Кіріспе

Америкалық мэр және жазушы Джонатан Дикинсон (1663–1722) 1696 жылы отбасымен және кемедегі басқа жолаушылар мен экипажбен бірге Ямайканың Порт-Рояль қаласынан Флориданың оңтүстік-шығыс жағалауында кеме апатына ұшыраған саудагер. Ол олардың басынан өткен оқиғалар туралы жазды. Топ бірнеше күн бойы Jaega немесе "Йобо" ("Hoe bay") тайпасының тұтқындарында болды, кейін шағын қайықпен және жаяу жүріп 230 мильдік қашықтықты Сент-Августинге дейін жүріп өтті. Сент-Августинге сапар барысында оларға кемсітушілік пен физикалық зорлық-зомбылық үздіксіз көрсетілді. Жолда аштық пен суықтан бес адам көз жұмды. Сент-Августиндегі испан билігі аман қалғандарды жақсы күтіп, каноэмен Чарльз Таунына (қазіргі Чарльстон, Оңтүстік Каролина) жіберді, онда олар Филадельфияға қайта оралуға мүмкіндік алды. Көптеген қиындықтардан кейін Джонатан Дикинсон Филадельфияға жетті. Ол онда өркендеп, 1712–1713 және 1717–1719 жылдары Филадельфия мэрі қызметін екі рет атқарды.

Джонатан Дикинсонның күнделігі

Дикинсон осы қиын жағдай туралы күнделік жазды, ол 1699 жылы Достар қоғамы тарапынан «Құдайдың қорғауы – адамның ең сенімді көмегі және ең қиын және ең қауіпті кезеңдердегі қорғанысы» деген атпен жарияланды. Бұл кітап теңіз толқындарының құрбаны болған, соның ішінде кемеге апат келген бірнеше адамның керемет құтылуын, сондай-ақ Флориданың қатыгез каннибалдарының жалмап жеуінен құтылуын баяндайды. Осы оқиғаға қатысқан Джонатан Диккенсон (sic) бұл туралы адал түрде айтты. Бұл кітап 1700-1869 жылдар аралығында ағылшын тілінде он алты рет, голланд және неміс тілдерінде үш реттен қайта басылды. Бүгінде ол көбінесе Джонатан Дикинсонның күнделігі деп белгілі. Дикинсонның күнделігін Кембридж ағылшын және американ әдебиетінің тарихы «көп жағынан тұтқындық туралы жазылған барлық еңбектердің ең жақсысы» деп сипаттады.

Ерте өмір

Джонатан Дикинсон 1663 жылы Ямайкада дүниеге келген. Оның әкесі Фрэнсис Кариб теңізіндегі испандық иеліктерді басып алу мақсатымен Оливер Кромвеллдің Батыс жорығы экспедициясы үшін әскер жинаған және 1655 жылы Ямайканы ағылшындардың басып алуына қатысқан, осының орнына ол екі плантациямен сыйланған. Жонатанның інісі Халеп плантацияда қалды, ал Жонатан Ямайканың сол кездегі бас порты болған Порт-Роялда саудагер болды. 1692 жылғы Порт-Роялды дерлік толық қиратқан жер сілкінісі Дикинсон отбасына зор қаржылық шығын әкелді.

Саяхат және кеме апаты

1696 жылы Джонатан Дикинсон отбасымен бірге Филадельфияға қоныстану ниетімен Ямайкадан аттанды. Дикинсонның әйелі Мэри, алты айлық ұлы Джонатан және он құлы баркентина «Реформация» кемесімен саяхат жасады. Журнал «Реформация» кемесіндегі барлық адамдардың тізімімен басталады, ол пьесаның кейіпкерлеріне ұқсайды. Тізімге «Реформация» кемесінің капитаны (немесе шебері) мен борт серігі, бес теңізші, «капитанның баласы», «капитанның негрісі», Дикинсондар мен олардың құлдары, белгілі квакер уағыздаушысы Роберт Барроу, Дикинсонның «туысы» Бенджамин Аллен және «үнді қызы» Венера кірді. «Реформация» 1696 жылдың 23 тамызында Порт-Рояльден (Ескі стиль) Корольдік флоттың күзетуімен жүрген конвойдың бір бөлігі ретінде шықты. 18 қыркүйекте кенеттен соққан жел кеменің палубасына бумды тигізіп, капитан Джозеф Кирлдің аяғын сындырды. Сол күні бірнеше күннен бері ауырып жатқан үнді қызы Венера қайтыс болды. 20 қыркүйекте «Реформация» Куба мен Флорида арасындағы бұғазда әлі де жүзіп, аймақта деп есептейтін француз флотының кемелерінен қашып жүрді. 24 қыркүйекте дауыл, мүмкін, жойқын дауыл болған, кемені рифке, содан кейін Флоридадағы Юпитер аралына, қазіргі Хобе-Саундқа жақын Юпитер шығанауының солтүстігіне тірелді. Кемедегі барлық адамдар кеме апатынан аман қалды және дереу кемеден азық-түлік пен керек-жарақтарды шығара бастады. Дикинсонның нәрестесі, Роберт Барроу, Бенджамин Аллен және бірнеше күн бұрын аяғы сынған Джозеф Кирл сияқты бірнеше адам ауырған. Бірнеше сағаттан кейін оларды жергілікті Джобе индейлері (Дикинсон «Хоу-Бей» деп атады) тапты. Джобелер кеме апатына ұшырағандардың кемеден алып шыққан барлық заттарын, тіпті кемеде қалған көптеген нәрселерді тартып алды, бірақ олар алкогольге, қантқа немесе мелассаға қызығушылық танытпады. Джобелер қауіпті әрекеттер жасап, кемеден құтқарылғандарды «Никалер» деп атады, бұл «ағылшын» дегенді білдіреді. Дикинсон мен Роберт Барроу, берік квакерлер болғандықтан, басқаларын Джобелерге қарсылық көрсетпеуге, Құдайға сеніп, олардың қорғауына сүюге көндірді. Экипаждың бірі, Соломон Крессон, испан тілін жақсы білгендіктен, олар испандықтар екендерін айтуға келісті. Джобелер оларға сенбегендей болды, бірақ испандықтарға тым қаталдық танытудан қорқып, сақтық танытқан болуы мүмкін. Кемеден құтқарылғандар Сент-Огастинге саяхаттауға ниет білдірді, бірақ Джобе басшысы (Дикинсон «Caseekey» деп жазды) олардың Кубаның Гавана қаласына баруын қалады.

Жобалық

Джобс отбасы кемеден құтқарылғандарды өздерінің Юпитер шығанағындағы қаласына алып барды. Олар кемеден құтқарылғандарды қорлап, киімдерінің көп бөлігін алып қойды. Ал, Дикинсонның ойынша, касик әйелі Дикинсонның нәресте ұлын емдеді. Джобс кемеден құтқарылғандарға тамақ ұсынғанда, олар жеуге тартынды, себебі Джобс оларды қазанға майландырып қоюды көздеп отыр деген қорқынышпен. Дикинсонның бір Джобс ағылшын тілінде "ағылшын ібілісі" дегенін естігеніне қынжылды, бұл оған Джобс бұрын ағылшын тұтқындарын ұстаған деген күдік тудырды. Джобс апатқа ұшыраған "Реформация" кемесін өртеді, бірақ кеменің қайығын қалаға әкелді. 28 қыркүйекте топқа Джобс ауылынан кетуге және солтүстікке қарай Сент-Огастинге баруға рұқсат берілді. Олар Джобс қаламаған бірнеше заттарды алып кетті, олардың ішінде шарап, май, қант, шоколад және кеменің бір квадранты болды. Дикинсонның бір құлы отты жағуға арналған қорапша мен кремний сақтап алып, топта екі пышақ та болды. Дикинсонның ренжігеніне орай, Джобс касигі Дикинсонның құлынан біреуін, Цезарь есімді ұлды өзінде қалдыруға талап етті. Жағалау бойымен сапар қиын болды. Әлсіз және ауру адамдар кеменің қайығына отырғызылды, оларды бірнеше адам арқанмен сүйреп әкелді, ал қалғаны жағалаумен жүрді. Ішуге су жетіспеді. Олар өткен ауылдарда жағалаудағы топты мазақтады, бірақ қайықтағы саяхатшылар жағаға түсуден бас тартты, себебі барлығы жағаға келгеннен кейін қандай күйге келетінінен қорқады. Олар Санта-Люсеа қаласына (қазіргі заманауи, жасанды Форт-Пирс шығанасының солтүстігінде орналасқан Ескі Үнді өзені шығанасының арғы жағында) жетуді қалады, тіпті олар өткен ауылдардағы үндістер оларды өлтіретінін ескерткенімен. Қаланың испанша аты болғандықтан, олар онда испан билігін табады деп үміттенді.

Санта-Люсея

30 қыркүйекте топ Санта-Люсеядан келген айс индейлерімен кездесті, олар Соломон Крессон испан тілінде сөйлесе де, оларды "Никалеер" деп атады. Олар саяхатшыларды, Дикинсонның нәрестесін қоса, қалған барлық киімдерін күшпен алып қойды, бірақ кейін бір үнділік Дикинсонның әйеліне бір жұп шалбар берді. Индейлер кітаптан беттерді жұлып алып, саяхатшыларға жамылу үшін берді, бірақ басқалары сол беттерді тартып алды. Сондай-ақ, индейлер саяхатшыларды садақ және пышақпен қорқытты. Саяхатшыларды қалаға алып келді, содан кейін оларға жергілікті киім берді: әйелдерге - бұғы терісі, ал ерлерге - белдік-алжапқыш. Ақырында, индейлер саяхатшыларды тамақтандырды. Мэри Дикинсонның сүті азайып бара жатқандықтан, ауылдағы бірнеше әйел Дикинсонның нәрестесін емшектің сүтімен қоректендірді. Санта-Люсея индейлері кейбір саяхатшылардың испандықтар екеніне көз жеткізді. Бірақ ақ шашты саяхатшылар испандықтар деп ойлаған жоқ. Олар саяхатшыларға келесі қалаға жол көрсетіледі деп айтты. Сондай-ақ, сол қалада "Бристольден келген ағылшындар" - алты ер адам мен бір әйел тұтқындалып отырғанын, ал тұтқындар Реформация партиясы келгенге дейін өлтірілетінін хабарлады. Түн ортасында саяхатшыларды кенеттен қаладан шығарып жіберіп, төрт шақырымдай жағалау бойымен тас лақтырып эскорттады. Осы сәтте олар Соломон Крессон, Джозеф Кирлдің каюталық жігіті Джон Хиллиард және оның құлы Бен жолда емес екенін байқады. Қалған үш эскорт оларды жылжытып, қайта-қайта "Никалеер" емес пе деп сұрады. Олар жоқ десе, эскорттар оларды ұрып-сапалады. 2 қазанда саяхатшылар естіген кеме апаттаған жерден өтті.

Жесси

Есе (Айс тайпасының бас қаласы), қазіргі Себастьян қаласының жанында, оларды жылы қарсы алып, кейбір киім-кешек сыйлады. Олар Порт-Рояльден келген конвойдың бір бөлігі болған «Нантвич» кемесінің құрбандыларымен кездесті. «Нантвич» «Реформацияны» қиратқан дауылдан жағаға шығарылған еді. Сол күні кешке дейін артта қалғандар басқа топқа қосылды. Соломон Крессон Санта-Люсеяда ұсталғанын, ал Джон Хиллард пен Бен партияны қаладан қуған кезде басқа үйдің бірінде ұйықтағанын айтты. Жоба әміршісінен, Айс тайпасының бас әміршісі саналатын Есе әміршісі, жолаушылардан Жобаның қолдарынан түскен олжаның бір бөлігін қайтаруға шешім қабылдады. Ол кеткен кезде қалаға қатты дауыл соқты, мүмкін, дауыл, ол қаланы су басып, партияны жайлы қалдырды. 11 қазанда әмірші қайтып келді, кеме апатынан тоналған заттардың бір бөлігін және Жоба әміршісі қалдырған Цезарь деген ұлды әкелді. Әмірші «Реформациядан» алынған заттардың ағылшын туындысы екенін мойындады және енді саяхатшылардың испандық екеніне күмәндана бастады. Әмірші Сент-Огастинге саяхаттауды жоспарлап отырғанын және кеме апатынан аман қалғандардың біреуін өзімен бірге алып кететінін айтты. Соломон Крессонды жіберуге келісті, себебі Сент-Огастинге жақын тұратын үндістердің испан тілін білуі мүмкін екенін және кеме апатынан аман қалғандардың басқа мүшелері испандық емес екенін анықтай алатынын қаупі бар еді. 18 қазанда әмірші Соломон Крессонмен және Жобадан «Реформациядан» алынған ақшаның көп бөлігімен Сент-Огастинге аттанды. Әмірші оларға бір айдай қайта оралуға уақыт кететінін айтты. Әмірші кеткен кезде кеме апатынан аман қалғандар қиын жағдайға түсті. Флорида жағалауының осы бөлігіндегі үндістер егін өсірмей, балық, моллюскалар және маусымдық жемістер – пальметто, кокоплюм және теңіз жүзімімен күн көріп отырды. Осы кезде жемістердің бәрі бітіп қалған еді, ал Есе тайпасы кеме апатынан аман қалғандарға сирек балық берді. Олар Дикинсонның айтуынша, «қоқыс үйіндісінен» алынған балықтың қабыршақтары мен ішегін жеуге мәжбүр болды. «Реформациядан» келген топ олардың тағдыры туралы алаңдауын жалғастырды. Есе тайпасының үндістері «Реформациядан» келген топты кезекпен қорқытып, содан кейін «Нантвичтен» аман қалғандарды қалай өлтіруді жоспарлап отырғанын айтты. Мэри Дикинсонның сүті азайып бара жатқан еді. Қаланың кейбір әйелдері Дикинсонның сәбиін емдеді, бірақ қалада жеткілікті сүті жоқ басқа аналар да болды, сондықтан оларға аз ғана бөлігі ғана жетті. Жақында бала туған, бірақ сүті жоқ әйел баласын Мэри Дикинсонға емдетуге бергенде, Мэри оны жасады, өйткені өзінде де аз сүт болды. Бұл оның пайдасына болды, себебі үндістер оған балық жегізіп, осылайша жаңа туған үнді баласына да, өз баласына да жеткілікті сүт өндіруге көмектесті.

Испандық сарбаздар

2 қарашада қалаға Сент-Августиннен испандық сарбаздар жасағы келді. Олар кацикті өздерімен бірге әкелді, бірақ Соломон Крессон Сент-Августинге бұрын жіберілген еді. Испандық сарбаздар ағылшын кемеден құлағандарға мейірімділікпен қарады, бірақ үндістерге қаталдық жасады. Келесі күні олар екі кемеден аман қалған ағылшын саяхатшыларын екі каноэден құралған катамаранға міндіріп, солтүстікке, Сент-Августинге қарай жіберді. Сондай-ақ, испандықтар Санта-Люсеяда қалдырылған «Реформация» кемесін де әкелуді бұйырды. 5 қарашада екі құлаған кеменің қайықтарымен Сент-Августинге аттанған ағылшын саяхатшыларының қалған бөлігі жолға шықты. Бұл топ бірінші топқа тез жете алды. Бірлескен топ испандық қауіптеушілермен бірге сапарын жалғастырды. Ағылшын тобы үшін азық-түлік тапшылығы күйінде болды. Испандық сарбаздар өздерінің қорынан өте аз бөлісті, бірде кемеден құлағандар тек қайнатылған тымақ жапырақтарымен тамақтанды. 9 қарашада испандық сарбаздардың эскорты екі құлаған кемеге қарай оңтүстікке қайтып, Сент-Августинге жол көрсету үшін біреуін қалдырды. 10 қарашада топ Тимкуа тайпасының екі іргелес қаласына орналасты. Испандық сарбаздар ағылшын кемеден құлағандарға бір жыл бұрын сол қалалардың бірінде голланд теңізшілерінің тобы өлтіріліп, желінгенін айтты. 13 қарашада олар қайықтарын тастап, жағалау бойымен жүруге мәжбүр болды. Жақын жердегі испан күзетшілерінің үйіне жету үшін, топтың күшті мүшелері әлсіздерді қалдырып, алға асықты. Ауа суық болды және саяхатшылар, киімдері жеткіліксіз болғандықтан, қатты қиналды. Сол күні топтың бес мүшесі – Дикинсонның туысы Бенджамин Аллен және оның төрт құлы, Джек, Цезарь, Квенза және Кажо есімді бала суықтан қаза тапты.

Сент-Августин - Чарльз-Таун

Испаниялық сарбаздардың азық-түлігі шектеулі болғандықтан, олар теріс көңілдегі кемеден құлағандарды келесі күзетші үйіне жылжуға мәжбүр етті. Сент-Августиннің оңтүстігінде саяхатшылар кезекпен өтіп кеткен үш күзетші үйі болды. Дикинсон 15 қарашада Сент-Августинге жетті. Ол испандықтардың ондағы барлық ағылшындарды жақсы күтіп бағатынын көрді. Дикинсон, оның әйелі мен баласы, Джозеф Кирл және Джон Смит, "Нантвич" кемесінің капитаны, губернатордың үйінде қалды. Аман қалғандар тобы 29 қарашада каноэмен Сент-Августиннен шықты. Губернатор оларға Сент-Августинде табылған барлық керек-жарақпен қамтамасыз етті. Олармен испан сарбаздарының эскорты да бірге жүрді. Олар түнде мүмкіндігінше испандық бекіністері мен үндістердің ауылдарында тоқтап, немесе жағалаудағы аралдарда орналасты. 21 желтоқсанда олар Оңтүстік Каролинаның ең оңтүстік плантацияларына жетті. Олар 26 желтоқсанда Чарльз-Таунға келді.

Филадельфия

1696 жылдың 18 наурызында (Ескі стиль бойынша, жыл санасы 25 наурызға дейін өзгермейді) Джонатан Дикинсон, оның отбасы және Роберт Барроу Чарльз Тауннан кемемен шығып, он төрт күннен кейін Филадельфияға жетті. 1697 жылдың 4 сәуірінде, Филадельфияға келгеннен кейін үш күн өткен соң Роберт Барроу дүние салды. Джонатан Дикинсон Филадельфияда гүлденді. Ол әйелі Мэримен төрт бала өсірді. Ол 1712–1713 және 1717–1719 жылдары Филадельфия мэрі қызметін екі рет атқарды. Джонатан Дикинсон 1722 жылы қайтыс болды.