Кіріспе

Ж. Д. Сэлинджердің қысқа әңгімесі

"Мэдисон көшесіндегі шағын қарсылық" – Ж. Д. Сэлинджердің 1946 жылғы 21 желтоқсанда шыққан «The New Yorker» журналында жарияланған, жинақталмаған қысқа әдеби туындысы. Бұл әңгіме – Сэлинджердің әйгілі кейіпкері Холден Морриси Колфилд және Колфилд отбасын көрсететін тоғыз әңгімеден тұратын циклдің біріншісі.

Сюжет

Бұл оқиғаны үшінші тұлғадан баяндайтын, жан-жақты білімді әңгімеші айтады. Холден Колфилд – қаникул кезінде үйіне келген колледж студенті. Ол кампус өмірінен және жалпы қалыпты өмірден көңілі толып, жиреніп жүреді. Әкесінің алдында міндетін орындау және отбасы бизнесімен айналысу перспективасын жек көреді. Жас Холден алғашқыда Саллимен мұзға сырғанауға барады. Ол онымен сәл әңгімелескен соң, дайындық мектебінің мәнсіздігі туралы ойларын айтады, өзін "жағдайы нашар" деп сипаттайды. Холденнің наразылық әрекеті Саллимен бірге елден қашып, қарапайым өмір сүру жоспарын құрумен шектеледі. Салли мұны абсурдты қиял деп есептейді және Холденге алдымен колледжді бітіріп, содан кейін алыс елдерде "көптеген" оқиғаларға қатысуға кеңес береді. Холден оны "үлкен проблема" деп атайды, ал ол кетіп қалады. Кейін Холден мен Карл Люс Вадсворт барына келіп, скотч пен сода ішеді. Холден Карлға "ақылды жігіт" деп жүгініп, егер мектепті жек көріп, "Нью-Йорктан қашып кеткісі келсе" не істер еді деп сұрайды. Холден Салли сияқты жауап алады және одан бас тартады. Жалғыз қалған Холден мас күйінде Саллиге қоғамдық телефоннан екі рет қоңырау шалады. Содан кейін, бардағы пианиношымен ванна бөлмесінде сөйлескеннен кейін, Холден Мэдисон авенюінің бұрышында автобус күтіп, көздерінен жас шығарады.

Жариялану тарихы

"Мэдисон маңындағы шағын көтеріліс" 1941 жылдың тамызында Бикман Тауэр қонақ үйінде екі апталық сапар барысында аяқталды. Алғашқыда "Алтыншы үстелдегі сүйкімді қайтыс болған қыз" деп аталған бұл әңгімені Сэлинджер бір жыл бойы жазып келген. Оқиға Салинджердің 1951 жылғы "Рухты ұстаушы" романының болашақ басты кейіпкері Холден Морриси Колфилдті алғаш рет таныстырған туындысы болып табылады. Алайда, Холден есімі жұртшылыққа алғаш рет Винсент Кофилдтің жоғалып кеткен інісі ретінде "Бұл сэндвичте майонез жоқ" мақаласында айтылды, ол 1945 жылдың қазан айында Esquire журналында жарияланды; және екі айдан кейін оқырмандарға Холденнің мінезі туралы толыққанды ақпарат "Мен ақымақпын" деген мақалада берілді, ол 1945 жылдың желтоқсанында Collier журналында жарық көрді. Бұл "Нью-Йоркер" журналында жарияланған Салинджердің көптеген әңгімелерінің алғашқысы болды, бірақ ол журналдың 1941 жылғы желтоқсан санында жарияланбады. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылының және АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуының салдарынан, Салинджердің "қанағаттанбаған жоғары топ жастары" туралы әңгімесі елдің соғыс кезеңіндегі көңіл-күйіне қайшы келеді деп есептелді. 1943 жылдың жазында "Нью-Йоркер" журналы "Шағын көтеріліс" әңгімесі Рождестволық санында жарияланатынын хабарлады, бірақ кеңістік шектеулеріне байланысты оқиғаны қысқартуды талап етті, және Сэлинджер оған келісті. Алайда, түзетулерге қарамастан, әңгіме басылымнан алынып тасталды. Бұл оқиға Сэлинджердің сенімсіздік сезімін күшейтіп, оның редакциялық тәсілдер мен ниеттеріне деген күдігін одан әрі тереңдетті. "Мэдисон маңындағы шағын көтеріліс" соғыс аяқталғаннан кейін ғана, 1946 жылдың 21 желтоқсанында журналда жарияланды.

Тақырып

Холден Колфилдтің "Көңіл көтеру" романы "өз тәжірибесінің шектеулеріне қамалған адамның" қайғылы бағдарсыздығын ашады. Бұл әңгіме, автобиографиялық элементтерімен бірге, 1942 жылға дейін Салингердің көзқарасын сипаттаған қарама-қайшылықты көрсетеді. Шындығында, "Салингер Холден Колфилдке соншалықты жақын тұрады ki, өзінің рухын басты кейіпкерге сіңіреді". Кеннет Славенски былай деп жазады:

Салингер өзінің шығармаларын Манхэттеннің жоғарғы сынып қоғамының мәнсіздігін ашуға және пародизациялауға арнаған болса да, бұл оның білген жалғыз әлемі еді. Холден Колфилд сәнді қоғамның жалғандығын айыптағанда, оның жасаушысы Stork Club-та отырып, мақтанғаныш өмір сүрді және баспа бетінде жек көретін нәрселерін аңсады. Холденнің отчайы мен абсурдты жоспары – Салингерді 20 жасында мазалаған кәсіби және жеке қайшылықтардың "мойдалауы". Әдеби сыншы Джон Венке былай деп жазады:

Оның шешімі – табиғатқа қашу туралы фантазия құру, ол ирониялық түрде Саллиге үйленумен аяқталады. Ол Холденнің ақымақтық жоспарына қарсы тұрып, оны прагматикалық және салмақты кейінге қалдыруға тырысады, оның қашу тілегін басшылықпен алмастырады. Холденнің "бәрі бірдей болар еді" деген мойындауы – оның өмірдің әдеттегі іс-әрекеттеріне қатысатынын көзге елестете алмауының көрінісі.

Холденнің "құмарлық ойындары", соның ішінде электр орындығындағы жазалауды сахналау, "Шауа" (1951) романында кездесетін өлімнің ұқсас көріністерін болжайды.