Кіріспе
Мысыр перғауыны Нетерхеперре немесе Нетерхеперре Сетепенамун Сиамун – Мысырдың жиырма бірінші династиясы тұсындағы алтыншы перғауыны. Ол Үшінші аралық кезеңнің патшасы үшін Төменгі Мысырда кең көлемде құрылыс жүргізді және Псусеннес I-ден кейін жиырма бірінші династияның ең қуатты билеушілерінің бірі саналады. Сиамунның преномені, Нетжеркхеперре Сетепенамун, «Раның көрінісі, Амонның таңдаулысы» деген мағынаны білдіреді, ал оның есімі «Амонның ұлы» дегенді көрсетеді.
Neterkheperre or Netjerkheperre Setepenamun Siamun was the sixth pharaoh of Egypt during the Twenty first Dynasty. He built extensively in Lower Egypt for a king of the Third Intermediate Period and is regarded as one of the most powerful rulers of the Twenty first Dynasty after Psusennes I. Siamun's prenomen, Netjerkheperre Setepenamun, means "Divine is The Manifestation of Ra, Chosen of Amun" while his name means 'son of Amun.'
Отбасы
Сиамунның отбасылық байланыстары туралы өте аз мәлімет белгілі. 1999 жылы Крис Беннетт Семна ғибадатханасындағы жазуда белгілі болған Каримала патшайымының Осоркон Ескінің қызы екенін дәлелдеді. Ол «Патша қызы» және «Патша әйелі» деп аталады. Оның аты ливиялық тегін көрсетеді, бұл Осоркон Ескінің қызы (Манетонның Осохоры) болуымен үйлеседі. Жазудың жасалған жылы 14 болғандықтан, ол Сиамун патшаның немесе Псусеннес II патшаның әйелі болуы мүмкін. Беннетт Сиамунға үйленгенін жақсы көреді, себебі бұл жағдайда ол Сиамун патшаның өкіміндегі 5-ші жылда қайтыс болған Куш Несхонның вице-королі лауазымын иеленуге және Нубиядағы діни тұлға ретінде оның орнын басуға мүмкіндік алған болар еді. Сонымен қатар, оған үйлену Сиамунның, есімінен-ақ египеттік екені белгілі, ливиялық Осохордың орнын қалай иеленгенін түсіндіруге көмектеседі.
Билік ету ұзақтығы
Сиамунның ең жоғары куәландырылған жылы – 17 жыл, Шем күнінің бірінші айы [көрсетілмеген], Карнак діни жылнамасының 3B фрагментіндегі 3-5-жолдарында айтылған. Онда Неспанеферхордың ұлы Хоридің Карнақта дін қызметкері болып тағайындалғаны жазылған. Бұл күн айлық Тепи-Шему мейрамына сәйкес келді. Осы айлық Тепи-Шему мейрамын есептеу арқылы, неміс египтологы Рольф Краус Сиамунның 17 жылы б.з.д. 970 жылға тең екенін көрсетті. Осылайша, Сиамун шамамен 16 жыл бұрын, б.з.д. 986 жылы таққа отырған. Сиамунның 16 жылында дабылған стелада Мемфистегі Птахтың кіші дін қызметкерлері арасындағы жер сатылымы туралы жазылған. 17 жылғы жазу палеографиялық жағынан маңызды жаңалық, себебі Мысыр тарихында алғаш рет «перғауын» сөзі титул ретінде қолданылып, патшаның патшалық атына тікелей байланысты болды: мысалы, «перғауын Сиамун». Осыдан кейін «перғауын Псусенн II» (Сиамунның мұрагері), «перғауын Шошенк I», «перғауын Осоркон I» және т.б. атаулары жиі қолданыла бастады. Сиамун билікке келгенге дейін және Орта және Жаңа патшалықтардың барлық кезеңінде «перғауын» сөзі тек патша лауазымын білдірді.
Қанахандағы ескерткіштер мен науқан
Француз египтологы Николас Грималдың айтуынша, Сиамун Танистегі Амон ғибадатханасының көлемін екі есеге арттырып, Месендегі Горус ғибадатханасында түрлі жұмыстарды бастаған. Ол сондай-ақ Хелиополисте және Пирамидада құрылыс салған, онда оның есімімен жазылған тас блок сақталған. Танистегі Амон ғибадатханасынан табылған, фрагменті сақталған, бірақ жақсы танымал жеңіс рельефі египеттік фараонның дұшпандарын жезтаумен ұрып-соғуын бейнелейді. Рельефте патшаның аты нақты көрсетілген – [(Neterkheperre Setepenamun) Амонның сүйіктісі Сиамун], және бұл адамның Сиамун екеніне күмән жоқ, атақты британдық египтолог Кеннет Китчен өзінің «Ескі өсиеттің сенімділігі туралы» кітабында осыны нақтылайды. Сиамун «әдеттегідей, қолдарында жезтау ұстап, тұтқындарды ұруға дайындалып тұрған күйде» бейнеленген, оң жағындағы екі қол мен қолы жоғалған, бірақ олардың бірі ерекше қос қылышты балтаның сабын ұстап тұрған. Автор бұл қос қылышты балтанның немесе «албарданың» жапырағы ай тәрізді екенін, ол Эгей теңізінің ықпалымен жасалған қос балтаға ұқсас болғанын, бірақ Х әрпіне ұқсайтын, өзгеше пішінді палестиналық/қанаандық қос балтадан мүлдем ерекшеленетінін байқайды. Осылайша, Китчен Сиамунның дұшпандары Эгей теңізінен келген Теңіз халықтарының ұрпақтары – филистиндер екенін, ал Сиамун Гезердегі соңғы жеңісін Танистегі ғибадатханадағы шайқас көрінісі рельефінде бейнелегенін қорытады. Пол С. Эш бұл теорияны сынға алып, Сиамунның рельефі ойдан шығарылған шайқасты көрсететінін айтады. Ол мысырлық рельефтерде филистиндердің балта ұстағандары ешқашан суреттелмегенін, сондай-ақ филистиндердің балта қолданғанына археологиялық дәлелдер жоқ екенін көрсетеді. Ол сондай-ақ рельефте оны Филистиямен немесе Левантпен байланыстыратын ештеңе жоқ екенін атап өтеді. Мысырлық рельефтерден басқа, Гезердегі қазбалар Сиамунның билік кезеңінде б.з.д. 10 ғасырда қаланың мысырлықтар тарапынан қиратылғанына куәлік береді.
Жерлеу
Сиамунның түпкілікті патшалық қабірі ешқашан табылған жоқ, бірақ оның атын жазылған ушабтилер табылғандықтан, ол «НРТ III (Псусенс I қабірі) кіреберісіндегі екі толығымен шіріген мумияның» бірі болуы мүмкін деген ұсыныс бар. Сиамунның алғашқы қабірін Ніл су шайып кеткен болуы мүмкін, сол себепті осы патша Псусенс I қабіріне қайта жерленген.
Сиамун мен Сүлеймен
Сиамунның Сүлеймен патшаға өз қызын әйелдікке бергені, содан кейін Гезерді басып алып, оны да Сүлейменге сыйлағаны (1 Патшалар 3:1 (HE), 1 Патшалар 9:16 (HE)) жөнінде пікір айтылған. Кеннет Китчен мен Уильям Г. Девер бұл сәйкестікті қолдайды, бірақ Пол С. Эш және Марк В. Чавалас сияқты басқа ғалымдар оған күмән келтірді. Соңғысы «Дәуіт пен Сүлейменмен бір уақытта билік еткен египеттік монархты анықтау мүмкін емес» деді. Эдвард Липински «Сиамун мен Сүлеймен арасындағы гипотетикалық қарым-қатынасқа Гезердің қирауына байланыстыру әрекеті фактілермен негізделмейді, себебі Сиамунның өлімі Сүлейменнің таққа отыруынан бұрын болды» деп санайды. Липински сондай-ақ, сол кезде бекінісі болмаған Гезердің 10 ғасырдың соңында қиратылғанын және оны 22-ші династияның перғауыны Шошенк I басып алғанын айтты. Девер алайда бұл пікірге қарсы шығып, Сиамунның б.з.д. 978-959 жылдар аралығында билік еткенін, бұл Сүлейменнің билік етуінің алғашқы жылдарымен сәйкес келетінін және мұндай дипломатиялық некелер ежелгі Таяу Шығыста кеңінен таралғанын мәлімдеді. Гезердегі археологиялық қазбалар 950 жылы Сүлейменнің билігі кезінде бекініс қайта жаңғыртылғанын, бірақ кейін Израильге жасалған шабуыл кезінде Шошенк I-нің қиратқанын көрсетіп тұр. Кристал В. Л. Пирс бұл тұжырыммен келіседі және Сиамунның Телл-эль-Фарахтан табылған скарабеюін оның Леванттағы жорығының тағы бір дәлелі ретінде келтіреді. Алайда Пол С. Эш бұл теорияны сынға алып, Сиамунның рельефіндегі шайқас ойдан шығарылған деп мәлімдейді. Ол египеттік рельефтерде филистиндердің балта ұстап тұрғаны ешқашан көрсетілмейтінін және филистиндер балта қолданғанына археологиялық дәлелдер жоқ екенін атап өтеді. Сондай-ақ, рельефте оны Филистиямен немесе Левантпен байланыстыратын ештеңе жоқ екенін де айтады.