Кіріспе

Адриан Санфорд Фишер (21 қаңтар 1914 - 18 наурыз 1983) – американдық заңгер және федералды мемлекеттік қызметкер, 1930 жылдардың соңынан 1980 жылдардың басына дейін қызмет еткен. Өмірінің басынан бастап ол Соғыс және Мемлекеттік департаменттермен байланыста болды. Ол АҚШ үкіметінің жапон-американдықтарды тұтқындау туралы шешіміне, сондай-ақ халықаралық (1945–1946) Нюрнберг процесіне қатысты. Гарри С. Трумэн басшылығымен Мемлекеттік департаменттегі суық соғыс кезеңіндегі шараларға да қатысты. Ол Мемлекеттік хатшы Дин Ачесонның заң кеңесшісі болды. Джон Ф. Кеннеди, Линдон Б. Джонсон және Джимми Картер басшылығымен халықаралық ядролық сынақтарды тоқтату және ядролық қаруды таратпау туралы келісімдерді жасауға тікелей қатысты.

Ерте өмір және үкіметтік мансабының алғашқы жылдары

Фишер Теннесси штатының Мемфис қаласында Хьюберт Фишер мен Луиза Санфорд Фишердің отбасында дүниеге келді. Ол Сент-Олбанс және Шоат сияқты элиталық мектептерде, сондай-ақ Принстон университетінде (BA 1934) және Гарвард заң мектебінде (LLB 1937) оқыды. Фишер өмірі бойы "Бутч" деген лақап атымен танылды, бұл ат оған Принстон университетінің футбол командасында ойнаған кезінен берілген, ол 1933 жылы команда құрамына ілікті. 1930 жылдардың соңында Фишер Вирджиния штатының Арлингтон қаласында Хокли Холл деген атағы бар поместьеде тұрды. Бұл үй "бакалавр үйі" ретінде белгілі болды, Фишер және Уильям Банди, Уильям Шелдон, Джон Фергюсон, Джон Оукс, Дональд Хисс, Эдвард Причард, кіші, және Филип Грэм сияқты түрлі қонақтар бөлмелерді жалдап тұрды. Сонымен қатар, Хокли Холл Дин Ачесон, Арчибальд МакЛиш және Фрэнсис Биддл сияқты адамдар жиналатын әлеуметтік орын ретінде танымал болды. Фишер 1938 жылы Теннесси штатының адвокатурасына қабылданды және АҚШ Жоғарғы Сотының екі судьясы – Луи Брандейс (1938–39) және Феликс Франкфуртер (1939–40) жанында хатшылық қызметін атқарды. Фишер заңгерлік мансабын 82 жастағы Жоғарғы Сот судьясы Луи Брандейстің кеңсесіне тағайындалумен бастады. 1939 жылдың басында Брандейс Жоғарғы Соттан зейнеткерлікке шығу туралы хабарлады, содан кейін Фишерге жаңа тағайындалған Жоғарғы Сот судьясы Феликс Франкфуртердің кеңсесіне ауысу ұсынылды. 1940 жылы Франкфуртердің хатшысы қызметін аяқтағаннан кейін Фишер АҚШ Мемлекеттік департаментінде Мемлекеттік департаменттің Шетелдік қаражатты бақылау бөлімінің бас көмекшісі болып жұмыс істеді, ол қызметін Жапонияның Перл-Харборға шабуылынан кейін аяқтады. 1942 жылдың соңында Фишер офицерлік шен алды және 1942 жылдан 1943 жылға дейін Франция, Бельгия және Германия үстінен миссиялармен АҚШ Әскери-әуе күштерінде бомбалаушы-навигатор ретінде оқытылды. 1944 жылы ол Вашингтонға соғыс министрінің көмекшісі Джон Дж. МакКлойдың көмекшісі ретінде оралды.

Корематсу Жоғарғы сотының ісі

1944 жылы Фишер Еуропадан оралғаннан кейін АҚШ-тың Батыс жағалауындағы жапон-американдықтарды ұстау ісіне қайтадан қатысуға міндеттелді. Осы кезде Корематсу мен АҚШ арасындағы сот ісі, АҚШ үкіметінің жапон тегіндес азаматтарды әскери аймақтардан шығару құқығын күдік тудырған, АҚШ Жоғарғы Сотының қарауына түсті. Әділет министрлігінің Герберт Векслері (Адвокат-генералдың көмекшісі) Жоғарғы Сотта үкімет позициясын қорғауды басқарғанмен, Фишермен маңызды кеңес жүргізу қажет болды, себебі ол Соғыс министрлігінің заңдық мәселелер бөлімінде жұмыс істеп жатқан.

Вашингтонға оралу және Дин Ачесонмен қызмет ету

Еуропадан оралғаннан кейін және Әскери әуе күшінен шыққаннан кейін Фишер 1947 жылдан 1948 жылға дейін АҚШ Сауда департаментінің заң кеңесшісі болып қызмет етті. Содан кейін 1948 жылдан бастап Фишер Атом энергиясы жөніндегі комиссияның бас кеңесшісі болды. Одан кейін ол 1949 жылдан 1953 жылға дейін Мемлекеттік департаментте (Мемлекеттік хатшы Дин Ачесонның кеңсесінде қызмет етті) заң кеңесшісі (мемлекеттік хатшының көмекшісі дәрежесімен) болып қызмет етті. 1952 жылы Фишер мырза АҚШ-тың Париждегі БҰҰ делегациясының заң кеңесшісі қызметін атқарды. 1952 жылы Фишерді президент Гарри С. Трумэн Президенттің иммиграция және натурализация жөніндегі комиссиясының алғашқы комиссары етіп тағайындады. Комиссия Президент Әкімшілігінің құрамында 10392 нөміріндегі «Президенттің иммиграция және натурализация жөніндегі комиссиясын құру туралы» жарлықпен құрылды. 1952 жылғы комиссияның нақты себебі – президент Трумэннің ветосына қарамастан қабылданған МакКаррен-Уолтер заңының қабылдануы болды. Трумэнның заңмен келіспеушілігінің басты себебі 1924 жылдан бастап қолданылып келген квоталық жүйенің сақталуы еді. Конгресс оның ветосын ескермей заңды қабылдағаннан кейін, ол комиссия құрып, оған иммиграция және натурализация саясатының жаңа мүмкіндіктерін қарастыруды тапсырды. Мемлекеттік хатшы Ачесонның Фишерді Мемлекеттік департаменттің заң кеңесшісі етіп тағайындауы сол кезде Ачесон мен Фишердің кәсіби қарым-қатынасының тығыздығына байланысты ерекше жағдай болды. Фишердің Ачесонның заң кеңесшісі ретіндегі рөлін 1950-1952 жылдары Мемлекеттік департаменттің экономикалық мәселелер жөніндегі заң кеңесшісінің көмекшісі Майкл Х. Кордозо былай түсіндірді: (Ачесон) заң кеңесшісі ретінде заңгерлік қабілеті жоғары және саясат пен мемлекеттік басқарудағы шешімдеріне құрмет көрсетілетін заңгерді талап етті. Ол үшін Адриан Фишерді таңдады және оны өзі қатысқан барлық саяси және басқа да іс-шараларға қатыстырды. Мемлекеттік хатшы әрқашан көптеген даулы мәселелерге қатысады, ал бұл кезде Маккарти дәуірі, Сыртқы істер қызметі мен Мемлекеттік департамент тұжырымдамасына шабуыл, сондай-ақ «Қытайды жоғалтқандығы» туралы үлкен дау болды. Фишер әрқашан Ачесонның оң қолы болды, ол басқа адамдармен осы мәселелерді талқылағанда. Ол қайда барса да, Фишердің кеңсесі оны қолдап, барлық қажетті ақпаратты жинап, кез келген сұраққа дайын болуына көмектесті. Әрине, Ачесонның мемлекеттік хатшы болуға деген көзқарасы осындай еді, егер сіз оған келісімге қол қою үшін келсеңіз, оның басты сұрағы: «Мен бұл келісімге қандай құқықпен қол қоямын?» Ал кімде-кім оны қол қою үшін әкелсе, ол заңгердің «қандай заңдық негізде» және қамтамасыз етілгендер туралы жауап беруге дайын болуы керек еді.

Г-бомба жасау

1949 жылдың соңында президент Трумэн Дин Ачесонға АҚШ сутек бомбасын жасау мәселесіне назар аударуды тапсырды. Ачесон АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (NSC) атқарушы хатшысы Сидни Суерстің басқаруымен Р. Гордон Арнесон, Пол Ницзе және Фишерден тұратын жұмыс тобын құрды, Фишер бұл жоба бойынша Мемлекеттік департаменттің заң кеңесшісі қызметін атқарды. Арнесон жұмыс тобының барлық мүшелерінің пікірі біріккенін айтты. Ол былай деді: "Мемлекеттік департаменттегі басты төрт адам – Ачесон, Ницзе, Фишер және мен. Менің ойымша, біздің ешкімді көндіруімізге қажеттілік болмады; бәріміз таңдаудың жоқтығына келістік."

Конгресс тыңдаулары генерал Дуглас Макартурдың жұмыстан босатылуы туралы

1951 жылы 11 сәуірде президент Трумэн генерал Дуглас Макартурды Қиыр Шығыстағы Біріккен Ұлттар Ұйымы күштерінің бас қолбасшысы лауазымынан босату туралы жариялады. Макартурдың қызметтен алынуынан және одан кейін туған халықтың наразылығынан соң, Америка Құрама Штаттары Сенатының Қарулы күштер және сыртқы қатынастар жөніндегі бірлескен комитеті Макартурды қызметтен алу мәселесі бойынша тергеу жүргізді. Фишерге генерал Макартурды қызметтен босату туралы Конгресс алдындағы Мемлекеттік департаменттің куәлігін үйлестіру міндеті жүктелді.

Фишер мен Ачесон Капитолий төбесіндегі жекпе-жек

1950 жылдың тамызында Фишер Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің алдындағы тыңдау кезінде Мемлекеттік хатшы Дин Ачесон мен Сенатор Кеннет С. Уэрри, Небраска Республикашысы және АҚШ Сенатының азшылық қамшысы арасындағы оқиғаға тартылды. Тыңдау барысында сенатор Уэрри Кореядағы жағдай туралы Ачесонды сөкпекке алды. Кенеттен Ачесон креслодан ашуланып, Уэрриге қарай шабуыл жасауға дайындалды. Фишер Ачесонды Уэрриге қол жұмсауына жол бермеу үшін физикалық күш қолданып ұстады. Оқиғаның куәсі, сол кездегі Мемлекеттік департаменттің Халықаралық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі басқарма директорының орынбасары Джон Х. Оли, келесі күні әкімшілік өз салмақты ойыншыларын алаңға түсірді – Мемлекеттік хатшы Ачесон, Луис Джонсон және ЭКА-дан Уильям Фостер. Бұл жолы республикашылдар тарапынан қарсылық күшті болды, Ачесон Уэрридің айтқандарына ашуланып, орнынан тұрып, оны ұруға тырысты. Мемлекеттік департаменттің заң кеңесшісі және Ачесонның жақын досы Адриан Фишер оның қолын ұстап, бақытымызға орай, Ачесон Уэрриге үш фут қашықтықтан жетпей, еденге құлап қалмас үшін тоқтатып қалды. Бұл керемет сахна болды. Осы көрініс "Манчжуриялық кандидат" фильмінде Фрэнк Синатра (майор Марко рөлінде) Фишердің АҚШ Қорғаныс министрін (сол кезде) ұстап тұру ролін сомдады.

Ядролық қаруды бақылау және қарусыздандыру жөніндегі іс-шаралар

1961 жылдан 1968 жылға дейін Фишер АҚШ-тың Қаруды бақылау және қарусыздандыру агенттігінің директордың орынбасары қызметін атқарды, онда ол АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы 1963 жылғы Атомдық сынақтарды тоқтату шарты кезінде маңызды келіссөздерге қатысты. Ол сол кезде Джон Дж. МакКлойдың орынбасары, Президенттің қарусыздандыру жөніндегі кеңесшісі болды. 1968 жылы Фишер АҚШ, Ұлыбритания, Кеңес Одағы және тағы 59 ел 1968 жылдың 1 шілдесінде қол қойған Ядролық қаруды таратпау шартының АҚШ-тың бас келіссөзшілерінің бірі болды. Адриан Фишердің Президент Джонсонға және Мемлекеттік хатшы Дин Раскке қару-жарақ пен қарусыздандыру мәселелеріндегі көзқарасы мен қызметі туралы хаттары Америка Ғалымдары Федерациясында сақтауда.

Жеке заң практикасына және академиялық қызметке қайта оралу

1968 жылы Фишер жеке құқықтық тәжірибеге қайта оралды, тағы да Covington & Burling компаниясында (Двайт Д. Эйзенхауэр басқармасы кезінде (1953–1960) Фишер алғаш рет Дин Ачесонмен бірге Covington фирмасына қосылған) және «The Washington Post» газетінің бас кеңесшісі болды. 1969 жылдан 1975 жылға дейін Фишер Джорджтаун университетінің құқық орталығының деканы қызметін атқарды. Джорджтаун студенттік газеті «The Hoya» хабарлағандай, Фишер бұл лауазымға кандидат ретінде шақырылмады, ол өзінің кандидатурасын ұсынды. «Олар жаңа адам іздеп жүргенін естідім, сондықтан мен хабарласып, қарастыруларын сұрадым». Фишер 1977 жылдың 25 қаңтарында орталықтың халықаралық құқық бойынша Фрэнсис Кэбелл Браун атындағы кафедрасының алғашқы иегері болып тағайындалды және 1977 жылдан 1980 жылға дейін құқық профессоры болып жұмыс істеді.

АҚШ қарусыздандыру өкілі

Президент Джимми Картер 1977 жылы қарусыздандыру жөніндегі комитеттің конференциясына АҚШ өкілі қызмет еткен кезеңде Фишерді елші дәрежесіне ұсынды, ол 1981 жылға дейін осы қызметте болды. Фишердің қатысуымен 1978 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының қарусыздандыру жөніндегі алғашқы арнайы сессиясы өткізілді, нәтижесінде 1979 жылы халықаралық қауымдастықтың қарусыздандыру жөніндегі жалғыз көпжақты келіссөздер форумы ретінде БҰҰ қарусыздандыру жөніндегі конференциясы құрылды.

Академияға қайта оралу

1981 жылы Фишер Вирджиния штатындағы Арлингтон қаласында орналасқан Джордж Мейсон университетінің құқық мектебінің факультетіне қосылып, келіссөз тактикасы бойынша түрлі семинарлар оқыды. 1981 жылдан 1982 жылға дейін Фишер Джон Дж. МакКлойға Конгресс 1980 жылы құрған Соғыс кезеңінде азаматтарды көшіру және ұстау жөніндегі комиссияның тыңдауында кеңесші болып қызмет етті. Бұл комиссия 9066-шы атқару бұйрығының жапон-американдықтарға тигізген әсерін қарап, олардың федералдық үкімет тарапынан кемсітудің құрбаны болғанын анықтады. Фишер 1983 жылдың 18 наурызында Вашингтон қаласындағы үйінде 69 жасында рактан қайтыс болды.