Кіріспе

Императорлық Ресей теңіз флотының Императрица Мария класының (Императрица Мария) дредноуттары Императорлық Ресей теңіз флотының Қара теңіз флоты үшін салынған алғашқы дредноуттар болды. Барлық үш кеме де Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Николаевта салынды; екі кеме Россуд кеме құрылыс шеберханасында, ал үшіншісі Николаевтың Біріккен зауыттары мен кеме құрылыс шеберханасында (ONZiV) салынды. Екі кеме 1915 жылы тапсырылды және Осман империясына "сыйлық" ретінде берілген бұрынғы неміс соғыс кемелеріне қарсы шайқасқа қатысты, бірақ үшіншісі 1917 жылға дейін аяқталмады және сол жылдың басындағы Ақпан революциясынан кейін теңіз флотындағы тәртіпсіздік салдарынан шайқасқа қатыспады. Ресей дредноуты "Императрица Мария" 1916 жылы Севастополь портындағы оқ-дәрі қоймасының жарылысынан батып кетті. 1917 жылы "Свободная Россия" деп қайта аталған ресей дредноуты "Императрица Екатерина Великая" 1918 жылы Новороссийск портында, Брест-Литовск шарттары бойынша немістерге берілмеуі үшін суға батырылды. 1917 жылы "Император Александр III" деп аталған "Волия" экипажы оны немістерге беруге дауыс берді. Олар тек бір оқу круизін жасады, содан кейін 1918 жылы қарусыздықтың шарттарына сәйкес оны жеңімпаз Одақтастарға тапсыруға мәжбүр болды. Британдықтар оны өз бақылауына алды, бірақ 1920 жылы Ақ гвардияшыларға тапсырды, олар оны генерал Алексеев деп атады. Ол тек бір жұмыс істейтін артиллериялық мұнараға ие болды және Ақ гвардияшыларға атыс қолдауын көрсетті, бірақ бұл жеткіліксіз болды. Олар сол жылдың соңында Қырымды эвакуациялауға мәжбүр болды және Врангель флотымен бірге Бизертаға (Тунис) бет алды, онда француздықтар оны интернировать етті. 1930 жылдары ол сонда құрылыстан алынып, тұрақталған ақысын төлеу үшін мақұлданды.

Жобалау және әзірлеу

1910 жылы Түріктердің (Осман империясының) өз дредноуттарын британдықтардан тапсырысқа алуға дайын тұрғанын білгенде, Теңіз министрлігі Қара теңіз флоты үшін дредноуттар класын жоспарлай бастады. Бұл қауесет жалған болып шықты, бірақ орыстар Түріктер өздерінің дредноуттарын сатып алған жағдайда жобалау процесін жалғастыруға шешім қабылдады. 1910 жылдың 12 тамызында Балтық флоты үшін салынып жатқан кемелердің жобасына негізделген жобаның алдын ала талаптары жарияланды. Қара теңіздің шектеулі кеңістігінде бұл конструкция тым ауыр саналды, сондықтан жаңа жобада жылдамдық сағатына шамалы төмендеді, бұл одан да көп қару немесе қалың броняны орнатуға мүмкіндік берді. Басты қару ретінде төрт үш мұнаралы конструкцияда он екі зеңбірек орнатылуы тиіс болды, орналасуы "Гангут" сияқты "сызықтық" және тікелей атуға жарамсыз болды. "Гангут" кемелерінің 16 торпедаға қарсы зеңбірегі, торпедалық қайықтардың үнемі артуына қарсы тұру үшін, 20/55 B7 үлгісіндегі 1913 жылғы 20 зеңбірекке ауыстырылды. 12 дюймдік зеңбіректердің максималды көтерілу бұрышы "Гангут" класындағы кемелерге қарағанда 10 градусқа артық, 35 градусқа дейін жеткізілуі керек еді, ал мұнараның бронясы арттырылуы керек еді.

1911 жылдың шілдесінде жобалау конкурсы жарияланды, бірақ көп үміткерлер болмады. Теңіз министрлігі "Руссуд" зауытының жобасын жақтады және қарашада конкурс аяқталғанға дейін, 2 қыркүйекте үш кемеге алдын ала тапсырыс берді. "Руссуд" жобасы күткендей таңдалды, ал үкімет жобалаушыларды мемлекеттік "Балтық зауытынан" және "Гангут" класының толық сызбаларын жылдам жобалау үшін берді.

Жалпы сипаттамалары

Императрица Мария класының кемелері жалпы ұзындығы ұзын, ені және толық жүктемеде (стандартты) суға бату тереңдігі бар. Кеменің қаңқасы жоғары сортты болаттан жасалған, ал конструкциялық беріктікке әсер етпейтін жерлерінде ғана жұмсақ болат қолданылған. Қаңқа 18 көлденең су өткізбейтін бөлімдерге бөлінген. Машина бөлімі екі бойлық бөліммен бөлінген және қос түбі қарастырылған. Олардың жобаланған метацентрлік биіктігі .

Императрица Екатерина Великая өзінің жартылай әпкелерінен сәл үлкен болды, себебі ОНЗИВ оны ресейлік соғыс кемелерінің салмақ мәселесін шешу үшін ұлғайтты. Оның су сызығындағы ұзындығы және ені ; оның жартылай әпкелерінен 4 фут (1 метр) ұзынырақ және 2 фут (1 метр) енірек. Оның нақты суға бату тереңдігі белгісіз, бірақ сынақтар кезінде суға бату тереңдігі болды. Оның жүктемедегі ығысуы , жобаланған ығысуынан артық.

Императрица Мария қызметте алдыңғы бөлігіне артық салмақ салғандықтан және алдыңғы казематтар арқылы көп мөлшерде су кірген. Алдыңғы 12 дюймдік зеңбіректерге арналған оқ-дәрінің саны 100-ден 70-ке дейін, ал 130 мм-лік зеңбіректерге арналған оқ-дәрінің саны 245-тен 100-ге дейін азайтылды. Бұл проблеманы толық шешпеді, бірақ Imperatritsa Mariya басқа өзгерістер енгізілгенге дейін жоғалды. Проблема толық шешілмегендіктен, сол кезде Волиас деп аталған кемеде алдыңғы 130 мм-лік зеңбірек жұбы алынып тасталды. Императрица Екатерина Великая өзінің үлкендігінің арқасында алдыңғы бөлігіне артық салмақ салған жоқ және алдыңғы зеңбіректерін сақтап қалды.

Қозғалтқыш

Екі "Руссуд" кемесі Ұлыбританияның "Джон Браун энд Компани" компаниясынан импортталған төрт Парсонс типті бу турбинасымен жабдықталған, ал "Императрица Екатерина Великая" турбиналары "Викерс Лимитед" компаниясының техникалық көмегімен ONZiV компаниясы салып шығарған. Олар жалпы ( "Императрица Екатерина Великая" кемесінде) үшін жобаланған, бірақ сынақтарда одан да көп қуаттылық көрсеткен. 20 аралас отынмен жұмыс істейтін үшбұрышты "Яроу" су құбыры қазандықтары турбиналарды жұмыс қысымымен қуатпен қамтамасыз етті. Олардың жобаланған жылдамдығы 21 түйінге тең болды. Олардың ең көп көмір сыйымдылығы тоннаны құрады, соған қоса тонна дизель отыны болды, бұл оларға толық жылдамдықпен шамамен тең қашықтыққа, ал экономикалық жылдамдықпен қашықтыққа жүруге мүмкіндік берді. Олардың барлық электр қуатын үш негізгі Кёртис 360 киловатттық турбогенераторлары және екі 200 киловатттық қосалқы генераторлары өндірді.

Қару-жарақ

Императрица Мария класының негізгі қару-жарағы кеме ұзындығы бойына орналасқан төрт үш мұнаралы конструкцияда орнатылған он екі Обуховский үлгісіндегі 1907 жылғы 52 калибрлі зеңбіректерден тұрды. Зеңбіректер Гангют класындағы кемелерде қолданылғандарымен бірдей болды, бірақ мұнаралары жаңа және кеңірек болды. Алдыңғы және артқы мұнаралар 310° бұрыла алса, ортаңғы мұнаралар әр жағынан 130° доғада қозғалды. Зеңбіректер -5° дейін төмендетіліп, 25° дейін көтеріле алды және -5° мен +15° аралығындағы кез келген бұрышта зарядталатын болды; олардың атыс жылдамдығы 15° дейін көтерілгенде минутына үш оққа дейін болуы тиіс еді. Мұнаралар секундына 3-4° жылдамдықпен көтеріліп, секундына 3,2° жылдамдықпен бұрылатын болды. Толық жүктемеде әр зеңбірекке 100 оқтан берілді. Зеңбіректер белгілі бір бастапқы жылдамдықпен оқ-дәрілерді атты; бұл максималды қашықтықты қамтамасыз етті. Екінші қару-жараққа жиырма /55 калибрлі B7 үлгісіндегі 1913 жылғы зеңбіректер кірді, олар казематтарға орнатылған. Олар екі топқа бөлінді: алдыңғы мұнарадан артқы түтікке дейін әр жағынан алтыдан, ал қалған төртеуі артқы мұнараның айналасына жиналды. Әр жақтағы үш зеңбірек алға қарай ату үшін орналастырылды, себебі теңіз штабы күткендей, торпедалық катерлердің шабуыл жасауы мүмкін бағыт осы болды. Олардың атыс жылдамдығы минутына 5-8 оқтан, ал әр зеңбірекке 245 оқтан берілді. Олардың максималды қашықтығы шамамен болды, оқтардың бастапқы жылдамдығы болды. Бастапқыда ұшаққа қарсы қару-жарақ жоспарланбаған. 1916 жылдың қазан айында Әскери-теңіз министрлігі жаңа үлгідегі 37 калибрлі төрт зеңбіректі орнатуды белгіледі, бірақ олар қызметке енбеді. Екі ескі кемеде 50 калибрлі 1892 үлгісіндегі үш-төрт зеңбірек мұнаралардың үстіне орнатылған. 75 мм-лік зеңбіректің максималды көтерілу бұрышы 50° болды. Ол минутына 12-15 оқ ату жылдамдығымен оқ атты. Оның максималды биіктігі 16000 футтан (4877 м) кем болды. "Волия" кемесінде алдыңғы және артқы мұнараларға орнатылған жаңа 30 калибрлі "Лендер" типтес төрт ұшаққа қарсы зеңбірек қолданылды. Оның максималды төмендеу бұрышы 5°, максималды көтерілу бұрышы 65° болды. Ол минутына 10-12 оқ ату жылдамдығымен оқ атты және максималды биіктігі 19000 фут (5791 м) болды. Сонымен қатар, төрт су асты торпеда түтігі орнатылды, екісі әр жағында, алдыңғы қойманың артында орналасқан. Екі ескі кемеде әр мұнарада Zeiss арақашықтық өлшегіштері орнатылған, бірақ "Волия" кемесіне әр мұнара үшін төрт 5 метрлік Barr және Stroud арақашықтық өлшегіштері берілді.

Қару-жарақ

Ескі "Дредноут" допкері "Чесма" атты ресейлік линкердің корпусымен жасалған толық көлемді бронь сынақтары "Императрица Мария" класының кемелерінің бронь қорғанысына зор әсер етті. Крупп цементтелген бронелі пластиналар олардың буындары үшін қолдау көрсету үшін рамаларға сәйкес келетін мөлшерде болды және олар снарядтың соққысын жақсы бөлу үшін тізе және штық қосылысы арқылы бірге бекітілген. Су сызығының жолағының ең үлкен қалыңдығы – 152 мм. Ол цитадельдің алдыңғы және артқы жағында 152 мм және 102 мм қалыңдықтағы пластиналармен жалғастырылды. Бұл пластиналар қақпақтардың алдында 76 мм-ге дейін, ал кейін 75 мм-ге дейін азайды. Артқы белдік 125 мм-ге дейін тарайды. Оның жалпы биіктігі – 3.96 м, оның ішінде су сызығынан 2.44 м жоғары және 1.52 м төмен. Оның артында 75 мм қалыңдықтағы ағаш орнатылған, ол корпус пен бронь арасында жақсы орналасады. Цитадельдің алдыңғы бөлігі басқа броньмен қорғалған, сондықтан көлденең қалқаны тек 50 мм қалың болды, ол жарылыс қорғанысы ретінде қарауға жеткілікті болды. Алайда, артқы қалқанның басқа қорғанысы жоқ және 125 мм қалың болды. Бұл жіңішке қалқалар кеме алдындағы немесе артындағы подшипниктерден атылған снарядтарға өте осал болды. Жоғарғы белдіктің қалыңдығы 102 мм және биіктігі 3.66 м. Ол казематтардың алдында 75 мм-ге дейін азайды. Казематтар сондай-ақ осьтік оқтан қорғану үшін 102 мм көлденең қалқанмен және әр каземат арасында 25 мм экранмен қорғалған. Жақсы жақтаудың артында 102 мм қалыңдықтағы бойлық сынықтарға қарсы қалқалар орналасты, бірақ казематтардың өзінде 25 мм-лік бөлек сынықтарға қарсы қалқалар болды. Негізгі оқ мұнараларының қабырғалары 250 мм қалыңдықпен, ал шатырлары 125 мм болды. 50 мм-лік пластиналар оқ-дәрілердің қақпаларын қорғап, әр оқ-дәрілерді бөлетін 75 мм-лік қалқандар болды. Барбеттердің қалыңдығы 250 мм, бірақ жоғарғы палубадан төмен 125 мм-ге дейін азайды, ал алдыңғы және артқы мұнаралар тек 100 мм-ге дейін тарылды. Алдыңғы бақылау мұнарасының қабырғалары 250 мм қалыңдықпен, ал шатыры 100 мм болды және жоғарғы палубадан төмен 100 мм-ге дейін азайған 250 мм тірек түтігі болды. Артқы бақылау мұнарасының қабырғалары 300 мм және 250 мм тірек түтігі болды, бірақ шатырының қалыңдығы 100 мм-ге жетті. Құбырдың тұйықталу жерлері жоғарғы палубаның үстінен 75 мм-лік брондаумен қорғалған, бірақ төменгі палубаға дейін 50 мм-ге дейін азайды. Жоғарғы палуба 38 мм қалың, ал ортаңғы палуба брондалған цитадельдің үстінде 25 мм қалың болды. Цитадельдің сыртында ортаңғы палубаның қалыңдығы 37.5 мм, ал төменгі палубаның қалыңдығы 25 мм болды. Су астындағы қорғаныс өте аз болды, өйткені қос түптің жоғары қарай жалғасуының артында тек броньсыз су өткізбейтін қалқалар болды.

Императрица Мария

Императрица Мария 1913 жылы 19 қазанда суға түсірілді және 1915 жылы 13 шілдеде Севастопольге келді, онда ол келесі бірнеше айда жабдықталуын аяқтады және теңіз сынақтарын өткізді. 1915 жылы қазан айында эскадралық емес броненосецтер жағалауды бомбалау миссияларын орындағанда, ол оларға қорғаныш берді. 1916 жылы ол екі рет бұрынғы неміс жеңіл крейсері «Мидиллимен» кездесті, бірақ крейсер ұсақ сынықтардан басқа зақым алмады. 1916 жылы 20 қазанда Севастополь портында оқ-дәрі қоймасында өрт шығып, одан кейін жарылыс болғаннан кейін кеме қалпына келмей батып кетті. Күрделі құтқару операциясынан кейін, ол 1918 жылы мамыр айында құрғақ докқа қойылды. Алайда, Ресей революциясы мен одан кейінгі Азамат соғысының салдарынан, кемеге ешқандай жөндеу жұмыстары жүргізілмеді және 1926 жылдан бастап кеме бөлшектелді. Кеме суға батқанда одан түсіп қалған оның қарулары мен мұнаралары 1931–1933 жылдары құтқарылды. Олардың екеуі екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Севастопольді қорғаған 30-шы жағалау қорғаныс батареясында қолданылды, немістер оны «Максим Горький I» деп атады.

Императрица Екатерина Великая

Императрица Екатерина Великая (Императрица Екатерина Великая, "Императрица Екатерина Великая") 1914 жылғы 6 маусымда суға түсіріліп, 1915 жылғы 18 қазанда құрылысы аяқталды. Алғашқыда 1915 жылғы 27 маусымға дейін Екатерина II деп аталды, ал 1917 жылы "Свободная Россия" ("Бос Ресей") деп қайта аталды. Ол неміс жауынгерлік крейсері SMS Goeben-мен, ол түрік қызметінде Yavuz Sultan Selim болып белгіленгенде бір рет қана кездесті, бірақ одан айрықша зақым келтіре алмады, тек ұсақ сынықтарды ғана тудырды. 1916 жылғы 16 сәуірде Midilli кемесімен де кездесті, бірақ крейсер оның артық жылдамдығын пайдаланып қашып кетті. 1918 жылғы 18 маусымда Новороссийск қаласында Брест-Литовск шарты бойынша немістерге берілмеуі үшін батырылды. 1920 жылдары оны құтқаруға тырысылмады, бірақ 1930 жылы снарядтарға қол жеткізу үшін жарылғыш зарядтар қолданылған кезде жарылыс болғанша, 12 дюймдік снарядтары оның құлаған жерінен құтқарылды.

Император Александр III

Император Александр III (Император Александр Третий, Император Александр III) 1914 жылғы 2 сәуірде суға түсірілді, 1917 жылы «Воля» (link=no—Азаттық) деп қайта аталды, ал 1920 жылы генерал Алексеев (Генерал Алексеев) аталды. Кеме Ұлыбританиядан машиналарын жеткізудегі ұзақ кешігулерге байланысты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операцияларға қатыспады, бірақ 1917 жылға қарай теңізге шығып, бірқатар сынақтардан өтті. 1918 жылғы 1 мамырда ол Севастопольден Новороссийскіге неміс әскерлерінің шабуылынан құтылу үшін жол тартты. Новороссийскіде ол 1918 жылғы 19 маусымда батыруға бұйрық алды, бірақ экипаждың көп бөлігі одан бас тартып, Севастопольге қайтуға шешім қабылдады. Севастопольге келген соң, кеме қарусыздандырылды және тек күзетшілер қалды, бірақ 1 қазанда немістер бақылауға алды. Ол 15 қазанда неміс экипажымен қысқа сапар жасады, бірақ оның қарулары әлі де істенбейтін болды. Германия капитуляциялағаннан кейін ол британдықтарға берілді, олар оны Түркиядағы Измит қаласына көшірді. 1919 жылы британдықтар оны Қара теңізге қайта әкеліп, Ақ гвардия күштеріне тапсырды, онда ол Қызыл Армияға қарсы Ресей азамат соғысында, негізінен жағалауды атқылау операцияларын жүргізді. 1920 жылы Оңтүстік Ресейде Ақ гвардия армиясының күйреуінен кейін, линкор олардың француз иелігіндегі Тунис еліне эвакуациялануына көмектесті, онда ол Бизертеде интернировкаланды. Соңында ол мұндағы тұрақ тұрғызылған ақысын төлеу үшін мақұлданды. Француздар оның қаруларын сақтап, кейіннен Қысқы соғыста финдерге сыйға берді, бірақ олар соғыс аяқталғаннан кейін ғана жетті. 1940 жылы сәуір айында Норвегияға басып кірген кезде немістер осы 12 дюймдік және кейбір 130 мм қарулардың төртеуін Нарвик портында тартып алды. Финдер де, немістер де осы қаруды жағалау артиллериясы ретінде пайдаланды. Немістер барлық төрт қаруды, оларды неміс оқ-дәрілерін қабылдау үшін қайта жабдықтап, Гернсидегі «Батерия Мирус» атты брондалған мұнараларға орналастырды. Финдер 1941 жылы олардың қолына түскен теміржол артиллериясын жөндеу үшін 12 дюймдік қарудың үшеуін пайдаланды. Олар Ұлттық соғыс кезінде пайдаланылды және 1944 жылы финдер оларды кеңестіктерге беруге мәжбүр болды, олар оларды 1990 жылдарға дейін пайдаланды.