Кіріспе

Жапон символистік ақыны Чүйя Нахахара (中原 中也), шын аты Чүйя Кашимура (柏村 中也), Шoва дәуірінің басындағы жапон ақыны. Бастапқыда Дада және Еуропаның (әсіресе француз) эксперименталды поэзиясының ықпалында болған ол, жапон поэзиясын жаңартқан жетекші ақындардың бірі еді. 30 жасында дүниеден өткеніне қарамастан, өмірі бойы 350-ден астам өлең жазды. Оны француз ақынының өлеңдерін 1934 жылы аударғандықтан, көптеген адамдар "жапон Рембосы" деп атады.

Ерте өмір

Чюя Нахара Ямагучиде дүниеге келді, оның әкесі Кенсуке Кашимура жоғары наградалармен марапатталған әскери дәрігер болды. Кенсуке Фуку Нахараға үйленді және ұлы туғаннан кейін көп ұзамай Нахара отбасы оны өсырып алды, соның нәтижесінде олардың тегі ресми түрде Нахара болып өзгертілді. Нахараның балалық шағында әкесі Хиросима мен Каназава қалаларына жіберілді, содан кейін отбасы оның ізінен еріп, 1914 жылы Ямагучиге қайтып келді. 1917 жылы Кенсуке қазіргі Нахара Чюя ескерткіш залы орналасқан жерде жеке клиникасын ашты. Оның ата-анасы некелескеннен кейін алты жыл бойы баласыз болғандықтан және Нахара отбасының туған жерінде балалары болмағандықтан, олар тұңғыш ұлдарының дүниеге келуіне өте қуанды және оны үш күн бойы тойлады.

Білім және әдебиетке бастауы

Атақты дәрігердің үлкен ұлы ретінде Накахараның өзі де дәрігер болуы күтілді. Әкесінің үлкен үміттеріне байланысты Накахараға қатаң білім берілді, бұл оның қалыпты балалық шағынан ләззат алуына кедергі келтірді. Кенсуке қаладағы қоғамдық мораль туралы алаңдап, ұлына өздерінен басқа сыныптағы балалармен ойнауға тыйым салды. Бұл шектеулердің тағы бір мысалы, кіші әйелдерінен айырмашылығы, оған өзенге шомылуға рұқсат берілмеді, суға батып кетуден қорқып. Ол өскен сайын, оған қатаң жазалар берілді; жиі кездесетін жаза – қабырғаға қарап тік тұру. Кез келген кенеттен қозғалыс жасаса, өкшесіне темекі шүберегімен күйдіріп жазалап отырды. Бірақ ең ауыр жазасы – қорада ұйықтауға мәжбүр ету, мұны Чюя ағаларына қарағанда ондаған рет бастан өткерді. Бұл оның Кенсуке ізін басып, отбасының басшысы болуына дайындау мақсатында жасалды. Орта мектепте оқыған Накахара өте жақсы оқып, дарынды бала деп есептелді. 1915 жылы, 8 жасында кіші інісі Цугуроның қазасы оны әдебиетке жетеледі. Қайғыға толы күйде, ол өлең жазуға көшті. 1920 жылы, бастауыш мектепте оқып жүргенде, әйелдер журналына және жергілікті газетке алғашқы үш өлеңін жіберді. Сол жылы Ямагучи орта мектебіне емтиханды өте жақсы нәтижемен тапсырды. Осы кезден бастап ол әкесінің қатаңдығына қарсы шыға бастады. Оқуын тоқтатты және әдебиетке қызығушылығы арта түскен сайын, бағалары төмендей бастады. Кенсуке ұлына әдебиеттің әсерінен қатты қорқыды. Бір күні Нахара жасырып қойған көркем шығарманы тауып алып, оны қатты сөккеннен кейін, тағы да қорада жазалады. Осы шарада Накахара да ішімдік ішуге және темекі шегуге көшті, бұл оның бағаларын одан да төмендетті. 1923 жылы үшінші курс емтиханын тапсыра алмады. Айтуынша, Накахара досын оқу бөлмесіне шақырып, жауап парағын жыртып, "ұра!" деп айқайлаған. Бұл қасақана жасалған іс сияқты көрінеді. Ол емтиханды сәтсіз тапсырмаса, қатаң ата-анасының бақылауында қалуға міндетті болды. Кенсуке бұл жаңалықты қатты таңғалып, өзін қорланған сезінді. Ол тағы да ұлын ұрып, наурыздың суық түнінде қорада қалдырды. Бірақ Накахара бұл мектепке қайта бармауға шешім қабылдады. Нәтижесінде әкесі жеңіліске ұшырады және оның "білім беру саясаты" үшін кешірім сұрады. Осы оқиғалардан кейін ол Киотодағы Рицумейкан орта мектебіне ауыстырылды, онда Накахара жалғыз өмір сүре бастады, бірақ өмірінің соңына дейін отбасының күтімінде болды. Киотода ол ақын ретінде қалыптасуына әсер ететін көптеген нәрселерді тапты. Ол Синкичи Такахашидің дадаистік поэзиясын оқыды, бұл оны қайтадан жазуға итермеледі. Бұл өнер бағыты оның поэзиялық өмір салтының бір бөлігіне айналды және кейіннен оған "Дада сан" деген лақап ат берді. Қыста ол өзінен үш жас үлкен актриса Ясуко Хасегавамен танысып, 1924 жылдың сәуірінде бірге тұра бастады. Осы жылы Чуя да поэзиямен айналысатын Томинага Таромен дос болады. Орта мектепті бітіргеннен кейін Чуя мен Ясуко Томинагаға еріп Токиоға, университеттерге оқуға бару үшін кетті. Емтиханға қажетті құжаттары болмағандықтан немесе кешігіп келгендіктен, оны отбасы дайындық курсына бару шартымен жіберді. 1926 жылы, ата-анасына хабарсыз дайындық курсын тастап, Athénée Français-те француз тілін оқуға кірісті.

Әдеби мансап

Оның өлеңдері біршама күңгірт және жасырын, мойындау сипатында болып саналады, және жалпы алғанда, күйзеліс пен қайғы-қасірет сезімін туғызады, бұл ақынның өмірі бойы тұрақты болған эмоциялар. Бастапқыда Накахара жапондық дәстүрлі танка форматында өлең жазуды ұнататын, бірақ кейін (жасөспірім шағында) Дадаист ақын Такахаси Шинкичи және Томинага Таро қолдаған қазіргі еркін өлең стиліне тартылды. Токиоға көшіп келгеннен кейін, ол Каваками Тетсутаро және Шохе Оокамен кездесті, олармен бірге Hakuchigun (Ақымақтар тобы) атты поэзия журналын шығара бастады. Ол ықпалды әдеби сыншы Кобаяши Хидеомен достық қарым-қатынас орнатты, ол оны француз символистік ақындары Артур Рембо және Поль Верленмен таныстырды, олардың өлеңдерін жапон тіліне аударды. Рембоның ықпалы тек поэзиясымен шектелмеді, сонымен қатар Накахара "богемиялық" өмір салтымен танылды. Накахара жапондық хайку мен танкада қолданылатын бес және жеті буынның дәстүрлі санауын бейімдеді, бірақ ырғақты, музыкалық эффект алу үшін осы санауларды әртүрлі вариациялармен өзгертіп отырды. Оның бірнеше өлеңдері әндерде қолданылды, сондықтан бұл музыкалық эффект бастапқыда мұқият есептелген болуы мүмкін. Чюяның туындыларын көптеген баспагерлер қабылдамады, ал ол негізінен кішкентай әдеби журналдарда, соның ішінде Хидео Кобаяшимен бірге құрған Ямамаюда жарияланды (бірақ кейде Шики мен Бунгакукай оның бір туындысын жариялауға келісіп жататын). 1925 жылғы қарашада Ясуко Хасегава Накахарадан кетіп, Кобаяши Хидеомен бірге тұруға көшкеніне қарамастан, ол өмір бойы Кобаяшимен жақын достық қарым-қатынаста болды. Бұл оқиға оның досы Томинага қайтыс болғаннан кейін орын алды. 1927 жылғы желтоқсанда ол композитор Сабуро Мороймен танысты, ол кейіннен оның көптеген өлеңдерін музыкаға бейімдеді, мысалы, "Аса но Ута" ("Таңғы ән") және "Ринжу" ("Өлім төсегі"). 1931 жылғы сәуірде Чюя француз тілін оқу үшін Кандадағы Токио шет тілдер колледжіне қабылданды, ол жерде 1933 жылғы наурызға дейін оқыды. 1933 жылғы желтоқсанда Накахара Такако Уэноға (алыс туысы) үйленді, ал оның тұңғыш ұлы Фумия 1934 жылғы қазанда дүниеге келді. Алайда, 1936 жылғы қарашада ұлының туберкулезден қайтыс болуы оны күйзеліске түсірді. Накахара екінші ұлының дүниеге келуіне қарамастан, бұл жағдайдан толыққанды айығуға қол жеткізбеді. Оның кейінгі өлеңдерінің көптегені осы зор қайғыны жеңілдетуге бағытталған естеліктер мен тыраныстар сияқты көрінеді. Накахара 1937 жылғы қаңтарда Чиба санаториясына жатты. Ақпан айында ол босатылып, Камакураға оралды, себебі Фумияның естеліктері қалған үйде тұруға шыдамады. Ол Кобаяшиге өзінің бірнеше туындыларын қалдырып, туған қаласы Ямагучиге оралуды жоспарлап жүргенде, 1937 жылғы қазанда 30 жасында туберкулездік менингиттен қайтыс болды. Көп ұзамай оның екінші ұлы да осы аурудан қайтыс болды. Оның қабірі туған жері Ямагучиде орналасқан. Бұл оның жинақталмаған "Cicadas" ("Шырылдақтар") өлеңінде бейнеленген отбасылық қабір.

Мұра

Оның тек бір өлең антологиясы, Яги но Ута ("Ешкі әндері", 1934) тірі кезінде жарық көрді (өзін-өзі қаржыландыратын екі жүз данада). Ол өлімі алдында екінші жинағын, Ариши Хи но Ута ("Өткен күндердің әндері", 1938) баспаға дайындады. Өмірінде Накахара негізгі ағымдағы ақындар қатарына жатпады. Дегенмен, оның өлеңдерінің эмоционалды және лирикалық сипаты бүгінгі күнге дейін, әсіресе жастар арасында кең танылып, іздеушілер саны артып келеді. Накахараның портреті – кең қарасты, бас киген бейнесі жапон мектептерінде оқытылады және жақсы танымал. Ариши Хи но Утаның қолжазбасын Накахара өлім төсегінде Кобаяши Хидеоға тапсырды, ол оның өлімінен кейін шығармаларын насихаттаумен айналысты. Оока Шохей де Накахара Чуяның толық жинағын – жарияланбаған өлеңдерін, күнделіктерін және көптеген хаттарын жинап, редакциялады. Накахара Чуя атындағы сыйлық 1996 жылы Ямагучи қаласы (Seidosha және Kadokawa Shoten баспаларының қолдауымен) Чуяның естелігіне арнап тағайындалды. Сыйлық жыл сайын "жаңа сезімталдықпен" ерекшеленетін қазіргі заманғы поэзияның үздік жинағына беріледі. Жеңімпаз 1 миллион иен ақшалай сыйлық алады. Бірнеше жыл бойы жеңімпаз жинақ ағылшын тіліне аударылып жарық көрді, бірақ соңғы жылдары сыйлықтың ұйымдастырушылары аударма жасауды тоқтатты. Ацидтік фолк әншісі Казуки Томокава Накахараның өлеңдерін ән сөздері ретінде пайдаланып, Ore no Uchide Nariymanai Uta және Nakahara Chuya Sakuhinnshu атты екі альбом жазды.