Кіріспе

Ағаштан жасалған ішекті аспаптар класы

Скрипкалар отбасы музыкалық аспаптар 16 ғасырда Италияда дамыды. Сол кезде осы отбасы аспаптарының атауы viole da braccio болды, ол оларды виола да гамба (viole da gamba) отбасынан ажырату үшін қолданылды. Қазіргі стандартты скрипка отбасы скрипка, альт, виолончель және (мүмкін) контрабастан тұрады. Скрипка отбасының аспап атауларының барлығы орта ғасырлық латын сөзі vitula-дан (мағынасы – "ішекті аспап") туындаған viola түбірінен алынған. Скрипка – "кішкентай виола", виолон – "үлкен виола" немесе бас скрипка, ал виолончель – "кішкентай виолон" (немесе сөзбе-сөз – "кішкентай үлкен виола"). (Виолон қазіргі скрипка отбасының құрамына кірмейді; оның орнын скрипка мен виола ерекшеліктерін біріктіретін қазіргі контрабас алады.) Скрипка Альт Виолончель Контрабас

Өмірбаян

Скрипкалар әулетіне жататын аспаптар лира да браччо мен ортағасырлық Византия лирасынан тараған болуы мүмкін. Виолончель (басс скрипкадан дамыған), альт және скрипка – ата-баба скрипкасы немесе виола да браччо отбасының даусыз мүшелері болса да, контрабастың шығу тегі кейде күмәнді. Контрабас кейде иілген иықтары, құлағы, кейбір аспаптардың төрттен астам ішекпен жасалуы және кейде жалпақ арқасы болғандықтан виол отбасының бір бөлігі деп есептеледі. Бірақ, кейбіреулер корреляция себептілікпен бірдей емес екенін, ал осы сыртқы ұқсастықтардың кездейсоқ немесе виол отбасымен байланыссыз пайда болғанын айтады. Олар контрабастың ішкі құрылысына назар салады, онда басқа скрипкалар сияқты дыбыс тірегі мен бас тақтасы бар, бұл сыртқы ерекшеліктерге қарағанда маңызды дәлел. Оның шығу тегіне қарамастан, ол тарихи түрде скрипкалар отбасының ең төменгі мүшесі ретінде қолданылып келген. Барлық ішекті аспаптардың пішіні, бөліктері, құрылысы және функциясы ұқсас, ал виолдар скрипкалар отбасына ерекше жақын. Дегенмен, скрипкалар отбасының аспаптары пішіні, құлағы және тарихы бойынша виолдардан ерекшеленеді. Скрипкалар отбасының әрбір аспабы төрт ішегі бар, бесінші интервалмен құлақталған (контрабас төртінші интервалмен құлақталса), пернесіз және төрт дөңгелек бөлігі бар, сонымен қатар ішінде әрқашан дыбыс тірегі мен бас тақтасы болады. Керісінше, виол отбасының аспаптары әдетте бес-алты ішегі бар, пернелі тақтасы бар, төртінші және үшінші интервалмен құлақталған, көбінесе иілген иықтары бар және міндетті түрде дыбыс тірегі мен бас тақтасы болмайды.

Сипаттамалары

Скрипкалар отбасындағы аспаптардың ойнау диапазондары бірін-бірімен тоғысады, бірақ әрқайсысының дыбыс сапасы мен физикалық өлшемі оларды бір-бірінен ажыратады. Диапазондар келесідей: скрипка: G3-ден E7-ге дейін (практикалық, A7-ге дейінгі ноталар да мүмкін); альт: C3-тен A6-ға дейін (сақты); виолончель: C2-ден A5-ке дейін (сақты); және контрабас: E1-ден C5-ке дейін (сақты бағалаудан сәл кеңейтілген). Контрабас көбінесе механикалық кеңейтіммен немесе оның төменгі диапазонын сәйкесінше C1 немесе B0-қа дейін кеңейтетін бесінші ішегімен жабдықталады. Скрипка да, альт та жақ астында ойналады. Екі аспаптың үлкені – альттың ойнау диапазоны скрипка диапазонынан бір квинта төмен. Виолончель отырып, аспапты тізелерінің арасында ұстап ойналады, ал оның диапазоны альт диапазонынан октава төмен. Контрабас тұрып немесе орындыққа отырып ойналады, оның диапазоны әдетте виолончельден кіші сексті, октава немесе нона төмен жетеді. Аспаптың үстіңгі бөлігі, қайыңнан жасалған, шеттері ортасынан жұқарақ. Сол сияқты, қалыңдығы өзгеріп отыратын артқы бөлігі көбінесе жарықтан жасалады (кейбір барокко аспаптары үшін шаған мен күрке жасалған). Мойын, доға және қабырғалар жарықтан, ал құлақша көбінесе қара ағаштан жасалады.

Қолданылуы

Скрипкалар тұқымдасына жататын аспаптар бүгінде әлемде ең көп қолданылатын ішекті, садақпен тартылатын аспаптар болып табылады. Олардың барлығы классикалық музыкада орын алғанымен, джаз, электрондық музыка, рок және басқа да халықтық музыка түрлерінде де аз дәрежеде қолданылады, онда олар көбінесе күшейтіледі немесе электрлі аспаптар ретінде жасалады. Скрипка скрипкалық, кантри және халық музыкасында да кеңінен қолданылады. Контрабас классикалық және джаз музыкасының екі түрінде де маңызды рөл атқарады. Классикалық камералық музыкадағы ең танымал және қалыптасқан топтардың бірі – аспаптар квартеті, скрипкалар тұқымдасына жататын аспаптардан құралады: екі скрипка, бір альт және бір виолончель. Дыбыс тудыру тәсіліндегі осы ұқсастық, скрипкалық квартеттерге басқа, біртекті емес топтарға қарағанда дыбыс өңі мен тембрін оңай үйлестіруге мүмкіндік береді. Бұл, әсіресе, стандартты желді квинтетпен салыстырғанда байқалады, ол толығымен желді аспаптардан тұрғанымен, музыкалық тонды шығарудың төрт түбегейлі түрлі тәсілін қамтиды.

Сегізбұрыш

Октабас – бас бас аспабының үлкен нұсқасы, 19 ғасырда жасалған осы топтаманың сирек қолданылатын мүшесі. Ойнауға өте қиын болғандықтан, кеңінен қолданылмады; алайда, оны кейбір романтизм дәуірінің ноталарында кездестіруге болады және кейде заманауи туындыларда да қолданылады. Октабас тік тұрып тартылады және оның диапазоны әдетте бас бас аспабынан бір октава төмен болады.