Кіріспе

Уақыт өте келе заңдардың қолданылуын регламенттеуші заң. Уақыт аралық құқық уақыт бойынша заңдардың қақтығысын реттейді. Ол қай заңның қай уақытта қолданылатынын, сондай-ақ ереже жасалғанға дейін немесе күшке енгенге дейін болған жағдайларға қалай қолданылатынын анықтайды.

Тимус режит актум қағидаты

Уақытша құқық әрекеттің орын алған (жергілікті) уақытта қолданыста болған заңмен реттелетіні туралы идеяға негізделген. Сондықтан, мысалы, соттың құқықтық мәселені кейінірек, бұрынғы қолданыста болған заң жарамсыз болған кезде шешетіні маңызсыз. Бұл принцип латын тіліндегі "tempus regit actum" фразасымен сипатталады, оны "уақыт әрекетті басқарады" деп аударуға болады, яғни қолданылатын заң нақты оқиғаның уақытына қарай анықталады. Көптеген уақыт белдеулері бар заңдық юрисдикцияларда, әрекеттің жергілікті уақыты қолданылатын заңды анықтайды. АҚШ-та бұл принцип сек. 15 U.S.C. § 262-де былайша бекітілген: "Уақыт – әрекет орындалған аймақтың уақыты".

Ерекшеліктер

кері күші бар заңдар: Бұл қағидаға ерекшелік ретінде кейінірек қабылданған заңның кері күші қолданылуы мүмкін. Ол бұрыннан болған оқиғаларды реттейді және осылайша өткен оқиғаларға әсер етеді. күшін жойған заңдар: Егер заң кейіннен күшін жойылған деп жарияланса, ол бұрынғы оқиғаларға әсер етпейді. Мысалы, егер заң Радбрук формуласын бұзса, осылай болуы мүмкін.

Уақытша мемлекеттік құқық

Уақытша мемлекеттік құқық ерекше түрде азаматтардың мемлекетке қатысты заңды күтілімдерін қорғауға баса назар береді. Постколониалды қоғамдарда, түпкілікті халықтардың, демек бұрын құқықтары жоқ азаматтардың құқықтары бұзылған жағдайларды бағалау кезінде уақытша құқықтық мәселелер жиі туындайды. Мысалға, құлдыққа және аборигендік құқықтарға өтемақы төлеу мәселелерін келтіруге болады.

Халықаралық құқық саласындағы мемлекеттік құқық

Халықаралық уақытша құқық бойынша, аумақ сол мемлекетке тиісті болған кезде, сол мемлекеттің заңдарымен басқарылады, мемлекеттің аумаққа билігі бар уақытқа дейін. Халықаралық құқықта бұл принципті 1928 жылы Мәңгілік төрелік сотының төрешісі ретінде әрекет еткен Макс Губер шешкен Пальма аралы ісінен табуға болады. Шешім tempus regit actum қағидасын айтумен басталады: "құқықтық факт оның замандас заңының тұрғысынан бағалануы керек, оған қатысты дау туындаған немесе шешілуі тиіс кезде қолданылып жүрген заң емес". Бұрын, "құқық тудыратын әрекетті құқық пайда болған кездегі қолданыстағы заңға бағындыратын сол қағида, құқықтың болуын, яғни оның жалғасуын, заңның эволюциясы талап ететін шарттарға сәйкес келуі керек" деп айтылып, осы қағида теңгерілген. Бұл керіс жағдай тудырады, себебі "бірінші тармақ әрекеттің заңдылығын әрекет орын алған кездегі қолданыстағы заңмен бағалауды талап етеді; екіншісі, біз уақыт өте келе заңдағы кез келген өзгерістерді ескеруіміз керек".

Уақыт аралығындағы жеке құқық

Уақытша жеке құқық, қолданыстағы құқықтар мен заңдық қатынастарға заң өзгерістерінің әсерін реттеумен айналысады.

Уақытша қылмыстық құқық

Уақытша қылмыстық құқық кері күшті немесе экс-пост-факто заңдарының қолданылу мүмкіндігін қарастырады.