Жон Вилрайт: Жаңа Англияның дін және жер дауы туралы деректер
John Wheelwright
Джон Уилрайт (1592-1679) – пуритандық дін қызметкері, Массачусетс шоқыруынан қуылған, Нью-Гэмпширдегі Экзетер қаласын құрған. Дін ахуалы, Антиномия даулары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колониалды американдық дін қызметкері (қайтыс 1679 ж.) американдық ақын
Colonial American clergyman (d. 1679)
the American poet
Джон Уиллрайт (шамамен 1592–1679) – Англия мен Америкадағы пуритан дін қызметкері, Антиномиялық дау кезінде Массачусетс шығанағы колониясынан қуылғаны және кейіннен Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласын құрғаны үшін белгілі. Англияның Линкольншир округінде дүниеге келген ол Кембридж университетінің Сидни Суссекс колледжін бітірген. 1619 жылы Линкольнширдің Билсби қаласының викари қызметіне тағайындалған, бірақ кейіннен симония айыбымен қызметтен алынған. 1636 жылы Жаңа Англияға көшіп келген ол Бостонда құрметпен қарсы алынды, онда оның қарындасының күйеуінің әйелі Энн Хатчинсон діни көзқарастарымен көзге түсіп, жағымсыз назар аудара бастады. Біраз уақыттан кейін ол Хатчинсонмен бірге колонияның көптеген пасторлары мен билеушілерін «ізгі амалдар келісіміне» сенеді деп айыптады. Даудың шиеленіскен сәтінде Хатчинсон мен Уиллрайт колониядан қуылды. 1637–1638 жылдардың суық қысында Уиллрайт өзінің жақтастарымен бірге солтүстікке беттеп, 1638 жылдың сәуірінде Нью-Гэмпшир провинциясының құрамына кіретін Эксетер қаласын құрды. Уиллрайт Эксетерде бірнеше жыл ғана тұрды, себебі Массачусетс бұл жерге бұрынғы құқығын қайта жандандырып, қуылған Уиллрайтты қаладан кетуге мәжбүр етті. Ол шығысқа қарай, Мэн штатының Уэллс қаласына көшіп, қуғын-сүргін бұйрығы кері қайтарылғанға дейін сонда тұрды. Ол Массачусетске қайтып оралып, Хэмптон қаласында (кейін Нью-Гэмпшир провинциясының бір бөлігі) уағыз айтты. 1654 жылы оның қауымдастары 17 жыл бұрынғы оқиғаларға байланысты Массачусетс сотынан толық ақталу алуына көмектесті. 1655 жылы Уиллрайт отбасымен бірге Англияға оралып, Линкольнширдегі үйінің жанында уағыз айтты. Англияда ол өзінің екі ықпалды досы – лорд-протектор атанған Оливер Кромвелл және үкіметте маңызды лауазымдарды атқарған сэр Генри Вэйннің қонақтары болды. Кромвеллдің қайтысынан, 1660 жылы монархияның қайта орнатылуынан және Вэйннің өлімінен кейін Уиллрайт Жаңа Англияға оралып, Массачусетс штатының Салисбери қаласында пастор болып қызмет етті және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол талас-тартысқа бейім, қатал, бірақ кешірімді, жанжақты және батыл адам ретінде сипатталды. Оның шын ниетіне ешкім күмән келтірген жоқ, тіпті оның пікірлеріне қарама-қарсы болғандар да оның діншілдігіне күмән келтірмеді.
John Wheelwright (c. 1592–1679) was a Puritan clergyman in England and America, noted for being banished from the Massachusetts Bay Colony during the Antinomian Controversy, and for subsequently establishing the town of Exeter, New Hampshire. Born in Lincolnshire, England, he graduated from Sidney Sussex College, Cambridge. Ordained in 1619, he became the vicar of Bilsby, Lincolnshire, until he was removed for simony. Leaving for New England in 1636, he was welcomed in Boston, where his brother in law's wife, Anne Hutchinson, was beginning to attract negative attention for her religious outspokenness. Soon he and Hutchinson accused the majority of the colony's ministers and magistrates of espousing a "covenant of works". As this controversy reached a peak, Hutchinson and Wheelwright were banished from the colony. Wheelwright went north with a group of followers during the harsh winter of 1637–1638, and in April 1638 established the town of Exeter in what would become the Province of New Hampshire. Wheelwright's stay in Exeter lasted only a few years, because Massachusetts activated an earlier claim on the lands there, forcing the banished Wheelwright to leave. He went further east, to Wells, Maine, where he was living when his order of banishment was retracted. He returned to Massachusetts to preach at Hampton (later part of the Province of New Hampshire), where in 1654 his parishioners helped him get the complete vindication that he sought from the Massachusetts Court for the events of 17 years earlier. In 1655 Wheelwright moved back to England with his family, and preached near his home in Lincolnshire. While in England he was entertained by two of his powerful friends, Oliver Cromwell, who had become Lord Protector, and Sir Henry Vane, who occupied key positions in the government. Following Cromwell's death, the Restoration of the Monarchy in 1660 and Vane's execution, Wheelwright returned to New England to become the minister in Salisbury, Massachusetts, where he spent the remainder of his life. He was characterized as being contentious and unbending, but also forgiving, energetic and courageous. His sincere piety was never called into question, even by those whose opinions differed greatly from his.
Ерте өмір
Джон Уилурайт 1592 жылы туған, ол Англияның Линкольншир графтығындағы Камберворт пен Сейлбиде тұрған Роберт Уилурайттың ұлы. 1612 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Уилурайт мүлікті басқарды, сондай-ақ Линкольнширдегі бірнеше мүлікке ие болды. Оның әкесінің әкесі, сонымен қатар Джон Уилурайт, 1611 жылы Мамбиде қайтыс болды. 1611 жылы Уилурайт Кембридж университетіндегі Сидни Суссекс колледжіне сизар ретінде қабылданды, 1614/5 жылы бакалавр (B.A.) және 1618 жылы магистр (M.A.) дәрежесін алды. Кембридж университетінде Уилурайттың ерекше спорттық қабілеттері болды, ал американдық пуритан Коттон Мэзер (1663 жылы туған) «Уилурайт университетте жас кезінде күреспен айналысып, қалыпты деңгейден жоғары еді» деп жазды. Уилурайттың колледждегі досы Оливер Кромвелл болды. Уилурайт 1619 жылдың 19 желтоқсанында диакон болып, келесі күні Англия шіркеуінде священник болып тағайындалды. 1621 жылдың 8 қарашасында ол Билсби викариы болған Томас Сторрдың қызы Мэри Сторрға үйленді. 1623 жылдың сәуір айында қайын атасы қайтыс болғаннан кейін Уилурайт Билсби викариы болып тағайындалды. Оның бірінші әйелі 1629 жылы қайтыс болды және сол жылдың 18 мамырында Билсбиде жерленді. Одан кейін ол Эдвард Хатчинсонның қызы Мэри Хатчинсонға, сонымен қатар Уильям Хатчинсонның қарындасына үйленді, ал Уильям Хатчинсонның әйелі Энн Хатчинсон еді. Шамамен он жыл викарь болып қызмет еткеннен кейін, Уилурайт 1633 жылы Билсбидегі қызметін меценатына сатуға тырысқандықтан, Жаңа Англияға саяхаттау үшін қаражат жинау мақсатында қызметтен шеттетілді. Қажетті қаражатты алудың орнына, ол симония (шіркеу лауазымдарын сату) жасады деп танылды және қызметінен алынды. Билсбиден қуылғаннан кейін, ол 1633 жылдың маусымында Лейсбиде болған болуы мүмкін, онда оның қызы Елизавета крещениеден өтті. Содан кейін ол Линкольнширдегі Беллода уағыз айтты, бірақ оның пуритандық көзқарастары үшін шіркеу билігі оны үнсіздікке мәжбүр етті. Уилурайт 1636 жылы екінші әйелі, оның анасы Сюзанна Хатчинсон және оның бес тірі баласымен бірге Англиядан кетті.
John Wheelwright, born about 1592, was the son of Robert Wheelwright of Cumberworth and Saleby in Lincolnshire, England. When his father died in 1612, Wheelwright administered the estate, and was also the heir to some property in Lincolnshire. His grandfather, also named John Wheelwright, died in 1611 at Mumby. In 1611, Wheelwright entered Sidney Sussex College, Cambridge, as a sizar, receiving his B. A. in 1614/5 and his M. A. in 1618. At Cambridge University, Wheelwright had noteworthy athletic abilities, and the American Puritan, Cotton Mather (born 1663), wrote, "when Wheelwright was a young spark at the University he was noted for more than an ordinary stroke at wrestling". A college friend of Wheelwright was Oliver Cromwell. Wheelwright was ordained a deacon on 19 December 1619, and the following day was ordained a priest in the Church of England. On 8 November 1621 he married Mary Storre, the daughter of Thomas Storre, who was the vicar of Bilsby. In April 1623, following the death of his father in law, Wheelwright was instituted as the vicar of Bilsby. His first wife died in 1629, and was buried in Bilsby on 18 May of that year. He soon thereafter married Mary Hutchinson, a daughter of Edward Hutchinson of Alford, and a sister of William Hutchinson, whose wife was Anne Hutchinson. After nearly ten years as vicar, Wheelwright was suspended in 1633 following his attempt to sell his Bilsby ministry back to its patron to get funds to travel to New England. Instead of procuring the necessary funds, he was convicted of simony (selling church offices), and removed from office. After his removal from Bilsby he was likely in Laceby in June 1633 where his daughter Elizabeth was baptized. He then preached at Belleau, Lincolnshire, but was soon silenced by the Church authorities for his Puritan opinions. Wheelwright left England in 1636 with his second wife, her mother Susanna Hutchinson, and his five living children.
Массачусетс штаты
Уилрайт 1636 жылғы 26 мамырда Массачусетс шығанағындағы колонияға келді және 1636 жылғы 12 маусымда әйелі Мэри және оның анасы Сюзанна Хатчинсонмен бірге Бостон шіркеуіне қабылданды. Ол келген жылы Массачусетс штатының бірнеше пуритан пасторлары оның туысы Энн Хатчинсонның үйінде өткізген діни жиналыстарды байқады, сондай-ақ Джон Коттонның уағыздауына қатысты сұрақтар туды, өйткені оның Бостон қауымдастары теологиялық тұрғыдан бұрыс пікірлерді ұстанағандай көрінді. Уилрайт пен Хатчинсон екеуі де Коттонның теологиясын жақтады, бірақ олардың көзқарастары колонияның көптеген пасторларының пікірлерінен өзгеше болды және олар бұл мәселе бойынша күрделі қақтығысқа ұшырады.
Wheelwright arrived in Boston in the Massachusetts Bay Colony on 26 May 1636, and was admitted to the Boston church on 12 June 1636, with his wife, Mary, and her mother, Susanna Hutchinson. During the year of his arrival, several of the Puritan ministers of Massachusetts had taken notice of the religious gatherings that his relative by marriage, Anne Hutchinson, had been holding at her house, and they also began having questions about the preaching of John Cotton whose Boston parishioners seemed to them to be harboring some theologically unsound opinions. Wheelwright was a strong advocate of Cotton's theology, as was Hutchinson, but their views differed from those of the majority of the colony's ministers, and they soon became embroiled in a major clash over this issue.
Теологиялық көзқарастар
Жаңа Англияға келгеннен кейін Уилрайт негізінен Бостон қонысының, Маунт Уолластон жеріндегі (қазіргі Квинси) жер иелеріне уағыз айтты. Бұл жер сол кезде Бостонның бір бөлігі саналса да, Бостон үйінен шамамен он миль оңтүстікке орналасқан еді. Бірнеше ай ішінде біреу Бостон шіркеуінің мүшесі, судья Джон Уинтропқа Уилрайттың фамилисттік және антиномистік ілімдерді ұстанып жүргенін хабарлады. Фамилизм, яғни Махаббат отбасының теологиясы, Киелі Рух арқылы Құдаймен толық бірлікке жетуді, сонымен қатар күнәдан және оның жауапкершілігінен босатуды қамтиды. Антиномиандық, немесе ізгілік келісімінде моральдық заңнан босатылу, фамилизмнің бір түрі еді. Жаңа Англияның пуритан дін қызметкерлерінің көпшілігі осы теологиялық ілімдерге қарсы болды, оларды 1530 жылдардағы Мюнстер көтерілісі кезінде Германиядағы анабаптистердің зорлық-зомбылық пен қанды қиыршындауына себеп деп есептеді. Уилрайтты фамилизмді уағыздады деп айыптағанда, ол мұндай ілімді уағыздағанын жоққа шығарды. Уинтроп пен колонияның көптеген дін қызметкерлері Уилрайтты фамилист деп қараса, Коттон оны ортодоксал дін қызметкері деп санады.
After his arrival in New England, Wheelwright preached primarily to the Boston settlers who owned land at Mount Wollaston (modern day Quincy), still considered a part of Boston at the time, but located about ten miles south of the Boston meetinghouse. Within months, someone had alerted magistrate John Winthrop, a lay person in the Boston church, that Wheelwright was harboring familist and antinomian doctrines. Familism, the theology of the Family of Love, involved one's perfect union with God under the Holy Spirit, coupled with freedom from both sin, and the responsibility for it. Antinomianism, or being freed from moral law under the covenant of grace, was a form of familism. Most of the New England Puritan ministers were adamantly opposed to these theological doctrines, seeing them as the cause of the violent and bloody ravages of the anabaptists in Germany during the Münster Rebellion of the 1530s. When confronted with accusations of familism, Wheelwright denied preaching such a doctrine. While Winthrop and many of the colony's ministers may have viewed Wheelwright as a familist, Cotton saw him as an orthodox minister.
Антиномиялық дау
Көктемнің 1636 жылы Ньютаунның (кейін Кембридж деп аталды) пасторы Томас Шепард Бостонның пасторы Джон Коттонмен хаттасуды бастады. Шепард хаттарында Коттонның діни көзқарастарына қатысты алаңдаушылығын және Бостон шіркеуінің мүшелері арасында тараған қызық пікірлерді жеткізді. Құдайдың тегін рақымы – құтқарылудың жалғыз жолы деп үгіттеген Коттон, колонияның басқа пасторларынан ерекшеленді, олар құтқарылу үшін ізгі амалдардың қажет екенін санады. Уилурайт колонияға келген соң, осы діни дауларда Коттонның серігіне айналды. Алғашында жеке хаттарда айтылған пікірлер, тез арада Шепардтың Ньютаун қауымына арналған уағыздарында көріне бастады. Бұл "уағыз арқылы шабуыл" Уилурайттың назарынан тыс қалмады, ол да өзінің уағыздарында Шепардтың уағыздаған "ізгі амалдар келісімін" сынауға кірісті. Колонияда діни шиеленіс күшейді, бірақ 1636 жылдың қазан айында ғана Уинтроп осыны күнделігіне жазып, байқады. 21 қазан күні немесе одан кейін ол бірліксіздіктің артып бара жанын көрді, бірақ дін қызметкерлерінің біреуін кінәлаудың орнына, кінәны Уилурайттың қарындасының күйеуіне тақты, былай деп жазды: "Бостон шіркеуінің мүшесі, өткір ойлы және батыл әйел, Хатчинсон есімді әйел екі қауіпті қателік әкелді: 1. Киелі Рухтың тұлғасы әділ деп танылған адамда қонақтайды. 2. Ешқандай ізгі амал біздің әділдігімізді растауға көмектеспейді". Қазан айының соңында колонияның пасторлары діни көзқарастарды тікелей талқылады және Коттон, Хатчинсон және Уилурайтпен "жеке кеңес" өткізді. Бұл кеңестің нәтижесі жақсы болды, тараптар келісімге келді. Коттон, діни көзқарасы рақым келісіміне негізделгендіктен, ізгі амалдардың (ізгі амалдар келісімі) Құдайдың алдында рақым табуға көмектесетінін басқа пасторларға жеткізді, ал Уилурайт та келісті. Алайда, кеңестің нәтижесі ұзаққа соқпады, себебі Бостон шіркеуінің көпшілігі, Коттонның қауым мүшелері, тегін рақым идеясын қатты ұстады және олар Уилурайтті Коттоннан кейін шіркеудің екінші пасторы етіп тағайындауды қалады. Шіркеуде басқа пастор да болды, құрметті Джон Уилсон, ол тегін рақымды қолдаушы емес еді. Уилсон, шіркеуде қарапайым мүше болған Уинтроптың досы еді, және Уилурайттің тағайындалуын тоқтату үшін шіркеу дауысында біртараптылықты талап ететін ережені пайдаланған Уинтроп болды. Уинтроп Уилурайттың қабілеті мен құдайшылдығын "жоғары бағаласа да", оның "күмәнді дауларды тудыруға бейім екенін және оны сол орынға таңдауға келіспейтінін" сезінді. Бұл Уинтроптың Уилурайттың фамилисттік ілімдерді ұстанатынын аңғарту тәсілі еді. 1636 жылдың желтоқсанында пасторлар тағы да кездесті, бірақ бұл кездесу келісімге келмеді, Коттон қасиеттілік мәселесінің іс-әрекеттер келісіміне айналуы мүмкін екенін ескертті. Хатчинсон басқа пасторларды тікелей сұраққа тартып, оларды рақымды емес, істі уағыздауда айыптады, бірақ мұны жеке түрде ғана жасады. Бұл діни даулар колонияның саяси жағдайына да әсер ете бастады, және Массачусетс губернаторы Генри Вэйн, тегін рақымның жақтаушысы болғандықтан, депутаттардың арнайы отырысында отставкаға кетуін жариялады. Англиядағы шұғыл мәселелерді себеп ретінде келтіргенімен, оны сұрағанда, ол "осы даулар мен келіспеушіліктер үшін Құдайдың жазасы бізге келеді" деген алаңдаушылығын айтып, жылап жіберді. Бостон шіркеуінің мүшелері Вэйнге отставкасын қайтарып алуға көндірді, ал Бас сот колонияның қиындықтарына кім жауапты екенін талқылай бастады. Бас сот, колонияның қалған бөлігі сияқты, терең бөлінді және 19 қаңтарда ораза ұстауға шақырды, мұндай тәубелік бейбітшілікті қалпына келтіруге көмектеседі деп үміттенді.
As early as spring 1636 the minister of Newtown (later renamed Cambridge), Thomas Shepard, began a correspondence with Boston minister John Cotton, and in his letters Shepard notified Cotton of his concern about Cotton's theology, and of some strange opinions circulating among the members of the Boston church. Cotton, who advocated that God's free grace was the only path to salvation, differed from all of the colony's other ministers, who felt that sanctification (works) was a necessary ingredient to salvation. When Wheelwright arrived in the colony, he became a firm ally of Cotton in these theological differences. Opinions that were first shared in private correspondence soon began to find their way into Shepard's sermons to his Newtown congregation. This "pulpit aggression" did not go unnoticed by Wheelwright, and soon his own sermons began taking a critical view of the "covenant of works" being preached by Shepard. Theological tension was mounting in the colony, but it wasn't until October 1636 when it became noticeable enough for Winthrop to record an entry in his journal. On or shortly after 21 October 1636 he noted the rising disunity, but instead of pointing fingers at one of the godly ministers, he instead put the blame on Wheelwright's sister in law, writing, "One Mrs. Hutchinson, a member of the church at Boston, a woman of a ready wit and a bold spirit, brought over with her two dangerous errors: 1. That the person of the Holy Ghost dwells in a justified person. 2. That no sanctification can help to evidence to us our justification". Late in October the colony's ministers confronted the question of religious opinions directly and had a "conference in private" with Cotton, Hutchinson, and Wheelwright. The outcome of this meeting was favorable, and the parties were in agreement. Cotton, whose theology rested on a covenant of grace, gave satisfaction to the other ministers that sanctification (a covenant of works) did help in finding grace in the eyes of God, and Wheelwright agreed as well. However, the effects of the conference were short lived, because a majority of the members of the Boston church, Cotton's parishioners, held the free grace ideas strongly, and they wanted Wheelwright to become the church's second pastor behind Cotton. The church already had another pastor, Reverend John Wilson, who was unsympathetic to the free grace advocates. Wilson was a friend of Winthrop, who was a layman in the church, and it was Winthrop who took advantage of a rule requiring unanimity in a church vote to thwart Wheelwright's appointment. Though Winthrop "thought reverendly" of Wheelwright's talents and piety, he felt that he was "apt to raise doubtful disputations [and] he could not consent to choose him to that place". This was Winthrop's way of suggesting that Wheelwright maintained familist doctrines. In December 1636 the ministers met once again, but this meeting did not produce agreement, and Cotton warned about the question of sanctification becoming essentially a covenant of works. When questioned directly, Hutchinson accused the other ministers of preaching works and not grace, but did this only in private. These theological differences had begun to take their toll in the political aspects of the colony, and the Massachusetts governor, Henry Vane, who was a strong free grace advocate, announced his resignation to a special session of the deputies. While citing urgent matters back in England as being his reason for stepping down, when prodded, he broke down, blurting out his concern that God's judgment would "come upon us for these differences and dissensions". The members of the Boston church successfully induced Vane to withdraw his resignation, while the General Court began to debate who was responsible for the colony's troubles. The General Court, like the remainder of the colony, was deeply divided, and called for a general fast to take place on 19 January in hopes that such repentance would restore peace.
Ораза күні уағызы
1637 жылғы 19 қаңтарда белгіленген ораза күні Джон Коттон таңертең уағыз айтып, оның негізгі тақырыбы бейбітшілік пен келісімге келу қажеттілігі болды. Ал түстен кейін Уилрайт сөз сөйледі. Оның уағызы қарапайым адамға зиянсыз көрінсе де, пуритан дін қызметкерлері үшін ол "құбыласыз және зиянды" болды. Тарихшы Майкл Уиншип оны "аса қайырымсыз уағыз" және "Бостонның уағыз айту шешендігінің күшеюіне ең танымал үлесі" деп атады. Уинтроп өзінің күнделігінде "дін қызметкерлері енді өз мінбарларында доктриналық мәселелерді талқылап жатыр" деп жазды. Ол сондай-ақ Коттонның ғана басқа дін қызметкерлеріне қарсы бір топта екенін, тіпті Уилрайтты да қалыптасып келе жатқан дауға қатысушы деп санамағанын атап өтті. Бірақ Уилрайттың уағызы туралы ақпарат тарағаннан кейін Уинтроп оның қоздырғыш сипатын жақсырақ түсінді. Ол Уилрайттың "іс істейтін келісімде жүргендердің барлығына қарсы" шығып, еңбек етуді уағыздағандарды "антихристтер" деп атап, халықты оларға қарсы зор ашумен және ызамен қоздырғанын жазды. Ал еркін рақымды жақтастары уағыздан күш алып, дін қызметкерлері арасындағы "заңгерлерге" қарсы күресін күшейтті. Олар шіркеу қызметтері мен дәрістер кезінде дін қызметкерлерінен өздерінің сенімдеріне қайшы келетін доктриналары туралы ашық сұрады, ал Генри Вэйн колонияның дін қызметкерлерінің доктриналарына қарсылық білдіруде ерекше белсенділік танытты.
During the appointed day of fasting on 19 January 1637, John Cotton preached in the morning, focusing his sermon on the need for pacification and reconciliation. Wheelwright then spoke in the afternoon, and while in the eyes of a lay person his sermon may have appeared benign and non threatening, to the Puritan clergy it was "censurable and incited mischief". Historian Michael Winship more pointedly called it a "bitterly uncharitable sermon" and the "most notorious Boston contribution to the escalation of pulpit rhetoric". There was no immediate reaction to the sermon, other than Winthrop noting in his journal that "the ministers were now disputing the doctrinal issues in their pulpits". He also noted that Cotton alone was of one party against the other ministers, not even thinking of Wheelwright as being a player in the developing controversy. As word of Wheelwright's sermon circulated, however, Winthrop was made more aware of its incendiary character, and he then wrote that Wheelwright "inveighed against all that walked in a covenant of works," and concerning those who preached works, he "called them antichrists, and stirred up the people against them with much bitterness and vehemency". The free grace advocates, on the other hand, were encouraged by the sermon, and intensified their crusade against the "legalists" among the clergy. During church services and lectures they publicly asked the ministers about their doctrines which disagreed with their own beliefs, and Henry Vane in particular became active in challenging the doctrines of the colony's divines.
Наурыз айындағы сот
Келесі екі айда басқа дін қызметкерлері Уилрайтқа бірнеше доктриналық айыптар тақты, оның ораза күні уағызы ғана емес, сонымен қатар Уолластон тауындағы уағыздары да ескерілді. 9 наурызда Бас сот келесі рет жиналғанда, Уилрайт ораза күні уағызы үшін жауап беруге шақырылды. Сол кезде сотта 12 судья мен 33 депутат отырды, ал судьялардың ішінде Генри Вэйн, Уильям Коддингтон және Ричард Даммер Уилрайттың жақтастары болды. Ал Джон Хамфри, Саймон Брэдстрит, Ричард Беллингэм және Джон Уинтроп кіші басқа төрт судья діни әртүрлілікке көбірек төзімділік танытты. Уилрайтқа қарсы істі депутаттар жүргізді, ал олар оған қарсы қойған айып – «Ораза күнінде еретікті және бүлікшіл уағыз айту арқылы бүлік пен тәртіпсіздікке ұмтылу» болды. Тағы да айыптаулар мен қарсы айыптаулардан кейін Уилрайт сотқа ораза күні уағызының көшірмесін ұсынды, содан кейін ол күніне босатылды. Оның жақтастары соттың шешімін қабылдамай тұрып, соттың ар-ожданға байланысты істі сот қарауына дейін шешу құқығына наразылық білдіретін, қырықтан астам адам қол қойған өтінішті ұсынды. Өтініш қабылданбады. Келесі күні таңертең Уилрайтқа жеке сот отырысы ұйымдастырылды, онда ол өзін айыптағандар кімдер екенін сұрады. Соттың жауабы – оның уағызы айыптаушы болды. Сол түстен кейін сот жалпы жұртшылыққа ашылды, колонияның дін қызметкерлері де қатысты. Уилрайтқа қарсы қолданылған шабуылдардың бірі – оның және Коттонның доктринасын «Жалған ілім» деп атау болды, себебі ол Жаңа Англияның басқа дін қызметкерлерінен өзгеше болды. Коттонның ашулы жауабы: «Ағасы Уилрайттың доктринасы Құдайға сай», – деді, сотқа олар Уилрайтты қудаласа, оны да қудалайтындарын білдірді, бұл шабуылдың осы бағытын тоқтатты. Кейбір нәтижесіз қудалау әрекеттерінен кейін сот колонияның дін қызметкерлеріне Уилрайттың уағызынан шабуыл сезінгендерін сұрап, жаңа идея келтірді. Бұл мәселені талқылау үшін кешке дейін уақыт берілген соң, дін қызметкерлері келесі күні сотқа қайта оралды. Коттон қарсы дауыс бергенімен, басқа дін қызметкерлері олар «жұмыстар келісіміне» кіріп, Уилрайт осылай атаған нәрсені үйреткенін, сондықтан олар уағызда айтылған антихристтер екенін мәлімдеді. Өздерінің лайықтылығын көрсетіп, дін қызметкерлері Уилрайтқа оқиғадан сыпайы түрде бас тартуға мүмкіндік берді, бұл Уинтропқа үлкен әсер етті, ол олардың «адамгершілігі мен құрметіне» риза болды. Алайда Уилрайт келіспеушіл болды және ешқандай келісімге қызығушылық танытпады, сондықтан сот өз бағытын жалғастырды. Коддингтон кейінірек «пасторлар екі судьяны өз жақтарына тартты, соның арқасында көпшілік олармен болды» деп атап өтті. Депутаттар дауыс берген кезде Уилрайт колонияда «ашу-ызаны әдейі қоздырғаны және арттырғаны» үшін «көтеріліс пен бүлікшілдікке» кінәлі деп танылды. Сот үкімін келесі сотқа қалдырғанмен, дау енді саяси мәселеге айналды. Уилрайтты кінәлау оңай болмады, оның достары ресми түрде наразылық білдірді. Губернатор Вэйн және шешіммен келіспеген бірнеше судья мен депутаттар өздерінің қарсы пікірлерін сот жазбасына енгізуді қалады, бірақ сот бас тартты. Олар кейін наразылық білдірді, ол да қабылданбады. Осы себепті Уильям Аспинволл жазған наразылық дайындалды, бірақ бастапқы нұсқасы соншалықты қақтығысты болды, риториканы жұмсарту үшін қосымша түзетулер енгізу қажет болды. Тіпті соңғы нұсқа да соттың «Құдайдың пайғамбарларына қарсы әрекет еткенін» білдіріп, Иеміздің жазасын шақырып, құрметті болудан қауіпті түрде ауытқыды. Алайда, Уилрайттың сотталуына наразылық соншалық болғандықтан, 60-тан астам адам құжатқа қол қойды. Қол қойғандардың да маңызы аз емес еді: олардың көпшілігі еркін адамдар еді, олардың көпшілігі лауазымды қызметтер атқарды немесе колонияның бай тұрғындарынан болды, ал көпшілігі колонияда үш жылдан астам тұрды. Бұл өтініш кейіннен оған қол қойғандарға қатаң жазалар салуға себеп болды.
During the next two months the other ministers made several doctrinal charges against Wheelwright, noting not only his fast day sermon, but also his sermons at Mount Wollaston. When the General Court next met on 9 March, Wheelwright was called upon to answer for his fast day sermon. There were 12 magistrates and 33 deputies sitting on the court at the time, and of the magistrates, Henry Vane, William Coddington and Richard Dummer were strong Wheelwright partisans. Four of the other magistrates, John Humphrey, Simon Bradstreet, Richard Bellingham, and John Winthrop, Jr. were all known for their tolerance of religious diversity compared with their fellow magistrates. It was the deputies who led the case against Wheelwright, and the charge they brought against him was "preaching on the Fast Day a Heretical and Seditious sermon, tending to mutiny and disturbance". After more charges and countercharges, Wheelwright presented a transcript of his fast day sermon to the court, and was then dismissed for the day. Following his departure, his supporters presented the court with a petition signed by more than forty people challenging the court's right to try a case of conscience before it was heard by the church. The petition was rejected. The next morning Wheelwright was given a private session with the court at which time he asked who his accusers were. The court's answer was that his sermon was the accuser. That afternoon, the court was opened to the general public, and the colony's ministers were also present. One of the lines of attack used against Wheelwright was identifying his doctrine, and that of Cotton, as being "False Doctrine" because of its difference from that of all of the other New England ministers. Cotton's angry response to this was, "Brother Wheelwright's Doctrine was according to God," letting the court know that by going after Wheelwright they were going after him as well, and this essentially ended that line of attack. After some additional ineffective prosecutorial attempts, the court hit on the idea of asking the colony's ministers if they felt they were attacked by Wheelwright's sermon. Following an evening to discuss this among themselves, the ministers returned to the court the next day. With Cotton dissenting, the other ministers said that they did "walk in" and teach what Wheelwright called a covenant of works, and therefore they were the Antichrists alluded to in the sermon. To their credit, the ministers presented Wheelwright with a means to gracefully back down from the ordeal, and this greatly impressed Winthrop, who noted their "humanity and respect". Wheelwright was intransigent, however, and not interested in any reconciliation, so the court continued with its course. Coddington later noted that "the priests got two of the magistrates on their side, and so got the major part with them". With the deputies then casting their votes, Wheelwright was declared guilty of "contempt & sedition" for having "purposely set himself to kindle and increase" bitterness within the colony. Though sentencing was deferred to the next court, the controversy now became a political issue. Wheelwright's conviction did not pass without a fight, and his friends protested formally. Governor Vane and some of the magistrates and deputies who did not concur with the ruling wanted their dissenting opinion entered into the court record, but the court refused. They then tendered a protest which was also rejected. For this reason a remonstrance was prepared, penned by William Aspinwall, but the initial version was so belligerent that further edits had to be made to tone down the rhetoric. Even the final version veered dangerously away from being deferential, suggesting that the court was "meddling against the prophets of God" thus inviting the Lord's retribution. However, the resentment over Wheelwright's conviction was so high that over 60 men signed the document. Those who signed were not of little consequence either; most of them were freemen, a large number of them held office or were among the colony's wealthier inhabitants, and most had been in the colony more than three years. This petition became the pretext for severe penalties later inflicted upon the signatories.
1637 жылдың мамыр айындағы сайлау
Дау-жанжалдың саяси жағдайлары ушыққан сайын, губернатор Вэйн соттың келесі отырысын Ньютаунда өткізуге бөгет жасай алмады. Ньютаунда сот өкілдері мен дін қызметкерлерінің басым бөлігін құраған консервативті партия Бостоннан тыс жерде сайлау өткізілсе, жеңіске қадам басуға мүмкіндігі артық болды. Сайлау күні, 1637 жылдың 17 мамырында губернатор Вэйн Уилрайтты қорғау үшін петиция оқымақ болды, бірақ Уинтроп және оның жақтастары ең алдымен сайлауды өткізуді, содан кейін ғана петицияны қарастыруды талап етті. Көтеріліс пен пікірсайыстардан кейін, сайлаудың өтуін қалаған еркін адамдардың көпшілігі Уинтроппен бірге Ньютаунның орталық алаңының бір жағына жиналып, оны Вэйннің орнына губернатор етіп сайлады. Осыдан кейін, «еркін инаят» жақтастарына қарсы қосымша шаралар қабылданды, ал сот өкілдерін сайлауда Уилрайтты қолдағандар сайлауға ілікпеді. Бұған қоса, сот колонияға үш аптадан астам уақытқа соттың рұқсатынсыз «сырттан келгендерді» қабылдауға тыйым салатын заң қабылдады. Уинтроп бұл заңның өзінің «еркін инаят» қарсыластарының қатарына жаңа көшпендердің қосылуын болдырмау үшін қажет екенін мәлімдеді.
As the political aspects of the controversy intensified, Governor Vane was unable to prevent the Court from holding its next session in Newtown, where the orthodox party of most of the magistrates and ministers stood a better chance of winning if the elections were held away from Boston. During election day, 17 May 1637, Governor Vane wanted to read a petition in defense of Wheelwright, but Winthrop and his party insisted the elections take place first, and then the petition be heard. Following clamor and debate, the majority of freemen, wanting the election to take place, went with Winthrop to one side of the Newtown common and elected him governor in place of Vane. After this, additional measures were taken against the free grace advocates, and in the election of magistrates, those who supported Wheelwright were left out. In addition, the Court passed a law that no "strangers" could be received within the colony for longer than three weeks without the Court's permission. Winthrop declared this law as being necessary to prevent new immigrants from being added to the number of his "free grace" opponents.
Қашу тәртібі
1637 жылдың тамызында сот тағы бір рет жиналғанда, Уилрайтқа егер ол өзінің наразылық тудыратын пікірлерін қайтарып алса, "оны құрметке бөлейтіні" айтылды. Оған жауап ретінде ол: "Егер мен бүлікшілдік жасаған болсам, мені өлімге кесу керек, ал егер сот мені жазалауға ниеттенсе, мен патшаға шағымданамын" деді. Бұдан кейін ешқандай шара қабылданбады және оның үкімі тағы кейінге шегерілді. 1637 жылдың 2 қарашасында Ньютаундағы Спринг-стриттегі жиналыс үйінде Бас соттың келесі отырысы басталды. Уилрайттың өмірбаяуын жазған Чарльз Белл, бұл жиналыстың мақсаты – "өздерінің нанымдарынан бас тартпаған сектанттардан отарды құтқару" болғанын жазды. Сол дүйсенбі күні күн тәртібіндегі бірінші мәселелердің бірі – Уинтроп оның қателігін түсінетін болады деген үмітпен көптен бері шегеріп келген Уилрайттың ісін қарау болды. Ол өзінің жасаған қылмыстарын мойындауға дайын ба деп сұрағанда, Уилрайт: "Мен кінәлі емеспін, мен Мәсіх туралы шындықты ғана уағыздадым және олардың [басқа дін қызметкерлерінің] оны қалай қолданғаны үшін жауапты емеспін" деді. Уинтроп Уилрайт келгенге дейін бейбіт колонияның суретін салды, және оның ораза күніндегі уағызынан кейін Бостондықтар Пеквот соғысына қатысудан бас тарды, пастор Уилсонды жиі елемейтін болды және қалалық жиналыстарда даулар туды. Сот одан өз еркімен колонияны тастап кетуді сұрады, бірақ ол мұны істемеді, себебі мұндай әрекетті өзінің кінәлі екенін мойындау деп есептеді. Уилрайт өз ұстанымында тұрақты болды, бірақ сот кешкісін жұмысын аяқтағандықтан, үкім шығарылмады. Сейсенбі күні, іс бойынша талқылаудан кейін, сот оны кінәлі деп таныды және үкімді оқыды:
When the court met again in August 1637, Wheelwright was informed that if he would retract his obnoxious opinions "he might expect favor". To this he responded that if he were guilty of sedition, he ought to be put to death, and if the court intended to sentence him, he should appeal to the king. No further action was taken, and his sentencing was again deferred. The next session of the General Court began on 2 November 1637 at the meeting house on Spring Street in Newtown. Wheelwright biographer Charles Bell wrote that the purpose of the meeting was to "rid the colony of the sectaries who would not be dragooned into the abandonment of their convictions". One of the first orders of business on that Monday was to deal with Wheelwright, whose case had been long deferred by Winthrop in hopes that he might finally see the error of his ways. When asked if he was ready to confess his offenses, Wheelwright responded that "he was not guilty, that he had preached nothing but the truth of Christ, and he was not responsible for the application they [the other ministers] made of it". Winthrop painted a picture of a peaceful colony before Wheelwright's arrival, and how after his fast day sermon Boston men refused to join the Pequot War effort, Pastor Wilson was often slighted, and controversy arose in town meetings. The court urged him to leave the colony voluntarily, but this he would not do, seeing such a move as being an admission of guilt. Wheelwright was steadfast in his demeanor, but was not sentenced as the court adjourned for the evening. On Tuesday, after further argument in the case, the court declared him guilty and read the sentence:
Уилрайт бастапқыда наурыз айына дейін колонияны тастап кетуі керек еді, бірақ аралықта уағыздамауға бұйрық берілгенде, ол бас тартты, содан кейін оған екі апта берілді. Одан бейбіт түрде кетуіне кепілдік беруді сұрағанда, ол бас тартты, бірақ кейін бір түн қамауда өткізгеннен кейін қарсылық көрсетудің бекер екенін түсінді. Екі апталық дайындық кезеңінде уағыздамауға бұйрық берілгенде, ол тағы да бас тартты, ал бұл жолы сот мұндай тыйымды орындаудың қажеті жоқ деп шешті.
Wheelwright was initially given until March to leave the colony, but when ordered not to preach during the interim, he refused, and was then given two weeks to depart the jurisdiction. When asked to give security for his peaceful departure, he declined, but later realized the futility of defiance after spending a night in custody. When directed not to preach during his two weeks of preparation, he again refused, and this time the court determined that such an injunction was not worth pursuing.
Эксетер
Антиномиялық даудан кейін кейбір отбасылар Уилурайтпен бірге солтүстікке, Нью-Гэмпшир провинциясына, ал басқалары Хатчинсондармен бірге оңтүстікке, Аквиднек аралына кетті. Сенімді достарымен бірге Уилрайт Бостоннан солтүстікке шамамен 80 шақырымдай жердегі Пискаткава аймағына көшіп, 1637-1638 жылдардың суық қысын Скуамскоттта өткізді. Қыс аяқталған соң, ол Вэханонуит және оның ұлы сагамордың құқығын сатып алып, 3 сәуірде 1638 жылы Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласын құрды. Оның әйелі, балалары және қайын анасы осы шамада Уолластон тауынан шығып, жаңадан құрылған қонысқа келді. 1638 жылдың көктеміне қарай онда 20 үйленген ер адам болды, олардың шамамен жартысы бұрын Линкольнширде (Англия) Уилурайтпен байланыста болған. Дер кезінде Уилурайт пастор болған ғибадатхана салынды. Үкімет қажеттігі тез ұғынылды, және 1640 жылы Уилурайт бастамасымен (басқару келісімі) құжат жасалып, оған өзі, шіркеу мүшелері және аймақтың басқа да тұрғындары қол қойды. Аквиднектегі аласапыранмен салыстырғанда, Уилурайттың Эксетер қауымы тынық түрде дамуын басталды.
Following the events of the Antinomian Controversy, some families went north with Wheelwright into the Province of New Hampshire, and others went south with the Hutchinsons to Aquidneck Island. With some loyal friends, Wheelwright removed to the Piscataqua region about 50 mile (80 km) north of Boston and spent the severe winter of 1637 to 1638 at Squamscott. Following the winter, he purchased the rights of the Indian sagamore of Wehanownouit and his son, and founded the town of Exeter, New Hampshire, on 3 April 1638. His wife, children, and mother in law left Mount Wollaston to reach the embryo settlement at about this time. About 20 married men were there by spring 1638, roughly half of whom had had ties with Wheelwright back in Lincolnshire, England. Almost immediately a house of worship was built with Wheelwright as the pastor. The need of a government soon became apparent, and in 1640 a combination (governing agreement) was drawn up by Wheelwright and signed by himself, the members of the church, and other area inhabitants. By contrast to the turmoils that infected the settlement at Aquidneck, Wheelwright's Exeter community began smoothly.
Құдықтар
Уилрайттың Эксетерде болған уақыты қысқа ғана болды, себебі Бей колониясы Хэмптонға қоныс тепті, және Уилрайт сатып алған жер олардың билігіне кірді, осылайша қуылған Уилрайт Массачусетс аумағына орналасты. Содан кейін ол жаңа қоныс іздеуге кірісті, ал 1638 жылғы сатып алудағы екі серігі, Сэмюэл Хатчинсон мен Николас Нидхэм солтүстік-шығысқа қарайғы аймақты зерттеуге кірісті. 1641 жылдың 24 қыркүйегінде олар Мэн штатының губернаторының орынбасары Томас Горджестен Уэллс, Мэн болып қалатын жерге рұқсат алды. Уилрайт Огунквит өзенінің жағасында жер сатып алып, дер кезінде үлкен отбасы үшін арақ зауыты мен үй салдырды. Оның қарындасы Сюзанна Хатчинсон отбасымен бірге келді, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Эксетердегі көптеген қауым мүшелері оны Уэллске ертіп барды, сондықтан бірден шіркеу салынды, және ол оның пасторы болды. Эксетерде қалған адамдар Уилрайтты өте жоғары бағалады және ол оларға қайта оралуы мүмкін деген үмітін тастағысы келмеді.
Wheelwright's stay in Exeter was short lived, however, as the Bay Colony planted a settlement at Hampton, which included Wheelwright's purchase in its jurisdiction, and this put the banished Wheelwright in Massachusetts territory. He then began looking for a new place to settle, and two of his partners from the 1638 purchase, Samuel Hutchinson and Nicholas Needham, began prospecting the region to the northeast. On 24 September 1641 they obtained a license from Thomas Gorges, the deputy governor of Maine, for a property that became Wells, Maine. Wheelwright purchased of land on the Ogunquit River and almost immediately built a sawmill and a house for his large family. His mother in law, Susanna Hutchinson, accompanied the family, and died there not long afterward. A considerable number of his Exeter parishioners accompanied him to Wells so a church was built at once, and he was its pastor. The people he left behind in Exeter continued to hold Wheelwright in the highest regard, and were slow to give up their hope that he might return to them.
Қашуды алып тастау
1642 жылдың қыркүйегінде, ол Эксетерде болғанда, оның атынан келісуге шақыру жасалды, ал Бей колониясы оған Бостонға оралып, сотқа өтініш беру үшін қауіпсіз кезең ұсынылды деп жауап берді. Ол бұл мәселеде әрекет етпеген сияқты, бірақ Массачусетс жағдайды түзетуге мүдделі болды және оны 1643 жылдың 10 мамырында өтетін Бас сотқа қайта шақырды. Бұл оны сол жердегі бірнеше дін қызметкерлерімен хабарласуға итермеледі, және олар оның мінез-құлқына осыншалықты риза болды ki, оған Бас сотқа хат қалай жазуға кеңес берді. Ол бұл хатты 10 қыркүйекте жазды, ал ол 1643 жылдың 4 қазанында Бостонға жетті. Сот оны елден қуу туралы шешімді қайта қарауға бейім болды және оған тағы да қауіпсіз кезең ұсынды. Джон Уинтроп тіпті оған жеке хат жіберді, ол да оған жауап берді. Осы хатында Уилрайт өзінің ақталуын мейірімділік емес, әділдік негізінде талап етті. Ол өзінің қағидаларынан бас тартқысы келмеді, бірақ "татуласу мен бейбітшілікті орнату үшін, қасиетті шақыруына лайық болғандай, өзінің қатесін мойындады". Уилрайттың екінші хатын алғаннан кейін, Уинтроп оны жеке сотқа келуге шақырды, бірақ ол оған келіспеді. Содан кейін мәселе 1644 жылдың 29 мамырына дейін тоқтап тұрды, сол кезде заң шығарушы орган Уилрайттың жеке қатысуынсыз әрекет етіп, келесі мәлімдемені жасады:
In September 1642, while still in Exeter, an application for reconciliation was made on his behalf, to which the Bay Colony replied that he would be given safe conduct to return to Boston and petition the court. While he does not appear to have acted in that regard, Massachusetts was interested in mending fences, and without solicitation they again invited him to the General Court to be held on 10 May 1643. This prompted him to communicate with some of the ministers there, and they were so pleased with his demeanor that they likely coached him on how to frame a letter to the General Court. He wrote this letter on 10 September, and it reached Boston on 4 October 1643. The court was heavily inclined to retract the order of banishment, and again he was offered safe conduct to present his case to the court. John Winthrop had even sent a personal letter to him, to which he responded. In this letter Wheelwright now rested his claim for acquittal on justice, rather than mercy. He was not willing to desert his principles, though he "made a manly concession of his error, to bring about reconciliation and peace, as was eminently becoming his sacred calling". Upon receipt of Wheelwright's second letter, Winthrop recommended that he appear in court in person, but this he was not willing to do. The matter then rested until 29 May 1644 when the legislature acted without Wheelwright's physical presence, and made the following pronouncement:
Қосылған курсивтер сот оның хаттарының адал ниетін бұрмалап, оның ешқашан мойындамаған мәлімдемесіне негізделген рақымшылық көрсеткенін көрсетеді.
The added italics show that the Court perverted the honest intent of his letters, and extended to him their grace based on an admission he never made.
Меркурий американы
Бұл хат алмасулар жүріп жатқан кезде, 1644 жылдың басында Лондонда «Жаңа Англия шіркеулерін жұқтырған Антиномиандардың, Фамилистер мен Либертандардың көтерілуі, билігі және құлдырауы туралы қысқаша әңгіме» жарық көрді. Бұл еңбектің авторы аталмады, бірақ құрметті Томас Велд кіріспе мен алғы сөзін жазды. Ғалымдар жылдар бойында осы шығарманың авторы Джон Уинтроп екенін бірауыздан мойындады, ал Коттон 1648 жылы жарық көрген кітабында осылай айтқан. Бұл оқиғалардың толыққанды және бейтарап баяны емес еді, ал Уилрайттың өмірбаянының авторы Чарльз Белл: «Оны тіпті сол заман үшін де өте қатал және жақтас туынды деп сипаттауға болады» деп жазды. Уилрайт осы басылым туралы ақпаратты, оның негізсіз болжамдарымен қуғынды алып тастайтын хатты алған шамада алды. Ол осы еңбектің мазмұнынан қатты ренжіді, өйткені ол Бей колониясындағы ықпалды судьялар мен пасторлардың көмегімен және қолдауымен даудың оқиғаларын ұмытуға тырысып жатқан кезде бұл оқиға орын алды. Ол Англиядағы достары мен туыстарының Нью-Англиядағы оның өмірі туралы осы әділетсіз есептен пікір қалыптастыруын қаламады. Өз абыройын қорғау үшін Уилрайт бірнеше достарының көмегін алды, олар оған «Қысқаша әңгімеге» жауап жариялауға көмектесті. 1645 жылы «Mercurius Americanus» Лондонда Джон Уилрайт кішінің атымен жарық көрді, ол оның ұлы деп есептеледі және сол кезде Англияда Кембридждегі Иисус колледжінде оқып жүрген еді. Белл осы еңбек туралы: «Тон мен стиль жағынан ол «Қысқаша әңгімеден» әлдеқайда жоғары, және автордың діни көзқарастарын қорғауға бағытталғанмен, сол кездегі пікірсайыс мектебінің талаптарына сай, оның қарсыластарына бірнеше маңызды жауаптар бар, сонымен қатар логикалық ойға қабілетті және заманның білімімен сіңген ақыл-ойды көрсетеді» деді.
While this correspondence was taking place, another issue arose when, in early 1644, A Short Story of the Rise, reign and ruin of the Antinomians, Familists & Libertines that infected the Churches of New England was published in London. The author of the work was never stated, though the Reverend Thomas Weld provided the introduction and preface. Scholars through the years have almost unanimously attributed the authorship of this work to John Winthrop, and Cotton said as much in a book he published in 1648. It was hardly a balanced account of events, and Wheelwright's biographer Charles Bell wrote that "it may be characterized as a very bitter and partisan production, even for that day". Wheelwright received intelligence concerning this publication at about the time he received the letter lifting his banishment with its unwarranted assumptions. He was deeply stung by the tenor of this work, coming at a time when he was making serious inroads into putting the events of the controversy behind him with the help and encouragement of some influential magistrates and ministers in the Bay Colony. He did not want his friends and relatives in England to get their impressions of his time in New England from this unfair account of those who had opposed him. To defend his character, Wheelwright obtained the assistance of some friends to help him publish a response to Short Story. In 1645, Mercurius Americanus was published in London under the name of John Wheelwright, Jr., presumably his son, who was in England attending Jesus College, Cambridge at the time. Bell says of this work, "in tone and temper, it is incontestably superior to the Short Story, and, while devoted especially to the vindication of its author's doctrinal views, agreeably to the school of polemics then in vogue, it contains some key retorts upon his detractors, and indicates a mind trained to logical acuteness, and imbued with the learning of the times".
Хэмптон
Уэллсте бес жылдан астам қызмет еткеннен кейін Уилрайт Массачусетс штатының билігінде болған Хэмптон шіркеуі мен қаласынан шақыру алды, онда ол пастор ретінде Реверэнд Тимоти Далтонға қосылуы керек болды. Ол 1647 жылдың көктемінде еш ойланбастан сонда барып, шіркеу және қала комитетімен жазбаша келісім жасасты. Кейбір деректер бойынша, ол 1647 жылдың 12 сәуірінде, ал басқа деректер бойынша 1647 жылдың 24 маусымында министр қызметіне орнатылды. Бұл жұмыс 55 жастағы Уилрайтке Уэллстегі приходтан гөрі жоғары жалақы әкелді, бұл оның үлкен отбасы үшін маңызды фактор болды. Енді ол шекаралық аймақта болмады, сонымен қатар білімді және әлеуметтік жағынан жетілген кәсіби әріптестері мен мирянға жақын болды, бұл оның біліміне сай келетін жағдай еді.
After more than five years at Wells, Wheelwright received an invitation from the church and town of Hampton, then under the jurisdiction of Massachusetts, to join the Reverend Timothy Dalton as a pastor of the church there. Without apparent hesitation he went there in the spring of 1647 and entered into a written agreement with a committee of the church and town. He was installed as the minister on 12 April 1647 by some accounts, or 24 June 1647 by another. The job afforded the 55 year old Wheelwright with a larger salary than the parish at Wells did, an important consideration given the large size of his family. No longer in a frontier setting, he was now within reach of professional brethren and laymen of culture and social refinement, more aligned with his educational background.
Соттың ақтауы
Қала оның қызметіне жер сыйлап, ақы төледі, бірақ ең үлкен сыйлық басқа түрде келді – Массачусетс Бас сотынан болған әділдік. Реверэнд Уэлдтің кіріспесімен жарық көрген "Қысқа әңгіме" Англияда жақсы қабылданды және белгілі шотланд дін қызметкері, реверэнд Самуэль Рутерфордтың қолдауын алды. Уилрайт "Қысқа әңгімеде" және қуғыннан босатылғанда білдірілген көзқарастар үшін өтемақы алу керек деп ұзақ уақыттан бері сезінген болуы мүмкін, ал оның Хэмптон қалалықтары мұны жақсы білгенімен түсінікті. 1654 жылдың 1 мамырында олар заң шығарушы жиналысқа петиция жолдады, ал 3 мамырда Бас сот мынадай мәлімдеме жасады: олар
While the town acknowledged his service with gifts of land and remuneration, their greatest gift came in a different form—a vindication from the Massachusetts General Court. The Short Story, prefaced by Reverend Weld, was largely accepted in England, and had been endorsed by the prominent Scottish divine, Reverend Samuel Rutherford. Wheelwright had probably long felt that some reparation was due for the attitudes conveyed in both the Short Story and in his release from banishment, and his Hampton townsmen were likely well aware of this. On 1 May 1654 they drafted a petition to the legislature, and on 3 May the General Court made the following declaration: that they were
Өзін-өзі жариялаған актау
Массачусетс сотынан ақталуы Уилрайтқа Жаңа Англиядағы бауырластарымен қарым-қатынасын жаңартқанмен, ол әлі де "Қысқа әңгіме" авторларының және Сэмюэл Резерфордтың 1648 жылғы "Рухани антихристтің шолуы" еңбегіндегі айыптауларына ашуланып жүрді. Ол Англиядағы жандармен атын тазартқысы келді. 1658 жылы Лондондық Эдвард Коул Уилрайттың "Қысқа және қарапайым кешірім" атты еңбегін жариялады, оның ұзақ аталымында: "Өзін барлық қателіктерден, ерестерден және қылмыстық істерден ақтады, оларды Томас Велд мырза өзінің "Қысқа әңгімесінде" айыптаған, ал Сэмюэл Резерфорд мырза оны "Антиномианизм туралы шолуында" одан әрі күшейтті". Уилрайттың бұл еңбекті жариялау мақсаты – оның кінәсіздігі мен сот процесінің әділетсіздігі мойындалсын, сондай-ақ "құтқарылғандардың рақымды қалай иеленгені туралы оның көзқарасы дұрыс, тіпті ортодоксалды деп қабылдансын" деген ниетпен жасалды. Ол жеті теологиялық мәселені атап өтуді шешті, оларды үш "ұсынысқа" және төрт "тезиске" бөлді. Үш ұсыныс Уилрайттың ілімінің мәнін құрады, ол оның ораза күні уағызының негізі болды. Ұсыныстардан кейін, бірақ тезистерден бұрын, Антиномиандық даудың оқиғалары мен тұлғаларын баяндайтын тоғыз беттік мәтін келтірілген. Мұнда Уилрайт әділдік орын алмай, оны саяси қылмыстар – бүлік және қарапайымдықсыздықпен айыптағанын айтады, ал оның қуғынға ұшырауының нақты себебі басқа пасторлармен доктриналық келіспеушіліктер болды. Ол өзінің қарсыластарын "жасырын келісімдерге" баруда және құпия жұмыс істеуде айыптайды. Ол осы келісімдер туралы досы (мүмкін, Уильям Коддингтон) арқылы білген, ол осы іс-әрекеттердің бір бөлігін жасырын түрде көшіріп, оған тапсырған. Бұл бөлімде Котонның Уилрайтты қорғау сөздері келтірілген: "Біздің бауырласымыз Уилрайттың ілімі Құдайға сай деп санаймын және мойындаймын" (Котонның 1648 жылғы "Конгрегациялық шіркеулердің тазартылған жолы" еңбегінде жарияланған). Содан кейін Уилрайт бұл орталық бөлімді "Велдті өтірік айтуда" және оқырмандарын адастыруда "күшті айыптаумен" аяқтайды. Төрт тезис 1637 жылғы синодтан бастау алады, және мұнда Уилрайт өзін Кальвин, Занчи, Дорт синоды, Беза, Перкинс және басқалар сияқты ерте реформаторлардың үлгісімен келе жатқан ортодоксалды пастор ретінде көрсетеді. Оның тезистері ұсыныстарын қайталай бастағанда, олар қысқартылады, және ол "Қысқа әңгімеде" айтылған айыптауларға қайта оралады. Ол өз еңбегін өзінің әрқашан дұрыс болғанын және ол Антиномиан емес екенін мәлімдеп аяқтайды. Уилрайттың "Қысқа және қарапайым кешірімін" жазуы 1644 жылы "Қысқа әңгіме" жарияланған кезде басталған болуы мүмкін, бірақ даталанған оқиғаларға сүйене отырып, соңғы бөлігі 1654 жылы Массачусетс соты оны ақтағаннан кейін жазылған. Бұл еңбектің бірінші жартысында Уилрайт "Қысқа әңгіме" авторына жеке тұлға ретінде сілтеме жасайды, Томас Велдтің оның барлығын жазғанына сенімді. Алайда, өзінің кешірімінде Уилрайт "Қысқа әңгіме" авторларына (көпше түрінде) сілтеме жасайды, Велдтің жалғыз емес екенін түсінеді. Уилрайт "Қысқа әңгіме" авторының атын Томас Велдтен басқа атамағанымен, ол екінші автордың Джон Уинтроп екенін білген, өйткені Котон мен Резерфордтың 1648 жылғы кітаптарында бұл факт айтылған. Уинтроп 1649 жылы Англияда да, колонияларда да құрметке ие болған тиімді отаршыл көшбасшы ретінде беделді болды, сондықтан Уилрайттың оның жақсы атына күдік тудыруына ешқандай себеп болған жоқ.
While his vindication from the Massachusetts court allowed Wheelwright to mend his relationships with his brethren in New England, he still felt stung by the accusations of the authors of the Short Story, and of Samuel Rutherford in his 1648 work, A Survey of the Spiritual Antichrist , and he was intent in clearing his name with people back in England. In 1658, Edward Cole of London published Wheelwright's A Brief and Plain Apology, whose lengthy subtitle read "Wherein he doth vindicate himself, From al those Errors, Heresies, and Flagitious Crimes, layed to his charge by Mr. Thomas Weld, in his short story, And further Fastened upon him by Mr. Samuel Rutherford in his Survey of Antinomianisme". Wheelwright's purpose in publishing this work was so that his innocence and the unfairness of his trial be recognized, and that "his views on the process by which the saved acquired grace be accepted as correct, even orthodox". He chose to emphasize seven theological issues which he divided into three "propositions," and four "theses". The three propositions consisted of the substance of Wheelwright's doctrine, which provided the basis for his fast day sermon. Following the propositions, but before the theses, are nine pages of text recounting the events and personalities of the Antinomian Controversy. Here Wheelwright says that justice was not served, and that he was accused of the political crimes of sedition and contempt, when the real reason for his banishment was doctrinal differences with the other ministers. He goes on to accuse his prosecutors of engaging in "underhanded dealings," and working in secret. He had learned of these dealings through a magistrate friend (possibly William Coddington) who secretly transcribed some of these proceedings and gave them to him. In this section Cotton's defense of Wheelwright is included: "I do conceive and profess that our Brother Wheelwright's Doctrine is according to God " (these words published by Cotton in his 1648 Way of Congregational Churches Cleared). Wheelwright then wraps up this middle section by "vehemently accusing Weld of lying," and deceiving his readers. The four theses stem from the synod of 1637, and herein Wheelwright portrays himself as an orthodox minister following the lead of such early reformers as Calvin, Zanchi, the Synod of Dort, Beza, Perkins and others. As his theses become repetitious of his propositions, they become abbreviated, and he returns to the accusations made in Short Story. He ends his work claiming that he was right all along, and that he was not an Antinomian. The writing of Wheelwright's Brief and Plain Apology may have commenced as early as 1644 when Short Story was published, but based on datable events the last part was written after his vindication by the Massachusetts court in 1654. In the first half of this work, Wheelwright refers to the author of Short Story as a singular person, clearly thinking that Thomas Weld had written the entire piece. Later in his Apology, however, Wheelwright refers to the authors (plural) of Short Story, realizing that Weld was not alone in writing the material. Though Wheelwright mentions no author of Short Story by name other than Thomas Weld, he certainly had come to realize that the other author was John Winthrop, since the 1648 books by both Cotton and Rutherford mentioned this fact as an aside. Winthrop had died in 1649 with a reputation as an effective colonial leader, respected in both England and the colonies, and there was no rational reason for Wheelwright to impugn his good name.
Англия
1655 жылдың соңында Уилрайт отбасымен бірге Англияға, әйелі Мэридің туған қаласы Альфордқа қайтып келді. Ол жаздың аяғында Хэмптон шіркеуінен соңғы жалақысын алған, бірақ 12 желтоқсанда Альфордта уағыз айтып жүргенде, «Альфордтың пасторы Джон Уилрайтқа, Линкольн округінде, көптеген балалардың күтімінде жүргені үшін» 60 фунт стерлинг көлемінде жалақы қосымшасы беруге келісім берілді. Бұл сыйақы бұрын бекітілген 40 фунт стерлингке үстеме болды. Англияда осыдан кейін ерекше оқиғалар орын алды: король Карл I-нің өліміне кесілді, билік Кромвельдің қолына өтті, ал мінбарлар пуритан дінтаңбаларына тапсырылды. Антиномиялық дау кезінде Уилрайтпен жақын болған Генри Вэйн де үкіметте жоғары лауазымдарға ие болды. Вэйн мен Кромвель бірге жұмыс істеген, бірақ 1650-ші жылдардың басында аралары суынып, жауласып кетті. Вэйн қоғамдық өмірден шығып, ал Кромвель Англиядағы ең жоғары билікке көтерілді. Уилрайт Кромвельдің жақсы қабылдауына ие болды, онымен бірге колледжді бітірген және бір кезде оны былай деп сипаттаған: «Мен Уилрайтпен футбол ойнағанда кездесуден қорқып, кейін даладағы әскермен кездесуден де қорқыдым, себебі ол мені сөзсіз құлатпақ болды». Уилрайт 1658 жылдың 20 сәуірінде Хэмптон шіркеуіне хат жазып, онда Кромвельмен болған кездесуін былай деп баяндады: «Біз шамамен бір сағат жеке сөйлестік. Оның барлық сөздері маған өте дұрыс және мейірімді болды». Уилрайт Англиядағы уақытының көп бөлігін Линкольнширде өткізген болуы мүмкін, және Альфордта уағыз айтудан басқа, сэр Генри Вэйннің иелігіндегі Беллода да уағыз айтқан болуы мүмкін, «ол оның патшалыққа келгеннен бері оған көп көңіл бөлген». Мүмкін, Вэйн Уилрайтты өзінің кешірім сұрауын жариялауға ынталандырған шығар. 1658 жылы Кромвель қайтыс болғаннан кейін Англия пуритандары үшін жағдай нашарлай бастады. 1660 жылы монархия қалпына келтірілгеннен кейін Вэйн Англияның аралық билік кезеңіндегі рөлі үшін тұтқындалып, 1662 жылдың маусымында өлім жазасына кесілді. Уилрайт 1662 жылдың жазында патшалыққа сапар шеккен бірнеше пасторлармен бірге Жаңа Англияға оралды.
In late 1655, Wheelwright moved back to England with his family, to Alford, the home town of his wife, Mary. He had received his final salary payment from the Hampton church in the late summer, but was preaching in Alford by 12 December when a salary augmentation of £60 was to be granted "to John Wheelwright, minister of Alford, co. Lincoln, who has a great charge of children". This remuneration was in addition to a £40 salary already allowed. Extraordinary events had recently transpired in England, with King Charles I executed, power in the hands of Cromwell, and the pulpits handed over to Puritans. Henry Vane, who had been close to Wheelwright during the events of the Antinomian Controversy, had also reached high positions in government. Vane and Cromwell had been working side by side but became estranged and hostile towards each other in the early 1650s. Vane had retired from public life while Cromwell moved into the highest position of authority in England. Wheelwright was well received by Cromwell, with whom Wheelwright had gone to college, and who once described him this way: "I remember the time when I was more afraid of meeting Wheelwright at football than I have been since of meeting an army in the field, for I was infallibly sure of being tripped up by him". Wheelwright wrote a letter to his church in Hampton, dated 20 April 1658, in which he described his meeting with Cromwell, writing, "I had discourse in private about the space of an hour. All his speeches seemed to me very orthodox and gracious". Wheelwright probably spent most of his time in England in Lincolnshire, and besides preaching in Alford he likely preached at Belleau, the estate of Sir Henry Vane "who had greatly noticed him since his arrival in the kingdom". It is possible that Vane encouraged Wheelwright to publish his Apology. After the death of Cromwell in 1658, events became less favorable for England's Puritans. After the Restoration of the Monarchy in 1660, Vane was imprisoned for his role during England's Interregnum and executed in June 1662. Wheelwright returned to New England in the summer of 1662 with several other ministers who had been visiting the kingdom.
Солсбери
Уилдрайттың Хэмптондағы шіркеудегі лауазымы, күтілгендей, ол болмаған кезде толтырылды, бірақ оны көршілес Солсбери қаласының тұрғындары пасторлыққа шақырып алды. 1662 жылдың 9 желтоқсанында 70 жасқа толған кезде ол онда қызметке орналасты. Бұл Уилдрайттың сан алуан өміріндегі ең ұзақ пасторлық қызметі болды, ол шамамен 17 жылға созылды. Солсберидегі қызметінің ең ерекше оқиғасы, өмірінің соңына таман, 1675-1676 жылдардың қысында болды. Онда шіркеуінің белгілі мүшесі, майор Роберт Пайк онымен қарым-қатынаста шиеленіс тудырды. Адамдар арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына бірнеше себеп болуы мүмкін. Олардың бірі – Уилдрайт Нью-Англиядағы квакерлердің болуына қарсы болды, ал Пайк олардың уағыздауын көбірек қабылдады. Тағы бір себеп – Пайк 1637 жылғы сайлауда губернатор Вэйнды қызметтен шеттету үшін Ньюбериден Ньютаунға дейін сапар шеккен болуы мүмкін. Жақындағы жергілікті дау-дамайлар, әсіресе Солсберидің бөлінуі және Аймсбери қаласының құрылуы себеп болды. Пайк Уилдрайтқа қатысты белгілі бір талаптар қойды, ал Уилдрайт сотқа шағымданып, 1676 жылдың 10 наурызында сот Уилдрайттың жағын қолдады. Пайк жеңіліске ынталанбады, ол шіркеу мен қаланың басқа мүшелерінен қолдау іздеді. Содан кейін Уилдрайт азаматтық биліктің араласуын сұрады. Араласу дереу болмады, екі тарап та бір-бірін жамандауға мүмкіндік алды. Шіркеу мүшелерінің көпшілігі Уилдрайтты қолдаса, үлкен азшылығы Пайкке қолдау көрсетті. Бауырластар Пайкты салқындық жасағаны үшін жазалауға тырысқанда, ол үкімді кешіріп, Уилдрайт оны шіркеуден шеттетуге мәжбүр болды. 1677 жылдың көктемінде шіркеу мен қаланың наразы мүшелері сотқа жүгініп, Уилдрайттың бүлік шығаруға себепкер болғанын және оның уағыздарының адамдарды бірін-біріне қарсы қоюға бейім екенін айтты, оны қызметтен алуды сұрады. Пайк туралы жазған биограф 1879 жылы Пайк "Уилдрайтқа және оның шіркеу саясатының қатаң тәсілдеріне қарсы тұрды, тіпті ол қауымнан шеттетілді" деп жазды. Заң шығарушы орган бұрын Уилдрайт ұсынған комиссияны тағайындады және көптеген күш-жігер жұмсап, бейбітшілік орнатуға қол жеткізді. Екі тарап та кінәлі деп танылды, Пайк өзінің қателіктерін мойындауға міндеттелді, ал шіркеу оны қауымға қайтаруға шақырылды. Қол жеткен мәліметтерге сүйенсек, мәселе шешіліп, қайталанбады. 1677 жылдың қазан айында Уилдрайт Линкольнширдегі меншігін (францис Леветтен сатып алынған) ең кіші қызы Сараның күйеуі Ричард Криспке сатты. 1679 жылдың маусым айында Уилдрайтқа бұрынғы ұсынысы бойынша көмекші, преподобный Джордж Берроуз тағайындалды, ол кейін Салемдегі сиқыршыларға қарсы сот процесі кезінде өлім жазасына кесілген жалғыз пастор болды. 87 жасқа жуық Уилдрайт 1679 жылдың 15 қарашасында инсульттан қайтыс болды және келесі 200 жыл бойы ешқандай белгі қойылмаған Шығыс ауыл зиратына жерленді.
Wheelwright's position at the church in Hampton had, as expected, been filled during his absence, but he was quickly called by residents of the neighboring town of Salisbury to be their pastor, and on 9 December 1662, when 70 years old, he was installed there. This became Wheelwright's longest pastorate in his varied life, lasting nearly 17 years. Probably the most noteworthy event of his tenure in Salisbury occurred very late in his life when Major Robert Pike, a layman and prominent member of his church, collided with him during the winter of 1675 to 1676. There may have been multiple reasons for the severe friction between the men, one of them being that Wheelwright was against the Quaker presence in New England, whereas Pike was more tolerant of their evangelism. Another reason may have been that during the election of 1637, Pike traveled all the way from Newbury to Newtown to vote Governor Vane out of office. A more recent and local cause of dissension was likely over the division of Salisbury when the town of Amesbury was created from it. Pike had made certain claims of Wheelwright, to which Wheelwright wrote a petition to the court, and on 10 March 1676 the court sided with Wheelwright. Not easily rebuked, Pike enlisted support from other members of the church and town, following which Wheelwright called for intervention by civil authorities. The intervention did not occur immediately, leaving the two sides to cast aspersions at each other. While a majority of church members supported Wheelwright, a large minority were in support of Pike, and when the brethren attempted to subject Pike to discipline for misconduct, he contemptuously refused the judgment, and Wheelwright then excommunicated him from the church. In the spring of 1677 disaffected members of the church and town petitioned the court that Wheelwright was the cause of the disturbance, and that his preaching had a tendency to pit one person against another, and requested he be removed from the ministry. Pike's biographer wrote in 1879 that Pike "opposed Wheelwright, and the arbitrary devices of his church polity, to the extent of incurring excommunication". The legislature appointed a committee, earlier proposed by Wheelwright, and through much effort was able to establish a peace. Both parties were assigned fault in the matter, Pike was required to make a concession of his faults, and the church was prompted to return him to communion. From all that is known, the matter was resolved, and did not recur. In October 1677, Wheelwright sold his property in Lincolnshire, (purchased of Francis Levett, gentleman) to his son in law Richard Crispe, the husband of his youngest daughter, Sarah. In June 1679, Wheelwright was given, following an earlier recommendation, an assistant, the Reverend George Burroughs, who later became the only minister executed during the Salem witch trials. At nearly 87 years old, Wheelwright died of apoplexy on 15 November 1679 and was buried at the East Village Graveyard, where no marker had been placed for the next 200 years.
1629 жылғы дөңгелекшілік актісі
1707 жылы Мэн штатының Йорк округіндегі ежелгі мұрағаттардың арасынан, Уилрайт үйін Уэллс қаласына қоныстандыру үшін әкелген жерге жақын жерде бір құжат табылды. 17 мамыр 1629 жылы жасалған бұл құжатта Уилрайт Нью-Гэмпширдің оңтүстігіндегі үнді сагаморларынан жер алған бірнеше адамның бірі және құжатқа қол қойған тұлға ретінде көрсетілген. Осылайша, құжат Уилрайттың 1629 жылы Жаңа Англияда болғанын көрсетеді, тіпті ол сол кезде Линкольнширдегі Билсбидің викарі екені белгілі болған. Көптеген тарихшылар бұл құжатты жалған деп мәлімдесе де, Чарльз Х. Белл 1876 жылы Уилрайттың өмірбаянында құжаттың заңды болуы мүмкін екенін айтты. Билсбидің викарі ретінде Уилрайт жыл сайын приход тіркелімдерінің көшірмесін орталық мұрағатқа жіберуге міндетті болған, және бұл көшірме наурыз айында жіберілетін. Бірақ, Уилрайттың қолы қойылған көшірмелердің арасында 1629 жылғы наурыз айына арналған көшірме табылмады, бұл Уилрайттың осы кезеңде Жаңа Англияға келіп, кейін Англияға оралған болуы мүмкін деген мүмкіндікті ашық қалдырды. Белл Уилрайт туралы кітабын жариялағаннан кейін, жоғалған көшірме табылды, ол Уилрайттың Билсбидегі қызметі кезінде Англиядан ешқашан шықпағанын нақты дәлелдеді және 1629 жылғы құжаттың жалған екенін көрсетті. Өмірінің соңына қарай губернатор Белл оқиғалардың тізбесін мойындады және құжаттың шеберлікпен жасалған жалғандық екенін, осы туралы Нью-Англия тарихи және генеалогиялық қоғамына жазған күні белгісіз хатында мәлімдеді.
In 1707, a deed was found among the ancient files of York County, Maine, near where Wheelwright had brought his flock to settle in Wells. The deed, dated 17 May 1629, showed Wheelwright as being one of several recipients of land from the Indian sagamores of southern New Hampshire, and a signer of the document. The deed thus implied that Wheelwright was present in New England in 1629, even though he was known to be the vicar of Bilsby in Lincolnshire at the time. While many historians declared the deed to be a forgery, Charles H. Bell, in his biography of Wheelwright in 1876, presented the case that the deed could be legitimate. It was known that as the vicar of Bilsby, Wheelwright was required to send a transcript of the parish registers to a central repository once a year, and this was done in March. However, of the transcripts found with Wheelwright's signature attached, the one for March 1629 could not be found, leaving open the possibility that Wheelwright had come to New England during this time frame and then returned to England. Sometime after Bell published his book on Wheelwright, the missing transcript was found, proving almost conclusively that Wheelwright had never left England during his ministry at Bilsby, and demonstrating with certainty that the deed of 1629 was a forgery. Sometime before his death, Governor Bell acknowledged the sequence of events and that the deed was an ingenious fabrication, and stated this in an undated letter to the New England Historical and Genealogical Society.
Мұра
Чарльз Белл Wheelwright-тың өмірбаянында Wheelwright мінезіне қатысты ара-жібірлі баға берді, оны талас-тартысқа бейім, келісімге келуге құштар емес және даудан қашпайтын адам деп сипаттады. Массачусетс штатында ол көрсеткен мінез-құлқы мен рухы үшін көп кінәлі болды, себебі "кейбір салмақтылық танытса, қақтығыстың қатысуын азайтуға болар еді". Дегенмен, Белл оны жақындық танытпайтын немесе өшпеш емес деп тапты және оны ерекше күшті, еңбекқор және батыл деп атады. Оның шын ниетіне ешкім күмән келтірген жоқ, тіпті одан көзқарасы ең қатаң түрде өзгеше болғандар да. Губернатор Уинтроп Wheelwright-қа қарсы іс жүргізуді қолдағанмен, "Мен осы бауырды жақсы көремін және оның ішіндегі Құдайдың сыйы мен игілігін құрметтеймін" деп ашық айтты. Жаңа Англияның дін және тарих ғалымы Коттон Мэзер оны "істің мәнісі өзінде болған адам" деп сипаттады. Тарихшы және Массачусетс губернаторы Томас Хатчинсон оны "білім мен құдайшылдығымен көзге түсетін, құлшынысқа берілген пастор" деп атады, ал Нью-Гэмпшир тарихшысы Джереми Белкнап оны "білімді, құдайшыл және құлшынысқа берілген мырза" деп сипаттады. Филлипс Эксетер академиясындағы Wheelwright залы, Эксетер қалалық кеңсесіндегі Wheelwright бөлмесі, Нью-Гэмпшир штатының Ли қаласындағы Wheelwright тоғаны (Король Уильям соғысы кезіндегі шайқас орны) және Эксетердегі Wheelwright даңғылы оның құрметіне аталған.
Charles Bell, in his biography of Wheelwright, provided a mixed assessment of the character of Wheelwright, calling him contentious, lacking a conciliatory spirit, and never one to shrink from controversy. In Massachusetts he was to blame for much of the temper and spirit which he displayed, when "by a more moderate carriage he might have mitigated the bitterness of the strife " However, Bell found him to be neither intractable nor unforgiving, and called him notably energetic, industrious and courageous. His sincere piety was never called into question, even by those with whom he differed most widely. Governor Winthrop, although he favored the proceedings against Wheelwright, said publicly that "he did love that brother's person, and did honor the gifts and graces of God in him". New England divine and historian Cotton Mather spoke of him as "being a man that had the root of the matter in him". Historian and Massachusetts Governor Thomas Hutchinson called him "a zealous minister, of character both for learning and piety" and New Hampshire historian Jeremy Belknap styled him "a gentleman of learning, piety and zeal". Wheelwright Hall at Phillips Exeter Academy, the Wheelwright room at the Exeter Town Office, Wheelwright Pond in Lee, New Hampshire, site of a battle during King William's War, and Wheelwright Avenue in Exeter are all named for him.
Отбасы
Уилрайттың 12 баласы болды, олардың 10-ы ересек жасқа жетті. Бірінші әйелі Мэри Сторрмен Уилрайттың төрт баласы болды, олардың үшеуі балалық шақты өткерді және Жаңа Англияға көшті. Осы некедегі үлкен баласы Джон Уилрайт кіші Англияда қалды және 1645 жылы әкесін қорғап жазған еңбегін жариялады. Екінші әйелі Мэри Хатчинсоннан тағы сегіз бала дүниеге келді. Бірінші үшеуі Англияда крещениеден өтті, олардың екеуі тірі қалды, соның салдарынан ол Жаңа Англияға көшкен кезде бес баласы болды. Жаңа Англияда тағы бес бала туды, олардың барлығы тірі қалды және үйленді.
Wheelwright had 12 children, 10 of whom survived to adulthood. With his first wife, Mary Storre, Wheelwright had four children, three of whom survived childhood, and came to New England. The oldest child of this marriage, John Wheelwright, Jr., remained in England and published a vindication of his father in 1645. With his second wife, Mary Hutchinson, Wheelwright had eight more children. The first three were baptized in England, and two survived, leaving him with five children during his immigration to New England. Five more children were born in New England, all of whom survived and married.