Кіріспе

Селеукидтер әулеті немесе Селеукидтер (/s//ɪ/'/l//uː//s//ɪ/,/d//iː/; Σελευκίδαι, Seleukídai, "Селевк ұрпақтары") – Македониялық грек патшалық әулеті, еллинистік дәуірде Батыс Азияда орналасқан Селеукидтер империясын басқарған. Оны Александр Македонскийдің генералы және мұрагері Селевк I Никатор, Ұлы саяхаттар соғыстары (Диадохтар) нәтижесінде Македония империясының бөлінуінен кейін құрды. Тарихы бойында Селеукидтер билігіне Таяу Шығыстың көп бөлігі, сондай-ақ бұрынғы Ахеменидтер Персия империясының Азия аумағы кірді. Геллендік мәдениеттің маңызды орталығы болғандықтан, ол Грекиядан көптеген көшпендерді тартты, олар Селеукидтердің ынталандыруымен биліктегі әулеттің үстем саяси элитасын құрды. Селевк I-нің қайтысынан кейін оның ізбасарлары империяның күшін сақтап, оны Батыс Азиядағы грек державасы ретінде бекітті; империя император Антиох III тұсындағы ең биік деңгейіне жетті. Б.з.д. II ғасырдың ортасынан бастап, жаңғырған Парфия империясынан жеңілгеннен кейін, мемлекет тұрақсыздыққа ұшырап, аумақтық шығындар мен ішкі соғыстар басталды. Сирияның шағын бөлігін ғана басып алған Селеукидтер, б.з.д. 64 жылы Ұлы Помпейдің басшылығымен Римнің аумақтық аннексиясына ұшырады.

Өмірбаян

Селевк (б.з.д. 358 – 281) Александр Македонскийдің офицері болды, Македония армиясының элиталық жаяу әскер корпусына, "Қалқан ұстаушыларға" (Ὑπασπισταί, Hypaspistai) қолбасшылық етті, кейіннен олар "Күміс қалқандар" (Ἀργυράσπιδες, Argyraspides) деп аталды. Александрдың б.з.д. 323 жылы қайтыс болғаннан кейін, Трипарадис бөлгені Селевкті б.з.д. 321 жылы Вавилонның сатрапы етіп тағайындады. Кіші Азияның көп бөлігінің сатрапы Антигон Селевкті Вавилоннан қашуға мәжбүр етті, бірақ Мысыр сатрапы Птолемейдің қолдауымен Селевк б.з.д. 312 жылы қайтып келді. Селевктің кейінгі жаулауларына Парсы және Мидия кірді. Ол Үндістан патшасы Чандрагупта Маурьямен (б.з.д. 324 – 297 жылдары билік еткен) бейбіт келісімге келді. Селевк б.з.д. 301 жылы Ипсус шайқасында Антигонды, ал б.з.д. 281 жылы Корпедий шайқасында (Сардисқа жақын) Лисимахты (Тракия, Македония және Кіші Азия патшасы) жеңді. Птолемей Керавн сол жылы Селевкті өлтірді. Селевктің үлкен ұлы Антиох I б.з.д. 281 жылы Селевкидтердің аймақтарының билеушісі болды.

Селевкид билеушілері

Селеукид билеушілері
Портрет | Патшасы | (б.з.д.) | Әйелі (лерi) | Ескертулер
---|---|---|---|---
Селевк I Никатор | Сатрап 320–315, 312–305 б.з.д. | Патша 305–281 б.з.д. | Апама |
Антиох I Сотер | 291 жылдан бастап әрекет етті, 281–261 б.з.д. биледі | | Сирияның Стратоникесі | Әкесімен 10 жыл бірге биледі.
Антиох II Тео | 261–246 б.з.д. | | Береника – Мысырдың Птолемей II-нің қызы. Лаодикия оны және ұлын өлтірді.
Селевк II Каллиник | 246–225 б.з.д. | | Лаодикия II |
Селевк III Кераун (немесе Сотер) | 225–223 б.з.д. | | Селевк III әскерінің мүшелері өлтірді.
Ұлы Антиох III | 223–187 б.з.д. | |
Селевк IV Филопатор | 187–175 б.з.д. | | Лаодикия IV. Бұл ағайынды-қарындас неке.
Антиох (Селевк IV-нің ұлы) | 175–170 б.з.д. | | Антиох IV – бірге билеуші.
Антиох IV Епифан | 175–163 б.з.д. | | Лаодикия IV. Бұл ағайынды-қарындас неке.
Антиох V Еупатор | 163–161 б.з.д. | |
Деметрий I Сотер | 161–150 б.з.д. | | Селевк IV Филопатор мен Лаодикия IV-нің ұлы.
Александр I Балас | 150–145 б.з.д. | | Клеопатра Тея. Антиох IV пен Лаодикия IV-нің ұлы.
Деметрий II Никатор | Бірінші билігі, 145–138 б.з.д. | | Клеопатра Тея. Деметрий I-нің ұлы.
Антиох VI Дионис (немесе Эпифан) | 145–140 б.з.д.? | | Александр Балас пен Клеопатра Теяның ұлы.
Диодот Трифон | 140–138 б.з.д. | | Антиох VI Дионис патшасының регенті болған генерал. Өзінің қамқорлығын алған адамды өлтірген соң таққа отырды.
Антиох VII Сидет (немесе Эуэргет) | 138–129 б.з.д. | | Клеопатра Тея. Деметрий I-нің ұлы.
Деметрий II Никатор | Екінші билігі, 129–126 б.з.д. | | Клеопатра Тея. Деметрий әйелі Клеопатра Теяның қысымымен өлтірілді.
Александр II Забинас | 129–123 б.з.д. | |
Клеопатра Тея | 126–121 б.з.д. | | Мысырдың Птолемей VI-ның қызы. Үш патшаға үйленді: Александр Балас, Деметрий II Никатор және Антиох VII Сидет. VI Антиохтың, V Селевктің, VIII Гриптің және IX Цизиценнің анасы. VIII Антиох Гриппен бірге биледі.
Селевк V Филометр | 126/125 б.з.д. | | Анасы Клеопатра Тея өлтірді.
Антиох VIII Грип | 125–96 б.з.д. | |
Антиох IX Цизицен | 114–96 б.з.д. | |
Селевк VI Эпифан Никатор | 96–95 б.з.д. | |
Антиох X Евсевий Филопатор | 95–92 б.з.д. немесе 83 б.з.д. | | Клеопатра Селена I
Деметрий III Эвкаер (немесе Филопатор) | 95–87 б.з.д. | |
Антиох XI Эпифан Филадельф | 95–92 б.з.д. | |
Филипп I Филадельф | 95–84/83 б.з.д. | |
Антиох XII Дионис | 87–84 б.з.д. | | Клеопатра Селена немесе Селевк VII
Антиох XIII Азиялық | 69–64 б.з.д. | |
Филипп II Филором | 65–63 б.з.д. | |