Кіріспе
Орта Еуропадағы ортағасырлық қоғамның мәртебелі топтары
Неміс дворяндары (deutscher Adel) және патшалар 20-ғасырдың басына дейін Орта Еуропадағы ортағасырлық қоғамның мәртебелі топтары болды. Олар неміс тілді аймақтағы заңдар мен әдет-ғұрыптарға сәйкес, басқа адамдарға қарағанда белгілі бір артықшылықтарға ие болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, дворяндықты мойындаған немесе берген неміс мемлекеттеріне Киелі Рим империясы (962–1806), Германия конфедерациясы (1814–1866) және Германия империясы (1871–1918) кірді. Германия империясының канцлері Отто фон Бисмарк өзінің саяси базасын кеңейту үшін, ешқандай дворян тегі жоқ, жаңа бай өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлерді дворян титулымен марапаттады. 1850 жылдан кейін Германияның қарқынды индустриялануы мен урбанизациясы кезінде дворяндық гүлденді. Жер иелері өздерінің меншіктерін жаңғыртты және бизнесін халықаралық нарыққа бағыттады. Көптеген кіші ұлдары тез өсіп келе жатқан ұлттық және аймақтық мемлекеттік қызмет бюрократиясында, сондай-ақ әскери офицерлер корпусында орналасты. Олар техникалық біліммен қатар, Германияның беделді университеттерінде қажетті білім алды, бұл олардың табысына көмектесті. Көптегендері аграрлық лигалар және қысым топтары сияқты жаңа реформалық ұйымдардың саяси көшбасшылары болды. Рим-католик дворяндары Бисмарктің католиктерге қарсы Kulturkampf-қа қарсылық көрсету үшін жаңа Орталық партияны құруда маңызды рөл атқарды, ал протестант дворяндары консервативтік партияда да белсенді болды. 1919 жылдың тамызында, Веймар республикасының (1918–1933) басында Германияның жаңа конституциясы патшалықты және дворяндықты, сондай-ақ жеке тұлғаға, отбасыға немесе кез келген мұрагерге қатысты заңдық артықшылықтар мен иммунитеттерді ресми түрде жойды. Бүгінде Германия Федеративтік Республикасы (1949 жылдан бері) неміс дворяндығын бермейді және конституциялық тұрғыдан неміс дворяндық отбасыларының ұрпақтары заңдық артықшылықтарға ие емес. Тұқым қуалайтын титулдар тегінің бір бөлігі ретінде рұқсат етіледі (мысалы, аристократиялық бөлшектер фон және цу), және осы тегін адамның балалары мұраға ала алады. Кейінгі дамулар австриялық дворяндықты ерекшелендірді, ол Австрия империясымен және Австрия-Мажарстанмен байланысты болды. Германия империясының дворяндық жүйесі австриялық дворяндыққа ұқсас болды; екеуі де Киелі Рим империясы кезінде дамыды және екеуі де 1919 жылы жойылды, заңдық мәртебесі мен артықшылықтары жойылды. 1919 жылдың сәуір айында австриялық дворяндық Бірінші Австрия Республикасы (1919–1934) аясында жойылды және Германиядан айырмашылығы, мұрагерлік титулдарды және аристократиялық бөлшектерді пайдалану, сондай-ақ тегінің бір бөлігі ретінде пайдалануға тыйым салынды. Бүгінде Австрия Республикасы (1945 жылдан бері) австриялық дворяндықты бермейді және австриялық заң бойынша австриялық азаматтар үшін дворян титулдарын титул ретінде немесе тегінің бір бөлігі ретінде пайдалану ұсақ құқық бұзушылық болып табылады.
The German nobility (deutscher Adel) and royalty were status groups of the medieval society in Central Europe, which enjoyed certain privileges relative to other people under the laws and customs in the German speaking area, until the beginning of the 20th century. Historically, German entities that recognized or conferred nobility included the Holy Roman Empire (962–1806), the German Confederation (1814–1866) and the German Empire (1871–1918). Chancellor Otto von Bismarck in the German Empire had a policy of expanding his political base by ennobling nouveau riche industrialists and businessmen who had no noble ancestors. The nobility flourished during the dramatic industrialization and urbanization of Germany after 1850. Landowners modernized their estates, and oriented their business to an international market. Many younger sons were positioned in the rapidly growing national and regional civil service bureaucracies, as well as in the officer corps of the military. They acquired not only the technical skills but the necessary education in high prestige German universities that facilitated their success. Many became political leaders of new reform organizations such as agrarian leagues, and pressure groups. The Roman Catholic nobility played a major role in forming the new Centre Party in resistance to Bismarck's anti Catholic Kulturkampf, while Protestant nobles were similarly active in the Conservative Party. In August 1919, at the beginning of the Weimar Republic (1918–1933), Germany's new constitution officially abolished royalty and nobility, and the respective legal privileges and immunities appertaining to an individual, a family or any heirs. Today, German nobility is no longer conferred by the Federal Republic of Germany (1949–present), and constitutionally the descendants of German noble families do not enjoy legal privileges. Hereditary titles are permitted as part of the surname (e. g., the aristocratic particles von and zu), and these surnames can then be inherited by a person's children. Later developments distinguished the Austrian nobility, which came to be associated with the Austrian Empire and Austria Hungary. The nobility system of the German Empire was similar to nobility in the Austrian Empire; both developed during the Holy Roman Empire and both ended in 1919 when they were abolished, and legal status and privileges were revoked. In April 1919, Austrian nobility was abolished under the First Austrian Republic (1919–1934) and, contrary to Germany, the subsequent use and legal recognition of hereditary titles and aristocratic particles and use as part of surnames was banned. Today, Austrian nobility is no longer conferred by the Republic of Austria (1945–present), and the public or official use of noble titles as title or part of the surname, is a minor offence under Austrian law for Austrian citizens.
Негізгі қағидалар
Германияда дворяндық және оған қатысты атақтар императорлар, патшалар және кішігірім патшалық әулеттер тарапынан жеке тұлғаларға танылды немесе берілді, содан кейін оларды дворяндыққа ие болған адамның заңды, еркек ұрпақтары мұра етті. 1400 жылдарға дейінгі Германияда асыл деп саналған отбасылар (яғни Урадель немесе "ежелгі асылдар") әдетте билік иелерімен танылды, бұл билік иелерінің аймағында асылдар қандай заңды артықшылықтарға ие болса, олардың құқығын растады. Асыл дәреже әдетте ерлерге патент хаттарымен (Бриффедель қараңыз) берілді, ал әйелдер асыл тұқымды немесе асыл тұқымды адаммен некелесу арқылы асыл тұқымды болды. Асылдыққа еркек ұрпақтарының барлығы тең дәрежеде ие болды. Неміс дворяндық атақтары әдетте барлық еркек ұрпақтары мұрагерлікпен иеленді, бірақ кейбіреулері еркек тұңғыштықпен тарады, әсіресе XIX және XX ғасырдағы Пруссияда (мысалы, барондық Юнкер болып туған Отто фон Бисмаркқа (тақтай емес) граф атағы берілді, барлық еркек ұрпақтарына, ал кейінірек принц (Фюрст) тұңғыштықпен). 1919 жылы 11 тамызда Веймар конституциясы жарияланғанда барлық немістер заң алдында тең деп жарияланды. Бұрынғы дворяндардың тегіндегі ерекше тәжірибе: неміс тегіндегі жыныстық айырмашылық, 18 ғасырға дейін кең таралған және кейбір диалекттерде сақталған, Германияда 19 ғасырдың соңында ресми тіркелген өзгермелі тегтер енгізілген кезде жойылды, ал 1919 жылы атақтың бөліктеріне айналған бұрынғы атақтар әйелдер мен ерлер формаларында көрінеді. Император/императрица, патша/патшайым, ұлы герцог/ұлы герцогиня және т.б. сияқты билік иелерінің атақтары мүлдем жойылды. Алайда, бұрынғы атақтар отбасының барлық мүшелерімен бөлісіп, мұрагерлікпен сақталды, бірақ тегіне қосылды. Мысалы, Пруссия мен Баварияның бұрынғы патша отбасыларының мүшелеріне Принц/Принцессин; немесе Герцог/Герцогин рұхсат етілді. Саксония мен Вюртембергтің бұрынғы патшалары/патшайымдары жағдайында 1919 жылға дейін династияларының билік жүргізбейтін кадеттері немесе алты құлатылған ұлы герцогтар (яғни Баден, Гессен, Мекленбург Шверин, Мекленбург Штрелиц, Ольденбург және Саксония Веймар Эйзенахтың бұрынғы билеушілері) және олардың жұбайлары үшін герцогтық атақ сақталды. 1918 жылға дейін билік құрмаған, бірақ Германияның бұрынғы тақтарының бірінің мұрагері ретінде белгілі бір атақ иеленген кез келген әулет (мысалы, Эрбпринц ("жекешелік принц")) - тұңғыштық арқылы мұра етілген дворяндық атағының кез келген мұрагерімен бірге, және олардың әйелдеріне осы атақтарды жеке тегінің элементтеріне қосуға рұқсат етілді. Алайда, бұл атақтар мұрагерлік емес, олар қайтыс болғаннан кейін жойылып кетті. 1918 жылға дейін "тақ мұрагері" деп аталатын барлық адамдардың жойылуымен, Kronprinz термині заңды тегі элементі ретінде енді қолданылмайды. Баронесса, Фрейин және Фрейфраулейн сияқты салтқа сай ерлі-зайыпты емес асыл әйелдерге арналған дәстүрлі атақтар заңды тегінің бөліктеріне айналдырылды, олар некеде немесе өтініш бойынша өзгеруге жатады. Барлық басқа бұрынғы атақтар мен асыл тұқымдық бөлшектер енді тегіннің бөлігі ретінде мұра етіледі және заң бойынша жеке есімдер ретінде қорғалады. Бұрын атақ атаудың алдында жеке және тегі (мысалы, Граф Казимир фон дер Рекке) болса, заңдық қолдану бұрынғы атақты тегіне (мысалы, Казимир Граф фон дер Рекке) көшіреді. Алайда, 1919 жылға дейінгі стиль кейде күнделікті тілде қолданыла береді. Ал Австрияда ақсүйектердің артықшылықтары ғана емес, олардың атақтары мен абыройы да жойылды. Неміс дворяндары тек дворяндық атақтармен ғана ерекшеленбестен, ерекше этика ретінде де қарастырылды. Пруссия мемлекеттері үшін жалпы мемлекеттік заңдардың 9-тараудың 1-тармағында "мемлекеттегі бірінші әлеуметтік сынып ретінде" дворяндардың жауапкершілігі "елді қорғау, сондай-ақ сыртқы қадір-қасиетті және оның ішкі конституциясын қолдау" деп жарияланды. Германияның көпшілігінде билік иелерінің жүріс-тұрысы, жұмыс орны және некеге тұруына қатысты қатаң заңдар болған. Бұл заңдарды бұзу уақытша немесе тұрақты Adelsverlust ("әлеуметтік мәртебеден айырылу") әкелуі мүмкін. Мысалы, XIX ғасырдың аяғына дейін ақсүйектерге "басқадан шыққан" адамдармен некелесуге тыйым салынған. Сонымен қатар, қарапайым жұмыс және төменгі кәсіптер немесе жалақыға жұмыс істейтін дворяндар, сондай-ақ ату қылмыстары үшін сотталған дворяндар өздерінің дворяндықтарын жоғалта алады. Adelsverlust тек абыройының жүріс-тұрысын бұзған адамға қатысты. Оларды...
Некеге арналған стратегиялар
Көптеген неміс мемлекеттерінде ақсүйек азаматы өз атақ-тегі мен жеңілдіктерін балаларына беру үшін жоғары әлеуметтік статусы бар әйелге үйленуі қажет болды. Осы ретте, 1794 жылғы Пруссия мемлекеттерінің жалпы мемлекеттік заңдарында неке (және балалар) "дұрыс тарапқа" қатысты деп айтылған. Бұл төменгі әлеуметтік топқа жататын әйелдермен некеге тұруға тыйым салды, бірақ әйелдің өзі ақсүйек болуын талап етпеді. Әсіресе 19 ғасырдың соңында және одан кейін, индустрияландырудан кейін бай қара халықтың жаңа жоғарғы тобы пайда болғанда, қара халықпен некелер жиі кездесе бастады. Дегенмен, сирек жағдайларды қоспағанда, бұл жоғары ақсүйектерге қатысты емес, олар көбінесе өздерінің топтарынан үйленді. Көтеріліп келе жатқан неміс отбасылары әдетте төменгі дәрежелі еркектердің үлкен күйеу төлемін алып келген жоғары статусты әйелдерге үйленуіне байланысты неке стратегиясын ұстанды.
Nobiliary бөлшектері
Неміс дворяндарының көптеген, бірақ барлық есімдерінің алдында немесе құрамында "von" ( "нан", "үшін") немесе "zu" ( "де", "жанында") дворяндық бөлшегі болған. Кейде екеуі бірігіп, "von und zu" ("нан және де") болып келген. Әсіресе 18 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында жерсіз қарапайым адамдардың саны көбейіп, олар дворян титулы алған кезде, "von" әдетте адамның тегінің алдына қойылған. Мысалы, егер "Мейер" деген кәсіби тегі бар адам дворян болса, оның тегі "фон Мейер" болып өзгеретін. Дворян және дворян емес есімдерді әліпбилік тәртіппен реттегенде, барлық препозициялар мен (бұрынғы) титулдар ескерілмейді. "Шенк" ( "Мүндшенк" - "ішетін суды ұсынатын адам" деген сөздің қысқартылған түрі) сияқты құрметті лауазымдардан пайда болған есімдердің бөліктері де назардан тыс қалады. Дворяндық бөлшектер сөйлемнің басында келмесе, үлкен әріппен жазылмайды, және олар көбінесе, шатасуға мүмкіндік болмаса, жіберіліп қалады. Осы тұрғыда неміс тілінің практикасы Нидерландыдағы голланд тілінен өзгеше, онда "van" бөлшегі әдетте есімдердің алдында аты-жөні немесе әріптері келмесе үлкен әріппен жазылады, сондай-ақ Бельгиядағы голланд тілінен де өзгеше, онда "Van" бөлшегінің есімі әрқашан үлкен әріппен жазылады.
Урадель және Брифадель
14 ғасырға дейін тарихы бар ақсүйек отбасы Uradel немесе Alter Adel ("көне ақсүйектілік" немесе "ескі ақсүйектілік") деп аталады. Бұл Briefadel ("патенттік дворяндық") – патенттік хаттармен берілген дворяндықтан өзгеше. Мұндай алғашқы құжат 1360 жылдың 30 қыркүйегінде Майнц қаласындағы Вайкер Фрошқа берілген. Uradel термині пікір тудырды, ал кейбір адамдар бұл ұғымды Пруссия Корольдігінің кездейсоқ ойлап тапқан айырмашылығы деп санайды.
Хохадель
Хохадель («жоғарғы дворяндық» немесе «жоғары ақсүйектілік») – қасиетті Рим империясының, кейін Германия конфедерациясы мен Германия империясының құрамында тәуелсіз мемлекеттерді басқарған ақсүйек үйлер. Олар патшалар болған, осы үйлердің басшыларына «Мажарметтеріңіз» немесе «Билігіңіз» деген сөздермен құрмет көрсетуге құқық берілген. Бұл – Бавария, Ганновер, Пруссия, Саксония және Вюртемберг корольдері, Баден, Гессен және Рейн, Люксембург, Мекленбург-Шверин, Мекленбург-Штрелиц, Ольденбург және Саксония-Веймар-Эйзенах ұлы герцогтары, Анхальт, Брауншвейг, Шлезвиг-Гольштейн, Нассау, Саксония-Альтенбург, Саксония-Кобург және Гота, Саксония-Майнинген билеуші герцогтары, сондай-ақ Гогенцоллерн-Хехинген, Гогенцоллерн-Зигмаринген, Лихтенштейн, Липпе, Рейсс, Шаумбург-Липпе, Шварцбург және Вальдек-Пирмонт билеуші князьдары. Хохадельге сонымен қатар 1815 жылға дейін Германия конфедерациясында домендері медиатизацияланған, бірақ билік ететін әулеттермен теңдес неке жасау құқығын (Ebenbürtigkeit) сақтап қалған, бұрынғы квази-тәуелсіз үйлер де кірді. Бұл квази-тәуелсіз үйлер көбінесе князьдік және графтық үйлерден тұрды, бірақ бельгиялық және голландтық текті бірнеше герцогтарды да қамтыды (Аренберг, Крой, Луз-Корсварем). Бұл үйлер туралы ақпарат Юстус Пертестің «Готский альманах» кітабындағы билеуші, князьдік және герцогтық үйлер туралы жазбаларының екінші бөлімін құрады. Германияның бірігу кезеңінде, негізінен 1866-1871 жылдары, Ганновер, Гессен-Кассель, Гогенцоллерн-Хехинген, Гогенцоллерн-Зигмаринген (1850 жылы), Шлезвиг-Гольштейн және Нассау штаттары Пруссияға қосылды. Бұл штаттардың бұрынғы билеуші үйлері Германия империясы қабылдаған заңдар бойынша Хохадель саналды. Сонымен қатар, Гогенцоллерн-Хехинген және Гогенцоллерн-Зигмаринген билеуші үйлері өздерінің патшалық туыстарына бағыныштылықтарын білдіргеннен кейін Пруссия патшалық үйінің тармағы ретінде династиялық құқықтарға ие болды. Ганновер мен Нассаудың қуғынға ұшыраған мұрагерлері Брауншвейг (1914) және Люксембург (1890) тәждерін мұраға алуға рұқсат етілгеннен кейін егемендіктерін қайта алды.
Нидер Адель
1918 жылға дейін қарапайым адамдардан артық, бірақ Хохадельге қарағанда кем құқықтарға ие болған дворяндар төменгі дворяндық немесе Нидерер Адельге жатты. Олардың көпшілігінде лақап аты болмады, тек тегінде "фон" жұрнағын қолданды. Нидерер Адельдегі жоғары рулы дворян отбасылары Эдлер (ие), Риттер (рыцарь), Фрайхерр (немесе барон) және Граф сияқты мұрагерлік атақтарға ие болды. Неміс графтарының көпшілігі ресми түрде төменгі дворяндыққа жатса да, медиатизацияланғандары Хохадельге кірді, олардың отбасы басшылары "Хохгеборен" ("Жоғары туған") емес, "Эрлаухт" ("Нұрлы Пайдарлы") деп аталуға құқылы болды. Австрия, Пруссия және Бавариядағы кейбір неміс дворян отбасыларының басшылары Фюрст (принц) немесе Герцог (герцог) атағын иеленді; бірақ, ешқашан тәуелсіздік құқығын жүзеге асырмағандықтан, олар төменгі дворяндықтың құрамына кірді (мысалы, Бисмарк, Блюхер, Путбус, Ханау, Хенкель фон Доннерсмарк, Плесс, Вреде).