Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүз жыл, б.з.д. 300 жылдан б.з.д. 201 жылға дейін.
One hundred years, from 300 BC to 201 BC
Б.з.д. 300 жылдың бірінші күнінен басталып, б.з.д. 201 жылдың соңғы күнімен аяқталған 3-ші ғасыр б.з.д. классикалық дәуірдің, эпоханың немесе тарихи кезеңнің бір бөлігі саналады. Жерорта теңізі бассейнінде осы ғасырдың алғашқы онжылдықтарында шығыстағы грек эллинистік патшалықтары мен батыстағы Карфагеннің қуатты сауда державасы арасындағы күштер тепе-теңдігі сақталды. Бұл тепе-теңдік ежелгі Карфаген мен Рим Республикасы арасындағы қақтығыс туғанда бұзылды. Келесі онжылдықтарда Карфаген Республикасы бірінші және екінші Пуникалық соғыстарда римдіктерге мойынсұнып, содан кейін жойылды. Екінші Пуникалық соғыстан кейін Рим Батыс Жерорта теңізіндегі ең маңызды күшке айналды. Жерорта теңізінің шығысында Ұлы Александрдың империясының мұрагерлері – Селевкидтер империясы мен Птолемей патшалығы Левант аймағы үшін бірнеше Сирия соғыстарын жүргізді. Материктік Грецияда Македонияның қысқа ғұмырлы Антипатрид әулеті құлатылып, 294 жылы Антигонид әулетімен алмастырылды. Бұл патшалық үй Римге қарсы Бірінші Македония соғысының нәтижесінде тұрақтанғанға дейін шамамен бір ғасыр бойы эллинистік Грецияның істеріне үстемдік етті. Македония грек қала-мемлекеті Родос және оның одақтастарына қарсы Крит соғысында жеңіліске ұшырады. Үндістанда Ашока Маурья империясын биледі. Ежелгі Тамил елінде Пандия, Чола және Чера әулеттері өркендеді. Қытайдағы Соғысқан мемлекеттер кезеңі аяқталды, Цинь Ши Хуан басқа алты мемлекетті жаулап алып, қысқа ғұмырлы Цинь әулетін құрды – бұл Қытайдың алғашқы империясы болды. Оған сол ғасырда ұзаққа созылған Хан әулеті ілесті. Алайда, Цинь мен Хан кезеңдері арасында қысқа үзіліс пен азаматтық соғыс болды, ол Чу-Хан таласы деп белгілі және 202 жылға дейін Лю Банның Сян Юге қарсы соңғы жеңісімен аяқталды. Кореяда прототарихи кезең басталды. Келесі ғасырда Қытайдың Хан әулеті Солтүстік Кореяның Годжосон патшалығын жаулап алды. Сионғулар Моңғолиядағы билігінің шыңына жетті. Олар б.з.д. 200 жылы Байден шайқасында хан қытайларын жеңіп, бірнеше онжылдыққа созылған Хэцинь салық келісімі мен неке одағының басталуын белгіледі.
The 3rd century BC started the first day of 300 BC and ended the last day of 201 BC. It is considered part of the Classical Era, epoch, or historical period. In the Mediterranean Basin, the first few decades of this century were characterized by a balance of power between the Greek Hellenistic kingdoms in the east, and the great mercantile power of Carthage in the west. This balance was shattered when conflict arose between ancient Carthage and the Roman Republic. In the following decades, the Carthaginian Republic was first humbled and then destroyed by the Romans in the First and Second Punic Wars. Following the Second Punic War, Rome became the most important power in the western Mediterranean. In the eastern Mediterranean, the Seleucid Empire and Ptolemaic Kingdom, successor states to the empire of Alexander the Great, fought a series of Syrian Wars for control over the Levant. In mainland Greece, the short lived Antipatrid dynasty of Macedon was overthrown and replaced by the Antigonid dynasty in 294 BC, a royal house that would dominate the affairs of Hellenistic Greece for roughly a century until the stalemate of the First Macedonian War against Rome. Macedon would also lose the Cretan War against the Greek city state of Rhodes and its allies. In India, Ashoka ruled the Maurya Empire. The Pandya, Chola and Chera dynasties of the classical age flourished in the ancient Tamil country. The Warring States period in China drew to a close, with Qin Shi Huang conquering the six other nation states and establishing the short lived Qin dynasty, the first empire of China, which was followed in the same century by the long lasting Han dynasty. However, a brief interregnum and civil war existed between the Qin and Han periods known as the Chu Han contention, lasting until 202 BC with the ultimate victory of Liu Bang over Xiang Yu. The Protohistoric Period began in Korea. In the following century the Chinese Han dynasty would conquer the Gojoseon kingdom of northern Korea. The Xiongnu were at the height of their power in Mongolia. They defeated the Han Chinese at the Battle of Baideng in 200 BC, marking the beginning of the forced Heqin tributary agreement and marriage alliance that would last several decades.
290-шы жылдар
299 ж.б.д.: Рим Ломбард жазығындағы әрекеттерге тартылған кезде, самниттер галл, сабин және этрус союзниктерінен тұратын жалдамалы әскерлерді пайдаланып, үшінші Самнит соғысын бастады. 298 ж.б.д.: Самниттер үшінші Самнит соғысының алғашқы шайқасы – Камеринум шайқасында Луций Корнелий Сципион Барбатус басқаратын римдіктерді жеңіске жетті. 294 ж.: Македонияның Антипатр II-сі Лисимахтың қолынан қаза тапты, бұл Димитрий I-нің Македония патшасы болуына жол ашты. Осылайша Антипатрид әулетінің эллиндік Грекиядағы билігі аяқталды және Антигонид әулетінің билік ету кезеңі басталды. 293 ж.б.д.: Қытайдың Цинь мемлекеті Вэй және Хан мемлекеттерінен туындаған қауіпті азайтты, Циньнің Ийқэ шайқасындағы жеңісі осыған көмектесті. Рим әскерлері самниттердің жеріне еніп, Тауразия, Бовиан Ветус және Ауфидена қалаларын басып алды. Сицилияның Сиракуза патшасы Агатокл итальяндық гректерге бруттиандарға қарсы көмек көрсетті. Биндусара әкесі Чандрагупта Маурьядан кейін Маурья империясының императоры болды. Эпи-Ольмек мәдениеті Мезоамерикадағы ольмектердің мұрагері ретінде қалыптасты.
299 BC: The Samnites, seizing their chance when Rome is engaged on the Lombard plain, start the Third Samnite War with a collection of mercenaries from Gaul and Sabine and Etruscan allies to help them. 298 BC: The Samnites defeat the Romans under Lucius Cornelius Scipio Barbatus in the Battle of Camerinum, the first battle of the Third Samnite War. 294 BC: Antipater II of Macedon is killed by Lysimachus, allowing Demetrius I to become king of Macedonia, thus ending the Antipatrid dynasty's control over Hellenistic Greece and ushering in a period of rule by the Antigonid dynasty. 293 BC: The Chinese State of Qin reduced the threat of the State of Wei and the State of Han with the Qin victory in the Battle of Yique. Roman armies penetrate into the heart of the Samnite territory and then capture the Samnite cities of Taurasia, Bovianum Vetus and Aufidena. Agathocles, king of Syracuse, Sicily, assists the Italian Greeks against the Bruttians. Bindusara succeeds his father Chandragupta Maurya as emperor of the Mauryan Empire. The Epi Olmec culture forms as a successor civilization to the Olmecs in Mesoamerica.
280-ші жылдар б.з.д.
285 ж.б.з.б.: Александрияның фарасы құрылысын аяқтады. 281 ж.б.з.б.: Антиох I Сотер әкесі Селевк өлтірілгеннен кейін Селевкид империясының императоры болды. 281 ж.б.з.б.: Грекияда Ахай лигасы құрылды. 280 ж.б.з.б.: Эпир патшасы Пирр римдіктерді бағындыру және Италияны өзі басқаратын жаңа империяның құрамына қосу үшін Италияға жорық жасады. 280 ж.б.з.б.: Родос Колосының құрылысы аяқталды.
285 BC: The Pharos of Alexandria is completed. 281 BC: Antiochus I Soter, on the assassination of his father Seleucus becomes emperor of the Seleucid empire. 281 BC: Achaean League founded in Greece. 280 BC: King Pyrrhus of Epirus invades Italy in an attempt to subjugate the Romans and bring Italy under a new empire ruled by himself. 280 BC: Construction of the Colossus of Rhodes is completed.
270-шы жылдар
279 ж.б.д.: Скордиски кельттері Сингидунум мен Таурунумды, қазіргі Белград пен Земунды құрды. Римдіктерді шешуші түрде жеңіске жеткізе алмаған соң, Эпирдің Пирр патшасы Италиядан шығып кетеді. Галлдардың Македония, Фракия және Галатияға қоныс аударуы. Галлдардың Грекияға басып кіруі кезінде македондық патша Птолемей Кераунос кельт басшысы Болгиостың әскерімен шайқаста қаза табады. Алайда, ол да, Бренн де Македонияның Состенімен Македония жерінен қуылды. 277 ж.б.д.: Лисимахия шайқасында галлдардың шапқыншылығы Антигон II Македондықпен толық жеңіліске ұшырады. 274 ж.б.д.: Бірінші Сирия соғысы Селевкид әулетінің Антиох I Сотер мен Птолемей әулетінің Птолемей II Филадельф арасында Сирия және Оңтүстік Анатолияны бақылау үшін басталды. 273 – 232 ж.б.д.: Ұлы Ашока Маурья империясын биледі.
279 BC: Singidunum and Taurunum, today's Belgrade and Zemun, are founded by Scordisci Celts. After failing to decisively defeat the Romans, Pyrrhus of Epirus withdraws from Italy. Gallic migration to Macedon, Thrace and Galatia. During the Gallic invasion of Greece, the Macedonian king Ptolemy Keraunos is killed in battle by the forces of the Celtic ruler Bolgios. However, both he and Brennus are driven out of Macedonian territory by Sosthenes of Macedon. 277 BC: in the Battle of Lysimachia, the invasion by Gauls is finally defeated by Antigonus II of Macedon. 274 BC: the First Syrian War erupts between Antiochus I Soter of the Seleucid dynasty and Ptolemy II Philadelphus of the Ptolemaic dynasty over control of Syria and southern Anatolia. 273 BC – 232 BC: Ashoka the Great ruled the Maurya Empire.
260-шы жылдар
265 ж.б.д.: Ұлы Ашока мен Калинга патшалығы арасында Калинга соғысы өтті. 264 ж.б.д.: Карфаген империясы мен Рим Республикасы арасында Бірінші Пуникалық соғыс басталды. 261 ж.б.д.: Әкесі қайтыс болғаннан кейін Антиох II Тео Селевкид империясының императоры болды. 260 ж.б.д.: Цинь мемлекеті мен Қытайдағы Чжао мемлекеті арасында Чанпин шайқасы болды; Циньдің шешуші жеңісі. 260 ж.б.д.: Ашока Ашока жарлықтарын жазды.
265 BC: Kalinga War takes place between Ashoka the Great and the kingdom of Kalinga. 264 BC: First Punic War breaks out between the Carthaginian Empire and the Roman Republic. 261 BC: Antiochus II Theos, 2nd son, at the death of his father becomes emperor of the Seleucid empire. 260 BC: Battle of Changping between the State of Qin and the State of Zhao in China; a decisive Qin victory. 260 BC: Ashoka inscribes the Edicts of Ashoka.
250-ші жылдар б.з.д.
258 ж.б.д.: Ан Дуонг Выонг Вьетнамдағы Хонг Банг әулетін құлатты. 257 ж.б.д.: Тху әулеті Вьетнамды иеленді.
258 BC: An Dương Vương overthrows the Hồng Bàng dynasty in Viet Nam. 257 BC: Thục dynasty takes over Vietnam.
230-шы жылдар
230 ж. Қ.б. Қытайдың Цинь мемлекеті Хан мемлекетін бағындырады. 230 ж. Қ.б. Симука Мауриян билігінен тәуелсіздігін жариялап, Сатавахана империясын құрды.
230 BC: The Chinese Qin State conquers Han. 230 BC: Simuka declares independence from Mauryan rule and establishes the Satavahana Empire.
220-шы жылдар б.з.д.
229 ж.б.з.б.: Бірінші Иллирий соғысы римдіктердің жеңісімен аяқталды. 229 ж.б.з.б.: Пелопоннес аймағындағы соңғы тирандар биліктен бас тартты, Аргос Ахай лигасына қосылды, Афина македониялық гарнизоннан босатылды. 227 ж.б.з.б.: Цинь мемлекетінің патшасы Инь Чжэньді (嬴政) Ян мемлекетінен келген Цзин Кэ (荊軻) өлтіруге талпынды, бірақ сәтті болмады. 225 ж.б.з.б.: Теламон шайқасында римдіктер үлкен галл әскерін жеңді. 225 ж.б.з.б.: Қытайдың Цинь мемлекеті Вэйді бағындырды. 223 ж.б.з.б.: Қытайдың Цинь мемлекеті Чуді бағындырды. 222 ж.б.з.б.: Қытайдың Цинь мемлекеті Ян және Чжао мемлекеттерін бағындырды. 222 ж.б.з.б.: Спартаның Селасия шайқасындағы жеңілісі Клеомен соғысын аяқтады. 221 ж.б.з.б.: Цинь Ши Хуан (秦始皇) Цинь мемлекетін бағындырып, бүкіл Қытайды, соның ішінде солтүстік Вьетнамды біріктіріп, Цинь әулетін құрды. 220 ж.б.з.б.: Грекиядағы Әлеуметтік соғыс (220–217 ж.б.з.б.) басталды, онда Македония мен Ахай лигасы Спарта мен Этолия лигасына қарсы күресті, нәтижесінде Македония мен Ахай жеңіске жетіп, әрқайсысы аумақтық пайдаға ие болды.
229 BC: The First Illyrian War ends with a Roman victory. 229 BC: Last tyrants on the Peloponnese abdicate, Argos joins the Achaean League, Athens liberated from Macedonian garrison. 227 BC: The attempted assassination of Ying Zheng (嬴政), king of Qin State, by Jing Ke (荊軻) from Yan failed. 225 BC: A large Gallic army is defeated by the Romans at the Battle of Telamon. 225 BC: The Chinese Qin State conquers Wei. 223 BC: The Chinese Qin State conquers Chu. 222 BC: The Chinese Qin State conquers Yan and Zhao. 222 BC: Spartan defeat in the Battle of Sellasia ends the Cleomenean War. 221 BC: With the conquest of the State of Qi, Qin Shi Huang (秦始皇) unifies the whole of China into one empire that also included northern Vietnam, forming the Qin dynasty. 220 BC: the Social War (220–217 BC) of Greece begins, pitting Macedonia and the Achaean League against Sparta and the Aetolian League, ultimately resulting in a Macedonian Achaean victory with territorial gains for each.
210-шы жылдар б.з.д.
218 ж.б.д.: Екінші Пуникалық соғыс басталды. Ханнибал Италияға, римдіктердің орталығына шабуыл жасау үшін Альпі тауларын қиынмен кесіп өтеді. 217 ж.б.д.: Антиох III үшінші Сирия соғысында Левантты басып алады, бірақ Птолемей IV Рафия шайқасында оны жеңіске жетеді. 216 ж.б.д.: Ханнибал Канна шайқасында рим легиондарын ойсырата жеңді. 214 ж.б.д.: Қытайдың Цинь әулетінің императоры Цинь Ши Хуан (秦始皇) Қытайдың Ұлы қабырғасын салуға бұйрық берді. 214 ж.б.д.: Жерорта теңізінде Рим мен Македония арасындағы Бірінші Македония соғысы басталады. Рим өз грек одақтастарын, мысалы Пергамонның Аттал I-ін, Македонияның Филипп V-нің әскерлеріне шабуыл жасауға ынталандырады. 210 ж.б.д.: Цинь Ши Хуан империясының алыс шығыс шектеріне сапар барысында, даосизм шеберлерінен өлмеушілік эликсирін табуға тырысып, қайтыс болады.
218 BC: Second Punic War begins. Hannibal makes his famous Alpine crossing to invade Italy, the Roman heartland. 217 BC: Antiochus III invades the Levant in the Third Syrian War, but is defeated by Ptolemy IV at the Battle of Raphia. 216 BC: Hannibal famously crushed the Roman legions at the Battle of Cannae. 214 BC: Qin Shi Huang (秦始皇) of the Chinese Qin dynasty ordered construction of the Great Wall of China. 214 BC: In the Mediterranean, the First Macedonian War between Rome and Macedon begins, with Rome encouraging its Greek allies, such as Attalus I of Pergamon, to attack the forces of Philip V of Macedon. 210 BC: Qin Shi Huang dies while on a trip to the far eastern reaches of his empire in an attempt to procure an elixir of immortality from Taoist magicians.
200-ші жылдар
208 жылы: Чжао Тоо (Триу Дя) Вьетнам королі Ан Дюнг Вунгты жеңіп алады. 207 ж.б.д.: Вьетнамның Трио әулеті құрылады. 206 ж.б.д.: Цинь әулеті Қытайдың түкпір-түкпірінен көтеріліс басталып, шенеуніктерге шабуыл жасалып, әскерлер жиналып, басып алынған жерлерді өздерінің патшалықтары деп жариялағаннан кейін құлайды. 206 ж.б.д. – 202 ж.б.д.: Қытайдағы Чу-Хань таласының азаматтық соғысы. 205 жылы: Крит соғысы (205–200 ж.б.д.) Македония және оның одақтастары мен Родос және оның одақтастары арасында грек полисі ретінде басталады, нәтижесінде Родос жеңіске жетеді. 202 жылы: Рим Карфагенді жеңіп, Екінші Пуникалық соғысын аяқтайды. Карфагеннің аумақтары Солтүстік Африкадағы бірнеше иеліктерімен шектеледі, ал Рим ауыр өтемақы талап етеді. 202 ж.б.д.: Шығыс Азияда Чу-Хань таласы аяқталады, Сян Ю өзін-өзі өлтіреді және Лю Бан Қытайдың Хан әулетін құрады (202 ж.б.д. – 220 ж.б.д.). 200 ж.б.д.: Рим мен Македония арасындағы Екінші Македония соғысы басталады. Үнді саудагерлері Арабияға үнемі келеді. Скифтер қазіргі Өзбекстан аумағындағы Соғдиананы басып алады.
208 BC: Zhao Tuo (Triệu Đà) defeats the Vietnamese king An Dương Vương. 207 BC: Triệu dynasty of Viet Nam is inaugurated. 206 BC: Qin dynasty falls after men from all over China revolts, attacking officials, raising armies, and declaring themselves kings of seized territories. 206 BC – 202 BC: Civil war of the Chu Han contention in China. 205 BC: the Cretan War (205–200 BC) begins between Macedonia and its allies against the Greek polis of Rhodes and its allies, resulting in a Rhodian victory. 202 BC: Romans defeat Carthage, ending the Second Punic War. Carthage's territories are reduced to some of its North African holdings, and crippling reparations are demanded by Rome. 202 BC: In East Asia, the Chu Han contention comes to a close, Xiang Yu commits suicide, and the Han dynasty of China is founded (202 BC–220 AD) by Liu Bang. 200 BC: The Second Macedonian War between Rome and Macedon begins. Indian traders regularly visit Arabia. Scythians occupy Sogdiana, in modern day Uzbekistan.
Тәуелсіз мемлекеттер
Қараңыз: б.з.б. III ғасырындағы тәуелсіз мемлекеттер тізімі.
See: List of sovereign states in the 3rd century BC.