Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пәкістан фольклоры – Пәкістанның әртүрлі этностық топтарының мифологиясы, поэзиясы, әндері, билері және қуыршақтар театрынан тұрады.
Folklore of Pakistan
Pakistani folklore encompasses the mythology, poetry, songs, dances and puppetry from Pakistan's various ethnic groups.
Шығу тегі
Индо-арий мифологиясы да, одан бұрынғы Индо-Иран мифологиясынан туындаған Иран мифологиясы да, Пәкістан халық ауыз әдебиетінің дамуында шешуші роль атқарды. Тілдік және діни ерекшеліктердің тарихи ықпалына қарамастан, елдің бай халық ауыз әдебиеті барлық аймақтарда махаббат, соғыс, тарихи оқиғалар және мистикалық құбылыстар сияқты кең тақырыптарды қамтиды. Дегенмен, жалпы айтқанда, оңтүстік аймақтардың халық ауыз әдебиеті көбінесе тарихи оқиғаларға, мысалы, шаруалардың көтерілісіне және трагикалық махаббат оқиғаларына негізделген, ал солтүстік аймақтардың халық ауыз әдебиеті мистикалық құбылыстарға көбірек назар аударады, Деос (алпауыттар) және Пичал Пери (перілер) сияқты мифологиялық жандарды бейнелейді.
Both Indo Aryan mythology and Iranic mythology, which evolved from the earlier Indo Iranic mythology, have played an instrumental role in the development of a wide variety of Pakistani folklore. Despite the historical influence of linguistic and religious differences, the country’s rich folklore tends, in all regions, to deal with the broad themes of love, war, historical events and the supernatural. However, broadly speaking, the folklore of the southern regions tends to draw mainly upon historical events, such as a peasant uprisings and tragic love stories, while the folklore of the northern regions tends to lay greater emphasis on the supernatural, featuring magical/mythological beings such as Deos (giants) and Pichal Peri (fairies).
Синдхи халық аңыздары
Синдхи фольклоры – Синд аймағында көп ғасырлар бойы қалыптасқан халықтық дәстүрлер жиынтығы. Осылайша, Синдте зор фольклорлық мұра бар, оның ішінде дәстүрлі Ватайо Факир ертегілері, Мориро жырлары, Додо Чанэсардың дастаны және батыр Маруи туралы материалдар бар. Бұл фольклор, көрші мемлекеттердің фольклорымен салыстырғанда, өзіне тән жергілікті ерекшеліктерге ие. Сүйіктісі Пунхуді сағынып, күйінетін Сасуидің махаббат оқиғасы әрбір синдхи елді мекенінде белгілі және әнмен айтылады. Синд фольклорының басқа мысалдары – Умар Маруи және Сухуни Мехар туралы әңгімелер. Синдхи халық әншілері, әйелдер де, ерлер де, Синдхи фольклорын сақтау және таратуда маңызды рөл атқарды. Олар Синдтің әр ауылында Синд халық аңыздарын құмарлықпен әнге қосты. Синдхи фольклоры Синдхи әдеби кеңесінің фольклор және әдебиет жобасы аясында қырық томдық серияда жинақталды. Бұл құнды жобаны белгілі синдхи ғалымы Наби Букс Хан Балуч іске асырды. Жобаға қажетті материалдар ауызша халықтық дәстүрлерден де, жазбаша деректерден де жиналды. Бұл фольклорлық серия Синдхи фольклоры мен әдебиетінің көптеген жанрларын қамтиды, оның ішінде (басқаларымен қатар) мысалдар, ертегілер, тарихи романдағы қиялар, халық поэзиясы, халық әндері, мақал-мәтелдер және жұмбақтар бар.
Sindhi folklore is composed of folk traditions which have developed in Sindh over many centuries. Sindh thus possesses a wealth of folklore, including such well known components as the traditional Watayo Faqir tales, the legend of Moriro, the epic tale of Dodo Chanesar and material relating to the hero Marui, imbuing it with its own distinctive local colour or flavour in relation to the folklore of its neighbouring states. The love story of Sassui, who pines for her lover Punhu, is known and sung in every Sindhi settlement. Yet further examples of the folklore of Sindh include the stories of Umar Marui and Suhuni Mehar. Sindhi folk singers of both sexes have played a vital role in the preservation and transmission of Sindhi folklore. They sang the folktales of Sindh in songs with passion in every village of Sindh. Sindhi folklore has been compiled in a series of forty volumes under Sindhi Adabi Board's project of folklore and literature. This valuable project was accomplished by noted Sindhi scholar Nabi Bux Khan Baloch. The material for the project has been collected both from the oral traditions village folks and the written record. This folklore series deals with many different genres within Sindhi folklore and literature, including (among others) fables, fairy tales, pseudo historical romances, folk poetry, folk songs, proverbs and riddles.
Балучтардың фольклоры
Белуджи фольклоры – Белуджистан аймағында ғасырлар бойы қалыптасқан халықтық дәстүрлер жиынтығы. Осы халықтық дәстүрлердің көп бөлігі балучи және брахуи тілдерінде сақталған, олар трагикалық махаббат, қарсылық және соғыс сияқты тақырыптарды қамтиды. Белуждар батылдық пен қайратты жоғары бағалайды, бұл Белуж Майор кодексінде талап етіледі. Көптеген белуж тайпаларының басшылары (тамандар) халық әндері мен балладаларда дәріптеледі, әсіресе ахот (қорғау) принципін қорғаудағы ерліктерімен танылған тамандар ерекше құрметке ие.
Baloch folklore consists of folk traditions which have developed in Balochistan over many centuries. The majority of such folk traditions are preserved in the Balochi or Brahui languages and deal with themes such as tragic love, resistance and war. The Baloch are known to respect bravery and courage, as is required under the Baloch code of Baloch Mayur. Many Baloch tribal leaders (Tamandar) are honoured through folk songs and ballads, notably those Tamandar remembered for their zeal in defending the principle of ahot (protection).
Билеу
Шап – бұл балуштың би стилі, әрбір алға қадаммен ерекше инерциялық артқа иілумен сипатталатын ерекше ырғағы бар.
Chaap a Baloch style of dancing, has a curious rhythm distinguished by an inertial back sway with every forward step.
Қиял-ғажайыптар
Аждаһа – қанатты, алтын жалалы, арыстан жүзді алып жылан. Аждаһа туралы әңгімелерде көбінесе ол қазынаны қорғайды және батырларды жоқ етеді деп айтылады. Мұндай әңгімелерде батырдың аждаһадан өзін қорғау үшін, бір қолымен қылыштың ұшын, екінші қолымен сапын ұстап, басының үстіне қоятыны, осылайша жыланның балық аузындай аузын жаралайтыны жиі кездеседі. Халмасти – халық әңгімелерінде жылқыдай үлкен, аузынан от шығаратын қасқа жүйрік ретінде сипатталады (Еуропа халық мүсіндегі қара итті қарастырыңыз). Жергілікті дәстүр бойынша, Халмастиге кездесу – жаман ниеттің белгісі, мұндай көріністер көбінесе түнде болады. Бүгінге дейін Читралдың шалғай аңғарларындағы көптеген жүк көлігі және джип жүргізушілері түнде көліктерінің жанынан Халмастидің жүгіріп өткенін айтады, осыдан кейін қатты апаттарға ұшырайды. Барману – Читралдағы үлкен аяқты немесе йетиге тең келеді, олар ірі, екі аяқты маймылдар ретінде сипатталады, көбінесе малға шабуыл жасайды немесе әйелдерді ұрлауға тырысады, бірақ Читралда мұндай жануарларды көру өте сирек, кейбіреулер Барману туралы әңгімелердің нағыз бастауы Гилгит-Балтистанның Ғизер ауданында екенін айтады. Шатибой – Читралдағы су тасқыны мен қар көшкіні кезінде қорқынышты дауыс шығаратын жаратылыс ретінде сипатталады. Чумур Деки – қыстың қарлы түндерінде Читрал айналасында жүретін темір аяқты жануар. Нангини – ежелгі Читрал халықтық дініне қатысты әйел бейнесі, Нангини үйдің үстінен қорғаушысы деп есептелген, сондықтан оған үлкен құрметпен қараған.
Azhdaar a type of Chitrali dragon, described as a large, winged serpent with a golden mane like that of a lion. Tales surrounding the azdhaar usually feature its protecting treasure and devouring warriors. Such tales often feature the motif of a warrior protecting himself from being devoured by an azhdaar by placing his sword above his head with the tip of the blade in one hand and the hilt in the other, resulting in the laceration of the dragon's fish like mouth. Halmasti folk tales describe the Halmasti as a wolf like creature the size of a horse, which spits flames out of its mouth (compare the black dog of European folklore). According to local tradition, encountering the halmasti is a bad omen, with such sightings happening usually at night. To this day, many truck and jeep drivers from Chitral's remote valleys will claim to have seen the halmasti running alongside side their vehicles at night, just before experiencing harrowing accidents. Barmanu The Chitrali equivalent of bigfoot or the yeti, described as large bipedal apes, which often attack livestock or attempt to abduct women, although sightings of such creatures in Chitral are extremely rare, with some claiming that the true source of tales of the barmanu lies in the Ghizer district of Gilgit Baltistan. Chatiboi described as a creature which howls out horrible cries during flash floods and avalanches in Chitral. Chumur Deki described as an iron legged creature, which roams about Chitral on snowy winter nights. Nangini a type of female entity rooted in the ancient folk religion of Chitral, the Nangini was believed to be the supernatural protectress of the home, and consequently held in high reverence.
Кашмир фольклоры
Кашмир фольклоры – бірнеше ғасырлар бойы Пакистан басқаратын Азад Кашмир және Үндістан басқаратын Кашмир аймақтарында қалыптасқан халықтық дәстүрлер. Кашмир тілі парсы сөздеріне бай және күнделікті сөйлесуде жиі қолданылатын көптеген мақал-мәтелдер, жұмбақтар мен тұрақты тіркестерге ие. Халық батырлары мен халық ертегілері Кашмир халқының әлеуметтік және саяси тарихын, сондай-ақ әділет және теңдік принциптеріне негізделген қоғам құруға ұмтылысын көрсетеді.
Kashmiri folklore are folk traditions that have developed in Pakistan administered Azad Jammu and Kashmir and Indian administered Jammu and Kashmir over a number of centuries. Kashmiri is rich in Persian words and has a vast number of proverbs, riddles and idiomatic sayings that are frequently employed in everyday conversation. Folk heroes and folktales reflect the social and political history of the Kashmiri people and their quest for a society based on the principles of justice and equality.
Паштун халық аңыздары
Паштун фольклоры (пашту: پښتون لوک) – Хайбер-Пахтунхва және Ауғанстанда ғасырлар бойы қалыптасқан халықтық дәстүрлер.
Pashtun folklore (Pashto: پښتون لوک) are folk traditions which have developed in Khyber Pakhtunkhwa and Afghanistan over a number of centuries.
Панджаби фольклоры
Пәнджәби фольклоры – пәнджәби тіліндегі ауызша әңгіме айту дәстүрі, ол Пәнджәбке жергілікті халық пен Араб түбегінен және заманауи Ираннан келген көшпенділердің араласуымен келді. Қиссалар исламдық және/немесе парсылық мұраны көрсетеді, мұсылмандар арасындағы махаббат, батырлық, ар-ұяқ және моральдық тұғырлылық туралы танымал әңгімелерді жеткізеді. Пәнджәбке жеткенде олар діннің шеңберінен шығып, секулярлы формаға айналды және исламға дейінгі пәнджәби мәдениеті мен фольклорын өз құрамына қосты. «Қисса» сөзі араб тілінен аударғанда – «эпикалық жыр» немесе «халық ертегісі» деген мағынаны білдіреді. Пәнджәби тілі бай әдебиетімен мәшһүр, оның көп бөлігі махаббат, құштарлық, сатқындық, құрбандық, әлеуметтік құндылықтар және қарапайым адамның үлкен жүйеге қарсы көтерілісі туралы айтады. Пәнджәби дәстүрінде достық, адалдық, махаббат және қауль (сөздік келісім немесе уәде) ең жоғары дәрежеде бағаланады, ал қиссалардағы көптеген әңгімелер осы маңызды элементтерге байланысты. Қиссалар пәнджәби халық музыкасына әсер етіп, оның мәнділігін арттырды. Бұл дәстүрлер ұрпақтан-ұрпаққа ауызша немесе жазбаша түрде жеткізіліп, көбінесе балаларға ұйықтатар алдында айтылып немесе халық әндері ретінде музыкалық орындалған. Әр қиссаның өзіне тән талаптары бар. Бір қиссаны орындай білетін адам, міндетті түрде екіншісін орындай білмейді. Музыкалық шкаладағы дауыс диапазондары мен нақты үзілістерді дұрыс орындамаса, орындаушы тыныс ала алмай, жалғастыра алмайды. Қазіргі пәнджәби музыкасында қолданылатын көптеген ритмдер (көбінесе жаңылыс түрде Бхангра деп аталады) ежелгі қисса дәстүрінен және оқуларынан пайда болған. Қиссалар пәнджәби тілінде жазылған ең үздік поэзияның бірі деп есептеледі. Варис Шахтың (1722–1798) «Хиер Ранджа» қиссасы (ресми түрде «Хиер қиссасы» деп аталады) – барлық уақыттағы ең танымал қиссалардың бірі. Қиссаның пәнджәби мәдениетіне тигізген әсері соншалықты күшті, тіпті діни көшбасшылар мен Гуру Гобинд Сингх, Баба Фарид сияқты революционерлер өз үндеулерінде әйгілі қиссаларды келтірген. Пәнджәбидегі қиссаның танымалдылығы мен құдайға жақын мәртебесі көптеген рухани көшбасшылар мен әлеуметтік белсенділерді Құдайдың хабарын жасөспірімдердің махаббат әңгімелерімен біріктіруге шабыттандырды деуге болады. Осыдан Пәнджәб аймағында суфилік қозғалыс пайда болды. Пәнджәби суфи қиссаларын жазған ең танымал ақын/жазушы – Булле Шах (шамамен 1680–1758).
Punjabi folklore is a tradition of Punjabi language oral story telling that came to Punjab with the fusion of local people and migrants from the Arabian peninsula and contemporary Iran. Where Qisse reflect an Islamic and/or Persian heritage of transmitting popular tales of love, valour, honour and moral integrity amongst Muslims, they matured out of the bounds of religion into a more secular form when it reached Punjab and added the existing pre Islamic Punjabi culture and folklore to its entity. The word qissa is an Arabic word meaning epic legend or a folk tale. The Punjabi language is famous for its rich literature of qisse, most of the which are about love, passion, betrayal, sacrifice, social values and a common man's revolt against a larger system. In the Punjabi tradition, friendship, loyalty, love and qaul (verbal agreement or promise) are given utmost importance and most of the stories in the qisse hinge on these critical elements. Qisse are attributed to have inspired folk music in Punjabi and have added depth and richness to its delivery. These traditions were passed down generations in oral or written forms and were often recited, told as bedtime stories to children or performed musically as folk songs. Each qissa, if performed, has its unique requirements. A person able to sing or recite one may not necessarily transmit another. The vocal ranges on the musical scale and accurate pauses, if not performed well leaves a performer breathless and unable to continue. Most of the beats used in modern Punjabi music (often misleadingly labelled Bhangra), originated from qissa tradition and recitations in old times. Qisse also boast to be among the best poetry every written in Punjabi. Waris Shah's (1722–1798) qissa of Heer Ranjha (formally known as Qissa Heer) is among the most famous Qisse of all times. The effect of Qisse on Punjabi culture is so strong that even religious leaders and revolutionaries like Guru Gobind Singh and Baba Farid, etc., quoted famous Qissas in their messages. It will not be wrong to say that popularity and nearly divine status of Qisse in Punjabi actually inspired many generations of spiritual leaders and social activists to combine the message of God with teenage love tales. This gave rise to what is known as the Sufi movement in Punjab region. The most popular writer/poet to have written Punjabi Sufi Qisse was Bulleh Shah (c.1680 1758).