Кіріспе
Пыдна шайқасы – б.з.б. 148 жылы Рим мен македондық көшбасшы Андриск күштері арасында болған шайқас. Римдік әскерді Квинт Цецилий Метелл басқарды және олар жеңіске жетті. Бұл шайқас Төртінші Македония соғысының барысын анықтауда маңызды рөл атқарды және Македонияның соңғы әскери-саяси күшінің құрылымын қиратты. Соғыс, Андриск Римнің Македониядағы қарауындағы адамдарын жеңіп, өзін патша деп жариялағанда және оны тоқтатуға жіберілген римдік әскерді жеңіп, Грекияның бір бөлігіне шабуыл жасағанда басталды. Сенат содан кейін Квинт Цецилий Метеллді ірі әскермен Андрискіні тоқтату үшін жіберді; римдік қолбасшы құрлықта да, теңізде де шабуылға көшті, бұл Андрискіні Пыдна маңында қорғанысқа түсуге мәжбүр етті, онда Метелл оны күшті жеңіліске ұшыратты. Шайқас соғыстың нәтижесін шешті; Андриск Македониядан қашуға мәжбүр болды, ал римдіктер оны қуа алып, жаңа әскер құрар алдында тұтқынға алды. Рим енді Македонияны тікелей өзі басқарып, оны римдік провинцияға айналдырды.
the 148 BC battle
The Battle of Pydna was fought in 148 BC between Rome and the forces of the Macedonian leader Andriscus. The Roman force was led by Quintus Caecilius Metellus, and was victorious. The battle played an important role in deciding the outcome of the Fourth Macedonian War, and saw the annihilation of the last military political force of Macedon. The war had begun when the pretender Andriscus defeated Rome's clients in Macedon and crowned himself king, defeating a Roman force sent to stop him and invading parts of Greece. The senate then sent Quintus Caecilius Metellus with another, larger army to stop the pretender; the Roman commander chose to undertake both a land and sea offensive, forcing Andriscus to take a defensive position near Pydna, where Metellus engaged and soundly defeated him. The battle decided the outcome of the war; Andriscus was forced to flee Macedon, and was pursued and captured by the Romans before he could raise a strong army. Rome now took direct control of Macedon, making it a Roman province.
Өмірбаян
Андриск, Эолис қаласының тоқымашысы, Македония тағына таластап, өзін Македониялық Персейдің ұлы деп мәлімдеді. Алғашқыда сәтсіздікке ұшыраған ол, фракиялық әскермен Македонияға шапқындап кірді және ерекше табысқа жетті, Стримон өзені маңында Римнің македониялық тәуелділерін жеңіп, өзін Македония патшасы деп жариялады, Фессалияны басып алды және оны тоқтатуға жіберілген рим легионының біреуін талқандап, қолбасшы претор Публий Ювентий Тальнаны шайқаста қаза қылды. Алайда, ол Грекияға ілгерілей алмады, Ахай лигасының күштері мен ондағы рим әскерлерінің қалдықтары тоқтатты. Ол сондай-ақ, Риммен үшінші Пуникалық соғыста соғысып жатқан Карфагенмен одақтасты. Бұл жағдай Рим сенатын алаңдатты, олар Квинт Цецилий Метел басқаруымен екі легионнан тұратын екінші әскерді Македонияға жіберді. Метел Македонияға бұрынғы римдік қолбасшылар қолданған дәстүрлі Эпирот жолын таңдамады; ол Пергамондық Аттал II Филадельфтің флотының көмегімен Тессалия жағалауымен ілгеріледі; Андриск, Метелдің жағалау аймақтарын басып алуына жол бермеу үшін, Пиднада оған қарсы шайқасқа түсті.
Римдік
Римдіктер, әдеттегі үш қатарлы формацияда – алда хастаттар, екінші қатарда принципи, артта триарийлер, ал жеңіл шабуылдық әскер ретінде велиттер, сондай-ақ қанаттарда римдік және одақтас атты әскерлермен шайқасқан болуы мүмкін. Метелл әскері екі легиондық толық консулдық әскерден және одақтастардан – шамамен 20 000 адамнан тұрды. Мұндай күшті жинау мен жарақтандыру қиындықтарына қарамастан, Сенат Тальнаның ойсыратылған жеңілісінен кейін ешқандай қауіпке бармауды қалады.
Македония тілі
Македония әскерінің Пиднадағы екінші шайқас туралы мәліметтер одан да аз. Андриск өзінің жорығын фракиялық әскерлермен бастағаны белгілі. Бұл әскерлер көбінесе жеңіл әскерлер болған; оның әскерінің басты бөлігін құраған әскерлер белгісіз; тіпті олар дәстүрлі македониялық фаланга түзілімінде немесе еркін түзілісте шайқасқан-шайқасқандығы да белгісіз. Оның қолында сонымен қатар көптеген атты әскер де болды. Андриск әскерінің жалпы саны белгісіз, бірақ шайқасқа дейін бір бөлігін бөліп жіберуге оның жеткілікті сенімділігі болды.
Шайқас
Екі әскердің алғашқы кездесуі атты әскер шайқасы болды; Андрисктің атты әскері басымдыққа ие болды. Бұл оған өз күштерінің бір бөлігін басқа жерде қолдануға, немесе жабдықтау қиындықтарына байланысты, немесе римдік әскердің тылына қауіп төндіруге жеткілікті сенімділік берді. Метелл осы мүмкіндікті пайдаланып, македониялық әскерге толық күшпен қарсы шабуыл жасады. Ұзаққа соқпай, македониялықтар жеңіліске ұшырады, ал Андриск және аман қалғандары қашуға мәжбүр болды. Шайқас барысында Андрисктің әскерінің бір бөлігі дезертирлеген болуы мүмкін. Егер осылай болса, онда бұл дезертирлікті Андриск атты әскеріне қолбасшылық етуге тағайындалған генерал Телест қоздырған болуы мүмкін. Македония аристократиясының атты әскері Телестке қосылды, себебі бай топ римдіктерді Андрискке қарағанда жақсы қолдады, және осы фактор шайқастың нәтижесін шешкен болуы мүмкін.
Салдары
Бұл шайқас Андриск үшін апатқа ұласты, ол негізгі күштерінен айырылып, Македониядан қашуға мәжбүр болды. Андриск Тракияда жаңа, асығыс жиналған әскер жинады, бірақ Метелл оны тез қуып жетіп, әскер дайын болмас бұрын талқандады. Ол Тракия басшысы Бизге паналады, бірақ Биз оны Метеллге сатты. Метелл оны тұтқындады, содан кейін Македониядағы бірнеше шағын көтерілістерді басып, соғыстың соңғы қызылына дейін тоқтатты. Метелл енді Македонияны провинция ретінде қайта ұйымдастырып, оның алғашқы губернаторы болып тағайындалды. Грециядағы соғысқа көмектесу үшін шақырылғаннан кейін, ол Римге қайтып келді, онда Андрискті парадқа шығарып, кейіннен өлім жазасына кесті.
Екіншілік көздер
Иэн Спенс, Соғыс, революция және азаматтық наразылықтардың тарихи сөздіктері. Scarecrow Press, 2002. Питер Грин, Александр Актиумға дейін: Эллинистік дәуірдің тарихи эволюциясы. Жүзжылдық кітап. Эллинистік мәдениет және қоғам (1-том). Калифорния университетінің баспасы, 1993. 447.
Peter Green, Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age. A Centennial Book. Hellenistic culture and society (Volume 1). University of California Press, 1993. 447