Кіріспе

жоқ Пакистанның баспа өнеркәсібі төмен сауаттылық деңгейімен (65%) кедергі келтіреді.

Урду кітаптары

Орда әдебиеті тәуелсіздікке дейінгі дәуірге, мысалы, Мирза Хади Русваның "Умрао жан Ада" атты шығармаларына тән. Бұл жазушылар тек көңіл көтеру үшін ғана емес, сонымен қатар халықты білімге, мәдениетке тәрбиелеу үшін жазды Индо-Пакистанда қоғам ағылшын құндылықтарына көлеңкеленген кезде. Соңғы кездері көркем әдебиетте Саадат Насриннің есімі кеңінен тараған. Юмор - көркем әдебиеттің танымал түрі. Шәфиқ Ур Рехман әдебиеттің осы түрлі-түсті жанрына үлкен үлес қосты. Ағылшын және басқа тілдердегі ірі шығармалардың урду тіліне аударылған аудармалары нарықта пайда бола бастады, олар Шекспир сияқты танымал атаулардан бастап Гарри Поттер сияқты қазіргі заманғы көркем әдебиетке дейін.

Поэзия

Өлең - урду әдебиетінің ең бай және көне түрлерінің бірі. Мыр Тәқий Мыр, Ғалиб, Аллама Иқбал және басқалар тәуелсіздікке дейін өздеріне есім құрған. Соңғы уақытта Файз Ахмет Файз, Ахмет Фараз, Ахмет Надим Касми, Парвин Шакир және Жун Илия сияқты көрнекті ақындар болды. Субконтиненттегі, әсіресе Пәкістандағы ақындар әлеуметтік санадан бастап, саясатқа, дінге және тіпті романтикаға дейінгі тақырыптарға назар аударды.

Балалар әдебиеті

Кітаптармен толықтай толтырылған түрлі-түсті кітап сөресі кез келген баланың кітапханасының тамаша бөлігі болып табылады. Орда тілі балалар үшін халық аңыздарынан бастап поэзияға дейін роман мен әңгімелерге дейін кітаптар ұсынады. Соңғы кездері денсаулық, қоршаған орта, тіпті балаларды қорлау сияқты мәселелер бойынша балалар үшін кітаптар жазу үрдісі пайда болды. Олардың мазмұны мен жақсы сапалы суреттері көпшілік назарына ұсынылды. Бір танымал серия - ЮНИСЕФ бастаған Мина сериясы. Басқа да үкіметтік емес ұйымдар балаларға арналған осындай кітаптармен жұмыс істейді.

Сараики

Сараик тілінде көптеген кітаптар басылады.

Синдхи тілі

Синдхи тілі - Пәкістан мен Таяу Шығыстағы аймақтық тілдердің ішіндегі ең көне тілдердің бірі. Құранның алғашқы аудармасы синди тіліне аударылды. Оның дін, философия, медицина, социология, логика, әдебиет, тарих, саясат және мәдениет сияқты әдебиеттері мол. Синдхи поэзиясының жазушысы Шах Абдул Латиф Бхиттайды бүкіл әлем оқып, түсінеді. "Шах жо рисало" дегенді жазған. Басқа да танымал ақындар Сахал Сармаст және Шейх Аяз. Жамал Абро, Ғұлам Раббани Агро, Әли Баба, Насим Харал және Сайид Ирфан Әли Шах қысқа әңгімелер жазады. Синдхи адаби кеңесі, Синдхи тілі басқармасы, Синдхология институты көптеген түпнұсқа және аударма шығармаларды синдхи тіліне басып шығаруға қатысқан. Аудармалардың ішінде 1973 жылы Иствук жазған "Жас Мысырдан құрғақ жапырақтар" кітабы бар.

Пунджаб тілі

Пәкістанның бірнеше аймақтық тілдерінің ішінде панджаби тілі урду тіліне ең жақын. Көптеген әншілер өз әндеріне "мұнай" қосу үшін панджабиді қабылдады. Бұл пәнжаби поэзиясына үлкен үлес қосты. Алайда, панджаби әдебиеті синди әдебиеті сияқты дамымаған. Панджаби прозасының тамырын Баба Нанақтың "Жаннам сақхи" кітабынан табуға болады, бірақ бұл құралға көңіл бөлінбеуі оның өсуіне кедергі келтірді. Әдебиетте 50-жылдарға дейін урду тілі басым болды, ал панджаби тілінде кітаптар шығарып, журнал шығаратын адамдар тобына ешкім де мән бермеді. Алайда, панджаби тіліндегі баспа әлемінің көлемі кеңейді. Өткен жылы Ленран Адаби кеңесі панджаби тілі мен әдебиеті туралы сын мақалалар жинағын "Ленран Бехран" атты кітап шығарды.

Пашту тілі

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы пушту жазушылары "пассивті ұлтшылдар, прогрессивті ұлтшылдар, радикалды ұлтшылдар және марксистер болды. Пассивті ұлтшылдардан басқа, олардың барлығы дерлік саяси ниетпен болды". Пашту әдебиеті паштулардың билеуші таптың қысымынан бостандық алу үшін күресі аясында дамыды, бұл олардың жазбаларында айқын көрінді. Пашту жазуы объективтілікке, субъективтілікке қарай жылжыды. Кітаптардың сапасы да айтарлықтай жақсарды.

Көркем әдебиет

Бұл жанрда жазушыларды топтастыру өте қиын. Бірнеше өте жақсы роман және әңгіме жазушылары бар, олар тек ұлттық емес, сонымен қатар халықаралық деңгейде де марапатталған, бірақ мұнда пакистандық және пакистандық емес жазушылар арасында шекара салу қиын сияқты. Ең басты мәселе - бұл жазушылардың көпшілігі Пәкістанда туылса да, ешқашан өмір сүрмегендіктен, өздерінің шыққан жерімен байланысы жоқ. Зұлфиқар Гоустің "Азиз ханды өлтіру" романы 1967 жылы жарық көрген алғашқы ағылшын тіліндегі роман болды. Бұл сюжеттің тек қана Пәкістанға қатысты екендігі сөзсіз, бірақ Гхоз шын мәнінде бұл жерде өмір сүрмеген, ал оның қалған романдары Оңтүстік Америкада орын алған. 1980 жылы танымал романист Бапси Сиддха өзінің алғашқы романы "Қарақ жегіштерді" Англиядан жариялады. Сиддха ханым пакистандықтардың ең танымал жазушыларының бірі болып саналады. Ең үздік ағылшын әдебиетінің біразы батыстағы пакистандықтар тарапынан жазылған. Осындай авторлардың бірі Ханиф Курейши өзінің екі әлемін біріктіруге тырысқан "Күсембелек белгісі" (1986) атты естеліктерін жазды. Тағы бір Амер Хусейн қысқа әңгімелер жинағын жазды. Ағылшын әдебиеті келесі бірнеше жылда тез өсті және бірнеше жазушылар сахнаға шықты және халықаралық наградаларды жеңіп алды. Адам Заминзад, Ханиф Курейши, Надим Аслам және Бапси Сиддва өздерінің шығармалары үшін бірнеше марапаттарға ие болды. Соңғы жылдары жас жазушылардың саны көбейіп келеді. Олардың қатарында Бина Шах, Камила Шамси, Узма Аслам Хан және Сехба Сарвар бар, олардың барлығы ерекше авторлар болып шықты. Бұл жазушылардың көпшілігі шетелдіктердің, мұсылман әйелдерінің және басқа да әлеуметтік мәселелердің жеке басын анықтау мәселесін қарастырады. Мысалы, Бина Шахтың 786 Cyber Café-де үш жас пакистандықтың өмірі мен оның басымдықтарын түсінбеген жас әйелдің өмірі қарастырылады. Сонымен қатар, Камила Шамсидің "Картаграфия" атты еңбегінде қарапайым халықтың өмірін суреттейді. Бұл қызық әңгіме болса да, ол Қарачидегі өмірді бейнелемейді. Мүмкін, солай шығар, бірақ бұл біздің қоғамның өте кішкентай бөлігі ғана, басқа да әлеуметтік зұлымдықтарға толы. 2000 жылдан бері Ұзма Аслам Хан, Мохсин Хамид, Саад Ашраф, Сорайя Хан және Фейрал Әли Гаухар бірнеше жаңа роман жариялады. Мохсин Хамидтің "Көбелек түтін" романы PEN/Хеммингуэй сыйлығының финалисі болды және басқа да сыйлықтарды жеңіп алды. Қазіргі заманда, 2004 жылы, екі пакистандық британдық авторлар - Надим Аслам мен Сухьял Саадидің романдары 2006 жылы IMPAC Дублин сыйлығына ұзақ уақыт бойы ұсынылды. Олар тағы бірнеше мәрте беделді марапаттарға ие болды. Камила Шамсидің "Сынған өлеңдері" 2006 жылғы Принс Морис сыйлығына да ұсынылды. Өткен жылы бірнеше өлеңдер жинағы жарық көрді. Пакистандық британдық Мониза Али өзінің бесінші өлеңдер жинағын "Тастың өз дауысын қалай тапқаны" деп жариялады. Оның жинағының бірінші бөлігі 11 қыркүйек оқиғасынан кейінгі оқиғалар мен оның салдарын көрсетеді. Сондай-ақ, OUP басылымы "Мәдениет және жекелік: Фаиздің таңдамалы ағылшын жазбалары" деген атпен Фаиздің өлеңдер жинағын шығарды. 2007 жылы Мохсин Хамидтің "Қайғылы фундаменталист" атты кітабы жарық көрді, онда Нью-Йорктегі пакистандық адамға 9/11-тің әсері қарастырылған.

Шығармашылық емес

Өткен жылы Сальма Ахмадтың "Азаттыққа шығу" кітабы, Рау Рашидтің "Менің алғашқы жылдарым" ролигі, Шәукат Мирзаның "Эксоннан Энгроға дейін" және тағы басқа көптеген жақсы автобиографиялар жарық көрді. Содан кейін Тарик Алидің "Көшедегі күрестің жылдары: Алпысыншы жылдардың өмірбаяны", "Неру мен Гандилер: Үндістан әулеті" деген кітаптары басылып шықты. Тағы бір қызықты сериясы - Мохатта сарайының тарихи басылымдары. Саяхатта Салман Рашидтің "Желум: Висата қаласының" романы бар. Бұрын діни кітаптар тек қана урду тілінде жарық көрген, бірақ соңғы жылдары бұл үрдіс өзгерді және қазір бірқатар баспагерлер діннің негізгі еңбектерін урдудан ағылшынға аудару немесе түпнұсқалық шығармаларды жариялау міндетін қолға алды. Осындай орындардың бірі - өзінің керемет мазмұны мен сапасымен танымал Даруссалам.

Балалар кітаптары

Орда тілінде балалар кітаптарының қазынасы бар болса да, Пәкістан балаларға арналған ағылшын әдебиеті кітап сөрелерін қамтамасыз ете алмайды. Бұл туралы бірнеше рет айтылған, бірақ нарықта Энид Блайтон, Роалд Даль және танымал "Сладкая долина", Р.Л.Стайн, "Фамус файв", "Харди бойз" сериясы сияқты халықаралық авторлар көп. Жақында британдық, пакистандық Махназ Мәлік өзінің алғашқы балалар үшін кітаптарын шығарды, ол "The Citizen's Foundation" қорын қаржыландырады. "Мо жұлдызы" атты кітапты Кора Линн Дейблер суреттеп, Оксфорд университетінің баспасынан шығарған. Кітаптың жарық көру салтанаты жергілікті қонақ үйде өтті.

Баспа және баспа өнеркәсібі

Әдебиет саласына өте жақын баспа және баспа өнеркәсібі, өйткені егер кітаптар баспагер немесе баспагер болмаса, олар ештеңе емес. Өңірдегі барлық басқа салалар сияқты, баспа өнеркәсібі де өзіндік проблемалармен күреседі. Алғашқылары қолайсыз әлеуметтік-экономикалық жағдайлар, көпшілікке білім берудің жетіспеушілігі және жергілікті тілдердің дамуы. Осы жағдайларды ескере отырып, қазіргі Пәкістанда баспа өнеркәсібінің құрылуы он тоғызыншы ғасырға дейін жалғаса алады. Алайда, кітаптардың тақырыбы негізінен діни немесе философиялық тақырыптарға қатысты болды және өте тыныш болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс жаңа баспа әдістерін сатып алды, ал осы жетілдірілген баспа әдістерімен өнеркәсіп дамуға қарай бір қадам алға жылды. Баспасөз қазір философия, ислам ой-пікірлері және әдебиет сын сияқты әртүрлі тақырыптарға кірісті. Ал одан да жігерлендіретін жайт - басқа тілдерде оқылатын әдебиеттер, тіпті, білім жетіспейтін жерлерде, урду тіліне аударылып жатыр екен. Бұларға химия, физика, экономика, саяси ғылымдар мен коммерция кітаптары кірді. Тағы бір маңызды кезең - қазіргі заманғы роман мен әңгімелерді басып шығарудың енгізілуі болды. Жергілікті әдебиетке жаңалық қосу үшін орыс, француз және бенгал тілдеріндегі романдар да аударылды. Екінші дүниежүзілік соғыс да өнеркәсіпте елеулі өзгерістерге әкелді. Баспа әдістері одан әрі жетілдірілді және баспа индустриясы сатуға және өндіріске көтерілді, өйткені оқып-жазу деңгейі өсті және көпшілік арасында саяси сана-сезім артты. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері баспа индустриясы көптеген кедергілерге қарамастан, мысалы, көпшіліктің сатып алу қабілетінің төмендігі мен құрал-жабдықтардың жетіспеушілігіне қарамастан, тұрақты түрде өсіп келеді. Баспаның негізгі орталықтары - Карачи, Лахор және Пешавар. Лахор көптеген баспаханаларымен ерекшеленеді және тәуелсіздікке дейінгі дәуірден бастап индустрияның орталығы болды. Қазірдің өзінде Лахордан кітап шығару басқа жерлерге қарағанда әлдеқайда оңай. Пакистанның баспа өнеркәсібі сондай-ақ, урду және діни кітаптарды шетелде сатудың табысты нарығына ие. Кітаптар мен мерзімді басылымдардың едәуір бөлігі Малайзия, Шығыс Африка және Таяу Шығыс сияқты елдерге экспортталады. Сонымен қатар, Пәкістанға негізінен Ұлыбритания мен АҚШ-тан кітаптар көптеп әкелінеді. Пакистан мен АҚШ-тың "Интер Медиа Грос" бағдарламасы Пакистан кітаптарды импорттап, оларға жергілікті валютада ақы төлеуге мүмкіндік беретін келісімге қол қойды.

Жаңа үрдістер

Уақыт пен технологиялық жетістіктер уақыт өткен сайынғы үрдістерді қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Пәкістан да цифрлық дәуірге енген сайын, бұқаралық ақпарат құралдарындағы дәстүрлі айырмашылықтар бұзылып барады. Бұл теріс және оң болуы мүмкін. Оны кітап мәдениетінің дамуы деп қарастыруға болады, бірақ сонымен бірге кітап пен оның оқырманы арасындағы байланысты жеңілдетудің күш-жігері ретінде де қарастыруға болады.

Электрондық кітаптар

Интернет кітап индустриясына ең үлкен үлес қосқан кітаптарды цифрландыру және оларға кең оқырмандар тарту. Соңғы онжылдықта интернет-сайттар пайда болды. Бұл сайттардың көпшілігі тегін, ал басқалары өте аз ақы төлеп, электронды кітаптарға шексіз қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Оларды жүктеуге немесе экраннан оқуға болады. Бұл құралдар қолжетімділігі мен арзандығынан танымал болып отыр. Пакистанда көптеген адамдар шетелдік кітаптар сатып алуға мүмкіндігі жоқ, сондықтан Project Gutenberg сияқты сайттар шетелдік әдебиетпен танысуға мүмкіндік береді. Кейбір урду сайттары шетелдік оқырмандарға кітаптардың онлайн нұсқаларын ұсына бастады. Бұл өз мәдениетінің дамуына, сондай-ақ шетелдегі пакистандықтарға көмектесуге көмектеседі.

Онлайн кітап дүкендері

Электрондық кітаптарға жақын онлайн кітап дүкендері, интернеттің тағы бір кереметі. Дәстүрлі кітап дүкендерінің кеңейтілуі, онлайн кітап дүкендері кітаптардың шолуларын іздеу және оқу, санаттарды аралау, мұқабаларды, авторлық ақпаратты, оқырмандардың бағаларын қарау және осы кітаптарды онлайн тапсырыс беру мүмкіндігін береді. Олар тегін болмаса да, тіпті жеткізу ақысын талап етсе де, кітаптарды онлайн іздеу және тапсырыс беру өте ыңғайлы, бұл қиындықты үнемдейді. Бірақ сыншылар бұл кітаптар адамды дүкеннен жаңа кітаптарды қарап, қызықты жаңа кітаптарды табудан айырады дейді.

Кітап оқу клубтары

Кітап оқу клубтары жаңалық емес, бірақ олар кітап мәдениетінің құлдырауына жаңа дем береді. Онлайн және офлайн режимінде кітап клубтары / кітап оқу клубтары бар. Адамдар сүйікті кітаптары туралы немесе соңғы кезде оқып жүргендері туралы әңгімелеседі.

Кітап жәрмеңкелері

Өткен жылы көрме орталығындағы алғашқы Халықаралық кітап жәрмеңкесі Қарачи мен Лахорда өткізілді. Адамдар көп нәрсе сатып алмаса да, үйлерге жиналып кететін. Өкінішке қарай, Үндістан баспаларының түрлі тақырыптар бойынша әдебиеттер жинағы өте көп, ал Пакистан баспаларының осы тақырыптар бойынша кітаптарын табу өте қиын. Сонымен қатар әр жылдары түрлі жерлерде, әсіресе мектептер мен колледждерде кітап жәрмеңкелері өткізіледі. Апта сайынғы іс-шаралардың ішінде Куоча-э-Сакафат және Фрере-холл кітап жәрмеңкелері де бар. Олардың көптеген тақырыптар бойынша кітаптар жинағы бар. Олар әдетте екінші қол немесе қайта басылып шығарылады, бұл авторлық құқықтарды бұзу болып табылады, бірақ көп сандаған қарашиліктер кітап іздеу үшін жиналады. Лахордағы урду базары - Пакистанның қағаз баспасы, кітаптар мен қағаз бұйымдарының ең үлкен базары. Ескі Анарқали, Нисбат жолы, Молл жолы, Нила Гумбад, Лохари қақпасы және т.б. Кітапханалар жаңа және ескі (қолданған) кітаптарды сатады. Пакистан кітаптарының жартысынан көбі Лахорда басылады.

Көші-қон кітап дүкендері

"Мобильді кітап дүкені" деген ұғымды алғаш рет Кітаптар порталы бірнеше жыл бұрын қолданған. Жақында Оксфорд өзінің мобильді кітап дүкенін ашты және ол қалада бірнеше уақыттан бері тур жасап келеді. Кітап дүкені жүк көлігінде орналасқан, артында кішкентай кітап дүкені орналасқан, оның соңында сөрелер мен үстел орнатылған.

Пәкістанда кітаптардың авторлық құқықтарының бұзылуы

1962 жылғы авторлық құқық туралы өкім 1967 жылы Пәкістанда күшіне енді және сол кезден бастап қолданыста. Заңда авторлық құқықтарды бұзатын туындыны анықтау үшін бірқатар шарттар берілген. Пәкістан сонымен қатар авторлық құқық туралы Берн конвенциясының және Жалпыға бірдей авторлық құқық туралы конвенцияның мүшесі болып табылады. Білім беру саласының өркендеуі мектеп және мектептен кейінгі деңгейлерге арналған оқулықтарға үлкен нарық құрды. Алғашқы секторды негізінен жергілікті оқулықтар кеңесі қамтамасыз ететін болса, медицина, инженерлік немесе бизнес сияқты кәсіби пәндер бойынша кітаптар өте аз. Осылайша шетелдік кітаптарға сұраныс артты. Импорттық шектеулер салдарынан бұл кітаптардың бағасы орташа пакистандық студенттің қолынан мүлдем тыс болды. Ұлттық кітап қоры баспагердің рұқсатымен шетелдік кітаптарды қайта басып шығару және аудару үшін құрылды. Бұл бағаны қолжетімді ету үшін жасалды. Бірақ бұл әрекеті де үміттенгендей нәтиже бермеді, өйткені қайта басылған атаулардың көпшілігі ескірген немесе өте ескі басылымдар еді. Осы бос орынды түсінген адамдар заңсыз көшірілген кітаптар индустриясын бастады. Барлық негізгі тақтайшалар заңсыз қайта басылып, бастапқы бағадан аз сатылды. Тек оқулықтардың көшірмелері ғана емес, соңғы жылдары жергілікті және халықаралық көркем шығармалар да басылымға шығарылғанға дейін таратылды. Гарри Поттер кітаптарының жарық көруін осы жағдайдың классикалық мысалы ретінде қарастыруға болады. Кітап 12 тамызда жарық көруге дайын еді, оны жарыққа шығару туралы үлкен шумақ болды. Әлемдегі барлық кітап дүкендерінде кітаптар миллионға жуық данаға сатылып, алдын ала тапсырыс алған. Тіпті Пакистанда бірнеше кітап дүкендері кітапты алдын ала тапсырыс беру және аз ғана жеңілдікпен сатып алу мүмкіндігін ұсынды. Заңсыз түрде кітаптарды көбейту үрдісі тек халықаралық бестселлерлермен шектелмейді. Әдетте пакистандық авторлардың кітаптарының лицензиясыз нұсқаларын оңай табуға болмайды, бірақ мұндай кітаптарға да нарық бар. Техмина Дурранидің "Менің феодал мырзам", Бапси Сиддваның "Америкалық бала" секілді шығармалары - бұған мысал. Пакистандық ағылшын тіліндегі прозашы Бапси Сидхвадан жағдай туралы сұрағанда, ол былай дейді: "Пираттық - бұл проблема, себебі бағасы қымбат. Алайда кейбір пираттар ар-ожданға ие болып, менің бұрын пираттық түрде шығарылған кітаптарымды баспагерлерге тапсырып жатыр. Олар мені көптеп оқыды, бірақ кітаптар оқылатын болса, мен бұған көп көңіл бөлмеймін. Егер жариялаушылар саны мен оқырмандар саны көп болса, бағаны жақсырақ бақылауға алуға болады". Құқық бұзушылықтар жасалған кітаптарды сату үшін урду базары дүкендеріне рейдтер жүргізілді, бірақ бұл олардың жеткізушілерін тосқауылдай алмады.

Жазушыларға берілетін ынталандырулар

Жұмысты қайталамаған және шын көңілден қызығушылық танытқандар жігерленбейді. Жақсы жазушылар қаншама, егер олар алған жігерлер аз болса, шын мәнінде осы салаға кіріседі? Үкімет, үкіметтік емес ұйымдар мен зиялы қауымның өзі жас жазушыларды ынталандыруға еш кіріспейді. Нәтижесінде жас авторлардың көбісі өз шығармаларын шетелдік баспагерлерге жариялайды. Олар, кем дегенде, шетел суларында өздеріне лайық танылуды алады. Алайда әдебиеттер жетіспейтін елде өздеріне орын табу үшін аянбай еңбек етіп жүрген бірнеше адал адамдар бар.

Оқу әдеттерінің төмендеуі

Соңғы онжылдықта кітап оқу әдеттерінің төмендеуі байқалады. Бұл теледидар, интернет және басқа да ойын-сауық құралдарына байланысты. Алайда, басты фактор - жалпы халықтың сатып алу қабілетінен тыс жоғары бөлшек сауда бағаларының өсуі.