көзге түспейтін деп санайды, сондықтан «метапсихикалық» күштер – бұл психикалық қабілеттердің тағы бір атауы. XXI ғасырдың соңындағы адамдар, Галактикалық ортаның басқа тайпаларымен (Лилмик, Ги, Крондаку, Полтроян және Симбиар) және плиоцен дәуіріндегі Тану мен Фирвулагпен бірге психикалық күштерді дамытты. Джулиан Мейдің кітаптарындағы психикалық күштер – бұл біз көбінесе ойлайтын «қарапайым» психикалық қабілеттерден, мысалы, болжам жасау, телепатия және телекинезден әлдеқайда күшті, көлемді сиқырлы күштер. Адамзат – «активті» метапсихиктердің (көп емес, бірақ күн сайын туылатындардың саны артып келеді), «жасырын» метапсихиктердің (сирек кездеседі және түрлі себептермен олардың әлеуетін пайдалана алмайды, бірақ олардың балаларының активтілікке ие болу ықтималдығы жоғары) және ешқандай пайдалы метапсихикалық әлеуеті жоқ адамдардың (адамзаттың көп бөлігі) қосындысы.
Операциялық және латенттік уақыт
Операция: Адамның саналы, бақыланатын қолдануы үшін қолжетімді психикалық күштер. Негізінде, егер адам психикалық қабілеттерге ие болса және оларды саналы түрде пайдалана алса, ол оператор саналады. Плиоцен дәуірінде Фирвулагтар табиғи түрде операторлар болған. Олар психикалық күштерін пайдалану үшін торттар немесе басқа механикалық көмекке мұқтаж болған жоқ. Галактикалық ортадағы операторларға жер аударуға рұқсат етілмейді, сондықтан Плиоцендегі адамдардың көпшілігі ең көбі жасырын. Операторлардың кейбіреулері Milieu терминдерін қолданып жіктеледі. Бұл санаттарға: шебер (негізгі операторлардан күштірек және қабілеттерін жақсырақ бақылай алады, шамамен 10 оператордың 1-і), шеберлік класы (метапсихикалық қуаттың қалыпты деңгейінен әлдеқайда жоғары, шамамен 10 000-нан 1-і), ұлы шеберлік класының адептері (мысалы, Елизавета сияқты 1 немесе одан көп санаттағы өте күшті метапсихикалық қабілеттерге ие, миллионда 1) және Paramount Grand Masters (әлемді дүрсілтетін метапсихикалық күштермен). Бұл өте сирек кездесетін топқа, миллиардқа бір адамнан, Марк Ремилард (метапсихикалық көтерілістің жетекшісі), Айкен Драм/Айкен Лугонн және Фелисе Ландри кіреді. Адамдар әдетте, метапсихикалық күштердің әр түрлі кластарында әртүрлі деңгейдегі қабілетке ие. Мысалы, Фелисе Ландри шығармашылықта, психокинезде және мәжбүрлеуде Paramount деңгейінде, ал алыс тілде шеберлік класында және редакцияда тек адеп. Латенттік: Адамда бар болғанымен, жаттығудың жетіспеуі, тежеуші факторлар, жарақат немесе белгісіз себепті психикалық блокадалар салдарынан саналы түрде пайдалана алмайтын психикалық күштер. Теория бойынша, барлық адамдарда қандай да бір психикалық қабілеттер бар, тіпті олар толығымен жасырын немесе өте шала болса да. Танулар мен адамдардың басым көпшілігі латенттер, ал адамдардың көпшілігінің қабілеттері өте шала. Танулар өздерінің психикалық күштерін пайдалану үшін торттарды қолданады. Май кейбір жерлерде ерекше дағдыға немесе қасиетке ие адамдардың көбінесе метапсихикалық күштерін бейсаналы түрде пайдаланатын латенттер екенін айтады. Мысалы, Фелисе (өте күшті латенттік қабілеттері бар адам) жануарларды басқаруға табиғи қабілеті бар, ал жасырын шығармашылық қабілеттері бар көптеген адамдар дарынды суретшілер немесе ғалымдар, ал жасырын мәжбүрлеу қабілеті барлар айқын харизмаға ие болуы мүмкін – жануарлардың тартымдылығы.
Метапсихикалық күштердің түрлері
Сериалда «метапсихикалық» күштердің бес санаты бар: жарату, мәжбүрлеу, психокинез, алыс сезім және редакциялау. Шығармашылық: иллюзия жасау, пішін өзгерту және энергияны басқару қабілеті. Фирулагтар шығармашылыққа табиғатынан дарынды, оны көбінесе қорқынышты пішінге ену үшін пайдаланады. Күштірек адамдар оны материяның күйін өзгертуге қолдана алады (мысалы, ауаны плазмаға айналдырып, найзағай шақыру және т.б.), ал ең күштілері материяның өзін өзгерте алады (ауа мен судан, мысалы, жаңа вишня жасау). Мәжбүрлеу: басқа адамдарға метапсихикалық әсер ету, жаудың психикалық қорғанысын басып тастау және шабуылдарға қарсы психикалық қорғаныс құру қабілеті. Психокинез: (немесе ПК) физикалық заттарды кеңістікте метапсихикалық түрде жылжыту қабілеті. Бұл қабілетті шабуыл немесе қирату үшін ауаны пневматикалық оқтарға шоғырландыруға да болады. Ең күшті ПК Тану осы қабілетті бірнеше Тану мен олардың шалико аттарын Плиоцендегі жабайы аңшылыққа көтеру үшін пайдалана алады. Алыс сезім: басқалармен байланыс орнату және метапсихикалық жолмен қашықтықтан сезу қабілеті. Телепатия, болжам және қашықтықтан көру сияқты. «Араласу» әңгімесінде бұл қабілет бастапқыда ультрасезімділік деп аталады. Редакциялау: психикалық емдеу және белгілі бір дәрежеде ойды оқу қабілеті. Кітаптарда бұл көбінесе психикалық немесе психологиялық емдеу үшін сипатталған, бірақ физикалық ауруларды емдеу үшін де қолданылады. Галактикалық ортада латентті метапсихиктердің қабілеттерін дамытуға да көмектеседі. Сонымен қатар, оны тергеу және азаптау үшін де пайдалануға болады. Галактикалық ортада қайталама қылмыскерлер осы күш арқылы түзетіледі. Әрбір жасырын немесе қабілетті адамның осы қабілеттердің әртүрлі комбинациясы болады және Тану ішінде ұқсас қабілеттері барлар гильдияларға біріктірілген, олар Бес Гильдиялық Психикалық деп аталды, әр гильдияның жетекшісі бар. Бірінші роман «Көп түрлі-түсті жер» басталғанда бес Тану гильдиясының басшылары келесідей болды: Мәжбүрлеушілер гильдиясын адам Себи Гомнол басқарды (бұрынғы ашулы Эусебио Гомес Нолан, ол басқаруға арналған күміс және сұр торттарды ойлап тапқандықтан абыройландырылды). Жаратушылар гильдиясын Алютейн шебері басқарды, ал Алыс сезім гильдиясын Майвар Кингмейкер басқарды. Психокинетикалық гильдияны өте ықпалды Нодонн шайқас шебері (Жабайы аңшылықтың жетекшісі) басқарды, ал Редакциялаушылар гильдиясын бейбіт Дионкет, Лорд Емші басқарды. Барлық гильдиялар гильдиялар деканы, леди Эдон Сциенцемастерге (Тану патшасы Тагдалдың ең үлкен баласы) бағынды. Пролепсис, болашақ оқиғаларды болжау қабілеті, Плиоцендегі жер аудару сағасында айтылған және Галактикалық орта трилогиясында сәл зерттелген алтыншы күш. Мей пролепсияның жеке метапсихикалық қабілет пе, әлде өте дамыған алыс сезім қабілетінің көрінісі ме екенін нақтыламайды. D секіру (өлшемдік секіру) немесе телепортация да метапсихикалық күш деп есептелуі мүмкін, бірақ Джулиан Мейдің «Галактикалық орта» кітап сериясында көбірек кездеседі. Плиоцендегі жер аудару сағасы үшін тек Бреде, Феличе және кейінірек Марк осы қабілетті қолданған болуы мүмкін. Бұл басқа қабілеттердің синтезі болуы мүмкін (жаратушылық, психокинез және алыс сезім?), жеке қабілет емес.
Торктар
Танулар үш түрлі торк жасайды: алтын, күміс және сұр. Алтын торк – бұл барлық таза қанды Танулар, сондай-ақ Дуат галактикасындағы Қыздар әлемінің тұрғындары киетін түпнұсқа нұсқасы. Алтын торк жасырын күштері бар адамды сол күштермен толыққанды жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Доктор Эусебио Гомес Нолан, Танулар Себи Гомнол деген ат берген адам, Тану қоғамында ауыр жұмыс атқаратын рамапитецин маймылдарына басшылық ету үшін күміс және сұр торктарды, сондай-ақ олардан әлдеқайда жеңілдетілген басқару құрылғыларын ойлап тапты. Бұл кіші торктар кез келген алтын торк иесіне оларды басқаруға мүмкіндік береді. Күміс торктар алтын торкқа тең жұмыс істеу қабілетін сыйлайды, бірақ алтын торктан айырмашылығы, олар басқару тізбектерін де қамтиды. Бұл алтын торк иесіне күміс торк иесінен міндетті түрде бағынуды талап етуге, «ләззат-ауырсыну» тізбектері арқылы күміс торк иесін жазалау немесе марапаттауға, сондай-ақ оны психикалық тұрғыдан бақылауға мүмкіндік береді. (Осы себепті күміс торк киген адам қашуға ешқашан сәттілікке жете алмайды, егер оның метапсихикалық қабілеті соншалықты зор болса, ол торк тізбектерін жақтырып жіберсе (Айкенге қараңыз)). Уақыт қақпасынан келген және айқын жасырын күштері бар адамдарға бастапқыда күміс торктар беріледі. Бұл Тануларға олардың сенімді екенін дәлелдегенге дейін оларға белгілі бір деңгейде бақылау жасауға мүмкіндік береді, содан кейін оларға алтын торк берілуі мүмкін. Сұр торктар метапсихикалық күштерді ешқандай деңгейде арттырмайды, бірақ олар иесіне Farspeech-тің әлдеқайда жеңілдетілген нұсқасын ұсынады. Оларда күміс торктардағы сияқты басқару тізбектері бар. Олар ешқандай маңызды жасырын метапсихикалық қабілеттері жоқ, бірақ Танулар үшін өте маңызды немесе құпиялы деп санайтын дағдылары бар адамдарға беріледі, мысалы, дәрігерлер, техниктер, сарбаздар/қорғаушылар.
Қатынасы
Джулиан Мэй осы тақырыпқа қатысты тоғыз кітап жазды. "Көп түрлі-түсті жер" – Плиоцендегі жер аударылу сағасының бірінші кітабы. Оқиғаның шешімі – Финьяхтың алыстағы, бірақ стратегиялық маңызды Тану қаласына Фирвулагтың (адамдардың) бірлескен және табысты шабуылы. "Алтын торт" – Плиоцендегі жер аударылу сағасының екінші кітабы. Бұл идея кейіннен қабылданбаса да, Мэй бастапқыда "Көп түрлі-түсті жер" және "Алтын торт" кітаптарын бір үлкен кітап ретінде шығаруды жоспарлаған. "Алтын торт" романының алғашқы үштен екі бөлігі "Көп түрлі жер" романында сипатталған оқиғалармен бір уақытта өтеді. "Тұғыл тумаған патша" – Плиоцендегі жер аударылу сағасының үшінші кітабы, және ол Марк Ремилард, Түңғиықтың Періштесі, Қарсыласы немесе Абаддон кейіпкерін таныстырады, ол Галактикалық ортаны құлатып, адамзатты үстем етуге тырысты. "Қарсылас" – Плиоцендегі жер аударылу сағасының төртінші және соңғы кітабы. 21-ғасырға қайта оралатын уақыт қақпасы ашылады, Фирвулаг Тануды дерлік жеңіп алады, ал Марк Ремилардтың бастапқы жоспары сәл өзгеше нысанда жалғасады. "Интервенция" (кейбір басылымдарда "Құқықтану" және "Метаконцерт" деп аталатын екі томға бөлінген), 1980 жылдардың соңында жарық көрді. Онда алғашқы жұмыс істейтін Ремилардтар – Рогатин [Роги], Донатин [Дон], Денис және Виктор туралы айтылады, бұл адамзаттың Коадунат Галактикалық ортамен байланысқа түсуімен аяқталады. Соңғы үш кітап – "Джек – денесіз", "Диамантты маска" және "Магнификат" – Мэйдің "Галактикалық орта трилогиясы" деп аталатын туындылары. Олар Марк Ремилардтың метапсихикалық көтерілісін талқылайды. Джулиан Мэй 1984 жылы алғаш жарияланған "оныншы" кітабын жазды, ол "Плиоцен серігі" деп аталды. "Плиоцен серігі" – Плиоцендегі жер аударылудың төрт романына арналған сөздік/газеттер жинағы, оны Мэй осы төрт кітапты жазуға көмектесу үшін құрастырған.
Қабылдау
Дэвид Джей Хейс «Пирамида» журналының 1-ші нөмірінде (1993 жылғы мамыр/маусым) «Плиоцен сүргінінің сағасы» туралы жазды және «Экзотикалық, күрделі және қызықты реалистік, сүргін әлемі оқиғаларға толы мүмкіндіктерге бай» деді. 2017 жылы қайтыс болған «Оскар» жүлдесіне ие болған Ник Дадман «Chicago Sun Times» газетінің тілшісі Морин О’Доннеллге Мейдің «тұлғалары керемет, оқиғаның құрылымы таң қалдырады, ал оқиғаның негізіндегі идеялар өте ерлікке толы» екенін айтты және оның кітаптарын телевизияға бейімдеуді жоспарлап жатқанын мәлімдеді.