Димитрийе Льотич: Сербиялық фашист саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Сербиялық фашист саясаткер Димитрие Льотич (12 тамыз 1891 – 23 сәуір 1945) – 1935 жылы Югослав ұлттық қозғалысын (Збор) құрған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербиядағы әскери басқару аумағындағы неміс оккупациялық биліктерімен ынтымақтастық жасаған серб және югослав фашистік саясаткері мен идеологы. Ол Балқан соғыстарының басталуымен Сербия армиясына қосылды, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде серб жағында шайқасты және 1920 жылға дейін әрекетте болды, содан кейін саясатта мансап құруға шешім қабылдады. Сол жылы Халықтық радикалдық партияға қосылып, 1930 жылы Смедерево округінің облыстық депутаты болды. 1931 жылы король Александр I оны Югославияның әділет министрі етіп тағайындады, бірақ Югославияның саяси жүйесінің құрылымы туралы корольмен келіспеушіліктерден кейін отставкаға кетті. Льотич 1935 жылы Зборды құрды. Партия серб халқының басым бөлігінен қолдау таппады және 1935 және 1938 жылғы Югославия парламенттік сайлауларында 1 пайыздан аспады. Льотич соңғы сайлауға дейін тұтқындалды және билік оны "діни манияға" шалдыққан деп айыптағаннан кейін қысқа мерзімге психиатриялық ауруханаға жатқызылды. Ол 1939 жылы Цветич-Мачек келісіміне қарсы шықты және оның жақтастары оған зорлық көрсетті. Югославия үкіметі Зборды жасырап, Льотичті жасырынуға мәжбүр етті. 1941 жылдың сәуір айында Остік державалар Югославияға басып кіргенге дейін ол жасырынды. Кейін немістер Льотичті Милан Ачимовичтің серб қуыршақ үкіметіне қосылуға шақырды және оған экономикалық комиссар лауазымын ұсынды. Ол лауазымды қабылдамады, себебі әкімшілікте екінші рөлде болуына келіспеді және оның танымалдылығы төмен болды. Ол өзінің ықпалын серб қуыршақ үкіметіне екі жақын серігі арқылы жүзеге асырды, оларды немістер комиссарлар етіп таңдады. 1941 жылдың қыркүйегінде немістер Льотичке Сербия еріктілер отрядын құруға рұқсат берді, ол кейін Сербия еріктілер корпусы (СДК) деп аталды. 1942 жылдың шілдесінде Льотичті Югославия үкіметі және четниктердің басшысы Дража Михайловичтің елден қуылғандары сатқын деп айыптады. Ол және басқа серб әріптестері 1944 жылдың қазан айында Белградтан Словенияға кетіп, Тәуелсіз Хорватия мемлекетіне (NDH) шабуыл жасауды жоспарлады. Наурыз және сәуір айларында Льотич пен Михайлович коммунистер басқаратын Югославия партизандарына қарсы соңғы одаққа келісті және олардың күштері 27 наурызда четник генерал Миодраг Дамьяновичтің басшылығымен бірікті. Льотич 23 сәуірде автокөлік апатында қаза тауып, Шемпетер при Горичиде жерленді. Оның жерлеу рәсімін епископ Николай Велимирович және Сербия православие патриархы Гаврило Дожич бірлесіп өткізді, оның Дахау концлагерінен босатылуын Льотич өткен желтоқсанда қамтамасыз еткен. Мамыр айының басында Дамьянович өзінің басшылығымен СДК-четник құрамаларын Солтүстік-Батыс Италияға бастап барды, онда олар британдықтарға беріліп, тұтқындау лагерлеріне жатқызылды. Көптеген адамдар кейін Югославияға экстрадицияланды, онда партизандар бірнеше мың адамды жазалап, Кочевский Рог платосындағы жаппай қабірге қойды. Басқалары батысқа көшіп, Збордың саяси идеологиясын тарату мақсатымен эмигрант ұйымдарын құрды. Бұл топтар мен четниктерге байланысты топтар арасындағы антагонизм эмиграцияда да жалғасты.

Serbian fascist politician

Dimitrije Ljotić (; 12 August 1891 – 23 April 1945) was a Serbian and Yugoslav fascist politician and ideologue who established the Yugoslav National Movement (Zbor) in 1935 and collaborated with German occupational authorities in the Territory of the Military Commander in Serbia during World War II. He joined the Serbian Army with the outbreak of the Balkan Wars, fought on the Serbian side during World War I and remained in active service until 1920, when he decided to pursue a career in politics. He joined the People's Radical Party that year and became regional deputy for the Smederevo District in 1930. In 1931, he was appointed to the position of Yugoslav Minister of Justice by King Alexander I but resigned following a disagreement between him and the king over the layout of the Yugoslav political system. Ljotić founded Zbor in 1935. The party received little support from the largely anti German Serbian public and never won more than 1 percent of the vote in the 1935 and 1938 Yugoslav parliamentary elections. Ljotić was arrested in the run up to the latter elections and briefly sent to an insane asylum after the authorities accused him of having a "religious mania". He voiced his opposition to the Cvetković–Maček Agreement in 1939 and his supporters reacted to it violently. Zbor was soon outlawed by the Yugoslav government, forcing Ljotić into hiding. He remained in hiding until April 1941, when the Axis powers invaded Yugoslavia. Ljotić was later invited by the Germans to join the Serbian puppet government of Milan Aćimović and was offered the position of economic commissioner. He never took office, partly because he disliked the idea of playing a secondary role in the administration and partly because of his unpopularity. He resorted to indirectly exerting his influence over the Serbian puppet government through two of his closest associates whom the Germans had selected as commissioners. In September 1941, the Germans gave Ljotić permission to form the Serbian Volunteer Detachments, which were later renamed the Serbian Volunteer Corps (SDK). Ljotić was publicly denounced as a traitor by the Yugoslav government in exile and Chetnik leader Draža Mihailović in July 1942. He and other Serbian collaborationist officials left Belgrade in October 1944 and made their way to Slovenia, from where they intended to launch an assault against the Independent State of Croatia (NDH). Between March and April, Ljotić and Mihailović agreed to a last ditch alliance against the Communist led Yugoslav Partisans and their forces came together under the command of Chetnik General Miodrag Damjanović on 27 March. Ljotić was killed in an automobile accident on 23 April and was buried in Šempeter pri Gorici. His funeral service was jointly conducted by Bishop Nikolaj Velimirović and Serbian Orthodox Patriarch Gavrilo Dožić, whose release from the Dachau concentration camp Ljotić had secured the previous December. In early May, Damjanović led the SDK–Chetnik formations under his command into northwestern Italy, where they surrendered to the British and were placed in detainment camps. Many were later extradited to Yugoslavia, where several thousand were executed by the Partisans and buried in mass graves in the Kočevski Rog plateau. Others immigrated to the west, where they established émigré organizations intended to promote Zbor's political agenda. The antagonism between these groups and those affiliated with the Chetniks continued in exile.

Ерте өмір

Димитрие Лётич 1891 жылғы 12 тамызда Белградта Владимир Лётич пен оның әйелі Любицаның (қыз есімі Станоевич) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Смедерево қаласының көрнекті саясаткері және Сербия үкіметінің Грекиядағы консулы болды. Лётичтер отбасы Грекияның Македониясындағы Блаце ауылынан шыққан екі бауыр, Дьордже мен Томислав Димитриевичтердің ұрпағы. Лётич тегінің бастауы Дьорджеге қатысты, ол көбінесе "Лёта" деген лақап атымен танымал болды. Екі бауыр 1750 жыл шамасында немесе Крьево ауылына қоныстанды, ал 18 ғасырдың екінші жартысында Смедеревоға көшіп келді. Лётичтер 19 ғасырда Сербияны бірнеше рет басқарған Караджорджевичтер әулетімен тығыз байланыста болды. 1858 жылы бәсекелес Обренович әулеті ел билігін басып алып, князь Александр Караджорджевичті елден қууға мәжбүр етті. Лётичтің әкесі 1868 жылы Обренович әулетіне және оның басшысы, принц Миланға қарсы қастандық жасады деген айыппен елден қуылды. Ол Миланның 1889 жылғы 6 наурызда тақтан бас тарғанға дейін Сербияға оралмады. Сербияның болашақ патшасы Петр I-нің жақын досы болғаннан басқа, Лётичтің әкесі "Коммунистік манифестті" серб тіліне алғаш аударған адам болды. Лётичтің анасының әкесі, князь Станое, 1804 жылғы қаңтарда Кнездер қырғынында қаза тапқан қарақшыл болды. Лётич бастауыш мектепті Смедеревода бітірді. Ол 1907 жылы отбасы көшіп келген Салоникадағы гимназияда оқыды. Лётич жастық шағында дінге берілген, тіпті Сербия православие шіркеуінде мансап құруды ойлаған. Ол Лев Толстойдың христиандық зорлық-зомбылықты жобау туралы іліміне қатты ықпал етті, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл ілімнен бас тартты. Әкесінің кеңесімен ол құқық білімін алып, Белград университетінің құқық факультетін бітірді. Балқан соғыстары басталғанда Лётич Сербия армиясына қосылды. 1913 жылдың күзінде ол Парижге оқуға мемлекеттік стипендия алды. Ол қалада бір жылға жуық тұрды, Ауыл шаруашылығы институтында оқығанда Чарльз Мауррас жазушының оңшыл, протофашистік идеяларымен танысты. Мауррас – француз контрреволюционері, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Action Française деп аталған өте оңшыл саяси қозғалысты құрды, ал оның жазбалары еуропалық фашистерге және Виши режимінің идеологтарына әсер етті. Лётич Мауррасты "сирек кездесетін жарқын тұлға" деп сипаттап, оны өзінің ең үлкен зияткерлік ықпалдастарының бірі деп атады. Лётич 1914 жылғы 1 қыркүйекте Парижден оралып, Сербия армиясына қайта қосылды. Жыл соңына дейін капрал шеніне ие болды және Овче Поле шабуылы кезінде жарақат алды. 1915-1916 жылдардың қысында ол Сербия армиясының Албания арқылы шегінуіне қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін де Лётич әскерде қызметін жалғастырды, жаңадан құрылған Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі мен Италия Корольдігі арасындағы шекараны Бакар қаласының жанында күзеткен бірлікте болды. Осы уақытта ол Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің барлау қызметінде де жұмыс істеді. 1919 жылы ол Бела Кунға қарсы күресіп жатқан антикоммунистік күштерге арналған оқ-дәрілердің ағынын бұзуға бағытталған теміржол ереуілін тоқтатуға көмектесті. 1920 жылы ол өз қол астындағы әскерлерге ереуілдегі теміржолшыларды тұтқындауға бұйрық берді, олардың барлығы коммунистік қастандыққа қатысқан деп сенді. Лётич 1920 жылғы 17 маусымда демобилизацияланды. Кейіннен ол Хорватияның жағалауындағы Красица ауылынан шыққан Рим католиктігі Ивка Мавринацқа үйленді. Олардың Владимир мен Никола есімді ұлдары мен Любица есімді қызы болды. Лётич әйелімен үйленгеннен кейін көп ұзамай Белградқа көшіп келді. Лётич 1921 жылғы 22 қыркүйекте заңгерлік емтиханды тапсырып, заңгерлікпен айналыса бастады. Кейіннен ол Серб Православие шіркеуінің Пожаревац қаласындағы епархиялық кеңесінің вице-президенті болды және шіркеудің патриархалық кеңесінде Пожаревац епархиясын өкілдік етті.

Dimitrije Ljotić was born in Belgrade on 12 August 1891 to Vladimir Ljotić and his wife Ljubica (née Stanojević). His father was a prominent politician in the port town of Smederevo and served as the Serbian government consul to Greece. The Ljotić family was descended from two brothers, Đorđe and Tomislav Dimitrijević, who hailed from the village of Blace, in Greek Macedonia. The origin of the surname Ljotić rests with Đorđe, who often went by the nickname "Ljota". The two brothers settled in the village of Krnjevo in or around 1750 and relocated to Smederevo in the latter half of the 18th century. The Ljotićs were closely connected with the Karađorđević dynasty, which had ruled Serbia several times throughout the 19th century. In 1858, the rival Obrenović dynasty seized power in the country and forced Prince Alexander Karađorđević into exile. Ljotić's father was forced out of the country in 1868 after being implicated in a conspiracy against the Obrenović dynasty and its head, Prince Milan. He did not return to Serbia until Milan's abdication on 6 March 1889. Apart from being a close friend of Serbia's future king, Peter I, Ljotić's father was also the first person to translate The Communist Manifesto into Serbian. Ljotić's maternal great grandfather, knez Stanoje, was an outlaw who was killed in the Slaughter of the Knezes in January 1804. Ljotić finished primary school in Smederevo. He attended gymnasium in Salonika, where his family had relocated in 1907. Ljotić was religiously devoted in his youth and even contemplated a career in the Serbian Orthodox Church. He was greatly influenced by Leo Tolstoy's doctrine of Christian non violence, but later rejected this doctrine during World War I. Following his father's advice, he went on to study law and graduated from the Law School of the University of Belgrade. With the outbreak of the Balkan Wars, Ljotić joined the Serbian Army. In the autumn of 1913, he accepted a state scholarship to study in Paris. He stayed in the city for nearly a year, and while studying at the Institute of Agriculture he was exposed to the right wing, proto fascist ideas of writer Charles Maurras. Maurras was a French counter revolutionary who founded the far right political movement known as Action Française and whose writings went on to influence European fascists and the ideologues of the Vichy Regime during World War II. Ljotić described Maurras as a "rare shining spirit" and cited him as one of his greatest intellectual influences. Ljotić returned from Paris on 1 September 1914, and rejoined the Serbian Army. He attained the rank of corporal by year's end and was wounded during the Ovče Pole Offensive. During the winter of 1915–16, he participated in the Serbian Army's retreat through Albania. Ljotić remained on active service after the war ended, with a unit guarding the border between the newly formed Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes and the Kingdom of Italy near the town of Bakar. During this time, he also worked for the intelligence service of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. In 1919, he helped break a railway strike meant to disrupt the flow of munitions intended for anti Communist forces fighting against Béla Kun in Hungary. In 1920, he ordered troops under his command to arrest striking railway workers, convinced that all were complicit in a Communist conspiracy. Ljotić was demobilized on 17 June 1920. He subsequently married Ivka Mavrinac, a Roman Catholic Croat from the village of Krasica on the Croatian Littoral. The couple had two sons, Vladimir and Nikola, and a daughter, Ljubica. Ljotić and his wife relocated to Belgrade not long after their marriage. Ljotić passed his bar examination on 22 September 1921, and began practicing law. He later became vice president of the diocesan council of the Serbian Orthodox Church in the town of Požarevac, and represented the Požarevac diocese in the church's patriarchal council.

Халықтық радикалдық партия және Әділет министрлігі

Льотич 1920 жылы Никола Пашичтің Халық радикалдық партиясына (НРС) қосылды, ол мұны "Құдайдың еркі" деп атады. Ол 1927 жылғы парламент сайлауында мемлекеттік қызметке үміткер болып, 5614 дауыс алды. Бұл Смедерево округінде берілген дауыстардың 19,7 пайызын құрады, бірақ парламенттегі орынды жеңіп алуына жеткіліксіз болды. Орынды Демократиялық партия саясаткері Коста Тимотиевич жеңді. Льотич осы сайлаудан кейін көп ұзамай НРС-тен кетті. 1928 жылдың 20 маусымында Черногория саясаткері Пуниша Рачич Хорватия шаруалар партиясының (ХСС) өкілдері Павле Радич пен Джуро Басаричекті өлтірді және ХСС басшысы Стьепан Радичті ауыр жарақаттады. Оқ атысу Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі парламентінің ғимаратында болды. Осы оқиға Александр патшаның 1929 жылдың 6 қаңтарында Видовдан конституциясын тоқтатып, патшалық диктатураны жариялауына әкелді. Елдің атауы Югославия болып өзгертіліп, 9 бановинаға (немесе провинцияларға) бөлінді. 1912 жылға дейінгі Сербия Корольдігінің аумағы көбінесе Дунай және Морава бановиналарына, ал аздап Дрина және Зета бановиналарына бөлінді. 1929 жылы Льотич Александрмен бірнеше рет кездесті, оның біріншісі осы жылы өтті. 1930 жылы ол Смедерево округінің аймақтық депутаты болды. 1931 жылдың 16 ақпанында ол король Александрдың патшалық диктатурасында Югославияның Әділет министрі қызметіне тағайындалды, себебі ол Карагеоргиевичтер әулетіне берілгендігін көрсетті. Сол жылдың маусым айында Льотич Александрға Югославияның саяси жүйесін итальяндық фашистік үлгіде құруды ұсынды. Ол оған "халық күштерін жұмылдыруға негізделген, экономикалық, кәсіби, мәдени және қайырымдылық ұйымдарының айналасына біріккен, патшаға саяси жауап беретін, тұқым қуалайтын, конституциялық монархия" жобасын ұсынды. Патша Льотичтің конституциясын тым авторитарлық деп санады және қабылдамады. 17 тамызда Льотич үкімет Югославияда бір үкіметтің қолдауымен саяси партия құру туралы шешім қабылдағаннан кейін қызметінен кетті.

Ljotić joined the People's Radical Party (, NRS) of Nikola Pašić in 1920, stating that it was "God's will". He ran for public office in the 1927 parliamentary elections, and received 5,614 votes. This accounted for 19.7 percent of votes cast in the Smederevo District and was not enough to see him win the seat in parliament, and it was won by Democratic Party politician Kosta Timotijević. Ljotić left the NRS shortly after these elections. On 20 June 1928, Montenegrin politician Puniša Račić assassinated Croatian Peasant Party (, HSS) representatives Pavle Radić and Đuro Basariček and mortally wounded HSS leader Stjepan Radić in a shooting which took place on the floor of the parliament of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. The shooting led to King Alexander suspending the Vidovdan Constitution on 6 January 1929 and proclaiming a royal dictatorship. The country was renamed Yugoslavia and divided into 9 banovinas (or provinces), all of which were named after the country's major rivers. The pre 1912 territory of the former Kingdom of Serbia was divided mostly between the banovinas of Danube and Morava, and to a lesser extent, of the banovinas of Drina and Zeta. In 1929, Ljotić was granted the first of several audiences with Alexander. He became regional deputy for the Smederevo District in 1930. On 16 February 1931, he was appointed to the position of Yugoslav Minister of Justice in King Alexander's royal dictatorship as a result of his unwavering loyalty to the Karađorđević dynasty. In June of that year, Ljotić suggested to Alexander that the Yugoslav political system be structured on the Italian fascist model. He presented him with a draft constitution that proposed "an organic constitutional hereditary monarchy, undemocratic and non parliamentary, based on the mobilization of popular forces, gathered around economic, professional, cultural and charity organizations, that would be politically accountable to the king." The king rejected Ljotić's constitution as being too authoritarian. On 17 August, Ljotić resigned from his post after the government decided to create a single government backed political party in Yugoslavia.

Збор

1934 жылы Александр Марсельде усташ үшін жұмыс істейтін болгар мергеншісімен өлтірілді. Сол жылы Льотич үш фашистік қозғалыспен және олардың газеттерінің – Белградта шығарылатын «Отаджбина» (Отан), Герцеговинада шығарылатын «Збор» (Жиналыс) айлығының және Петроградта (қазіргі Зреньянин) шығарылатын «Буđenje» (Ояну) апталығының баспагерлерімен байланысқа түсті. Льотич осы үш басылымға да материалдар жазды және «Отаджбина» қозғалысына ең көп ықпал етті. Кейіннен ол Югослав ұлттық қозғалысын құрды, ол Біріккен белсенді еңбек ұйымы (Združena borbena organizacija rada, немесе Zbor) деп те аталатын. «Zbor» үш фашистік қозғалыстың бірігуінен құрылды: Загребтен Югославтық әрекет, Люблянадан «Жауынгерлер» және Петроградтан «Буđenje». Ол ресми түрде Белградта 1935 жылдың 6 қаңтарында, Александр патшаның диктатуралық жариялануының алтыншы жылдығында құрылды. Оның мүшелері Льотичті президент, хорват Юрай Кореничті вице-президент, словен Фран Кандареді екінші вице-президент және серб Велибор Джоничті бас хатшы етіп сайлады. «Zbor» ұйымының ресми мақсаты жоспарлы экономиканы енгізу және «ұлттық өмірлік күш пен отбасының нәсілдік және биологиялық қорғанысын» қамтамасыз ету болды. «Отаджбина» газеті оның ресми органы болды. «Zbor» құрылғаннан кейін заңсыз деп жарияланды, себебі 1929 жылы Александр патшаның диктатурасы жарияланғалы Югославиядағы барлық саяси партияларға тыйым салынған еді. 1935 жылдың 2 қыркүйегінде Джонич пен адвокат Милан Ачимович Югославия Ішкі істер министрлігіне «Zbor» ұйымын заңдастыру туралы өтініш жасады. 8 қарашада Ішкі істер министрлігі келісім беріп, «Zbor» ұйымын ресми саяси партия ретінде мойындады. Югославиядағы неміс шенеуніктері бұл қозғалысты тез байқады, ал Югославиядағы неміс елшісі Виктор фон Херен оған қаржылық көмек көрсетіп, неміс агенттерін ұйымға сіңірді. Бір неміс бақылаушысы: «Zbor қозғалысы ұлттық-социалистік партияның бір түрін білдіреді. Оның қағидалары – масондарға, яһудилерге, коммунистерге және батыс капитализміне қарсы күрес». Неміс өнеркәсіптік фирмалары, сондай-ақ неміс барлау қызметі «Zbor» ұйымына қосымша қаржылай көмек көрсетті. 1935 жылдан бастап Льотич Браничево епархиялық кеңесінің мүшесі болды, оның вице-президенті Белградтағы Серб Православие шіркеуінің Патриархаттық кеңесінің мүшесі еді. Осы байланыстар арқылы Льотич епископ Николай Велимировичпен тығыз қарым-қатынас орнатты, оның ықпалымен оның кейбір дін қызметкерлері Богомольчилер қозғалысының құрамына кірді. Сербияда «Zbor» ұйымына қолдау көрсетудің көп бөлігі қалалық орта таптан, сондай-ақ оңшыл студенттер мен қарулы күштердің мүшелерінен келді. «Zbor» ұйымының көпшілігі этникалық сербтерден тұрды, бірақ кейбір хорваттар мен словендер де қосылды. Оның мүшелігі жиі өзгеріп отыратын, себебі Льотичтің авторитаризміне қатысты келіспеушіліктер мен Сербияда оның танымалдылығы мен саяси билігінің жоқтығы себеп болды. Льотич өзінің неміс жақтастығы мен діни фанатизміне байланысты Сербияда танымал емес еді. «Zbor» ұйымына көрсетілген қолдаудың шектеулі болуы серб халқының арасында радикалды оңшыл көзқарастардың күшті болмауынан туындады. Мұның себебі оңшыл саясаттың Германиямен байланысы болды. Сербтердің көпшілігі фашистік және нацистік идеяларды мүлдем қабылдамады. «Zbor» ұйымының бір уақытта 10 000-нан астам белсенді мүшесі болған жоқ, оның көп бөлігі Смедерево қаласынан және 1933 жылдан бері нацистік пропагандаға ұшыраған Воеводинадағы этникалық немістерден (Volksdeutsche) қолдау тапты. Милан Стоядиновичтің премьер-министрлік кезінде «Zbor» ұйымының көптеген мүшелері партиядан шығып, Стоядиновичтің Югослав Радикалды Одағына (ЮРЗ) қосылды. Дегенмен, бұл қозғалыста индивидуализм мен парламенттік демократиядан бас тарту туралы үгіт-насихат жалғасты. Льотич Югославияның бір билеушінің төңірегіне бірігуін және христиан дінінің ілімдерін, дәстүрлі құндылықтарды және корпоратизмді қабылдап, өзінің діни және мәдени дәстүрлеріне оралуын талап етті. Ол оңтүстік славяндардың бірігуі тарихи және саяси қажеттілік екенін және сербтер, хорваттар мен словендер «қан туыстығымен және ортақ тағдыр сезімімен» байланысқандарын айтты. Сонымен қатар, Льотичтің көзқарасында Югославия Сербияның үстемдігімен құрылуы керек еді. «Zbor» ұйымы Югославияда ашық түрде антисемитизмді және ксенофобияны насихаттады.

In 1934, Alexander was assassinated in Marseille by a Bulgarian mercenary working for the Ustaše. That year, Ljotić made contact with three pro fascist movements and the publishers of their respective newspapers—Otadžbina (Fatherland), published in Belgrade; the monthly Zbor (Rally), published in Herzegovina; and the weekly Buđenje (Awakening), published in Petrovgrad (modern Zrenjanin). Ljotić contributed to all three publications and became most influential with the Otadžbina movement. He subsequently founded the Yugoslav National Movement , which was also known as the United Active Labour Organization (Združena borbena organizacija rada, or Zbor). Zbor was created by the merger of three fascist movements—Yugoslav Action from Zagreb, the "Fighters" from Ljubljana, and Buđenje from Petrovgrad. It was officially established in Belgrade on 6 January 1935, the sixth anniversary of King Alexander's dictatorship proclamation. Its members elected Ljotić its president, the Croat Juraj Korenić its vice president, the Slovene Fran Kandare as second vice president and the Serb Velibor Jonić as its secretary general. Zbor's official stated goal was the imposition of a planned economy and "the racial and biological defense of the national life force and the family". Otadžbina became its official newspaper. Zbor was declared illegal upon establishment, since virtually all political parties in Yugoslavia had been banned since the declaration of King Alexander's dictatorship in 1929. On 2 September 1935, Jonić and attorney Milan Aćimović petitioned the Yugoslav Ministry of the Interior to legalize Zbor. On 8 November, the Ministry of the Interior conceded and recognized Zbor as an official political party. German officials in Yugoslavia quickly took notice of the movement, with the German envoy to Yugoslavia, Viktor von Heeren, providing it with financial assistance and infiltrating it with German agents. A German observer noted: "The movement Zbor represents a kind of national socialist party. Its principles are the struggle against Freemasons, against Jews, against Communists and against western capitalism." German industrial firms provided Zbor with further financial aid, as did German intelligence services. Since 1935, Ljotić was a member of the Braničevo Diocese Council whose vice president was a member of the Patriarchal Council of the Serbian Orthodox Church in Belgrade. Through these connections, Ljotić developed strong relations with bishop Nikolaj Velimirović, under whose influence some members of his clerical organization Bogomoljci became part of the Zbor movement. Most of the support that Zbor received in Serbia came from members of the urban middle class, as well as right wing students and members of the armed forces. The majority of Zbor's members were ethnic Serbs, though some Croats and Slovenes also joined. Its membership fluctuated often, primarily due to disagreements over Ljotić's authoritarianism and his lack of popularity and political power in Serbia. Ljotić was an unpopular figure in Serbia due to his pro German sympathies and religious fanaticism. The limited amount of support received by Zbor itself stemmed from the fact that radical right wing sentiment was not strong amongst the Serbian population. The reason for this was that right wing politics were associated with Germany. Being extremely anti German, the majority of ethnic Serbs rejected fascist and Nazi ideas outright. Zbor never had more than 10,000 active members at any given time, with most of its support coming from Smederevo and from the ethnic German (Volksdeutsche) minority in Vojvodina that had been exposed to Nazi propaganda since 1933. During Milan Stojadinović's premiership, many members of Zbor left the party and joined Stojadinović's Yugoslav Radical Union (, JRZ). Nevertheless, the movement continued to advocate the abandonment of individualism and parliamentary democracy. Ljotić called for Yugoslavia to unite around a single ruler and return to its religious and cultural traditions, embracing the teachings of Christianity, traditional values and corporatism. He advocated a centrally organized state, stating that the unification of South Slavs was a historical and political inevitability and that Serbs, Croats and Slovenes shared "blood kinship and feeling of common fate." At the same time, the Yugoslavia that Ljotić envisioned was one that was to be dominated by Serbia. Zbor openly promoted antisemitism, being the only party in Yugoslavia to openly do so, as well as xenophobia.

Сайлаулар

Парламенттік демократияға қарсы болғанына қарамастан, Збор 1935 жылғы Югославия парламент сайлауына қатысты. Ол Югославияның барлық аймақтары бойынша 8100 кандидат ұсынды. 5 мамырда Югославия үкіметі сайлау қорытындысын алғаш рет жариялады, нәтижесінде сайлауға құқығы бар сайлаушылардың 72,6 пайызы, барлығы 2 778 172 бюллетень тастады. Боголюб Йевтичтің партиясы 1 738 390 (62,6%) дауыс алып, парламентте 320 орынға ие болды, ал Владко Мачек басқаратын Оппозициялық блок 983 248 (35,4%) дауыс алып, 48 орын алды. Збор сайлауда ең соңғы орынды иеленді, 23 814 (0,8%) дауыс жинап, парламентте өкілдік алған жоқ. Ол алған дауыстардың 13 635-і Дунай бановинасынан түсті, онда Льотичтің туған жері Смедерево қаласы орналасқан. Үкімет алғаш жариялаған сайлау нәтижесі халық арасында наразылық тудырып, үкіметті 22 мамырда дауыстарды қайта санау нәтижесін жариялауға мәжбүр етті. Қайта санау көрсеткендей, 5 мамырда тіркелмеген 100 000 қосымша бюллетень тасталған, Йевтичтің партиясы 1 746 982 (60,6%) дауыс алып, 303 орынға ие болды, Оппозициялық блок 1 076 345 (37,4%) дауыс алып, 67 орын алды, ал Збор 24 008 (0,8%) дауыс алып, тағы да парламентке өте алмады. 1937 жылы Льотич Збор басылымдары арқылы Стойадиновичке шабуылдай бастады және оны үш жыл бұрын Александр патшаны өлтіруге қатысқан деп айыптады. Стойадинович үкіметі Льотичтің немістерден қаржыландырылғанын, Сербияда нацистік идеологияны тарату және неміс экономикалық мүдделерін ілгерілету үшін оған қаржы ресурстары берілгенін жария етіп жауап берді. Льотичтің немістермен байланысын көрсететін құжаттарды Югославия билігіне Германияның Люфтваффе командирі Герман Геринг, Стойадиновичтің қолдаушысы берген. Стойадинович бұл ақпаратты келесі жылғы парламент сайлауында пайдаланып, Льотичті қоса алған қарсыластарын "сенімсіз агитаторлар" деп көрсетті. Льотич "Отаджибина" басылымы арқылы Стойадиновичке жауап берді, оның көптеген саны кейіннен тыйым салынды. Стойадинович үкіметі Збордың барлық митингілерін және газеттерін тоқтатып, Збордың үгіт-насихат материалдарын тәркілеп, Збор басшыларын тұтқындады. 1938 жылдың қыркүйегінде Льотич Югославия жандармериясы Збор жақтастарының қалың тобына оқ атқаннан кейін тұтқындалды, нәтижесінде кем дегенде бір адам қаза тапты. Дінтәс адам болған ол діни маниямен айыпталып, босатылар алдында қысқа мерзімге психиатриялық ауруханаға жатқызылды. 10 қазанда Стойадинович Югославия Парламентін таратып, жаңа сайлау жариялады және Збор мүшелерін тағы да тұтқындады. Льотич бұған жауап ретінде Збор жақтастарының алдағы сайлауға қатысуына кедергі келтіру үшін тұтқындалып жатқанын мәлімдеді. 1938 жылдың желтоқсанындағы парламент сайлауына үш кандидат қатысты: Стойадинович, Мачек және Льотич. Дауыс беру кезінде оппозициялық партиялардың мүшелері, соның ішінде Збор тұтқындалды, полиция тарапынан қорқытулар жасалды және дауыс беру тізімдері Стойадиновичтің пайдасына өгерілді деген күдік туды. Збор сайлауда 30 734 (1,01%) дауыс жинап, соңғы орынды иеленді және тағы да парламентке өте алмады. Збордың пайдасына берілген дауыстардың 17 573-і Дунай бановинасында берілді, ал Далмация жағалауы бановинасындағы дауыс саны 1935 жылдың мамырында 974-тен 1938 жылдың желтоқсанында 2427-ге дейін өсті.

Despite its opposition to parliamentary democracy, Zbor participated in the 1935 Yugoslav parliamentary elections. It offered 8,100 candidates throughout Yugoslavia. On 5 May the Yugoslav government first announced the results of the elections, which showed that 72.6 percent of the eligible electorate had cast a total of 2,778,172 ballots. The party of Bogoljub Jevtić had received 1,738,390 (62.6%) votes and 320 seats in parliament and the Opposition Bloc led by Vladko Maček had received 983,248 (35.4%) votes and 48 seats. Zbor finished last in the polls, with 23,814 (0.8%) votes, and had acquired no seats in parliament. Of all the votes it had received, 13,635 came from the Danube Banovina, in which Ljotić's home district of Smederevo was located. The election results initially published by authorities caused an upheaval amongst the public, forcing the government to publish the results of a recount on 22 May. The recount showed that 100,000 additional ballots that had not been recorded on 5 May had been cast and that Jevtić's party had received 1,746,982 (60.6%) votes and 303 seats, the Opposition Bloc had received 1,076,345 (37.4%) and 67 seats, and that Zbor had received 24,008 (0.8%) votes and again no seats. In 1937, Ljotić began attacking Stojadinović through Zbor publications and accused him of complicity in King Alexander's assassination three years earlier. Stojadinović's government responded by exposing Ljotić as having been funded by the Germans and provided with financial resources by them to spread Nazi propaganda and promote German economic interests in Serbia. The incriminating material linking Ljotić with the Germans was given to Yugoslav authorities by German Luftwaffe commander Hermann Göring, a supporter of Stojadinović. Stojadinović used these revelations to his benefit in the following year's parliamentary elections, presenting his opponents, including Ljotić, as "disloyal agitators". Ljotić responded by attacking Stojadinović through issues of Otadžbina, many of which were subsequently banned. The Stojadinović government went on to prohibit all Zbor rallies and newspapers, confiscated Zbor propaganda material, and arrested Zbor leaders. In September 1938, Ljotić was arrested after the Yugoslav gendarmerie opened fire on a crowd of Zbor supporters, killing at least one person. A frequent churchgoer, he was charged with religious mania and briefly sent to an insane asylum before being released. On 10 October, Stojadinović dissolved the Parliament of Yugoslavia, proclaimed new elections and arranged further arrests of Zbor members. Ljotić responded by publicly stating that Zbor supporters were being arrested in order to prevent them from participating in the forthcoming elections. The parliamentary elections of December 1938 offered three candidates—Stojadinović, Maček, and Ljotić. During voting itself, members of opposition parties, including Zbor, were arrested and subjected to police intimidation and voting registers were allegedly falsified in Stojadinović's favour. Zbor finished last in the elections, receiving 30,734 (1.01%) votes, and again winning no seats in parliament. 17,573 of the votes in favour of Zbor were cast in the Danube Banovina, while the number of votes in the Dalmatian Littoral Banovina increased from 974 in May 1935 to 2,427 in December 1938.

Яһудилерге қарсы насихат

Льотичтің еврейге қарсы насихаттық қызметінің ішінде 1938 жылы жарық көрген "Драма саврэменог čovečanstva" (Қазіргі адамзаттың трагедиясы) атты брошюрасы болды, онда ол: "Иудаизм – қазіргі заманның ең зор жамандығы. Ол христиан елдері үшін ең коварны және ең қауіпті қарсылас. Сондықтан яһудилікті жылдам және қатаң түрде жою қажет, әйтпесе христиандық өркениет пен христиан әлемінің құлауы сөзсіз болады" деп жазған.

Югославиядағы қызмет

1939 жылдың тамызында Льотичтің туысы Милан Недич Югославияның қорғаныс министрі болып тағайындалды. Сол жылы «Збор» басылымдарының барлығына, соның ішінде «Отаджибина», «Буждение», «Збор», «Наш пут» (Біздің жолымыз) және «Вихор» (Тұман) басылымдарына тыйым салынды. Льотич Недичпен байланыстарын пайдаланып, тыйым салынған «Збор» басылымы «Билтен» (Бюллетень) Корольдік Югославия армиясының мүшелеріне таратылуын қамтамасыз етті. Журнал заңсыз түрде әскери баспаханада басылып, әскери курьерлер арқылы бүкіл елге таратылды. Льотич журналдың басты авторы және бас редакторы болды. «Билтеннің» 58 саны 1939 жылдың наурызынан 1940 жылдың қазанына дейін жарық көрді, онда Льотич Югославияның саясатын жақтады және Белградтың еврейлерге көрсеткен төзімділігін сынады. Журналдың кейінгі сандарының әрқайсысы 20 000 данаға дейін басылды. Льотич, әсіресе, жас әскери академияның оқушыларына, сондай-ақ аға офицерлерге идеологиялық ықпалын тигізе алғанына қуанды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Льотич Югославияның бейтараптық саясатын қолдады, бірақ Югославия дипломатиясының Берлинмен қарым-қатынасқа бағытталғанын жақтады. Ол 1939 жылғы тамыздағы Цветкович-Мачек келісіміне қарсы болды және оны жоюды талап етіп, ханзада Павелге бірнеше рет хат жазды. Бұл хаттарда ол үкіметті «Збор» идеологиясына сәйкес дереу қайта ұйымдастыруды, Хорватия автономиясын жоюды, Корольдік Югославия армиясын негізінен этникалық сербтерден тұратын бөлімдерге, сондай-ақ ерікті хорваттар мен словендермен қаруландыруды, ал қарулы күштердегі хорваттар мен словендердің көпшілігін қарусыз еңбек бөлімдері ретінде пайдалануды ұсынды. Осы ұсыныстардың мақсаты Югославиядағы серб еместерді екінші дәрежелі азаматтарға дейін төмендету болды. Осы кезде «Збор» неміс гестапосы, Абвер (неміс әскери барлау қызметі) және Шутцштаффель (СС) тарапынан жасырын бақылауға алынды. 1940 жылы Корольдік Югославия армиясы өзінің неміс жақтастарынан тазаланып, Льотич қарулы күштерге ықпалын жоғалтты. Льотичтің ізбасарлары Цветкович-Мачек келісіміне Югославия Коммунистік партиясының (КПЖ) жастар қанатымен қақтығысып, зорлық-зомбылықпен жауап берді. Бұл оқиғалар «Зборға» 5000-ға жуық жаңа мүше әкелді және 1940 жылдың шілдесінде «Ақ бұрқыттар» студенттік қанаты құрылды. Льотич 1940 жылдың шілдесінде Белградтың Кеңес Одағын дипломатиялық тұрғыдан мойындауына қарсылығын білдірді, бұл соғыс жағдайында Югославияны іштен нығайтуға бағытталған шара еді. 1940 жылдың 23 қазанында «Ақ бұрқыттар» мүшелері Белград университетінің кампусының сыртында жиналды. Университет президенті Петар Мичич «Збордың» жақтасы болды. Белград полициясы көтеріліс туралы алдын ала білгені айтылып, зорлық-зомбылық басталғанға дейін аймақтан кетуге мәжбүр болды. Содан кейін «Ақ бұрқыттар» мүшелері профессорлық-оқытушылық құрам мен студенттерге тапанша мен пышақпен қауіп төндіріп, олардың кейбіреулерін пышақтап, Адольф Гитлер мен Бенито Муссолиниді өздерінің батырлары деп атап, «еврейлерге қарсы!» деп айқайлады. «Славенски Юг» (Славяндық Оңтүстік) серб ұлтшыл қозғалысының мүшелері төңкеріске қатысты, оны Льотич әскери жағдайды туғызу және университеттегі орталықтандырылған бақылау жүйесін орнату үшін ұйымдастырды. Сербиялық қоғамдық пікір төңкеріске ашу-ызамен жауап берді. 24 қазанда Югославия үкіметі «Збордың» заңды мәртебесін жойды. 2 қарашада Ішкі істер министрлігі Сербияның барлық муниципалитеттеріне «Збор» мүшелерінің тізімін жіберді. Үкімет «Зборға» қарсы шаралар қабылдап, бірнеше жүз мүшесін ұстап, Льотичті жасыруға мәжбүр етті. Осы кезеңде Сербияда Льотичтің пайдасына сөйлеген жалғыз қоғам қайраткерлерінің бірі Сербия православиелік епискобы Николай Велимирович болды, ол оның «Құдайға сенімін» және «жақсы мінезін» мадақтады. Үкімет жүргізген тергеу «Зборды» неміс қаражатын қабылдағаны үшін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп тапса да, билік немістерді ашуламау үшін Льотичті тұтқындамауға тырысты. Льотич үкіметтік бақылауға алынды, бірақ билік оны тез жоғалтты. Ол Белградтағы достарымен жасырын өмір сүрді және Недич пен Велимировичпен байланыста болды. 6 қарашада Недич үкіметтің «Зборға» қарсы шараларына наразылық білдіріп, қызметінен кетті. Ол қызметінен кеткеніне қарамастан, «Билтеннің» қосымша саны басылып шықты. Онда Югославияның саясатын жақтау, үкіметтің еврейлер мен масондарға көрсеткен төзімділігін сынау және Югославияның Үшжақты келісімге қол қоюына қарсылық білдірген үкімет мүшелеріне шабуыл жасалды. Льотич 1941 жылдың сәуіріне дейін жасырын өмір сүрді.

In August 1939, Ljotić's cousin, Milan Nedić, was appointed Yugoslav Minister of Defense. Later that year, almost all Zbor publications, including Otadžbina, Buđenje, Zbor, Naš put (Our Path) and Vihor (Whirlwind), were prohibited. Ljotić exploited the connections he had with Nedić to ensure that the banned Zbor published journal Bilten (Bulletin) was distributed to members of the Royal Yugoslav Army. The journal was published illegally in a military printing house and distributed throughout the country by military couriers. Ljotić was the journal's main contributor and editor in chief. Fifty eight issues of Bilten were published from March 1939 until October 1940, in which Ljotić advocated a pro Axis Yugoslav foreign policy and criticized Belgrade's tolerance of Jews. As many as 20,000 copies each were printed of later issues of the journal. Ljotić was particularly pleased with being able to exert his ideological influence over young military academy trainees as well as older officers. With the outbreak of World War II, Ljotić supported Yugoslavia's policy of neutrality in the conflict while promoting the position that Yugoslav diplomacy should focus on relations with Berlin. He vehemently opposed the August 1939 Cvetković–Maček Agreement and repeatedly wrote letters to Prince Paul urging him to annul it. In these letters, he advocated an immediate re organization of the government according to Zbor ideology, the abolishment of Croatian autonomy, the division of the Royal Yugoslav Army into contingents of mostly ethnic Serbs, with some Croat and Slovene volunteers, who would be armed, and contingents of most Croats and Slovenes in the armed forces, who would serve as labour units and would be unarmed. Effectively, the purpose of all these points was to reduce non Serbs in Yugoslavia to the status of second class citizens. By this point, Zbor was infiltrated by the German Gestapo, the Abwehr (German military intelligence), and the Schutzstaffel (SS). In 1940, the Royal Yugoslav Army purged its pro German elements and Ljotić lost much of the influence he held over the armed forces. Ljotić's followers responded to the Cvetković–Maček Agreement with violence, clashing with the youth wing of the Communist Party of Yugoslavia (KPJ). These incidents attracted as many as 5,000 new members to Zbor and led to the formation of a Zbor student wing known as the White Eagles In July 1940, Ljotić expressed his bitter opposition to the diplomatic recognition of the Soviet Union by Belgrade, which was meant to strengthen Yugoslavia internally in the case of war. On 23 October 1940, White Eagles members massed outside the campus of the University of Belgrade. University president Petar Micić was a Zbor sympathizer. The Belgrade police, who were alleged to have had foreknowledge of the riots, withdrew from the area before violence erupted. The White Eagles members then threatened faculty and students with pistols and knives, stabbed some of them, hailed Adolf Hitler and Benito Mussolini as their heroes and shouted "down with the Jews!" Members of Slovenski Jug (Slavic South), a Serbian nationalist movement, participated in the riots, which were orchestrated by Ljotić to provoke martial law and bring about a more centralized system of control in the university. The Serbian public responded to the riots with outrage. On 24 October, the Yugoslav government revoked Zbor's legal status. On 2 November, the Ministry of Interior sent a list of Zbor members to all municipal administrators in Serbia. The government cracked down on Zbor by detaining several hundred members, forcing Ljotić into hiding. One of the only public figures in Serbia to speak in favour of Ljotić during this period was Serbian Orthodox Bishop Nikolaj Velimirović, who praised his "faith in God" and "good character". Although a government investigation found Zbor guilty of high treason for accepting German funds, the authorities were careful not to arrest Ljotić in order to not provoke the Germans. Ljotić was placed under government surveillance but authorities quickly lost track of him. He hid with friends in Belgrade and remained in contact with Nedić and Velimirović. On 6 November, Nedić resigned from his post to protest the government crackdown on Zbor. Additional issues of Bilten continued to be printed despite his resignation. These supported a pro Axis Yugoslav foreign policy, criticized the government's tolerance of Jews and Freemasons and attacked pro British members of the government for their opposition to Yugoslavia signing the Tripartite Pact. Ljotić remained in hiding until April 1941.

Югославияны басып алу

Югославияға басып кірген кезде, Збормен байланысы бар бірнеше ондаған Корольдік Югославия армиясының офицерлері Вермахтқа түсті, бірақ олар тез босатылды. Немістер Льотичке, Германия басып алған Сербияда оның еркін қозғалуын қамтамасыз ететін жазбаша хабарлама жіберді. Неміс әскерлері Белградқа кіргеннен кейін көп ұзамай, Льотичтің ізбасарларына қаланың еврей емес халқынан шамамен 1200 яһудині іріктеу міндеті жүктелді. Елді алғаш басып алғанда, немістер Збордан басқа барлық серб саяси партияларының қызметін тоқтатты. Олар Льотичті серб қуыршақ үкіметінің басшысы етіп тағайындауды жоспарлағанмен, Льотич пен немістер оның беделінің нашарлығы оның басшылығымен құрылған үкіметтің сәтсіздікке ұшырауына себеп болатынын түсінді. Немістер Льотичтің "сербтер арасында күмәнді репутациясы бар" деп ойлады. Льотич Гестапо офицері Карл Вильгельм Краузеге: "[Немістердің достары екеніне, халық үшін жақсылықты қалайтындарына және адамзатты коммунизмнен құтқаратындарына] сендіру үшін, жалпы мойындалған билігі мен күшті тұлғасы бар, компромиске келмейтін адам қажет" деді. Көп ұзамай немістер Льотичті алғашқы серб қуыршақ үкіметіне, Милан Ачимовичтің Комиссарлық әкімшілігіне қосылуға шақырды. Льотичке экономикалық комиссар лауазымы ұсынылды, бірақ ол оны қабылдамады, себебі ол әкімшілікте екінші дәрежелі рөл атқаруды қаламайтын, сондай-ақ оның беделінің нашарлығы да себеп болды. Ол ең жақын серіктестері Стеван Иванич пен Милослав Васильевич арқылы серб қуыршақ үкіметіне жанама түрде ықпал етуге көшті, оларды немістер комиссарлар етіп таңдаған еді. Льотичтің Германия басып алған Сербиядағы жалғыз ресми лауазымы Смедерево әкімшісі болды. 1941 жылғы маусымда оқ-дәрі қоймасының жарылысынан қаланың көп бөлігі қирағаннан кейін, ол қаланы қайта құруға көмектесті. Шілде және тамыз айларында немістер Льотичке Белград радиосы арқылы үш сөйлемін таратуға рұқсат берді және Сербиядағы әскери басшылық аумағындағы Ұлттық құтқару үкіметінің басшысы болып Недичті тағайындамас бұрын онымен кеңесті. Шілдеде сөйлеген сөздерінің бірінде Льотич Кеңес Одағының басты мақсаты – "ұлттық және христиандық тәртіпті жою, одан кейін барлық ұлттардың үстінен яһудилердің билігін орнату" екенін мәлімдеді.

With the Axis invasion of Yugoslavia, several dozen Royal Yugoslav Army officers affiliated with Zbor were captured by the Wehrmacht but were quickly released. The Germans sent Ljotić a written notice assuring his freedom of movement in German occupied Serbia. Not long after German forces entered Belgrade, Ljotić's followers were given the task of selecting an estimated 1,200 Jews from the city's non Jewish population. When they first occupied the country, the Germans prohibited the activity of all Serbian political parties except Zbor. Although they originally intended to make Ljotić the head of a Serbian puppet government, both Ljotić and the Germans realized that his unpopularity would make any government led by him a failure. The Germans believed that Ljotić had a "dubious reputation among Serbs". Ljotić told Gestapo officer Karl Wilhelm Krause that "[an] uncompromised man with generally recognized authority and force of personality [is] needed to convince the people that the Germans are their friends, that they want the best for the people and that they are the saviours of humankind from Communism." The Germans soon invited Ljotić to join the initial Serbian puppet government, the Commissioner Administration of Milan Aćimović. Ljotić was offered the position of economic commissioner but never took office, partly because he disliked the idea of playing a secondary role in the administration and partly because of his unpopularity. He resorted to indirectly exerting his influence over the Serbian puppet government through two of his closest associates, Stevan Ivanić and Miloslav Vasiljević, whom the Germans had selected as commissioners. The only official function Ljotić held in German occupied Serbia was administrator of Smederevo. He helped in the town's reconstruction after large parts of it were destroyed in an ammunition depot explosion in June 1941. In July and August, the Germans gave Ljotić permission to broadcast three of his speeches over Radio Belgrade and consulted him prior to appointing Nedić as leader of the Government of National Salvation in the Territory of the Military Commander in Serbia. In one of his July speeches, Ljotić proclaimed that the ultimate aim of the Soviet Union was "the destruction of the national and Christian order, which would be followed by the rule of Jews over all nations."

Сербиялық ерікті жасақтардың құрылуы

Сербияны неміс оккупациясынан кейін басталған коммунистік көтеріліске жауап ретінде жүздеген көрнекті және ықпалды сербтер 11 тамызда Белградтың ірі газеттерінде жарияланған «Серб ұлтына үндеу» деп аталатын үндеуге қол қойды. Үндеуде серб халқы коммунистік бүлікшілерге қарсы күресте билікке барлық жағынан көмектесуге шақырылды, нацистерге адал болуға шақырылды және партизандық қарсылықты патриоттық емес деп айыптады. Льотич 546 қол қоюшының бірі болды. Немістер Льотичке оккупацияланған Югославиядағы басқа сербтерге қарағанда көбірек сенді. Коммунистермен күресу үшін сенімді серіктес күштер қажет болғандықтан, олар оған 1941 жылдың қыркүйегінде Сербия ерікті жасағын (СДО) құруға рұқсат берді. SDO бастапқыда «коммунистік қауіпке қарсы күреске» еріктілерді шақырып, ақырында 3500 қарулы адамнан тұратын күшке жетті. Бұл үндеулерде партизан көшбасшысы Дража Михайлович және оның четниктері туралы ештеңе айтылмады. Қараша айына қарай Льотич Михаиловичті ашық түрде айыптады. Бір газет мақаласында ол оны көптеген сербтердің өліміне және коммунистермен «наивтігімен» ынтымақтастығының салдарынан болған кең ауқымды қиратуларға жауапты деп айыптады. Коммунистердің көтерілісіне тікелей жауап ретінде немістер әр өлтірілген неміс сарбазы үшін 100 серб азаматын, әр жараланған неміс сарбазы үшін 50 серб азаматын атқылауға жарлық шығарды. Бұл саясат 1941 жылдың қазан айында Льотич еріктілерінің бөлімшесі қатысқан Крагуевац қырғынымен аяқталды. Сол айдың басында четниктер мен партизандар Горни Милановац маңында неміс сарбаздарының колоннасына шабуыл жасап, 10 сарбазды өлтіріп, 26 сарбазды жаралады. Немістер Крагуевацқа жауап ретінде бұрылды, себебі қалада неміске қарсы белсенділік болған жоқ, керісінше, атқылау үшін қажетті квотаны орындау үшін жеткілікті ересек ер адамдарды таба алмады. Куәгерлердің айтуынша, SDO командирі Марисав Петрович және оның адамдары барымтадағыларды ұстаған казармаларға кірді және немістердің келісімімен Льотич пен Недичтің жақтастары деп танылғандарды, сондай-ақ саяси көзқарастары «ұлттық тұрғыдан дұрыс» деп саналғандарды босатты. Петрович босата алмағандарын коммунистерді қолдап, коммунистік пропаганданы таратып, серб қоғамын «жұқтырып» жатыр деп айыптады. Немістердің қолында қалған және кейіннен атқыланғандардың көп бөлігі жоғары сынып оқушылары болды. Соғыстан кейінгі куәліктерінде тағы бір жоғары дәрежелі SDO командирі Коста Мушицкидің айтуынша, Петрович айналасындағы ауылдардан көптеген рома халқының тұтқындалуына бұйрық берді және оларды немістерге атқылау үшін тапсырды. Қырғын кезінде Крагуевацтың 3000-нан астам азаматы қаза тапты.

In response to the Communist uprising that had erupted in the aftermath of the German occupation of Serbia, hundreds of prominent and influential Serbs signed an "Appeal to the Serbian Nation" which was published in major Belgrade newspapers on 11 August. The appeal called upon the Serbian population to help the authorities in every way in their struggle against the Communist rebels, and called for loyalty to the Nazis and condemned the Partisan resistance as unpatriotic. Ljotić was one of 546 signatories. The Germans trusted Ljotić more than any other ethnic Serb in occupied Yugoslavia. In need of a reliable collaborationist force to combat the Communists, they gave him permission to form the Serbian Volunteer Detachments (, SDO) in September 1941. The SDO initially launched public appeals calling for volunteers "in the struggle against the Communist danger" and eventually grew to consist of 3,500 armed men. These appeals failed to mention guerrilla leader Draža Mihailović or his Chetniks. By November, Ljotić was openly denouncing Mihailović. In one newspaper article, he accused him of being responsible for the deaths of many Serbs and for causing widespread destruction as a result of his "naïve" cooperation with the Communists. In direct response to the Communist uprising, the Germans decreed that 100 Serbian civilians would be executed for every German soldier killed and 50 would be executed for every German soldier wounded. This policy culminated in the Kragujevac massacre of October 1941, in which a division of Ljotić's volunteers was involved. Earlier that month, the Chetniks and Partisans had ambushed a column of German soldiers near Gornji Milanovac, killing 10 and wounding 26. The Germans turned to Kragujevac for retaliation, not because of anti German activity in the town but because not enough adult males could be found otherwise to meet the required quota for executions. According to eyewitnesses, SDO commander Marisav Petrović and his men entered barracks in which hostages were being held and, with German approval, freed those whom they recognized as supporters of Ljotić and Nedić, as well as those whose political attitudes they considered to be "nationally correct". Petrović accused those whom he had failed to free of supporting the Communists and spreading Communist propaganda, thus "infecting" Serbian society with their leftist ideas. Most of those who remained in German hands and were subsequently executed were high school students. According to the post war testimony of Kosta Mušicki, another high ranking SDO commander, Petrović also ordered the arrests of countless Romani civilians from surrounding villages and handed them over to the Germans for execution. More than 3,000 citizens of Kragujevac were killed during the massacre.

Сербиялық еріктілер корпусы және үгіт-насихат жұмыстары

22 қазанда Белградта "Збор" Германияның қаржылық қолдауымен ұйымдастырған Ұлы антимасондық көрме ашылды. Көрмеде антисемиттік үгіт-насихат арқылы әлемді билеуді көздеген яһуди-масондық/коммунистік құдаятшылдыққа қарсы бірнеше экспонаттар ұсынылды. Сербияның "Обнова" (Жаңару) және "Наша Борба" (Біздің күресіміз) газеттері көрмені жақсы бағалап, еврейлерді "серб халқының ежелгі жауы" деп жариялады және "сербтер немістер еврейлерді жоюды бастағанша күтпеуі керек" деді. "Наша Борба" газетін Льотич сол жылдың басында құрған, ал атауы Гитлердің "Менің күресім" (Mein Kampf) кітабын еске түсірді. Оның үлескерлерінің көпшілігі жоғары білімді, олардың ішінде университет студенттері, мұғалімдер, заңгерлер мен инженерлер болды. Льотич және оның серіктестері 1941 мен 1944 жылдар аралығында елу антисемиттік кітап басып шығарды. Ол сондай-ақ Гитлер жастары сияқты жастар ұйымы – "Радна Служба" (Еңбек қызметі) құрды. Қараша айында Льотич 300-500 ер адамның тағдыры үшін араласты, олар немістер масондықпен күдіктенді. Ол неміс әскери әкімшілігінің басшысы Харальд Тернерді тұтқынға алынғандардың масон емес екеніне көндірді және оларды барымта ретінде атуға тыйым салды. Оның жеке хатшысы айтуынша, Льотич Тернерден еврейлерді өлтіруге бұйрық бермеуін сұрады. Ол: "Мен еврейлердің елімнің экономикасын басқаруына қарсымын, бірақ оларды өлтіруге қарсымын" деді. Ол "олардың күнәсіз қандары осы істі істегендерге ешқандай жақсылық әкелмейді" деп қосты. Тернер Льотичтің антисемиттік тарихына қарамастан, оның бұл мәлімдемелеріне таңқалды. 1942 жылдың 28 наурызында Недич Тернерге өзі кеткен жағдайда Льотичті Ұлттық құтқару үкіметінің басшысы ретінде оның орнын басатын жалғыз адам деп көрсетті. Тернер: "[Недич] мұны шын мәнінде айта алмады, өйткені Льотич көшбасшы емес, пайғамбар және көреген адам еді", - деді. 1942 жылдың желтоқсанында СДО "Сербия ерікті корпусы" (СДК) деп қайта аталды және генерал-лейтенант Пол Бадердің басқаруына берілді. Формальды түрде Вермахт құрамына кірмегенімен, СДК немістерден қару-жарақ, оқ-дәрі, азық-түлік және киім-кешек алды. Сербия мемлекеттік гвардиясы (СГГ) сияқты, СДК тікелей Жоғары СС және полиция басшысы Август Мейснердің және Сербиядағы қолбасшы генералдың бағынысында болды. Операциялар кезінде оның бөлімшелері неміс дивизияларының тактикалық басқаруына берілді. Бұл соғыс кезінде немістердің сенім артқан жалғыз қарулы серб тобы болды, оның бөлімшелері неміс командирлері тарапынан ерлігі үшін жиі мақталды. СДК гестапоға немістердің тұтқындауынан қашып құтылған еврей азаматтарды іздестіріп, тұтқындауға көмектесті және еврей тұтқындарын Банжика концлагеріне жіберуге қатысты. СДК бөлімшелеріне немістердің рұқсатысыз өз аумақтарынан шығуға рұқсат берілмеді. Мүшелер ант беріп, коммунистік күштерге және четниктерге қарсы өлімге дейін күресуге, кем дегенде алты ай СДК-да болуға және "серб халқының мүддесіне қызмет етуге" уәде берді. Льотичтің өзі СДК-ға бақылау жасамады, оған тікелей Мушицки басшылық етті. СДК-дағы офицерлердің көпшілігі таратылған Корольдік Югославия армиясының немесе Югославия жандармериясының қатарынан шыққан. Еріктілердің арасында мораль жоғары болды, әр ротаға, батальонға және полкке әскери қызметшілерді оқыту және машықтандыру үшін кеңесшілер мен югослав партизандарымен жұмыс істейтіндерге ұқсас білім беру офицерлері тағайындалды. СДК идеологиясына сәйкес, Льотич өзінің "саяси және философиялық мәлімдемелерінде" "бағытшы рух" болды. Льотич бөлім басшыларына берген тапсырмасында еріктілердің Құдайға сенуінің және құрметтеуінің маңыздылығын атап өтті. Ол оларды үнемі дұға етуге шақырды және жауынгерлердің нашар нәтижелерін және серб жұртшылығының қолдауына ие болмауларын командирлердің "сенім мен дінге деген құлшынысының әлсіреуі" және олардың Құдайдың есімін жиі қарғауының салдарынан болды деп ескертті. Льотич еріктілер арасында кең таралған алкоголизм, құмар ойындар және жыныстық азғындықты сынға алды. Ол өзіне айтылған орынсыз зорлық-зомбылық әрекеттерін айыптап отырды. 1942 жылдың 15 шілдесінде Михайлович Югославия үкіметіне жер аударылушы үкіметтеріне телеграмма жіберіп, Льотич, Недич және ашық серіктес четник көшбасшысы Коста Печанакты сатқын деп жариялауды өтінді. Югославия үкіметі BBC радиосы арқылы бұл туралы жария түрде мәлімдеді. Қараша айында Льотич сербиялық марионеттік үкіметтегі өкілдерін Недичтің сол айда қабылдаған танымыстық емес және қиын экономикалық шаралар мен азық-түлік саясаты үшін жауапкершіліктен қашу үшін кері тартып алуға мәжбүр болды. 1943 жылдың қыркүйегінде Италия капитуляциясымен, Черногория четник командирі Павле Джуришич Льотичпен байланыс орнатты. Кейін Льотич Джуришичке қару-жарақ, азық-түлік, теріс машиналар және басқа да жабдықтармен қамтамасыз етті.

On 22 October, the Grand Anti Masonic Exhibition opened in Belgrade, organized by Zbor with German financial support. The exhibition sought to expose an alleged Judeo Masonic/Communist conspiracy for world domination through several displays featuring anti Semitic propaganda. Serbian collaborationist newspapers such as Obnova (Renewal) and Naša Borba (Our Struggle) wrote positively of the exhibit, declaring Jews to be "the ancient enemies of the Serbian people" and that "Serbs should not wait for the Germans to begin the extermination of the Jews." The latter newspaper, Naša Borba, had been established by Ljotić earlier in the year and its title echoed that of Hitler's Mein Kampf (My Struggle). Most of its contributors were well educated and included university students, teachers, lawyers and engineers. Ljotić and his associates were responsible for the printing of fifty antisemitic titles between 1941 and 1944. He also founded the Radna Služba (Labour Service), a youth movement similar to the Hitler Youth. In November, Ljotić intervened on behalf of 300–500 men detained by the Germans as suspected Freemasons. He persuaded German military administration chief Harald Turner that the captured men were not Freemasons and told him that they were not to be shot as hostages. According to his personal secretary, Ljotić also asked Turner to not order the killing of Jews, stating "[I am] against Jews ruling my country's economy, but I am against their murder." He added that "their innocently spilled blood cannot bring any good to the people who do this." Turner was reportedly surprised by Ljotić's statements, given his history of antisemitism. On 28 March 1942, Nedić indicated to Turner that, in the event of his departure, Ljotić was the only person who could be considered his successor as leader of the Government of National Salvation. Turner remarked that "[Nedić] could not [have been] serious about this because Ljotić was a prophet and visionary, not a leader and statesman." In December 1942, the SDO was renamed the Serbian Volunteer Corps (, SDK) and placed under the command of General der Artillerie (lieutenant general) Paul Bader. Although not formally part of the Wehrmacht, the SDK received arms, ammunition, food and clothing from the Germans. Like the Serbian State Guard (, SDS), the SDK was under the direct command of the Higher SS and Police Leader August Meyszner and the Commanding General in Serbia. During operations its units were put under the tactical command of German divisions. It was the only group of armed Serbs that the Germans ever trusted during the war, its units often being praised for valour in action by German commanders. The SDK helped the Gestapo track down and round up Jewish civilians who had managed to evade capture by the Germans and was involved in sending Jewish prisoners to the Banjica concentration camp. SDK units were not allowed to move from their assigned territory without German authorization. Members took an oath in which they pledged to fight to the death against both Communist forces and the Chetniks, to stay in the SDK for at least six months and to "serve the cause of the Serbian people." Ljotić himself had no control over the SDK, which was directly commanded by Mušicki. Most officers in the SDK came either from the ranks of the disbanded Royal Yugoslav Army or the Yugoslav gendarmerie. Morale was high amongst the volunteers, with education officers similar to those employed by the Soviets and the Yugoslav Partisans being assigned to each company, battalion and regiment to teach and indoctrinate soldiers and help maintain high levels of morale. According to SDK ideology, Ljotić was a "guiding spirit" in his "political and philosophical pronouncements". In his instructions to unit commanders, Ljotić stressed the importance of volunteers believing in and having respect for God. He urged them to pray regularly and warned that poor battlefield results and failure to gain the support of the Serbian public came as a result of the "wavering religiosity and faith" of commanders and their frequent cursing of God's name. Ljotić criticized the widespread practice of alcoholism, gambling and sexual decadence found among volunteers. He condemned acts of unnecessary violence when they were reported to him. On 15 July 1942, Mihailović sent a telegram to the Yugoslav government in exile asking them to publicly denounce Ljotić, Nedić and the openly collaborationist Chetnik leader Kosta Pećanac as traitors. The Yugoslav government in exile responded by doing so publicly over BBC Radio. In October, Ljotić was forced to withdraw his two representatives in the Serbian puppet government in order to avoid being held responsible for the unpopular and difficult economic measures and food policies enacted by Nedić that month. With the surrender of Italy in September 1943, Montenegrin Chetnik commander Pavle Đurišić established ties with Ljotić. Ljotić later provided Đurišić with weapons, food, typewriters, and other supplies.

Қайту және өлім

1944 жылдың ақпан айында 5-ші СДК полкінің 2-ші батальоны Льотичтің жоспарларына сәйкес Джуришичтің четниктеріне көмек көрсету үшін Черногорияға жіберілді. 893 сарбаздың ішінде 543-і партизандармен шайқаста қаза тапты. 6 қыркүйекте Михайлович СДК-ны қоса алғанда, серб ынжықтарының бірнеше ұйымдарын бақылауға алды. Льотич "Збор" мүшесі және "Наша Борба" газетінің редакторы Ратко Парежанин мен 30 сарбаздан тұратын отрядты Джуришичтің четниктерін Германия бақылауындағы Словенияға қайтаруға көндіру үшін Черногорияға жіберді. Льотич Словенияда серб күштерін шоғырландырып, НДХ-қа қарсы шабуыл жасауды жоспарлаған. 4 қазанда Льотич Недич пен 300-ге жуық серб үкімет шенеуніктерімен бірге неміс шенеуніктерінің көмегімен Белградтан қашып кетті. Қазан айының басында СДК-ға полковник Юнгенфельд басқаруындағы неміс бөлімдерімен бірге Сава өзеніндегі Шабац көпір басын партизандардан қорғау міндеті жүктелді. Белград үшін шайқас 14 қазанда басталды. Немістер СДК-ны күзет және партизанға қарсы іс-қимылдар үшін қолдануға болатын жерге көшіруді шешті, себебі олардың әдеттегі операцияларға жарамсыз екені анықталды. Гитлер СДК-ны Адриатика жағалауының операциялық аймағына көшіруге бұйрық берді және оны Жоғары СС және полиция басшысы Одило Глобочникке бағындырды. F армия тобының қолбасшысы 17 қазанда Рума теміржол станциясынан СДК-ны эвакуациялауға бұйрық берді. 19-21 қазан аралығында Оңтүстік-Шығыс жоғарғы қолбасшылығы СДК-ны батысқа тасымалдауға рұқсат берді. Қазан айының соңында Льотич пен СДК Осиек қаласына келді. Бұл жерде неміс шенеунігі Герман Нойбахер олардың Словения жағалауына қауіпсіз өтуін ұйымдастыруға келісті. Ынжық әскерлердің НДХ арқылы кері шегінуі оңай болғанымен, кейбір ерекше жағдайлар болды. Қараша айында усташ Загреб арқылы өтетін көліктерден СДК-ның 30-40 офицерін алып, оларды дереу өлім жазасына кесті. Желтоқсан айында Льотич Николай Велимирович пен Сербия православие патриархы Гаврило Дожичті Дахау концлагерінен босатуды ұйымдастырды. Велимирович 1941 жылдың шілдесінде немістердің күдігіне ілігіп, четниктерге жақтас деп саналғандықтан түрмеге қамалған. Льотич сол жазда неміс шенеуніктеріне бірнеше хат жазып, епископты соғыстан бұрын Гитлерді мақтағанын айтып, босатуға шақырған. 1944 жылдың қыркүйегінде Велимирович Дожичпен бірге Будапешт және Вена арқылы Дахауға көшірілді және "құрметті тұтқын" ретінде ұсталды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Дожичпен бірге туристік курортқа, содан кейін Венадағы қонақ үйге Германия үкіметінің қонағы ретінде көшірілді, онда олар Льотич пен басқа серб ынжықтарымен кездесті. Бұл жерде серб және неміс тараптары арасында келіссөздер өтті. Льотич пен Недич Неубахерге четник командирі Момчило Джуичтің күштеріне Словенияға өтуге рұқсат беруді өтінді, сондай-ақ словениялық ынжық генерал Леон Рупник та осылай өтінді. Немістер Недичті алға жылжып келе жатқан кеңес әскерлерімен күресу үшін 50 000 сарбаздан тұратын күш жинауға шақырды. Недич мұндай әскер құруға қағидаттық түрде келісті, бірақ оны кеңес әскерлерімен күресу үшін қолдануға болмайтынын айтты. Ол сондай-ақ кез келген жаңа ынжық үкіметке Михайловичті қосуды талап етті. Льотич кез келген формада жаңа серб үкіметін құруға қарсы болды, ол Югославия Корольдігін Петр II басқаруымен қайта құруды ұсынды. Бұл жоспар Дожич пен Велимировичтің қолдауына ие болды. 1945 жылдың басында Джуришич Михайловичтен тәуелсіз Любляна сағасына көшуді шешті және Льотичтің Словениядағы күштері оның қозғалысына көмектесу үшін Батыс Босниядағы Бихач маңында онымен кездесуді ұйымдастырды. Бихачқа жету үшін Джуришич Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің қарулы күштерінің элементтерімен және черногориялық сепаратист Секула Дрьевичпен қауіпсіз жол туралы келісім жасасуы керек болды. 1945 жылдың сәуір айында оны усташ және Дрьевичтің ізбасарлары тұтқындап, басқа четник басшыларымен, кейбір серб православ діни қызметкерлерімен және басқалармен бірге өлтірді. 1945 жылдың наурыз-сәуір айларында Льотич пен Михайлович партизандарға қарсы соңғы одақ туралы хабар алмасты. Келісімге қол жеткізу тым кеш болғанымен, Льотич пен Михайловичтің күштері 27 наурызда четник генерал Миодраг Дамьяновичтің басшылығымен бірікті. Олар Италиядағы батыс одақтастармен байланысуға тырысты, бұл арқылы корольдік Югославияны қалпына келтіру үшін коммунизмге қарсы шабуылға қаржы алуға тырысты. Сәуірдің ортасында Льотичтің өтініші бойынша Дожич пен Велимирович СДС, СУК, Серб шекара күзшілері және арнайы полицияның 25 000-ға жуық мүшелерін, сондай-ақ Джуич пен Доброслав Йевджевичтің четниктерін және словениялық ынжықтарды Словения жағалауында жиналғанда бата алды. 22 сәуірде Джуич Льотичпен байланысып, Италияға жалпы четник-СДК шегінуін үйлестіру үшін Постойная қаласында кездесуге шақырды. Льотич келесі күні Добравлье ауылынан Джуичпен кездесуге кетті. Оның жүргізушісі Ратко Живадиновичтің көру қабілеті нашар болды және Хубель өзеніндегі көпірге жақындағанда, партизан диверсанттары бұзғандығын байқамады. Льотич 23 сәуірде 1945 жылы Истриядағы Бистрица маңындағы көлік апатында қаза тапты. Ол Шемпетер-при-Горици қаласындағы тасталып қалған венгр графының мазарында жерленді. Оның қосылуы Четник Динара бөлімінің шіркеуінде өтті.

In February 1944, the 2nd Battalion of the 5th SDK Regiment was sent to Montenegro to assist Đurišić's Chetniks, in accordance with Ljotić's plans. Of the 893 men who were sent, 543 were killed in action fighting the Partisans. On 6 September, Mihailović took control of several Serbian collaborationist formations, including the SDK. Ljotić sent Ratko Parežanin, a Zbor member and editor of Naša Borba, and a detachment of 30 men to Montenegro to persuade Đurišić to withdraw his Chetniks towards German held Slovenia, where Ljotić had a plan to mass Serbian forces and launch an attack against the NDH. On 4 October, Ljotić, along with Nedić and about 300 Serbian government officials, escaped from Belgrade with German officials. In early October, the SDK was tasked to defend the Šabac bridgehead on the Sava River against the Partisans, together with some German units under the command of Colonel Jungenfeld, head of the 5th Police Regiment. The battle for Belgrade commenced on 14 October, and the Germans decided to evacuate the SDK to a location where it could be used in guarding duties and anti Partisan actions, since it was considered unsuitable for conventional operations. Hitler ordered that the SDK be moved to the Operational Zone of the Adriatic Littoral, and placed it under the command of the Higher SS and Police Leader Odilo Globocnik. The commander of Army Group F ordered the evacuation of the SDK from the railway station in Ruma on 17 October. Between 19–21 October, the High Command of the Southeast cleared the SDK for transport west. At the end of October, Ljotić and the SDK arrived in the city of Osijek. It was here that German official Hermann Neubacher agreed to arrange their safe passage towards the Slovenian coast. While the retreat of collaborationist troops through the NDH was easy, there were exceptions. In November, the Ustaše removed between thirty and forty SDK officers from transports moving through Zagreb, after which they were summarily executed. In December, Ljotić arranged for the release of Nikolaj Velimirović and Serbian Orthodox Patriarch Gavrilo Dožić from the Dachau concentration camp. Velimirović had been imprisoned by the Germans in July 1941 on the suspicion that he was a Chetnik sympathizer and Ljotić had written several letters to German officials that summer, urging them to release the Bishop on account that he had allegedly praised Hitler before the war. Velimirović was transferred to Dachau alongside Dožić via Budapest and Vienna in September 1944 and was held there as an "honorary prisoner". Upon being released, he and Dožić were relocated to a tourist resort and then to a hotel in Vienna as guests of the German government, where they met with Ljotić and other Serbian collaborationist officials. Discussions between the Serbian side and the Germans took place here. Ljotić and Nedić petitioned Neubacher so that the forces of Chetnik commander Momčilo Đujić could be allowed passage to Slovenia, as did Slovene collaborationist General Leon Rupnik. The Germans urged Nedić to raise a force of 50,000 men to fight advancing Soviet forces. Nedić agreed in principle to the creation of such an army, but insisted that it could not be used to fight the Soviets. He also demanded that any new collaborationist government include Mihailović. Ljotić stood vehemently opposed to the creation of a new Serbian government in any form, insisting that the Kingdom of Yugoslavia be re established under Peter II. This plan received the support of both Dožić and Velimirović. In early 1945, Đurišić decided to move to the Ljubljana Gap independent of Mihailović, and arranged for Ljotić's forces already in Slovenia to meet him near Bihać in western Bosnia to assist his movement. In order to get to Bihać, Đurišić had to make a safe conduct agreement with elements of the Armed Forces of the Independent State of Croatia and with Montenegrin separatist Sekula Drljević. He was captured by the Ustaše and Drljević's followers in April 1945 and killed along with other Chetnik leaders, some Serbian Orthodox priests and others. Between March and April 1945, Ljotić and Mihailović exchanged messages concerning a last ditch alliance against the Partisans. Although the agreement was reached too late to be of any practical use, the forces of Ljotić and Mihailović came together under the command of Chetnik General Miodrag Damjanović on 27 March. Together, they tried to contact the western Allies in Italy in an attempt to secure foreign aid for a proposed anti Communist offensive to restore royalist Yugoslavia. In mid April, at Ljotić's request, Dožić and Velimirović blessed approximately 25,000 members of the SDS, SUK, Serbian Border Guard, and the Special Police, as well as Đujić's and Dobroslav Jevđević's Chetniks and Slovene collaborators, who had gathered on the Slovenian coast. On 22 April, Đujić contacted Ljotić and requested to meet with him in the town of Postojna to coordinate a general Chetnik–SDK withdrawal towards Italy. Ljotić left from the village of Dobravlje the following day to meet with Đujić. His chauffeur, Ratko Živadinović, had very poor eyesight and, on approaching a bridge on the Hubelj River, failed to notice that it had been partially destroyed by Partisan saboteurs. Ljotić was killed on 23 April 1945 in the ensuing car accident in Istria near Bistrica. He was buried in a Hungarian count's abandoned crypt in the town of Šempeter pri Gorici. His funeral was held in the chapel of the Chetnik Dinara Division,

Серб драматургі Небойша Пайкич Льотичтің өмірі туралы "Льотич" атты пьеса жазды, ол заманауи эксперименталды театр құралдарын пайдаланды. Душан Макавеевтің 1968 жылғы "Қорғалмаған тазалық" фильмінде полковник Милош Масаловичтің қосылуына қатысқан Льотичтің хроникалық кадрлары көрсетілген.