Жак Ле Муан де Морг: Жаңа әлем суретшісі және картографы
Jacques Le Moyne
Жак Ле Муан де Морг: француз суретшісі, Жаңа Әлем саяхатындағы тұңғыш американдықтар мен өсімдіктердің суреттерін сақтаған өнер шебері. Тарихқа маңызды үлес.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз суретшісі (шамамен 1533–1588)
француз-канадтық әскер
French artist (c. 1533–1588)
the French Canadian soldier
Жак Ле Мойн де Морг (шамамен 1533–1588) – француз суретшісі және Жан Рибоның Жаңа дүниеге жасаған экспедициясының мүшесі. Оның американдық жергілікті халықтардың өмірі мен мәдениеті, отаршылдық өмір және өсімдіктерді бейнелеген суреттері зор тарихи маңызға ие.
Jacques Le Moyne de Morgues ( 1533–1588) was a French artist and member of Jean Ribault's expedition to the New World. His depictions of Native American life and culture, colonial life, and plants are of extraordinary historical importance.
Өмірбаян
20 ғасырдың басына дейін Жак Ле Мойн де Морг туралы білім өте шектеулі болды және көбінесе қолжетімсіз этнографиялық библиографиялардың түсіндірмелерімен ғана шектелді, онда ол 1564-1565 жылдары Флоридада гугеноттардың қонысын құруға жасаған Лаудоньердің талпынысы туралы қысқаша тарихты жазған және суреттеген автор ретінде көрсетілген. Алайда, 1922 жылы Линней қоғамының кітапханашысы Спенсер Савидж Ле Мойннің көркем тұлға ретінде танылуына мүмкіндік берген маңызды жаңалық жасады. Ол 1856 жылы Виктория және Альберт мұражайы әдемі 16 ғасырлық француз мұқабасы үшін сатып алған кішкентай кітапшадағы елу тоғыз өсімдік акварелінің тобының Ле Мойнның туындылары екенін анықтады. Савидждің осы жаңалыққа қатысты жарияланымдары оның белгілі туындыларының ядросын құрайтын басқа да маңызды суреттер мен акварельдерді суретшіге жатқызуға жол ашты.
Until well into the 20th century, knowledge of Jacques Le Moyne de Morgues was extremely limited, and largely confined to the footnotes of inaccessible ethnographic bibliographies, where he figures as the writer and illustrator of a short history of Laudonniere's attempt in 1564–5 to establish a Huguenot settlement in Florida. In 1922, however, Spencer Savage, librarian of the Linnean Society, made a discovery that opened the way to the subsequent definition of Le Moyne as an artistic personality; he recognized that a group of fifty nine watercolors of plants contained in a small volume, purchased by the Victoria and Albert Museum in 1856 solely for its fine sixteenth century French binding, were in fact by Le Moyne. Savage's publications relating to this discovery prepared the way for subsequent attribution to the artist of other important groups of drawings and watercolors, which form the core of his known oeuvre.
Ерте өмір
Ле Мойн 1533 жылы Францияның Дипп қаласында дүниеге келіп, 1588 жылы Лондонда қайтыс болды. Оның өмірінің алғашқы отыз жылы туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ ол туған қаласында суретші ретінде тәлім алған болуы мүмкін, өйткені сол кезде Дипп картография және безендіру өнерінің маңызды орталығы еді. Ле Мойн Франция королі Карл IX сарайында қызмет еткен болуы мүмкін, бірақ мұны растайтын ешқандай құжат жоқ, сондай-ақ суретшінің 1564 жылы Флоридаға аттанғанға дейінгі еңбектері де сақталмаған.
Le Moyne was born about 1533, in Dieppe, France, and died in London in 1588. The first thirty years of his life are undocumented, but it seems reasonable to suppose that he trained as an artist in his native town, which was at the time a notable center both for cartography and for illumination. Le Moyne probably worked at the court of King Charles IX of France, although there is no documentary record to that effect, nor are there any surviving works by the artist dating from before his departure for Florida in 1564.
Флоридаға экспедиция
Ле Мойн Рене Ладоньердің француз экспедициясына солтүстік Флориданы отарлаудың сәтсіз әрекеті кезінде еріп жүрді. Олар 1564 жылы Сент-Джонс өзеніне келді де, көп ұзамай қазіргі Джексонвиллдің жанында Каролина фортын құрды. Кальвинистік стильде сурет салған ол көбінесе ландшафты, флора, фауна және ең бастысы Жаңа әлем тұрғындарының суреттерімен танымал. Оның Тимукуа деп аталатын мәдениеттердің суреттері (бельгиялық баспагер Теодор де Брайдың репродукциясы арқылы белгілі) АҚШ-тың оңтүстік-шығыс жағалауындағы мәдениеттер туралы ең қолжетімді деректер деп саналады; алайда, осы суреттер мен карталардың шынайылығына қазіргі тарихшылар мен археологтар күдікпен қарайды. Бұл экспедиция кезінде ол картограф және иллюстратор ретінде танылды, себебі ол жердің пейзаждарын және рельефтерін суретке түсірді. Жан Рибо алғаш рет 1562 жылы Флоридадағы Сент-Джонс өзенінің сағасын зерттеді және солтүстікке қарай екі онға жуық сарбазды Паррис аралында, Оңтүстік Каролинада орналастырғанға дейін сол жерде тас ескерткіш орнатты. Содан кейін ол Францияға жабдықтар мен қоныс аударушылар үшін қайтып оралды. Бірақ ол қамалдың күшін нығайта алмады, себебі ол кеткен кезде Францияда азаматтық соғыс басталды. 1564 жылғы бітімге сәйкес Лаудонниер жаңа экспедицияға жетекшілік етуге мүмкіндік алды, ол қазіргі Джексонвиллдің Сент-Джонс-Блафф қаласында Каролина фортын құрды. ДеБридің кескіндемелерінің көпшілігі француз фортын және жергілікті Сатуриуа тайпасын бейнелейді, олар Форт-Кэролайн ауданында Сент-Джонс сағасында тұратын Тимукуа тобы еді. Ле Мойн сонымен қатар Форт-Кэролайннан бірнеше ішкі экспедицияларды сүйемелдеді және ол өз көзімен көрген көптеген көріністердің суреттерін жасады. Лаудоньердің экспедициясы, Le Moyne / de Bry басылымын шығару және Флориданың жағалау аймақтарының маңызды картасын шығару нәтижесінде, ақырында апатқа ұшырады; Сент-Джонс елді мекенінің айналасындағы аумақтарды мекендейтін үнді тайпаларымен бастапқыда орнатылған жақсы қарым-қатынастар көп ұзамай нашарлады, сонымен қатар француз партиясының бірнеше мүшелері наразылық білдіріп, өз басшыларына қарсы көтерілді. Бір жылдан кейін соңғы соққы болды, оңтүстікке қарай отыз шақырым қашықтықтағы Сент-Августин испандық колониясынан испандық күштер Лаудоньердің Каролина бекінісіне шабуыл жасады. Педро Менендес де Авилес басқаруымен испандықтар колонияға шабуыл жасап, гугеноттардың көпшілігін өлтірді, бірақ Лаудоньер, Ле Мойн және тағы екі ондаған адам қашып, ақырында Англияға құтқарылды. Қайтып оралғанда жолды жоғалтып, олар 1565 жылдың қараша айының ортасында Уэльстегі Суонси шығанағына жартылай аштықпен жетті де, ақыры 1566 жылдың басында Парижге келді. Ле Мойннің осы трансатлантикалық сапар туралы аса маңызды есебі, бүгін Теодор де Брайдың 1591 жылы Франкфуртта "Brevis narratio eorum quae in Florida Americai provincia Gallis acciderunt" деген атпен жариялаған латын тіліндегі басылымынан белгілі, бұл суретшіге Жан Рибо және Рене Гулен де Лаудонниер басқарған экспедицияға ресми суретші және картограф ретінде еріп жүруге нұсқау берген патша екенін анық көрсетеді. Америкалық тақырыптағы Le Moyne-нің бір ғана түпнұсқа суреті бүгінде белгілі – Рибо орнатқан Лаудоньер маркерлік бағанасын бейнелейтін Атордың суреті, қазір Нью-Йорктің қоғамдық кітапханасында сақталады. Де Брайдың Жаңа әлемге саяхат туралы үлкен басылымдарының екінші томы ретінде жариялаған "Бревис нарацио" қырық екі гравюралы суреттер мен карталарды қамтиды, олардың барлығы Ле Мойннің оқиға орнында салғандары деп есептеледі. Де Брайдың мәтіні осы суреттерді сипаттайды және талдайды, ал оның кітабы Американы алғаш зерттеу әдебиетіндегі маңызды кезеңді құрайды.
Le Moyne accompanied the French expedition of René Laudonnière in an ill fated attempt to colonize northern Florida. They arrived at the St. Johns River in 1564, and soon founded Fort Caroline near present day Jacksonville. Painting in the Calvinist style, he is mostly known for his artistic depictions of the landscape, flora, fauna, and, most importantly, the inhabitants of the New World. His drawings of the cultures commonly referred to as the Timucua (known through their reproduction by the Belgian publisher Theodor de Bry) are largely regarded as some of the most accessible data about the cultures of the Southeastern Coastal United States; however, many of these depictions and maps are currently being questioned by historians and archaeologists as to their authenticity. During this expedition he became known as a cartographer and an illustrator as he painted landscapes and reliefs of the land they crossed. Jean Ribault first explored the mouth of the St. Johns River in Florida in 1562 and erected a stone monument there before leading the party north and establishing an outpost of two dozen or so soldiers on Parris Island, South Carolina. He then sailed back to France for supplies and settlers. However, he was not able to reinforce the fort because while he had been gone, civil war had broken out in France. A truce in 1564 allowed Laudonniere to lead a new expedition, which founded Fort Caroline on the St. Johns Bluff in what is now Jacksonville. Many of the DeBry engravings depict the French fort and the local Saturiwa tribe, the Timucua group who lived at the mouth of the St. Johns in the area of Fort Caroline. Le Moyne also accompanied several inland expeditions from Ft. Caroline, and he made illustrations of many of the scenes he witnessed. Laudonniere's expedition, though resulting in the production of the Le Moyne/de Bry publication and an important map of the coastal regions of Florida, was ultimately a disaster; the good relations initially established with the Indian tribes inhabiting the territories around the settlement site at St. Johns soon soured, in addition to which various members of the French party became disaffected, and revolted against their leaders. The final coup de grâce came a year later, when a Spanish force from the Spanish colony of St. Augustine thirty miles to the south, attacked Laudonniere's stronghold at Fort Caroline. The Spanish, under the leadership of Pedro Menéndez de Avilés, stormed the colony and killed most of the Huguenots, though Laudonnière, Le Moyne and about two dozen others escaped and were eventually rescued to England. Having lost their way on the return, they sailed half starved into Swansea Bay, Wales in mid November 1565, and finally reached Paris early in 1566. Le Moyne's highly important account of this transatlantic voyage, known today from a Latin edition published in Frankfurt in 1591 by Theodore de Bry under the title 'Brevis narratio eorum quae in Florida Americai provincia Gallis acciderunt,' clearly indicates that it was the King who instructed the artist to accompany the expedition, headed by Jean Ribault and Rene Goulaine de Laudonniere, as official recording artist and cartographer. Although only one original drawing by Le Moyne of an American subject is known today—the depiction of 'Athore showing Laudonniere the Marker Column set up by Ribault,' executed in watercolor and gouache on vellum, now in the New York Public Library—the 'Brevis narratio,' published by de Bry as the second volume of his great series of publications on voyages to the New World, contains forty two engraved illustrations and maps alleged to have been made on the spot by Le Moyne. The text by de Bry describes and analyses these images, and his book constitutes a major landmark in the literature of the early exploration of the Americas.
Кейінгі өмірі
Ле Мойн 1572 жылы гугеноттарға қарсы Сент-Бартоломей күніндегі қырғыннан кейін Франциядан қашып, ақырында Англияға қоныстанды. Ле Мойн Елизавета заманындағы Лондонда өте беделді ботаникалық суретші ретінде мансабын аяқтады, оның қамқорларынан сэр Уолтер Роли және леди Мэри Сидни кірді.
Le Moyne fled France after the St. Bartholomew's Day massacre of Huguenots in 1572, ultimately settling in England. Le Moyne ended his career as a highly regarded botanical artist in Elizabethan London, where his patrons included Sir Walter Raleigh and Lady Mary Sidney.
Суреттер мен шынайылығы
Ле Мойннің түпнұсқа суреттерінің барлығы, біреуін қоспағанда, испандықтардың Каролина бекінісіне жасаған шабуылы кезінде жойылған деп хабарланады; оған жатқызылатын көптеген суреттер шын мәнінде бельгиялық баспагер және жариялаушы Теодор де Брай жасаған гравюралар, олар Ле Мойннің естелігінен қайта жасамалауларына негізделген. Ле Мойн басылым түрінде таратқан бұл көшірмелер Жаңа дүниедегі еуропалық отарлаудың ең алғашқы бейнеленген суреттерінің бірі болып табылады. Ле Мойн 1588 жылы Лондон қаласында қайтыс болды, ал оның саяхаты туралы толық есебі, Brevis narratio eorum quae in Florida Americai provincia Gallis acciderunt, 1591 жылы жарияланды. Оның суреттерінің қайта басылымы, соның ішінде сын-пікірлер, 1977 жылы Британ мұражайымен жарияланды. Тимукуа тайпасының суреттері мен оларға байланысты карталар, де Брай Ле Мойннің суреттеріне негізделген деп айтылған, қатаң тексеруден өтті және Ле Мойнмен байланысты туындылар ретінде олардың нақтылығы күмәнді деп есептеледі. Тимукуа туралы кітаптардың авторы және Флорида табиғи тарих мұражайының археологы Джеральд Миланич, Ле Мойннің Тимукуа тайпасының суреттерін жасаған-жасалмағанын күмәнданатын мақала жариялады, себебі анық құжаттаманың немесе дәлелдердің түсініксіз жоқтығы. Ле Мойннің өзі салған деп саналатын (Нью-Йорк қалалық кітапханасына тиесілі) жалғыз сурет, антрополог және этнотарихшы Кристиан Фесттің пікірінше, де Брайдың гравюрасының көшірмесі болуы мүмкін, оның бастапқы көзі емес.
All but one of Le Moyne's original drawings were reportedly destroyed in the Spanish attack on Fort Caroline; most of the images attributed to him are actually engravings created by the Belgian printer and publisher Theodor de Bry, which are based on recreations Le Moyne produced from memory. These reproductions, distributed by Le Moyne in printed volumes, are some of the earliest images of European colonization in the New World to be circulated. Le Moyne died in London in 1588, and his detailed account of the voyage, Brevis narratio eorum quae in Florida Americai provincia Gallis acciderunt, was published in 1591. A re edition of his paintings including critical response has been published in 1977 by the British Museum. The images of the Timucua and related maps, said to be based on Le Moyne's drawings by de Bry, have fallen under intense scrutiny and their legitimacy as works related to Le Moyne are considered very questionable. Jerald Milanich, author of books on the Timucua and an archaeologist at the Florida Museum of Natural History has published an article in which he questions whether Le Moyne produced drawings of the Timucua at all, based on the inexplicable lack of any definite documentation or evidence. The one existing painting believed to be by Le Moyne himself (owned by the New York Public Library) has been argued to be a replica of one of de Bry's etchings, rather than a source for it, by anthropologist and ethnohistorian Christian Feest.
Ботаникалық суреттер
Суретшінің жеке меншіктегі алты құжатталған туындысы – үш әртүрлі көркемдік дәстүрді ең түпнұсқа тәсілмен біріктіретін тамаша гуашьтар: біріншісі – Ле Мойннің туған Франциядағы қолжазбаларды безендіру дәстүрі; екіншісі – экзотикалық және жергілікті флора, фауна мен мәдениеттерді бейнелеу, бұл 16 ғасырдың аяғындағы зерттеулер мен ғылыми талдауға деген құштарлықтың көркемдік көрінісі болды; ал үшіншісі – Елизавета сарайының мәдениетінде айқын байқалған гүлдер мен бақтарға деген таза эстетикалық сүйіспеншілік. Ле Мойннің туындылары ботаникалық иллюстрация жасау кезінде өсімдіктердің діни символизміне ортағасырлық назардан Ренессанс дәуірінің ғылыми зерттеулер мен сұлулыққа баса назар аударуына өтуді көрсетеді. Ле Мойннің гүлдерге арналған ең әсем және ұқыпты жасалған туындылары – Корнер коллекциясындағы алты кішкентай гуашь. 1600 жыл шамасында белгісіз Нидерланд суретшісінің туындысы ретінде сатып алынған олардың авторлығын өнер тарихшылары доктор Рози Шиллинг пен Пол Хаттон мырза Британ мұражайындағы Ле Мойннің суреттерімен салыстыру арқылы анықтады. Бұл суреттер Британ мұражайындағы акварельдермен ұқсас келеді және шамамен 1585 жылы жасалған болуы керек. Оның көптеген туындылары Виктория және Альберт мұражайында сақтаулы.
The six documented works by the artist in private hands are exquisite gouaches which embody and combine in a most original manner three diverse artistic traditions: the first is that of manuscript illumination in Le Moyne's native France; the second is the recording of exotic and native flora, fauna and cultures, which was the artistic expression of the late sixteenth century fascination with exploration and scientific investigation; and the third is the purely aesthetic love of flowers and gardens which was so apparent in Elizabethan court culture. Le Moyne's work represents a transition from the medieval focus on the religious symbolism of plants in art to a Renaissance emphasis on scientific inquiry and beauty when creating botanical illustration. The most extravagant and exquisitely wrought of all Le Moyne's floral works are the six miniature like gouaches from the Korner collection. Purchased as the work of an anonymous Netherlandish artist of circa 1600, their authorship was recognized by art historians Dr. Rosy Schilling and Mr. Paul Hutton, by comparison with the drawings by Le Moyne in the British Museum. These are generally similar in conception to the watercolors in the British Museum, and must also date from around 1585. A number of his works are held in the Victoria and Albert Museum.