Кіріспе

Автомобиль механизмі

Білік, қатты білік немесе толық білік – бұл тәуелді аспалы конструкция, онда дөңгелектер жиынтығы бір білік немесе ось арқылы бүйірден біріктіріледі. Біліктер бұрын көлік құралының артқы дөңгелектерінде жиі қолданылатын, бірақ тарихи тұрғыдан төрт дөңгелекті көліктерде алдыңғы ось ретінде де пайдаланылған. Көбінесе автомобильдерде біліктер алдыңғы (IFS) және артқы тәуелсіз аспалармен (IRS) алмастырылды.

Іске асыру

Бұрандалы осьте дөңгелектер арасындағы қалыптасу бұрышы, аспаның қозғалысындағы орнына қарамастан, бірдей болады. Балқам осьтің алдыңғы және артқы орналасуы артқы серіппелі қолдар, жартылай артқы серіппелі қолдар, радиустық таяқшалар немесе жапырақ серіппелері арқылы шектеледі. Бүйірлік орналасуды Панхард таяқшасы, Скотт Расселл немесе Уатт байланысы, немесе көбінесе жапырақ серіппелері арқылы шектеуге болады. Тік қозғалысты бақылау үшін соққы сөндіргіштер және жапырақ серіппелері, спиральді серіппелер немесе ауа кесектері қолданылады. Бұрылатын балкалы артқы аспа – ұқсас аспа конструкциясы, бірақ оның балкалы осі бұрылуға қабілетті, соның арқасында дененің мойылдау қозғалысын бақылау үшін анти-мойылдау таяқшасы ретінде жұмыс істейді және жартылай тәуелсіз аспа конструкциясы болып саналады.

Тірі ось пен өлі ось

Тірі ось – дөңгелектерге қуатты жеткізетін білік (немесе, көбінесе, бірге қозғалатын біліктердің жиынтығы) болатын бір түрі. Қуатты жеткізбейтін білік кейде өлі ось деп аталады. Көбінесе Hotchkiss жүйесінде қолданылса да, бұл аспа жүйесі басқа да қуат беру түрлерімен де қолданылуы мүмкін.

Кемшіліктер

Бұрандалы ось әр дөңгелектің тегіс емес беттерге тәуелсіз қозғалуына мүмкіндік бермейді, ал басқару мүмкіндігі көбінесе күрделі аспалы конструкцияларға қарағанда нашар болады. Бұрылыстарда ішкі дөңгелекке соққанда сыртқы дөңгелек жиі қолайсыз бұрылыс бұрышына ие болады, бұл бұрылыс тұтқасын күрт азайтып, көліктің тұрақсыздығына әкелуі мүмкін. Егер осьтегі бір дөңгелек тік жардан сырғып кетсе немесе жоғары жылдамдықпен келе жатып тасқа соғылса, екінші дөңгелек те екі дөңгелектің физикалық байланысының нәтижесінде ілеседі. Егер бұл алдыңғы осьте болса, көлік сол жаққа қарай күрт секіріп кетуі мүмкін. Рульдік демпфер жеткіліксіз болса, жүргізуші рульдің күрт кері байланысынан саусақтарының немесе иығының шығуына ұшырауы мүмкін. Көлік құрсауылданғанда, кемпер бұрышы өзгермейді. Сонымен қатар, ролл орталығы жолдың нашарлығына реакция ретінде қозғалады. Тірі ось үшін тояқ әдетте нөлге орнатылады, ал динамикалық тояқты басқаруды іске асыру қиын. Осьтің салмағы көліктің серпілмейтін салмағының бір бөлігін құрайды, бұл жүру сапасын нашарлатады. Панхард таяқшасы немесе Ватт байланысы сияқты бүйірлік орналасу құрылғыларын қажет ету, серпілмейтін салмақты арттырады және бұрандалы осьтің қарапайымдылығы, кеңістікті тиімді пайдалануы және төмен құнының артықшылықтарын ішінара теңестіреді. Конвенциялық Hotchkiss жүргізуі бар көлікте, ось бүкіл ось торт жүктемелеріне жауап ретінде бұрылуы мүмкін; күшті үдеу кезінде бұл сүйреуді азайтуы және дөңгелектің секіруіне немесе тояқтың күрт өзгерісіне әкелуі мүмкін. Hotchkiss тірі осьінің үлкен дифференциалдық корпусы жерден арақашықтықты азайтады, бұл көліктің терең саздан өтуіне, кедергілерді жеңуіне және терең ойыстармен жолдарда жүруіне кедергі келтіреді. Дифференциалдық корпустың биіктігін көтеру үшін әдетте үлкен дөңгелектер мен шиналарды пайдалану қажет, бұл серпілмейтін салмақ, тежеу тиімділігі және сатып алу құны бойынша қосымша шығындарға әкелуі мүмкін; сонымен қатар, дөңгелек қанаттары немесе рама бос орынды қамтамасыз ету үшін көлік құралында өзгерістер жасау қажет болуы мүмкін. Алдыңғы бұрандалы ось аспасы, шүмегі мен дөңгелек жинағының концентриктігінің болмауына өте сезімтал, бұл белгілі бір жылдамдықтарда рульдің бір жақтан екінші жаққа тербелісіне ("шимми") әкелуі мүмкін, 4x4 қауымдастығында бұл "өлім тербелісі" деп аталады. Кейбір көліктерде рульдік демпферлермен бұл мәселе шешіледі, бірақ алдыңғы дөңгелектерді алып тастау және мұқият қайта орнату көбінесе мәселенің шешімі болады.