Кіріспе

индуизмде Шива Сағиының бір қыры

Вамадева – индуистік әдебиеттегі риши (сағи). Ол Ригведаның 4-мандаласын жазған автор ретінде танылады. Бұл тұлға Упанишадтарда, әсіресе Брихадарняка мен Айтареяда жиі еске алынады. Вамадева Готама есімді сағидың ұлы және Ригведадағы гимндермен байланысты Нодхасаның інісі деп сипатталады. Шығыстанушы Паргитердің сөзіне сүйенсек, Вамадева Брихадуктханың әкесі және Ангиралар әулетінен шыққан.

Этимология

Вамадева, әлдебір бахуврихи (санскриттің күрделі сөзі), "Құдайы көркем" деген мағынаны білдіреді.

Индуизм

Махабхаратада Күн әулетінің патшасы Шала аң аулау кезінде Вамадеваның отырған жеріне келіп, жылдамдығымен танылған вамья деген үйірге жататын бірнеше жылқысын сұрайды. Вамадева патшаға, егер аң аулаудан кейін жылқыларды дереу қайтарып берсе, оларды елен аулау үшін беруге келіседі. Шала аң аулаудан кейін уәдесін бұзады, себебі жылқылардың брахманға тиесілі болуына лайық емес деп санайды, оларды сарайында қалдырады. Бір айдан соң Вамадева шәкіртін патшаға жылқыларды қайтаруды сұрау үшін жібереді, бірақ патша бас тартады. Ашуланған дана патшаның сарайына өзі барады және жылқыларды қайтаруды талап етеді. Тағы да бас тартқан соң, дана патшаны олардың тегі арасында жанжал тудырмауға ескертеді. Патша оның орнына данаға бұқалар, есектер және басқа жылқыларды ұсынады, Вамадеваны вамья жылқыларын иеленуге лайықсыз деп айтады. Ашуға буған Вамадева патшаны ракшастармен өлтіруге қарғыйды, сосын Шала өлтіріледі. Оның інісі Дала таққа отырғаннан кейін де жылқыларды беруден бас тартады және Вамадеваны уланған жебемен өлтіруді жоспарлайды. Вамадева бұл жоспарды жоққа шығарады. Жаңа патша өкінген кезде Вамадева оған, егер патшайымына жебемен тигізсе, брахманды өлтіруге тырысқан күнәсінен құтылуға болатынын айтады. Патшайым дананы мақтап, одан кейін брахмандарға жақсы қызмет етуге уәде береді. Вамадева оған батасын сыйлап, күйеуін кешіруін және оған жақсылық тілеуін сұрайды. Дала жылқыларды данаға қайтарады. Сол эпоста ол патша Васуманаға турашылдықтың маңыздылығы туралы кеңес береді. Ганеша Пуранада Вамадева оны қазақстандық түрде басып кеткен гандхарваны тышқанға айналдыруға қарғыйды. Гандхарва мейірім сұрап жалбарынғанда, дана оған тышқан ретінде Ганешаның ваханасының (көлігінің) құрметті рөлін атқаратынын қосады.

Буддизм

Бастапқы буддалық мәтіндердің бірнеше жерінде, мысалы, Махавагганың Виная Питакасының (I.245) бөлімінде Будда ежелгі Ведалық ришилерді – "Аттако, Вамако, Вамадево, Вессамито, Яматагги, Ангирасо, Бхарадважо, Васеттхо, Кассапо және Бхагу" – деп тізімдейді. Ол Веданың және ежелгі абыздың билігін үнемі жоққа шығарып, оларды соқыр адамдар тізбегімен салыстырады.