Кіріспе

Дене мүшелерінің арасындағы қашықтықтың қалыптан тыс ұлғаюы, көбінесе көздерде кездеседі.

Гипертелоризм – екі орган немесе дене мүшелері арасындағы қашықтықтың қалыптан тыс ұлғаюы, әдетте орбиталардың (көздердің) арасындағы қашықтықтың артуы, яғни орбиталық гипертелоризм. Осы жағдайда көздің ішкі бұрыштары мен оқушылар арасындағы қашықтық қалыптыдан көп болады. Гипертелоризмді телекантуспен шатастырмау керек, себебі телекантуста ішкі көз бұрыштары арасындағы қашықтық ұлғаяды, бірақ сыртқы көз бұрыштары мен оқушылар арасындағы қашықтық өзгеріссіз қалады. Гипертелоризм – Эдвардс синдромы (18-трисомия), 1q21.1 дупликация синдромы, базальды жасушалық невус синдромы, ДиДжордж синдромы және Лоис-Диетц синдромы сияқты түрлі синдромдардың белгісі болып табылады. Гипертелоризм Аперт синдромында, аутизм спектрінің бұзылуында, бас-бет сүйегінің дисплазиясында, Нунан синдромында, нейрофиброматозда, ЛЕОПАРД синдромында, Крузон синдромында, Вольф-Хиршхорн синдромында, Андерсен-Тавилл синдромында, Ваарденбург синдромында және кри-дю-ша синдромында, сондай-ақ пиебализмде, қастың ішкі үштен бір бөлігінің анық көрінуінде, түрлі түсті иристерде, спондилоэпифизеалдық дисплазияда, мукополисахаридтер метаболизмінің бұзылуында (Моркио синдромы және Хурлер синдромы), саңыраулықта және гипотиреозбен де кездесуі мүмкін. Гипертелоризм мен назар жетіспеушілігі және гипербелсенділік бұзылысы арасында белгілі бір байланыстар анықталған.

Эмбриология

Гипертелоризм – туа біткен аурулардың әртүрлі тобымен байланысты анатомиялық жағдай болғандықтан, гипертелоризмнің негізгі механизмі де әртүрлі деп саналады. Теорияларға: сфеноид сүйегінің төменгі қанаттарының өте ерте сүйектесуі, этмоидтық қуыстардың кеңдеуіне байланысты орбиталар арасындағы кеңістіктің ұлғаюы, даму кезіндегі өріс кемшіліктері, мұрын капсуласының қалыпты қалыптаспауы, нәтижесінде орбитаның ішкі жаққа қалыпты қозғалысы бұзылуы, сондай-ақ Аперт және Крузон синдромдарында байқалатын бас сүйегінің қалыптасуындағы бұзылулар жатады.

Қондырғылар

Орбитальды гипертелоризмді емдеуді алғаш рет Пол Тессье жасаған. Хирургиялық араласу орбитаның барлық сүйек бөлігін бас сүйегінен және оны қоршап тұрған бет сүйектерінен бөлетін түрлі остеотомиялармен басталады. Остеотомиялардың бірі – орбиталар арасындағы сүйекті алып тастау. Орбиталар содан кейін жылжытылып, біріне жақындатылады. Мұндай жағдайда орбиталар арасындағы терінің артық болуы жиі кездеседі, сондықтан терінің орталық сызығы бойынша кесу қажет болады. Бұл қастар мен көз бұрыштарын жақындастырып, көріністі жақсартады. Бетті екіге бөлу процедурасы алдымен маңдай сүйегін сопаробитальды жиектен бөлуден басталады. Содан кейін моноблокты остеотомия арқылы орбиталар мен ортаңғы бет бас сүйегінен босатылады. Ортаңғы беттің орталық сызығынан үшбұрыш тәрізді сүйек бөлігі алынып тасталады. Бұл үшбұрышты сегменттің негізі орбитадан жоғары, ал төбесі жоғарғы тіс тізімінің арасында орналасқан. Бұл сегментті алып тастағаннан кейін ортаңғы беттің екі жартысын бір-біріне қарай бұруға болады, бұл орбиталар арасындағы қашықтықты қысқартады. Бұл сонымен қатар V пішіндес жоғарғы жақ сүйегін тегістеп, оны кеңейтеді. Гипертелоризм көбінесе Аперт синдромымен байланысты болғандықтан, гипертелоризм жиі ортаңғы бет дисплазиясымен бірге кездеседі. Мұндай жағдайда бетті екіге бөлуді остеогенездік дистракциямен үйлестіруге болады. Ортаңғы беттің остеогенездік дистракциясының мақсаты – орбитальды жиек пен көз арасындағы қатынасты қалыпқа келтіру, сондай-ақ кілегейге қатысты зигомалардың, мұрынның және жоғарғы жақ сүйегінің орналасуын дұрыстау.

Жұмсақ тіндерді қалпына келтіру

Орбитальді гипертелоризмді түзетуде қанағаттанарлық эстетикалық нәтиже алу үшін жұмсақ тіндерді қайта жаңартуды да ескеру керек. Осы ретте, мұрынның деформациясын түзету – ең күрделі процедуралардың бірі. Мұрын қаңқасын жасау үшін сүйек және шеміршек егу қажет болуы мүмкін, сондай-ақ, мысалы, маңдайдан тіндерді жылжыту арқылы жергілікті бұрылыс жасау немесе мұрынды жабу үшін алға жылжыту арқылы тіндерді жылжыту қолданылуы мүмкін.

Операциядан пайда болған асқынулар

Хипертелоризмді емдеудің екі түріндегі негізгі асқынулар, басқа операциялар сияқты, қан кетудің шамадан тыс болуын, инфекция қаупін, ми-жұлын сұйықтығының ағуын және дуральді фистулаларды қамтиды. Инфекциялар мен ағудың алдын алу үшін операцияға дейін антибиотиктер беру және кез келген дуральды жарықтарды анықтап, жабу қажет. Қан кету қаупін мұқият техникамен азайтуға болады, ал қан жоғалту трансфузия арқылы толықтырылады. Гипотензивті анестезия беру арқылы да қан жоғалтуды азайтуға болады. Көздің ауыр зақымдануы, соның ішінде соқырлық, сирек кездеседі. Көз бұлшықтарының теңгерімсіздігінен кейін орбиталық орын ауыстырудан кейін көру қабілетінің бұзылуы мүмкін. Операциядан кейін птоз және диплопия да пайда болуы мүмкін, бірақ көбінесе бұл өздігінен жақсарады. Операциядан кейін түзетуге қиын келетін мәселе – кантальдық қабыну, оны кантальдық сіңірлердің қосылыстарын мүмкіндігінше сақтап қалу арқылы жақсы басқаруға болады. Бұл процедуралардың кең көлемді болуына қарамастан, гипертелоризмді операциялық түзету кезінде өлім-жітімге соқтыру сирек кездеседі.