Кіріспе

Эллинистік патшалар династиясы

Антигонид әулеті (/æ//n/'/t//ɪ//ɡ//oʊ //n//ɪ//d/; ) – Эллинистік дәуірде Македония патшалығын билеген македондық грек патшалық үйі. Александр Ұлының генералы және мұрагері Антигон I Монофтальм құрған бұл әулет алғаш рет б.з.д. 306 жылы Саламис шайқасынан кейін билікке келді және 294 жылдан бастап б.з.д. 168 жылы Пидна шайқасында (Үшінші Македония соғысы) жеңілгенге дейін Эллинистік Грекияның көп бөлігін басқарды. Содан кейін Македония Рим Республикасының бақылауына өтті. Диадохи соғыстары Македониядағы Аргеад әулетінің құлдырауына куә болды, нәтижесінде Антигонидтер мен Антипатридтер билік бос орынды иеленуге тырысты. Антигонид әулеті алғаш рет билікке Антигонның ұлы Деметрий I Полиорцет б.з.д. 306 жылы Афинаның Кассандрдан тағайындалған билеушісін құлатып, әкесіне Эгей теңізінен Таяу Шығысқа дейінгі жерлерді билеуге мүмкіндік берген кезде көтерілді. Кейінгі тұрақсыздыққа және Азия аумағының жоғалғанына қарамастан, әулет материктік Греция мен аралдардағы билігін сақтап қалды, ал Антигон II Гонатас Эллинистік Македониядағы Антигонид билігін нығайтты – бұл территория Антигонид империясы деп те белгілі. Антигон III Досон Македонияның Оңтүстік Грециядағы ықпалын одан әрі кеңейтіп, өзінің төрағасы ретінде Грек одағын қайта құрды. Филипп V тұсында Антигонид Македониясы алғаш рет Риммен қақтығысқа түсті, Рим Жерорта теңізінің шығысындағы шешуші күшке айналған еді. Б.з.д. екінші ғасырда Антигонид әулетінің соңғы патшасы Персей Римге қарсы гректердің қарсыласуының батыры ретінде танымал болды, бірақ Римнің Антигонид Грекиясына деген бақылауы үнемі кеңейе бастады, бұл 168 жылы әулеттің құлдырауымен аяқталды.

Тарих

Грекиялық елдің гелленистік дәуірінің бастауы Антипатрид әулеті мен Антигонид әулеті арасындағы күреспен белгіленді. Біріншісі Кассандр (б.з.д. 305 – 297 жж.), Антипатердің ұлы, ал екіншісі Антигон I Монофтальм (б.з.д. 306 – 301 жж.) және оның ұлы, болашақ патша Димитрий I Полиоркет (б.з.д. 294 – 288 жж.) болды. Македониядағы билік дағдарысы, Филипп III мен Эвридиканың өлімімен аяқталғаннан кейін, Кассандр Олимпиададан билікті тартып алып, патшалықтағы өкіметін орнатуға кірісті; 316 жылы ол Филипп III пен Эвридиканы Эгаеде жерледі және Филипп II-нің қызы Салоникаға үйленді, осылайша Аргеад әулетіне мүше болды. 310/309 ж. Кассандр Глаукиасқа Ұлы Александрдың 14 жасар ұлы Александр IV-ті және оның анасы Роксананы жасырын түрде өлтіруді бұйырды, соның салдарынан Македониялық Аргеад әулеті жойылды. 307 жылы Димитрий I Кассандрдың Афинадағы әкімі Фалердің Демерийін қуып шықты, ал 306 жылы Саламис шайқасында Птолемей I-ді жеңгеннен кейін Кипр аралын бағындырды. Осы жеңістен кейін Димитрийдің әкесі Антигон I жиналған әскерлердің шешімімен «Базилей» («Александр империясының патшасы») атағын алды және Эгей теңізі, Жерорта теңізінің шығысы мен Таяу Шығыстың көп бөлігіне билік жүргізді. Димитрий I шайқастан аман қалды және 294 жылы Кассандрдың ұлдары Александр V пен Антипатр I арасындағы күрес кезінде Афинаны басып алып, Македония патшасы ретінде бекінді. 288 жылы оны Фирр мен Лисимах қуды, ал ақырында Селевк I Никатордың тұтқыны ретінде қайтыс болды. Ұзақ тұрақсыздықтан кейін Димитрийдің ұлы Антигон II Гонат 276 ж.б.д. Македония патшалығы мен грек қалаларының көп бөлігін отбасының билігіне қайтаруға қол жеткізді.

Мұра

Антигонидтер – Александрдың ізбасарлары құрған төрт әулеттің бірі, ал қалғандары – Селевкидтер, Птолемейлер және Антипатридтер әулеттері. Әулеттің соңғы өкілі, б.з.д. 179-168 жылдар аралығында билеген Македониялық Персей, рим легиондарының шабуылын тоқтатуға күш жеткізбеді, ал Македонияның Пидна шайқасындағы жеңілісі әулеттің аяқталуын көрсетті.