Кіріспе

Француз химигі Луи Бернард Гютон, Морво бароны (Француз революциясынан кейін Луи Бернард Гютон Морво деп те аталды; 4 қаңтар 1737 – 2 қаңтар 1816) – француз химигі, саясаткер және аэронавт. Ол химиялық номенклатураның тұңғыш жүйелі әдісін жасағанмен белгілі.

Ерте мансап

Гютон де Морво Дижон қаласында дүниеге келді, онда ол Дижон Парламентінің адвокаты, кейіннен avocat général қызметін атқарды. 1773 жылы химияға қызығушылық танытқан ол ғимараттарды дезинфекциялау үшін "муриат қышқылы газын" қолдануды ұсынды, соның салдарынан кейде осы мақсатта хлорды қолдануды ұсынған деп есептеледі. Алайда, хлор сол кезде толық зерттелмеген еді, ал сутек хлориді (натрий хлориді мен күкірт қышқылының әрекеттесуінен алынған) іс жүзінде белсенді газ тәрізді дезинфекциялаушы зат болды. Жан-Пьер Шарденон оны сынға алып, әдеби еңбектерімен көбірек айналысып, химиядан алшақтау керектігін айтты. Бұл сынға жауап ретінде ол 1782 жылы лауазымынан кетіп, өзін химияға толық арнады, «Энциклопедия Методика» журналымен ынтымақтастық етті және өнеркәсіптік қолданысқа қатысты жұмыстар істеді. Ол химиялық номенклатураның алғашқы жүйесін әзірледі. 1783 жылы ол Швеция Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі, ал 1788 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Революция

Революция кезінде Гютон де Морво (кейін Гютон Морво деп аталды) 1790 жылы Кот-д’Ор департаментінің бас прокуроры қызметін атқарды, 1792 жылы Заң шығару жиналысына, ал кейін Ұлттық конвенцияға депутат болып сайланды. Оңшылдардың қатарында болғанымен, ол король Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді. Гютон де Морво 1793 жылдың 6 сәуірінен 1793 жылдың 10 шілдесіне дейін Қоғамдық қауіпсіздік комитетінде қызмет етті, содан кейін атыс қаруын жасауға және француз революциялық армиясы үшін аэронавтар корпусын құруға көңіл бөлгені үшін отставкаға шықты. 1794 жылдың 26 маусымында Флер шайқасында ауа шарында ұшып, бірнеше басқа шайқастарға да көмектесті.

Кейінгі өмірі

Ол Политехникалық мектептің және Марс мектебінің негізін қалаушылардың бірі болды, сонымен қатар Политехникада минералогия профессоры болды (1797 жылы оның директоры да болды). Ол 1795 жылғы 20 қарашада химия ғылымдары академиясының бірінші сынып мүшесі болып сайланды, кейіннен сыныптың вице-президенті (1806) және президенті (1807) болып сайланды. 1798 жылы ол жақында күйеуін жоғалтқан досы және әріптесі Клодин Пикардеге үйленді. Директория кезінде ол 1797 жылдан бастап Бес жүздік кеңесте қызмет етті, Ille et Vilaine округінен сайланды, ал 1799 жылы Консулаттың қазынашылық басқармасын басқарды.

Шығармалары

Ғылыми мерзімдік басылымдарға белсенді үлес қосудан басқа, Гьютон «Mémoire sur l’éducation publique» (1762); «Le Rat iconoclaste, ou le Jésuite croqué» (1763) атты сатирикалық өлең; «Discours publics et éloges» (1775–1782); «Plaidoyers sur plusieurs questions de droit» (1785); және «Traité des moyens de désinfecter l’air» (1801) еңбектерін жазды, онда хлордың және 1773 жылы Дижонда сәтті қолданған хлорлы сутек газдың дезинфекциялық қасиеттері сипатталған. Хью Маре (1726–1785) және Жан Франсуа Дюранде (1794 ж. қайтыс болған) есімді авторлармен бірлесіп, «Élémens de chymie théorique et pratique» (1776–1777) атты еңбегін де жариялады.

Марапаттар мен құрметтер

Өмірінің барысында Гютон де Морво Құрмет легионының крестімен марапатталды (1803) және адамзатқа қызмет еткені үшін Құрмет легионының офицері аталды (1805). 1811 жылы ол Бірінші француз империясының бароны болды. Луи Бернард Гютон де Морвоның 1788 жылы Антуан Лавуазье, Клод Луи Бертоле және Антуан Франсуа, Фуркрой графымен бірлесіп жариялаған "Химиялық номенклатура әдістемесі" атты еңбегі 2015 жылы Америка Химия қоғамының Химия тарихы бөлімінен химиялық жаңалықтар үшін марапатталды және Париждегі Ғылым академиясында танылды. Гютон де Морво 1816 жылдың 2 қаңтарында Парижде дүние салды.