Ақылды дизайн: Құдайдың болуын дәлелдеуге тырысатын псевдоғылыми теория

Ақылды дизайн – ғылыми емес, Құдайдың бар екенін дәлелдеуге тырысатын жасанды теория. Жаратылысшылдықтың түрі, ғылыми дәлелдерден мүлдем қолдау таппайды.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Intelligent design — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Құдайдың бар екендігіне псевдонауылдық дәлел – креационизмнің псевдонауылдық ерекше түрі. Ақылды дизайн (АЗ) – Құдайдың бар екендігіне псевдонауылдық дәлел, оны жақтаушылары “өмірдің пайда болуы туралы дәлелдерге негізделген ғылыми теория” ретінде ұсынады. Олар “әлемнің және тірі организмдердің белгілі бір ерекшеліктері бағытталмаған процестер, мысалы, табиғи іріктеу емес, зиялы себеппен жақсы түсіндіріледі” деп мәлімдейді. Ақылды дизайн – эмпирикалық қолдауы жоқ және сынауға келмейтін немесе негізді гипотезаларды ұсынбайтын креационизмнің бір түрі, сондықтан ол ғылым емес. Ақылды дизайнның жетекші жақтаушылары Америка Құрама Штаттарында орналасқан христиандық, саяси консервативті ой-сана орталығы Discovery Institute-пен байланысты. “Ақылды дизайн” термині бұрын теологиялық талқылауларда қолданылған, сондай-ақ 1989 жылғы жоғары мектеп биологиясы оқулығында креационистік тұрғысынан айтылған. 1987 жылы Жоғарғы Соттың Эдвардс Агиллардқа қарсы шешімі конституциялық негіздемелер бойынша мемлекеттік мектептерде жаратылыс ғылымын оқытуға тыйым салғаннан кейін, бұл термин кітаптың жобаларында “жаратылыс ғылымы” мен “креационизм” сілтемелерін тікелей алмастырды. 1990 жылдардың ортасынан бастап Discovery Institute қолдауымен ақылды дизайн қозғалысы (IDM) мемлекеттік мектептердің биология бағдарламасына ақылды дизайнды енгізуді жақтады. Бұл 2005 жылғы Кицмиллер Д. Довер аймақтық мектеп округіне қарсы сот процесіне әкелді, онда ақылды дизайн ғылым емес, ол “өзінің креационистік және, демек, діни бастауларынан ажыратыла алмайды” және мемлекеттік мектеп округінің оны насихаттауы АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуінің дін бостандығы туралы ережені бұзды деп шешілді. Ақылды дизайн эволюциялық түсіндірмелерге қарсы екі негізгі аргумент келтіреді: азайтылмас күрделілік және нақтыланған күрделілік, соның салдарынан тірі организмдердің белгілі бір биологиялық және ақпараттық ерекшеліктері табиғи іріктеу арқылы пайда болуы мүмкін емес дейді. Детальды ғылыми зерттеулер эволюциялық түсіндірмелердің мүмкін емес деп есептелген көптеген мысалдарын жоққа шығарды. Ақылды дизайн қазіргі ғылымға тән әдістемелік натурализмге қарсы тұруға тырысады, бірақ жақтаушылары ғылыми теорияны әлі ұсына алмағанын мойындайды. Эволюцияға қарсы аргумент ретінде ақылды дизайн табиғи жүйелер мен адам жасаған заттар арасындағы аналогияны ұсынады, бұл Құдайдың бар екендігін дәлелдеу үшін жасалған дизайнға қатысты теологиялық аргументтің бір түрі. Ақылды дизайн жақтаушылары ақылды дизайнмен анықталған күрделі ерекшеліктер – дизайнның дәлелі деген қорытындыға келеді. Ақылды дизайнды сынаушылар эволюцияға қарсы дәлелдер дизайнға дәлелдер болып табылады деген тұжырымда қате дихотомияны көреді.

Pseudoscientific argument for the existence of God
a specific pseudoscientific form of creationism

Intelligent design (ID) is a pseudoscientific argument for the existence of God, presented by its proponents as "an evidence based scientific theory about life's origins". Proponents claim that "certain features of the universe and of living things are best explained by an intelligent cause, not an undirected process such as natural selection." ID is a form of creationism that lacks empirical support and offers no testable or tenable hypotheses, and is therefore not science. The leading proponents of ID are associated with the Discovery Institute, a Christian, politically conservative think tank based in the United States. Although the phrase intelligent design had featured previously in theological discussions of the argument from design, a 1989 creationist textbook intended for high school biology classes. The term was substituted into drafts of the book, directly replacing references to creation science and creationism, after the 1987 Supreme Court's Edwards v. Aguillard decision barred the teaching of creation science in public schools on constitutional grounds. From the mid 1990s, the intelligent design movement (IDM), supported by the Discovery Institute, advocated inclusion of intelligent design in public school biology curricula. This led to the 2005 Kitzmiller v. Dover Area School District trial, which found that intelligent design was not science, that it "cannot uncouple itself from its creationist, and thus religious, antecedents", and that the public school district's promotion of it therefore violated the Establishment Clause of the First Amendment to the United States Constitution. ID presents two main arguments against evolutionary explanations: irreducible complexity and specified complexity, asserting that certain biological and informational features of living things are too complex to be the result of natural selection. Detailed scientific examination has rebutted several examples for which evolutionary explanations are claimed to be impossible. ID seeks to challenge the methodological naturalism inherent in modern science, though proponents concede that they have yet to produce a scientific theory. As a positive argument against evolution, ID proposes an analogy between natural systems and human artifacts, a version of the theological argument from design for the existence of God. ID proponents then conclude by analogy that the complex features, as defined by ID, are evidence of design. Critics of ID find a false dichotomy in the premise that evidence against evolution constitutes evidence for design.

Тұжырымдаманың пайда болуы

1910 жылы эволюция Америкадағы маңызды діни пікірталас тақырыбы болған жоқ, бірақ 1920 жылдары теологиядағы фундаменталистер мен модернистер арасындағы дау эволюцияны оқытуға фундаменталистік христиандық қарсылыққа және заманауи жаратылыс теориясының пайда болуына әкелді. Дизайнға қатысты дәлелдің жеткілікті түрде қысқаша тұжырымы оның ғылыми емес, айналмалы және осылайша логикалық емес екенін көрсетеді, мысалы: «Күрделі дизайн болған жерде, дизайнер болуы керек; табиғат күрделі, сондықтан табиғаттың интеллектуалды дизайнері болуы керек». Томас Аквинский оны Құдайдың бар екендігіне берген бесінші дәлелі ретінде силогизм түрінде ұсынды. «Жаратылыс ғылымы» сияқты, интеллектуалды дизайн да Пейлидің дизайнға қатысты діни аргументіне негізделген.

1986 жылдың наурыз айында Стивен С. Мейер осы кітапқа шолу жариялап, ақпарат теориясы клеткадағы ДНҚ арқылы берілетін хабарламалардың «нақты күрделілігін» көрсетуге және олардың интеллектуалды агент жасағанын ұсынуға қалай көмектесетінін талқылады. Сондай-ақ, ол ғылымның «жаратылыс теориясы» сияқты сенімге негізделген натурализмнің «негізгі болжамдарына» негізделгенін айтты. Сол жылдың қараша айында Такстон өзінің дәлелін Пейлидің дизайнға қатысты аргументінің күрделірек түрі ретінде сипаттады. 1988 жылы Такстон өткізген конференцияда («ДНҚ-дағы ақпараттық мазмұнның көздері») ол өзінің интеллектуалды себептері метафизикалық натурализммен де, табиғаттан тыс күштермен де үйлесімді екенін мәлімдеді. Дизайнердің кім екендігі туралы қоғамдық пікірталстарда нақтылықтың болмауы – бұл концепцияның шынайы ерекшелігі ме, әлде дінді ғылымнан бөліп қарауды қалайтындарды жібермеу үшін қабылданған позиция ма – деген мәселе интеллектуалды дизайнның жақтастары мен сыншылары арасында қызу пікірталс тудырды. Kitzmiller v. Dover Area School District сотының шешімі соңғысын дұрыс деп тапты.

Терминнің шығу тегі

Орта ғасырлардан бері теологиядағы "дизайнға негіделген аргумент" немесе "телеологиялық аргумент" талқылауы, оның "ақылды дизайн" тұжырымымен бірге, теистік Жаратушы Құдайға үнемі сілтеме жасайды. "Ақылды дизайн" жақтастары эволюциялық түсіндірмелерге ұсынылған балама ретінде осы қаушатылған атауды таңдағанмен, олар өздерінің діни бастауларын азайтып, "Ақылды дизайн" табиғи теология емес екенін жоққа шығарды, бірақ оны Құдайдың бар екендігіне дәлел ретінде ұсынды. "Ақылды дизайн" жақтастары бұрын қолданылған "ақылды дизайн" фразасының мысалдары креационистік емес және сенімге негізделгенін көрсетсе де, олар осы қолданыстардың "ақылды дизайн" қозғалысын енгізушілерге әсер еткенін дәлелдеуге тырыспады. Бұл фразаның нұсқалары Жаңа Жер креационистерінің басылымдарында кездеседі: 1967 жылы Персиваль Дэвиспен бірлесіп жазылған кітапта "негізгі организмдер жасалған дизайн" деп айтылған. 1970 жылы А.Э. Уайлдер Смит "Тіршіліктің жаратылуы: Эволюцияға кибернетикалық көзқарас" кітабын жариялады. Кітапта Пейлидің дизайн аргументі генетикалық тізбектердің мүмкін еместігін есептеу арқылы қорғалды, оны эволюциямен түсіндіруге болмайды, бірақ "табиғаттың артындағы Құдайдың ақылды әрекетінің қажеттілігін" талап етеді, сондай-ақ "табиғаттың артындағы дизайнер мен табиғаттың адам деп аталатын ақылды түрде жасалған бөлігі арасындағы қарым-қатынаста да сол мәселе күтілуі керек" делінген. 1984 жылғы мақаласында, сондай-ақ Эдвардсқа қарсы Агиллард ісіндегі куәгерлік көрсетімдерінде Дин Х. Кенион "биомолекулалық жүйелерге ақылды жобалау және инженерлік білім қажет" деп мәлімдеп, Уайлдер Смиттің еңбегіне сілтеме жасап, жаратылыс ғылымын қорғады. Креационист Ричард Б. Блис "Түпкіліктің екі моделі: Эволюция, жаратылыс" (1976) және "Түпкіліктің жаратылысы немесе эволюциясы" (1988) кітаптарында "эволюционистер тіршілік пайда болуының ақылға сыймас жолдарын іздесе, креационист ақылды дизайн бастапқыда болғанын талап етеді" деп жазды. Бұл терминді алғаш рет сөздікте анықтап, креационизмнен өзгеше деп мәлімдеген "Пандалар мен адамдар туралы" кітабы Дэвис пен Кенионның авторлығында жарық көрді. Кітаптың 1987 жылғы екі кезекті нұсқасында "жаратылыс" түбірінің жүзден астам қолданылуы, мысалы, "жаратылысшылдық" және "Жаратылыс ғылымы", дерлік толығымен "ақылды дизайн" деп өзгертілді. 1988 жылдың маусым айында Такстон Вашингтон штатының Такома қаласында "ДНК-дағы ақпараттық мазмұнның көздері" тақырыбында конференция өткізді. Стивен С. Мейер конференцияда болды және кейін "Ақылды дизайн термині пайда болды" деп еске алды. 1988 жылдың желтоқсанында Такстон өзінің жаңа креационисттік қозғалысы үшін "ақылды дизайн" атауын қолдануға шешім қабылдады. "Ақылды дизайн" эволюцияға қарсы тұру үшін жаңа терминологияны енгізген он бес жаңа терминнің ішіндегі ең маңыздысы болды, діни тілді қолданбай. Бұл "ақылды дизайн" фразасының қазіргі қолданыстағы алғашқы пайда болуы болды, бұл туралы оның баспагері Джон А. Бьюэлл және Уильям А. Дембски Китцмиллерге қарсы Довер аймақтық мектеп округі ісіндегі сарапшы куәгерлік баяндамасында айтқан. Ұлттық ғылым білім беру орталығы (NCSE) кітапты "ақылды дизайн" жақтастарының барлық негізгі аргументтерін ұсынғаны және осы аргументтерді қолдау үшін ешқандай зерттеулер жүргізілместен бұрын мемлекеттік мектептерде қолдануға белсенді түрде ұсынылғаны үшін сынады. Америкалық азаматтық бостандықтар одағының адвокаты оны "ғылымды білмейтін және эволюция мен жаратылыс арасындағы дауды түсінбейтін" студенттерге бағытталған саяси құрал деп сипаттады. Калифорния мектептерінде қолданылатын ғылымдық бағдарламаның авторларының бірі Кевин Падиан оны "мәтіннің астындағы мағынасы", "шынайы ғылымға төзбеушілік" және "компетентсіздігі" үшін айыптады.

Since the Middle Ages, discussion of the religious "argument from design" or "teleological argument" in theology, with its concept of "intelligent design", has persistently referred to the theistic Creator God. Although ID proponents chose this provocative label for their proposed alternative to evolutionary explanations, they have de emphasized their religious antecedents and denied that ID is natural theology, while still presenting ID as supporting the argument for the existence of God. While intelligent design proponents have pointed out past examples of the phrase intelligent design that they said were not creationist and faith based, they have failed to show that these usages had any influence on those who introduced the label in the intelligent design movement. Variations on the phrase appeared in Young Earth creationist publications: a 1967 book co written by Percival Davis referred to "design according to which basic organisms were created". In 1970, A. E. Wilder Smith published The Creation of Life: A Cybernetic Approach to Evolution. The book defended Paley's design argument with computer calculations of the improbability of genetic sequences, which he said could not be explained by evolution but required "the abhorred necessity of divine intelligent activity behind nature", and that "the same problem would be expected to beset the relationship between the designer behind nature and the intelligently designed part of nature known as man." In a 1984 article as well as in his affidavit to Edwards v. Aguillard, Dean H. Kenyon defended creation science by stating that "biomolecular systems require intelligent design and engineering know how", citing Wilder Smith. Creationist Richard B. Bliss used the phrase "creative design" in Origins: Two Models: Evolution, Creation (1976), and in Origins: Creation or Evolution (1988) wrote that "while evolutionists are trying to find non intelligent ways for life to occur, the creationist insists that an intelligent design must have been there in the first place." The first systematic use of the term, defined in a glossary and claimed to be other than creationism, was in Of Pandas and People, co authored by Davis and Kenyon. In two successive 1987 drafts of the book, over one hundred uses of the root word "creation", such as "creationism" and "Creation Science", were changed, almost without exception, to "intelligent design", In June 1988, Thaxton held a conference titled "Sources of Information Content in DNA" in Tacoma, Washington. Stephen C. Meyer was at the conference, and later recalled that "The term intelligent design came up " In December 1988 Thaxton decided to use the label "intelligent design" for his new creationist movement. "Intelligent design" was the most prominent of around fifteen new terms it introduced as a new lexicon of creationist terminology to oppose evolution without using religious language. It was the first place where the phrase "intelligent design" appeared in its primary present use, as stated both by its publisher Jon A. Buell, and by William A. Dembski in his expert witness report for Kitzmiller v. Dover Area School District. The National Center for Science Education (NCSE) has criticized the book for presenting all of the basic arguments of intelligent design proponents and being actively promoted for use in public schools before any research had been done to support these arguments. An American Civil Liberties Union lawyer described it as a political tool aimed at students who did not "know science or understand the controversy over evolution and creationism". One of the authors of the science framework used by California schools, Kevin Padian, condemned it for its "sub text", "intolerance for honest science" and "incompetence".

Күрделілігі азайтылмайтын

"Кемелісі келмейтін күрделілік" термині биохимик Майкл Бихи 1996 жылы жариялаған "Дарвиннің қара қорабы" кітабында енгізілді, алайда ол бұл тұжырымды 1993 жылғы "Пандалар мен адамдар туралы" кітабының қайта қаралып жаңартылған басылымына қосқан үлесінде де сипаттаған болатын. Бихи осы тұжырымды түсіндіру үшін тышқан тұзағының мысалын келтіреді. Тышқан тұзағы бір-бірімен өзара әрекеттесетін бірнеше бөліктерден – негізден, ілмектен, серіппеден және соққыштан – тұрады. Осы бөліктердің кез келгенінің жоқтығы тышқан тұзағының жұмысын тоқтатып қояды. Ақылды дизайнның жақтастары табиғи іріктеудің кемелісі келмейтін күрделі жүйелерді жасай алмайтынын айтады, себебі функция тек барлық бөлік жиналғанда ғана пайда болады. Бихи бактериялық қамшысы (E. coli), қан ұю каскады, кірпікшелер және бейімделген иммундық жүйе сияқты биологиялық механизмдердің кемелісі келмейтін күрделілігін дәлелдеді. Сыншылар кемелісі келмейтін күрделілік туралы аргумент жүйенің қажетті бөліктері әрқашан қажет болған және сондықтан олар бірінен соң бірі қосыла алмайды деген қағидатқа негізделгенін көрсетеді. Бихи "дөңгелек сөздерді" қолданғанын және оның "дарвинизмге қарсы аргументтері логикалық дәлелге жетпейтінін" мойындады. Кемелісі келмейтін күрделілік ақылды дизайнның жақтастары арасында танымал аргумент болып қала береді; Довердегі сот отырысында "профессор Бихидің кемелісі келмейтін күрделілік туралы мәлімдемесі сарапшылар қараған ғылыми еңбектерде жоққа шығарылды және ғылыми қауымдастық тарапынан қабылданбады" деп шешім шығарды. Дембски бірдеңе белгілі бір күрделілікті көрсеткенде (яғни бір мезгілде күрделі де, "белгіленген" де), оның ақылды себеппен (яғни, жобаланған) жасалғанын, табиғи процестердің нәтижесі емес екенін қорытуға болады дейді. Ол мысал ретінде келесіні келтіреді: "Әліпбидің бір әрпі күрделі болмаса да, белгіленген. Кездейсоқ әріптерден құралған ұзын сөйлем күрделі болғанымен, белгіленбеген. Шекспирдің сонеті күрделі де, белгіленген". Ол тірі организмдердің де бөлшектері, әсіресе ДНҚ сияқты функционалдық биологиялық молекулалардағы молекулалық тізбектердің "үлгілері" осыған ұқсас сипатталатынын айтады. Дембски күрделі нақты ақпаратты (КНА) (табиғи) кездейсоқтықпен пайда болу ықтималдығы 10150-ден кем болған кез келген нәрсе деп анықтайды. Сыншылар бұл аргументті таутологияға айналдырады дейді: күрделі нақты ақпарат Дембски оны осылай анықтағандықтан табиғи түрде пайда бола алмайды, сондықтан нақты сұрақ КНА табиғатта бар ма, жоқ па дегенге келіп тіреледі. Дембскидің нақтыланған күрделілік/КНА аргументінің тұжырымдамалық дұрыстығы ғылыми және математикалық қауымдастықтарда күмәндану тудырды. Дембскидің айтуынша, нақтыланған күрделіліктің басқа салаларда кеңінен қолданылатыны әлі дәлелденген жоқ. Джон Уилкинс және Уэсли Р. Элсбери Дембскинің "түсіндірме сүзгісін" жоюшы деп сипаттайды, өйткені ол түсіндірмелерді бірінен соң бірін жояды: алдымен жүйелілік, содан кейін кездейсоқтық, соңында дизайнға тоқталады. Олардың пікірінше, бұл процедура ғылыми тұжырымдаманың үлгісі ретінде кемшілікке ұшырайды, өйткені әртүрлі мүмкін түсіндірмелерді қарастыратын асимметриялық тәсіл оны жалған қорытындыларға бейім етеді. Ақылды дизайнның тағы бір сыншысы Ричард Доукинс "Құдайдың алдауы" (2006) кітабында ақылды дизайнерге мүмкін емес күрделілікті есепке алуға мүмкіндік беру тек мәселені кейінге қалдырады дейді, себебі мұндай дизайнер кем дегенде сондай күрделі болуы керек. Басқа ғалымдар байқалатын күрделілікті таңдау арқылы эволюция жақсырақ түсіндіре алады деп дәлелдейді, бұл белгілі бір электрондық, әуе және автомобильдік жүйелерді жобалау үшін селективті эволюцияны қолданудан көрінеді, бұл жүйелер адамның "ақылды дизайнерлері" үшін тым күрделі саналады.

The term "irreducible complexity" was introduced by biochemist Michael Behe in his 1996 book Darwin's Black Box, though he had already described the concept in his contributions to the 1993 revised edition of Of Pandas and People. Behe uses the analogy of a mousetrap to illustrate this concept. A mousetrap consists of several interacting pieces—the base, the catch, the spring and the hammer—all of which must be in place for the mousetrap to work. Removal of any one piece destroys the function of the mousetrap. Intelligent design advocates assert that natural selection could not create irreducibly complex systems, because the selectable function is present only when all parts are assembled. Behe argued that irreducibly complex biological mechanisms include the bacterial flagellum of E. coli, the blood clotting cascade, cilia, and the adaptive immune system. Critics point out that the irreducible complexity argument assumes that the necessary parts of a system have always been necessary and therefore could not have been added sequentially. Behe has acknowledged using "sloppy prose", and that his "argument against Darwinism does not add up to a logical proof." Irreducible complexity has remained a popular argument among advocates of intelligent design; in the Dover trial, the court held that "Professor Behe's claim for irreducible complexity has been refuted in peer reviewed research papers and has been rejected by the scientific community at large." Dembski states that when something exhibits specified complexity (i. e., is both complex and "specified", simultaneously), one can infer that it was produced by an intelligent cause (i. e., that it was designed) rather than being the result of natural processes. He provides the following examples: "A single letter of the alphabet is specified without being complex. A long sentence of random letters is complex without being specified. A Shakespearean sonnet is both complex and specified." He states that details of living things can be similarly characterized, especially the "patterns" of molecular sequences in functional biological molecules such as DNA. Dembski defines complex specified information (CSI) as anything with a less than 1 in 10150 chance of occurring by (natural) chance. Critics say that this renders the argument a tautology: complex specified information cannot occur naturally because Dembski has defined it thus, so the real question becomes whether or not CSI actually exists in nature. The conceptual soundness of Dembski's specified complexity/CSI argument has been discredited in the scientific and mathematical communities. Specified complexity has yet to be shown to have wide applications in other fields, as Dembski asserts. John Wilkins and Wesley R. Elsberry characterize Dembski's "explanatory filter" as eliminative because it eliminates explanations sequentially: first regularity, then chance, finally defaulting to design. They argue that this procedure is flawed as a model for scientific inference because the asymmetric way it treats the different possible explanations renders it prone to making false conclusions. Richard Dawkins, another critic of intelligent design, argues in The God Delusion (2006) that allowing for an intelligent designer to account for unlikely complexity only postpones the problem, as such a designer would need to be at least as complex. Other scientists have argued that evolution through selection is better able to explain the observed complexity, as is evident from the use of selective evolution to design certain electronic, aeronautic and automotive systems that are considered problems too complex for human "intelligent designers".

Әдетті үйлестірілген ғалам

Ақылды дизайнның жақтаушылары кейде биологиядан тыс, кең ауқымды телеологиялық аргументтерге жүгінеді, ең бастысы – материя мен өмірді мүмкін ететін және олардың тек қана кездейсоқтыққа байланысты емес екенін дәлелдейтін әмбебап тұрақтылардың дәл реттелгендігіне негізделген аргумент. Бұған негізгі физикалық тұрақтылардың мәндері, ядролық күштердің салыстырмалы күші, электромагнетизм және негізгі бөлшектер арасындағы гравитация, сондай-ақ осындай бөлшектердің массаларының қатынастары кіреді. Ғылым және мәдениет орталығының мүшесі, ақылды дизайнның жақтаушысы Гилермо Гонсалес, егер осы мәндердің кез келгені тіпті сәл өзгеше болса, ғалам күрт өзгеше болар еді, бұл галактикалар сияқты көптеген химиялық элементтер мен ғаламның ерекшеліктерінің пайда болуын мүмкін емес етеді деп мәлімдейді. Осылайша, жақтаушылар өмірдің осы нәтижеге жетуі үшін қажетті ерекшеліктерді қамтамасыз ету үшін ақылды жаратушы қажет болды деп санайды. Ғалымдар әдетте бұл аргументтердің қолда бар дәлелдермен нашар қолдалатынын жауап береді. Виктор Ж. Стенгер және басқа да сыншылар, ақылды дизайн да, антрополық принциптің әлсіз түрі де негізінен тавтология екенін айтады; оның пікірінше, бұл аргументтер өмірдің бар болуы мүмкін болғандықтан, ғалам өмірді қолдауға қабілетті деген мәлімдемеге тең. Өмірді қолдайтын ғаламның мүмкін еместігі туралы талап, басқа өмір формаларының болу мүмкін емесі деп есептеу арқылы қиялдың жетіспеушілігіне байланысты сынға ұшырады. Егер жағдайлар өзгеше болса, біз білетін өмір болмауы мүмкін, бірақ оның орнына басқа түрдегі өмір болуы мүмкін. Сондай-ақ, көптеген сыншылар айтылған айнымалылардың көпшілігі өзара байланысты болып көрінеді және математиктер мен физиктер жасаған есептеулер біздің ғаламызға ұқсас ғаламның пайда болуы өте ықтимал екенін көрсетеді.

Ақылды дизайнер

Қазіргі заманғы интеллектуалды жобалау қозғалысы өз аргументтерін діни емес тұрғыдан құрастырады және олар ұсынатын интеллектуалды агентті (немесе агенттерді) анықтаудан әдейі жалтарды. Олар Құдайды жобалаушы деп нақты айтпаса да, жобалаушының тек Құдай ғана іске асыра алатын әрекеттер арқылы араласуы мүмкін деген пікір жиі айтылады. Дембски "The Design Inference" (1998) еңбегінде басқа планетадағы мәдениет осы талаптарды орындай алатынын болжайды. "Пандалар мен адамдар" кітабында SETI ғылымындағы интеллектуалды жобалауға жасалған сілтеме ретінде қарастырылады. 2000 жылы ғылым философы Роберт Т. Пеннок Раэлиандық Ұшақ Түсіру Объектілері (НЛО) дінін "эволюция теориясына қарсы тұратын креационистер сияқты көптеген дұрыс емес аргументтер келтіретін" сыртқы интеллектуалды жобалаушының нақты мысалы ретінде ұсынды. Интеллектуалды жобалаудың ресми сипаттамасы бойынша, оның негізгі жақтаушылары қолдаушыларына барлық басқа діндерді ескермей, жобалаушының христиандық Құдай екеніне сенедіндерін мәлімдеді. Ал бұрын, "Дарвиннің қара жәшігінде" Бихе біз жобалаушының ниеттерін түсінуге қабілетсіз екендігімізді, сондықтан мұндай сұрақтарға нақты жауап беру мүмкін емес екенін айтқан болатын. Мысалы, ерекше жобалаулар "жобалаушының белгілі бір себеппен – эстетикалық себептермен, әртүрлілік үшін, көрсету үшін, әлі анықталмаған практикалық мақсат үшін немесе түсініксіз себеппен – орналастырылған болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін". Койн дәлелдерге сүйене отырып, "өмір интеллектуалды жобалаудың нәтижесінде емес, эволюция арқылы пайда болды; немесе интеллектуалды жобалаушы – бәрін эволюциялағандай етіп жасаған ғарыштық әзілкеш" деп жауап береді. Бұл жағдайда "Жобалаушыны не жобалады?" деген сұрақ туындайды. Интеллектуалды жобалауды жақтаушылар бұл сұрақ интеллектуалды жобалау мәніне қатысты емес немесе одан тыс екенін айтады. Ричард Вайн: "Ғылыми түсіндірмелер көбінесе жаңа, жауапсыз сұрақтар тудырады. Бірақ түсіндірменің құндылығын бағалау кезінде бұл сұрақтар маңызды емес. Оларды түсіндірме ұсынатын жаңа түсінігімізбен салыстыру керек. Басқа тіршілік иелерінің (біздің) пайда болуын түсіндіру үшін түсіндіруге болмайтын тіршілік иелерін шақыру – бұл сұрақ қоюдан басқа ештеңе емес. Түсіндірмеден туындаған жаңа сұрақ, түсіндірме жауап беруге тырысатын сұрақтан да қиын болуы мүмкін". Байқауға болатын, өлшеуге болатын дәлелдердің болмауы "Жобалаушыны не жобалады?" деген сұраққа апарып соқтырады. Бұл шексіз регреске алып келеді, одан интеллектуалды жобалауды жақтаушылар тек діни креационизмге немесе логикалық қайшылыққа жүгіну арқылы құтыла алады.

The contemporary intelligent design movement formulates its arguments in secular terms and intentionally avoids identifying the intelligent agent (or agents) they posit. Although they do not state that God is the designer, the designer is often implicitly hypothesized to have intervened in a way that only a god could intervene. Dembski, in The Design Inference (1998), speculates that an alien culture could fulfill these requirements. Of Pandas and People proposes that SETI illustrates an appeal to intelligent design in science. In 2000, philosopher of science Robert T. Pennock suggested the Raëlian UFO religion as a real life example of an extraterrestrial intelligent designer view that "make[s] many of the same bad arguments against evolutionary theory as creationists". The authoritative description of intelligent design, The leading proponents have made statements to their supporters that they believe the designer to be the Christian God, to the exclusion of all other religions. Previously, in Darwin's Black Box, Behe had argued that we are simply incapable of understanding the designer's motives, so such questions cannot be answered definitively. Odd designs could, for example, " have been placed there by the designer for a reason—for artistic reasons, for variety, to show off, for some as yet undetected practical purpose, or for some unguessable reason—or they might not." Coyne responds that in light of the evidence, "either life resulted not from intelligent design, but from evolution; or the intelligent designer is a cosmic prankster who designed everything to make it look as though it had evolved." Asserting the need for a designer of complexity also raises the question "What designed the designer?" Intelligent design proponents say that the question is irrelevant to or outside the scope of intelligent design. Richard Wein counters that " scientific explanations often create new unanswered questions. But, in assessing the value of an explanation, these questions are not irrelevant. They must be balanced against the improvements in our understanding which the explanation provides. Invoking an unexplained being to explain the origin of other beings (ourselves) is little more than question begging. The new question raised by the explanation is as problematic as the question which the explanation purports to answer." In the absence of observable, measurable evidence, the question "What designed the designer?" leads to an infinite regression from which intelligent design proponents can only escape by resorting to religious creationism or logical contradiction.

Қозғалыс

Ақылды дизайн қозғалысы 1980-ші жылдардағы жаратылысшылдықтың тікелей нәтижесі болып табылады. және бірнеше авторлар оны «ақылды дизайн жаратылысшылдығы» деп нақты айтады. Қозғалыстың штаб-пәтері 1996 жылы Discovery институтының жаратылысшыл қанаты ретінде құрылған Ғылым және мәдениет орталығында орналасқан. Бұл қозғалыстың мақсаты – кең ауқымды әлеуметтік, академиялық және саяси өзгерістерді талап ететін діни күн тәртібін насихаттау. Discovery институтының ақылды дизайн науқандары негізінен АҚШ-та ұйымдастырылды, бірақ ақылды дизайнды насихаттау үшін басқа елдерде де күш-жігер жұмсалды. Қозғалыстың жетекшілері ақылды дизайн ғылыми дәстүрдің және зайырлы философияның шектеулерін ашады дейді. Ақылды дизайнды қолдаушылар ғылымды натурализммен шектеуге болмайды және табиғаттан тыс себептерді қамтитын кез келген түсіндірмені бірден жоққа шығаратын натуралистік философияны қабылдауды талап етуге болмайды деп мәлімдейді. Қозғалыстың басты мақсаты – «эволюция теориясымен бейнеленген материалистік көзқарастың басып тастаушылығын жеңіп, христиандық және теистік сенімдерге сәйкес ғылымды» қалыптастыру. Барлық ақылды дизайнды қолдайтындар – Discovery институтының және оның Ғылым мен мәдениет орталығының қызметкерлері немесе ғалымдары. Барлық ақылды дизайн тұжырымдамалары мен оған байланысты қозғалыстар Discovery институтының өнімдері болып табылады, ол қозғалысты бағыттайды және «дауды оқыту» науқанын және басқа да байланысты бағдарламаларын жүргізе отырып, оның «клин» стратегиясын ұстанады. Ақылды дизайнды қолдайтындардың пікірлері кейде қайшы келеді. Олар жалпы жұртшылыққа арналған мәлімдемелерінде ақылды дизайн дінге қатысы жоқ екенін айтады, бірақ консервативті христиан жақтастарымен сөйлескенде, ақылды дизайнның негізі Киелі кітапта екенін мәлімдейді.

Дін және оның жетекші жақтаушылары

Ақылды жобалау қозғалысы ақылды жобалауды дәлелдейтін аргументтер зайырлы терминдерде айтылса да және қасақана дизайнердің жеке басын көрсетуден аулақ болса да, ақылды жобалауды жақтаған басты адамдардың көпшілігі – ақылды жобалауда ұсынылған дизайнер – бұл Құдай туралы христиандық түсінік деп мәлімдеген діни христиандар. Стюарт Берджесс, Филипп Э. Джонсон, Уильям А. Дембски және Стивен С. Майер – евангелистік протестанттар; Майкл Бихи – римдік католик; Пол Нельсон жас Жерді креационизмді қолдайды; Жонатан Уэллс – Біріктіру шіркеуінің мүшесі. Христиан емес жақтаушылар арасында еврей Дэвид Клингоффер, агностик Майкл Дентон мен Дэвид Берлински және пакистандық-канад мұсылманы Музаффар Икбал бар. Филипп Джонсон теориялық креационизмнің көріністерінен аулақ болу үшін мұқият жасалған аргументтерде зайырлы тілді қолдану арқылы екіұштылықты дамыту – бұл Құдайды дизайнер ретінде христиандық тұжырымдаманы қайта енгізудің қажетті алғашқы қадамы. Джонсон ақылды жаратылысты жақтаушылардың діни мотивациясын жасыруды талап етеді, осылайша ақылды жаратылысты «христиандық евангелиелік хабарды жеткізудің тағы бір тәсілі» деп танудан аулақ болу үшін. Джонсон: «Біріншіден, Киелі кітапты талқылаудан алып тастау керек. Бұл – Киелі кітапқа қатысты мәселелердің маңызды емес екенін білдірмейді, керісінше, біз оларды материалистік бейімділікті ғылыми шындықтан ажыратқаннан кейін ғана қарастырамыз». Ақылды жобалаудың діни ниеті атаулы түрде жасырыну стратегиясын Уильям А. Дембски «Дизайн қорытындысында» сипаттады. Бұл еңбекте Дембски дизайнердің кім екендігіне екі мүмкін нұсқа ретінде құдайды немесе «әлемдік емес өмір күшін» тізімдейді; дегенмен, өзінің «Ақылды дизайн: ғылым мен теология арасындағы көпір» (1999) кітабында Дембски былай дейді: «Мәсіх кез-келген ғылыми теорияға өте қажет, тіпті оны ұстанушылар ол туралы түк білмейтін болса да. Әрине, ғылыми теорияның прагматикасына Мәсіхке жүгінбей-ақ қол жеткізуге болады. Бірақ бұл теорияның тұжырымдамалық дұрыстығын тек Мәсіхтің өзі ғана дәлелдей алады». Дембски сонымен қатар: «Белгілеу – Алланың жалпы аян бөлігі болып табылады. Ақылды жоба бізді осы идеологиядан (материализмнен) құтқарып қана қоймай, ол адам рухын тұншықтырады, бірақ менің жеке тәжірибем бойынша, ол адамдарға Мәсіхке келу жолын ашады». Джонсон мен Дембски екеуі де ақылды жаратылыстың негізі ретінде Киелі кітаптағы Жоханның Ізгі хабарын келтіреді. Ол ақылды дизайнның жетекші жақтаушылары өте консервативті христиандық қайта құрушы қозғалысымен тығыз байланыста екенін жазады. Ол (қазіргі және бұрынғы) Discovery Institute Fellows Phillip E. Johnson, Charles B. Thaxton, Michael Behe, Richard Weikart, Jonathan Wells және Francis J. Beckwith-тің жетекші христиандық қайта құрушы ұйымдарға байланыстарын және қайта құрушы қозғалыстың жетекші тұлғасы Говард Ахмансон, Jr. институтты қаржыландыратын көлемін тізімдейді. Сол сияқты, әлемдегі ең танымал YEC ұйымдарының екеуі өз көзқарастарын ақылды жобалау қозғалысынан ажыратуға тырысты. 1999 жылы Жаратылысты зерттеу институтының (ICR) қызметкері Генри М. Моррис ID-нің «егер жақсы ниетпен әрі тиімді айтылса да, жұмыс істемейтінін» жазды. Бұрын да, қазір де мұндай тәсіл қолданылып, сәтсіз нәтижелерге қол жеткізілді. Бұл әдіс Киелі кітапқа сай келмейтіндіктен, жұмыс істемейді». Моррис былай дейді: «Адамның ақылды жаратылысы бар екеніне дәлел келтіргенде, оның шын мәнінде Киелі кітапта айтылған жаратылысты түсіндіруге қатысы бар, әрі оны берік ұстануға болады». 2002 жылы Карл Виланд, сол кездегі Answers in Genesis (AiG) ұйымының мүшесі, жақсы ниетпен «Киелі кітапты назардан тыс қалдырып», қазіргі заманғы Киелі кітапты қабылдамаушылыққа себепші болған дизайнды жақтап жүргендерді сынға алды. Виланд былай деп түсіндірді: «AiG-ның басты «стратегиясы» – бұл шіркеуді батыл, бірақ кішіпейілділікпен Киелі кітап негіздеріне қайтару [солай] біз өзімізді бұл қозғалыстың бір бөлігі деп санамаймыз, оған қарсы да науқан жүргізбейміз».

Although arguments for intelligent design by the intelligent design movement are formulated in secular terms and intentionally avoid positing the identity of the designer, the majority of principal intelligent design advocates are publicly religious Christians who have stated that, in their view, the designer proposed in intelligent design is the Christian conception of God. Stuart Burgess, Phillip E. Johnson, William A. Dembski, and Stephen C. Meyer are evangelical Protestants; Michael Behe is a Roman Catholic; Paul Nelson supports young Earth creationism; and Jonathan Wells is a member of the Unification Church. Non Christian proponents include David Klinghoffer, who is Jewish, Michael Denton and David Berlinski, who are agnostic, and Muzaffar Iqbal, a Pakistani Canadian Muslim. Phillip E. Johnson has stated that cultivating ambiguity by employing secular language in arguments that are carefully crafted to avoid overtones of theistic creationism is a necessary first step for ultimately reintroducing the Christian concept of God as the designer. Johnson explicitly calls for intelligent design proponents to obfuscate their religious motivations so as to avoid having intelligent design identified "as just another way of packaging the Christian evangelical message." Johnson emphasizes that " the first thing that has to be done is to get the Bible out of the discussion. This is not to say that the biblical issues are unimportant; the point is rather that the time to address them will be after we have separated materialist prejudice from scientific fact." The strategy of deliberately disguising the religious intent of intelligent design has been described by William A. Dembski in The Design Inference. In this work, Dembski lists a god or an "alien life force" as two possible options for the identity of the designer; however, in his book Intelligent Design: The Bridge Between Science and Theology (1999), Dembski states:

Christ is indispensable to any scientific theory, even if its practitioners don't have a clue about him. The pragmatics of a scientific theory can, to be sure, be pursued without recourse to Christ. But the conceptual soundness of the theory can in the end only be located in Christ. Dembski also stated, "ID is part of God's general revelation Not only does intelligent design rid us of this ideology [materialism], which suffocates the human spirit, but, in my personal experience, I've found that it opens the path for people to come to Christ." Both Johnson and Dembski cite the Bible's Gospel of John as the foundation of intelligent design. She writes that the leading proponents of intelligent design are closely allied with the ultra conservative Christian Reconstructionism movement. She lists connections of (current and former) Discovery Institute Fellows Phillip E. Johnson, Charles B. Thaxton, Michael Behe, Richard Weikart, Jonathan Wells and Francis J. Beckwith to leading Christian Reconstructionist organizations, and the extent of the funding provided the Institute by Howard Ahmanson, Jr., a leading figure in the Reconstructionist movement. Likewise, two of the most prominent YEC organizations in the world have attempted to distinguish their views from those of the intelligent design movement. Henry M. Morris of the Institute for Creation Research (ICR) wrote, in 1999, that ID, "even if well meaning and effectively articulated, will not work! It has often been tried in the past and has failed, and it will fail today. The reason it won't work is because it is not the Biblical method." According to Morris: "The evidence of intelligent design must be either followed by or accompanied by a sound presentation of true Biblical creationism if it is to be meaningful and lasting." In 2002, Carl Wieland, then of Answers in Genesis (AiG), criticized design advocates who, though well intentioned, "'left the Bible out of it'" and thereby unwittingly aided and abetted the modern rejection of the Bible. Wieland explained that "AiG's major 'strategy' is to boldly, but humbly, call the church back to its Biblical foundations [so] we neither count ourselves a part of this movement nor campaign against it."

Сауалнамалар

2005 жылғы желтоқсанда Кицмиллер Д. Дувер мектеп округінің шешімі қабылдамас бұрын бірнеше сауалнамалар жүргізілді, олардың мақсаты белгілі бір топтар арасында интеллектуалды жобалауға қолдау деңгейін анықтау болды. 2005 жылы Харрис сауалнамасы бойынша, АҚШ-тағы ересектердің 10 пайызы адамдарды "өте күрделі болғандықтан, оларды жаратуға қуатты күш немесе зиялы тұлғаның көмегі қажет" деп есептеді. Discovery Institute тапсырысымен жүргізілген Zogby сауалнамалары көбірек қолдау көрсеткенімен, олардың жауап беру көрсеткішінің төмендігі (16 000-нан 248-і), сауалнама нәтижесіне мүдделі ұйымның тапсырысымен жүргізілуі және бағытталған сұрақтар қою сияқты елеулі кемшіліктері бар. 2017 жылғы Gallup креационизм сауалнамасы АҚШ-тағы ересектердің 38 пайызының "адамның шығу тегі мен дамуы туралы пікірлерін сұрағанда, соңғы 10 000 жылдың ішінде Құдай адамдарды қазіргі түрінде бірден жаратты" деген пікірде екенін көрсетті, бұл 35 жылдағы ең төменгі көрсеткіш ретінде тіркелді. Алдында, 1982 жылдан 2014 жылға дейін АҚШ-та "Эволюция, креационизм, интеллектуалды жобалау" тақырыбында жүргізілген Gallup сауалнамалары "адамдар миллиондаған жылдар бойы өмірдің қарапайым формаларынан дамыды, бірақ Құдай осы процесті басқарды" деген пікірге 31-40% қолдау көрсетті, "Құдай адамдарды соңғы 10 000 жылдың ішінде бірден қазіргі түрінде жаратты" деген пікір 40-47% аралығында болды, ал "адамдар миллиондаған жылдар бойы өмірдің қарапайым формаларынан дамыды, бірақ Құдай осы процеске қатыспады" деген пікірге 9-19% қолдау көрсетті. Сауалнамаларда одан да егжей-тегжейлі сұрақтарға берілген жауаптар да қамтылған.

БІІ-нің жақтаушыларына қатысты кемсітушілік туралы айыптаулар

ID жақтастары кемсітуге ұшырады деген шақырғандар бар, мысалы, тұрақты жұмысқа орналастырудан бас тарту немесе интернетте қатыгез сынға ұшырау. 2008 жылы шыққан "Expelled: No Intelligence Allowed" деректі фильмінде жүргізуші Бен Стейн мұндай бес жағдайды ұсынады. Фильмде ғылымның бағытты қауымдастығы, "ұлттың зертханалары мен сыныптарынан Құдайды шығарып тастау үшін жасалған ғылыми құпия" арқылы, табиғатта интеллектуалды дизайнның дәлелдерін көретіндерін немесе эволюцияның дәлелдерін сынағандарды жазалайды делінеді. Осы шақырғандарды зерттеу нәтижесінде, көрінетін қуғынның басқа да себептері анықталды. Фильм интеллектуалды дизайнды дін емес, ғылымның нәтижесі ретінде көрсетеді, бірақ оның нақты анықтамасын бермейді және ғылыми тұрғыдан түсіндіруге тырыспайды. "Қайта келмейтін күрделілік" мәселесіне қысқаша тоқталып өтуден басқа, фильм оны саяси мәселе ретінде қарастырады. Фильмде эволюцияның ғылыми теориясы фашизмге, Холокостқа, коммунизмге, атеизмге және евгеникаға ықпал еткені көрсетіледі. "Expelled" Discovery Institute-тің академиялық бостандық заңдары бойынша интеллектуалды дизайн науқанының аясында заң шығарушыларға жеке көрсетілімдерде қолданылды. Фильмді қайта қарау шіркеулер мен христиандық топтарына ғана ұсынылды, ал арнайы алдын ала көрсетілімде сұхбат берушілердің бірі ПЗ Майерске кіруге рұқсат берілмеді. Америка ғылымды дамыту қауымдастығы фильмді мемлекеттік мектептердегі ғылым сабақтарына діни идеяларды енгізуге бағытталған, жалған және жік салатын үгіт деп сипаттайды, ал Жамандауға қарсы лига фильмнің эволюциялық теория Холокостқа әсер еткен деген мәлімдемесін айыптайды. Фильмде ғалымдар мен академиктермен сұхбаттар бар, олар фильмнің тақырыбы мен атауын бұрмалап көрсету арқылы қатысуға көндірілген. Скептик Майкл Шермер бір сұраққа бірнеше рет жауап беру тәжірибесін "нағыз қызық" деп сипаттайды.

Білімсіздік дәлелдері

Эвгения Скотт, Гленн Бранч және басқа сыншылар ақылды дизайнды қолдаушылардың көптеген аргументтері білімсіздіктен туындаған аргументтер екенін айтты. Білімсіздіктен туындаған аргументте, бір көзқарасқа дәлелдің болмауы, екінші көзқарас дұрыс деген жалған тұжырымға әкеледі. Скотт пен Бранч ақылды дизайнды білімсіздікке негізделген аргумент деп санайды, себебі ол өз қорытындысы үшін білімнің жетіспеуіне сүйенеді: эволюцияның белгілі бір ерекшеліктеріне табиғи түсіндірме табылмағандықтан, біз интеллектуалды себепті қабылдаймыз. Олардың пікірінше, көптеген ғалымдар түсіндірілмеген нәрсе – түсіндірілмейтін нәрсе емес, және «біз әлі білмейміз» деген жауап, ғылымнан тыс себептерге жүгінуден гөрі дұрыс жауап болар еді. Атап айтқанда, Майкл Бихидің молекулалық жүйелердің тарихи эволюциясының ең толық түсіндірілуін талап етуі, эволюция немесе дизайн – дұрыс түсіндірме болатын жалған дихотомияны қабылдағандай көрінеді, ал эволюцияның кез келген сәтсіздігі дизайнның жеңісіне айналады. Скотт пен Бранч сондай-ақ ақылды дизайнды қолдаушылар ұсынған, жаңалық деп есептелген үлестер ешқандай жемісті ғылыми зерттеулердің негізі болмағанын айтады. Кицмиллер ісіндегі сот шешімінде судья Джон Э. Джонс III былай деп жазды: «ID негізінен жалған дихотомияға негізделген, атап айтқанда, эволюциялық теория сенімсіздікке ұшыраса, ID расталады». Осы аргумент 1982 жылғы Маклинге қарсы Арканзас ісінде жаратылыс ғылымын қолдау үшін де қолданылған, онда ол «жасанды дуализм», «екі модельді тәсілдің» жалған алғышарты деп табылған. Бихидің қайта келтірілмейтін күрделілік туралы аргументі эволюцияға қарсы теріс аргументтер келтіреді, бірақ ақылды дизайнды ғылыми тұрғыдан қолдауға қатысты ешқандай оң аргумент жасай алмайды. Ол ғылыми түсіндірмелерді табуға мүмкіндік бермейді, өйткені бұрын қайта келтірілмейтін күрделілік мысалдары ретінде ұсынылған бірнеше мысалдар болған.

Мүмкін теологиялық әсерлері

Ақылды жаратылысты қолдаушылар көбінесе олардың талаптары діни компонентті қажет етпейді деп талас етеді. Дегенмен, ақылды жаратылыс туралы талаптар философиялық және теологиялық мәселелерді тудырады. Ақылды жаратылысты қолдаушылар ғылыми тұрғыдан қайталанбас күрделілік және нақты күрделілік сияқты ерекшеліктер табиғи процестер арқылы пайда бола алмайтынын, демек, Жаратушының (көбінесе христиандық Құдай түсінігі) қайталама тікелей керемет араласуын қажет ететінін көрсетуге тырысады. Олар бастапқыда табиғи заңдарды іске қосып жұмыс істейтін Жаратушы мүмкіндігін, эволюциялық теизмге (тіпті Чарльз Дарвин да оған ашық болған) қарағанда жоққа шығарады. Ақылды жаратылыс ерекше, себебі ол жобаланған заңдармен қатар қайталама керемет араласуды күйзетеді. Бұл, Құдайдың әрекеттері мен ықпалы физикалық себептер сияқты жұмыс істемейтін жаратылған әлемнің басқа діни дәстүрлерінен өзгеше. Рим-католик дәстүрі түпкілікті метафизикалық түсіндірмелерді екінші, табиғи себептерден мұқият ажыратады. Бұдан әрі, қайталама араласулар алғашқы жобаның кемелді және түпкілікті болмағанын білдіреді, демек, Жаратушының жұмысы кемелді және түпкілікті болған деп сенетіндер үшін мәселе тудырады. 2006 жылы ол "ақылды жаратылысты Құдайды жай ғана инженерге дейін төмендеткен 'қарапайым жаратылысшылдық' деп айыптады". Сынаушылар бұл стратегияның "соңғы мақсаты теократиялық мемлекет құру" екенін мәлімдейді.

Еуропа

2007 жылдың маусым айында Еуропа Кеңесінің Мәдениет, ғылым және білім комитеті «Білім берудегі креационизмнің қауіптері» атты есеп жариялады, онда «Креационизмнің кез келген түрі, мысалы «ақылды дизайн», фактілерге негізделмеген, ғылыми ой-пікірді қолданбайды және оның мазмұны ғылым сабақтары үшін мүлдем жеткіліксіз» делінген. Креационизмді оқытудың білім беруге қатысты қауіптерін сипаттай келе, «ақылды дизайнды» «ғылымға қарсы» деп сипаттап, «ашық ғылыми алаяқтық» және «интеллектуалды алдау» деп атады, ол «ғылымның мәнін, мақсаттарын және шектерін бұрмалайды» және оны, сондай-ақ креационизмнің басқа түрлерін жоққа шығарумен байланыстырады. 2007 жылдың 4 қазанында Еуропа Кеңесінің Парламенттік Ассамблеясы мектептерде «діннен өзге пәндерде креационистік идеяларды таратуға қарсы тұру керек» деген қаулыны бекітті, соның ішінде «ақылды дизайнды» да, оны «креационизмнің соңғы, жетілдірілген нұсқасы» деп сипаттап, «әлдеқайда нәзік түрде ұсынылғандығын» айтты. Қаулыда есептің мақсаты сенімге күмән келтіру немесе онымен күресу емес, «сенімді ғылым ретінде көрсетуге талпынудың белгілі бір тенденцияларына ескерту» екені атап өтілді. Ұлыбританияда мемлекеттік білім беруге діни білім кіреді және әртүрлі конфессиялардың құндылықтарын оқытатын көптеген діни мектептер бар. «Truth in Science» деп аталатын топтың Illustra Media өндірген, Discovery Institute қызметкерлерінің табиғаттағы дизайнды дәлелдейтін DVD-лерін таратып, олардың 59 мектепте қолданылып жатқанын мәлімдегені белгілі болғанда, Білім және дағдылар министрлігі (DfES) «Креационизм де, ақылды дизайн да мектептерде оқытылмайды және ғылым оқу бағдарламасында көрсетілмеген» деді (жеке мектептерге немесе Шотландиядағы білім беруге қолданылмайтын Ұлттық оқу бағдарламасының бір бөлігі). Кейіннен DfES «Ақылды дизайн – танылған ғылыми теория емес, сондықтан ол ғылым оқу бағдарламасына енгізілмейді» деп мәлімдеді, бірақ оны діни білім беруде әртүрлі сенімдерге қатысты зерттеуге мүмкіндік берді, бұл жергілікті діни білім беру жөніндегі тұрақты кеңес бекіткен оқу бағдарламасының бөлігі болды. 2006 жылы Біліктілік және оқу бағдарламасы органы «Діни білім» үлгілік бөлімін жасады, онда оқушылар креационизм, ақылды дизайн және табиғи іріктеу арқылы эволюция туралы діни және діни емес көзқарастарды зерттей алады. 2007 жылдың 25 маусымында Ұлыбритания үкіметі электрондық петицияға жауап ретінде креационизм мен ақылды дизайнды ғылым ретінде оқытуға болмайтынын айтты, бірақ мұғалімдер оқушылардың сұрақтарына қалыптасқан ғылыми теориялардың стандартты шеңберінде жауап беруі күтіледі. 2007 жылдың 18 қыркүйегінде Англиядағы мектептер үшін «Креационизмді оқыту бойынша нұсқаулық» жарияланды. Онда «Ақылды дизайн ғылымнан толығымен тыс жатыр», оның ғылыми негіздері немесе түсіндірмелері жоқ және ғылыми қауымдастық тарапынан қабылданбағаны айтылған. Оны ғылым ретінде оқытуға болмаса да, «ғылым сабақтарында туындайтын, мысалы, БАҚ арқылы жарияланған креационизм және ақылды дизайн туралы кез келген сұрақтар олардың неге ғылыми теориялар болып саналмайтынын және дұрыс жағдайда эволюцияның неге ғылыми теория болып есептелетінін түсіндіруге немесе зерттеуге мүмкіндік береді». Алайда, «РЭ, тарих немесе азаматтық сияқты пәндердің мұғалімдері сабақтарында креационизм мен ақылды дизайнды қарастыра алады». 2007 жылы Лисберн қалалық кеңесі «жаратылыс, ақылды дизайн және басқа да шығу тегі туралы теориялар» бойынша оқу материалдарын әзірлеу жоспарларын сұрастырып, бастауыш мектептерге хат жазу туралы DUP ұсынысын мақұлдады. 2005 жылы Нидерландының білім министрі Мария ван дер Ховеннің бұл тақырып бойынша «академиялық пікірталасқа ынталандыру» жоспары халықтың қатты наразылығын тудырды. 2006 жылғы сайлаудан кейін оның орнына «молекулалық генетик, бейтарап және ақылды дизайнға қарсыласы» деп сипатталған Рональд Пластерк келді. Нидерландыдағы осы жағдайға байланысты Бельгиядағы Фламанд католик білім беру хатшылығының (VSKO [nl]) бас директоры Мике Ван Хекке [nl] былай деп мәлімдеді: «Католик ғалымдары эволюция теориясын ұзақ жылдар бойы қабылдады және ақылды дизайн мен креационизм фламанд католик мектептеріне жат. Жаңа идеяларды енгізу – саясаттың міндеті емес, бұл ғылымның міндеті мен мақсаты».

In June 2007, the Council of Europe's Committee on Culture, Science and Education issued a report, The dangers of creationism in education, which states "Creationism in any of its forms, such as 'intelligent design', is not based on facts, does not use any scientific reasoning and its contents are pathetically inadequate for science classes." In describing the dangers posed to education by teaching creationism, it described intelligent design as "anti science" and involving "blatant scientific fraud" and "intellectual deception" that "blurs the nature, objectives and limits of science" and links it and other forms of creationism to denialism. On October 4, 2007, the Council of Europe's Parliamentary Assembly approved a resolution stating that schools should "resist presentation of creationist ideas in any discipline other than religion", including "intelligent design", which it described as "the latest, more refined version of creationism", "presented in a more subtle way". The resolution emphasises that the aim of the report is not to question or to fight a belief, but to "warn against certain tendencies to pass off a belief as science". In the United Kingdom, public education includes religious education, and there are many faith schools that teach the ethos of particular denominations. When it was revealed that a group called Truth in Science had distributed DVDs produced by Illustra Media featuring Discovery Institute fellows making the case for design in nature, and claimed they were being used by 59 schools, the Department for Education and Skills (DfES) stated that "Neither creationism nor intelligent design are taught as a subject in schools, and are not specified in the science curriculum" (part of the National Curriculum, which does not apply to private schools or to education in Scotland). The DfES subsequently stated that "Intelligent design is not a recognised scientific theory; therefore, it is not included in the science curriculum", but left the way open for it to be explored in religious education in relation to different beliefs, as part of a syllabus set by a local Standing Advisory Council on Religious Education. In 2006, the Qualifications and Curriculum Authority produced a "Religious Education" model unit in which pupils can learn about religious and nonreligious
views about creationism, intelligent design and evolution by natural selection. On June 25, 2007, the UK Government responded to an e petition by saying that creationism and intelligent design should not be taught as science, though teachers would be expected to answer pupils' questions within the standard framework of established scientific theories. Detailed government "Creationism teaching guidance" for schools in England was published on September 18, 2007. It states that "Intelligent design lies wholly outside of science", has no underpinning scientific principles, or explanations, and is not accepted by the science community as a whole. Though it should not be taught as science, "Any questions about creationism and intelligent design which arise in science lessons, for example as a result of media coverage, could provide the opportunity to explain or explore why they are not considered to be scientific theories and, in the right context, why evolution is considered to be a scientific theory." However, "Teachers of subjects such as RE, history or citizenship may deal with creationism and intelligent design in their lessons." In 2007, Lisburn city council voted in favor of a DUP recommendation to write to post primary schools asking what their plans are to develop teaching material in relation to "creation, intelligent design and other theories of origin". Plans by Dutch Education Minister Maria van der Hoeven to "stimulate an academic debate" on the subject in 2005 caused a severe public backlash. After the 2006 elections, she was succeeded by Ronald Plasterk, described as a "molecular geneticist, staunch atheist and opponent of intelligent design". As a reaction on this situation in the Netherlands, the Director General of the Flemish Secretariat of Catholic Education (VSKO [nl]) in Belgium, Mieke Van Hecke [nl], declared that: "Catholic scientists already accepted the theory of evolution for a long time and that intelligent design and creationism doesn't belong in Flemish Catholic schools. It's not the tasks of the politics to introduce new ideas, that's task and goal of science."

Австралия

Австралиядағы ақылды жобалаудың мәртебесі шамамен Ұлыбританиядағысымен ұқсас (Австралиядағы білім беру туралы қараңыз). 2005 жылы Австралияның Білім, ғылым және оқу министрі Брендан Нельсон ғылым сабақтарында ақылды жобалау тақырыбын көтеруді ұсынды. Қоғамның қарсылығынан кейін министр ақылды жобалауды, егер оқытылатын болса, дін немесе философия сабақтарында қарастырудың дұрыс екенін мойындады. "Христос үшін кампус" ұйымының Австралия бөлімшесі Австралияның орта мектептеріне "Дискавери институтының" "Өмірдің құпиясын ашу" (2002) деректі фильмінің DVD-ін таратты. Австралияның жетекші жеке мектептерінің бірі – Король мектебінің директоры Тим Хоукс мұғалімдер мен директорлардың қалауынша сыныпта DVD дискісін пайдалануды қолдады.

Исламмен байланысы

Пакистандық-канадтық мұсылман Мұзаффар Иқбал "Дискавери институтының" "Дарвинизмге ғылыми қарсылық" петициясына қол қойды. Ақылды жобалауға ұқсас идеялар мұсылмандар арасында құрметті интеллектуалдық таңдаулар ретінде қарастырылған, ал Түркияда көптеген ақылды жобалау кітаптары аударылған. 2007 жылы Стамбулда ақылды жобалауды қолдаушы қоғамдық жиындар жергілікті билік тарапынан ұйымдастырылды, ал "Дискавери институтының" өкілі Дэвид Берлински 2007 жылдың мамыр айында өткен жиында негізгі баяндама жасады.

ISKCON-пен байланысы

2011 жылы Халықаралық Кришна санасы қоғамы (ISKCON) Бхактиведанта кітап қоры "Дарвинді қайта қарастыру: Дарвинизм және ақылды дизайнның Ведалық тұрғысынан зерттелуі" атты ақылды дизайн кітабын жариялады. Кітапқа ақылды дизайнды қолдайтын Уильям А. Дембски, Джонатан Уэллс және Майкл Бихи, сондай-ақ индуисттік жаратылысшылар Лейф А. Дженсен мен Майкл Кремоның еңбектері енді.