Жапон ақыны Озаки Хосай: Өмір және шығармашылығы

Кіріспе

Жапон ақыны

Озаки Хосай (尾崎放哉) – Мейдзи және Тайшо дәуірлерінде өмір сүрген жапон ақыны Озаки Хидеоның хайго (хайкай) псевдонімі. Алкогольге тәуелді болған Озаки қазіргі заманғы еркін өлеңді хайку қозғалысының тууына куә болды. Оның өлеңдері жалғыздық сезімімен толы, бұл оның соңғы жылдарындағы оңашалығы, кедейлігі және нашар денсаулығының салдары болуы мүмкін.

Өмірбаян

Озаки қазіргі Тотори префектурасындағы Тотори қаласының бір бөлігінде дүниеге келген. Озакидің хайку мен жазуға деген қызығушылығы ерте жасында оянды, ал жоғары мектепте оқып жүргенде еркін стильдегі хайкудің негізін қалаушы Огивара Сейсенсуи оған үлкен әсер етті. Озаки 1909 жылдың 16 қазанында беделді Токио императорлық университетін бітірді. Осы кезеңде ол ұзақ жылдар бойы дос болған және анасының жақын туысы болған Йоши Саваға (沢芳衛) үйлену ұсынысын жасады. Алайда, Йошидің ағасы осы туыстық байланысты тым жақын деп санап, некеге қарсылық білдірді. Осы ұсыныстың сәтсіз аяқталуынан кейін Озакидің көп жыл бойы жалғасқан ауыр ішімдік әдеті басталды. Көптеген жазушылар оның кейінгі алкоголизмнің бастапқы себебі осы бас тарту болды деп санайды. (Иши, 56 б.) Бұрын ол "Хосай" деген псевдонимді "芳哉" әріптерімен қолданса, осы кезеңде "放哉" (бірдей айтылады) дегенге көшті. Бұл өзгеріс маңызды болуы мүмкін, себебі Йоши есімінде кездесетін бұрынғы әріптің орнына "босату, азат ету, қуу, бостандық беру" мағынасын білдіретін әріп қолданылды. Бітіруден кейін Озаки 1909 жылдың қазан айында «Нихон Цусин» (日本通信社) компаниясына жұмысқа орналасты, бірақ бір айдан кейін қабілетсіздігі үшін жұмыстан шығарылды. Келесі жылы Озаки «Тоёо өмірді сақтандыру компаниясына» (東洋生命保険会社) (кейіннен «Асахи Mutual Life Insurance Co» компаниясының алдыңғысы) қосылды, онда ол біраз уақыт бойы сәтті мансапқа ие болды. Бірнеше рет жоғарылатылғаннан кейін 1911 жылы 19 жасар Каору (馨) есімді әйелге үйленді. Одан көп ұзамай оның бірі қызметкерлері Озакиді «әр таңертең ішімдіктің иісімен басталатын» адам деп сипаттады. (Уэда, 81 б.) Осы кезеңде басқа барлық қызметкерлер бизнес костюм кигенімен, Озакиде смокинг пен пижамадан басқа киім болған жоқ. Ол екеуін де жұмысқа киіп баратын. (Уэда, 82 б.) Осыған қарамастан, ол байланыстарының арқасында келісімшарт бөлімінің бастығы (契約課長) лауазымына тағайындалды. Озакидің алкогольге деген проблемасы одан әрі ушыға түсті, ол 1920 жылы 36 жасында «Тоёо» компаниясынан кетіп, буддалық оқу орталығында жалқау монах болды. 1926 жылы ол Ішкі теңіздегі Кагава префектурасының Шодосима аралына қоныстанды және Саико джи ғибадатханасындағы Минанго ан кішкентай усадының ректоры болып тағайындалды. Бұрынғы өмірінен үзіліп, ешқандай материалдық иелігі болмаған ол хайку жазуға белсенді түрде кірісті. Оның жалғыз кітабы «Дайку» (大空, Үлкен аспан) – оның жалғыздықтағы соңғы жылдарының өлеңдерін қамтиды. Огивара Сейсенсуи 1916-1926 жылдар аралығында Озакинің жазған 4000-нан астам хайкуларынан іріктеп алған. Жинақ 1926 жылы, автордың қайтысынан кейін, ал 1945 жылы кеңейтілген басылымда жарық көрді. Хироаки Сатоның ағылшын тіліне аудармасы «Үлкен аспан астында мен бас киім кимеймін» деп аталады.

Ozaki was born in what is now part of Tottori city in Tottori prefecture. Ozaki's interest in haiku and writing began at an early age, and he was influenced by the pioneer of free verse style haiku, Ogiwara Seisensui, while still in high school. Ozaki attended the prestigious Tokyo Imperial University, graduating on 16 October 1909. During this period he proposed marriage to Yoshie Sawa (沢芳衛), a long time friend and distant maternal relative. Unfortunately for Ozaki, her older brother opposed the marriage, believing that this maternal connection was too close. Nearly immediately following the failure of this rejection, Ozaki's heavy drinking, which would continue for much of his life, began. Many writers believe that the rejection was the initial cause of his later alcoholism. (Ishi, p. 56) Although he had previously been using the pen name of "Hōsai" written with the characters "芳哉", during this period he gradually shifted to using "放哉" (pronounced identically). This change is perhaps significant, as the former character, which appears in Yoshie's name, was changed to one meaning "to release, set free, banish, liberate." After graduation, Ozaki joined the Nihon Tsūshin Company (日本通信社) in October, 1909, but was fired one month later due to incompetence. The following year, Ozaki joined the Tōyō Life Insurance Company (東洋生命保険会社), (the predecessor to Asahi Mutual Life Insurance Co) where for a time he led a seemingly successful career. After several promotions, he married a 19 year old woman named Kaoru (馨) in 1911. Shortly thereafter, one of his subordinates described Ozaki as "reeking of alcohol beginning each morning." (Ueda, p. 81) During the same period, although all of the other employees wore business suits, Ozaki owned no clothing other than a tuxedo and a pair of pajamas. He wore both to work. (Ueda, p. 82) In spite of this, he was promoted to Contract Section Chief (契約課長), likely due to well placed connections. (Ishi, p. 60)

Ozaki's problems with alcohol continued to worsen, and he left Tōyō in 1920 at the age of 36. He became a lay mendicant monk at a Buddhist training center. In 1926, he settled on the island of Shōdoshima, Kagawa Prefecture, in the Inland Sea, and was given the post of rector of the small hermitage of Minango an at the temple of Saiko ji. With ties from his former life severed, and without any material possessions, he began to write haiku in earnest. His only book, Daikū (大空, Big Sky), contains poems of his solitary final years, and was selected by Ogiwara Seisensui from the over 4,000 haiku composed by Ozaki between 1916 and 1926. The collection was published posthumously in 1926, and in an expanded edition in 1945. Portions are available in English translation by Hiroaki Sato entitled Right under the big sky, I don't wear a hat .