Кіріспе

Рим мен Родос Селевкидтерді жеңген теңіз шайқасы Мионесс шайқасы б.з.д. 190 жылдың қыркүйегінде өтті. Бұл шайқас Рим-Селевкид соғысының бір бөлігі болды, онда Рим Республикасының адмирал Люций Эмилиус Регилл басқаратын флоты және оның Родос одақтасы Еудамус, Поликсенид басқаратын Селевкид флотына қарсы күш түсті. Поликсенид Мионесс пен Корикус аралы арасында теңізге шығып келе жатқан қарсыластарына шабуыл жасады. Рим-Родос флоты алғашқы шабуылға қарсы тұрып, шайқасқа дайындалды. Содан кейін Еудамус Родос эскадрильясын римдіктердің оң фланкіне жетектеп, Селевкидтердің қоршауға алу әрекетін тоқтатты және Селевкидтердің теңіз жақ қанатын жеңіп алды. Поликсенид флотының жартысын жоғалтып, шегінді. Бұл шайқас Римнің Эгей теңізіндегі басымдығын бекітіп, Селевкидтік Кіші Азияға шабуыл жасауға жағдай жасады.

Өмірбаян

Бактрия (б.з.д. 210–209 ж.) және Үндістан (б.з.д. 206–205 ж.) жорықтарынан оралғаннан кейін, Селевкид патшасы Ұлы Антиох III Птолемей патшалығының аумақтарын бірлесіп басып алу мақсатымен Македонияның Филипп V-імен одақ құрды. Б.з.д. 198 жылы Антиох V Сирия соғысында жеңіске жетіп, Коэле Сирияны басып алып, оңтүстік-шығыс шекарасын нығайтты. Одан кейін ол Кіші Азияға назар аударып, Птолемейдің жағалаудағы иеліктеріне қарсы сәтті жорық жасады. Б.з.д. 196 жылы Антиох Аттал I-нің қайтысын Пергамондық Атталид әулеті билеген қалаларға шабуыл жасау үшін мүмкіндік ретінде пайдаланды. Антиох Кіші Азияны толығымен басып алады деп қорқып, Смирна және Лампсак қалалары Рим республикасынан қорғаныш сұрауға белімділік танытты. Б.з.д. 196 жылы көктемде Антиохтың әскері Геллеспонттың еуропалық жағына өтіп, стратегиялық маңызды Лисимахия қаласын қайта жаңартуға кірісті. Б.з.д. 196 жылы қазан айында Антиох Лисимахияда римдік дипломаттардың делегациясымен кездесті. Римдіктер Антиохтан Еуропадан шығып кетуін және Кіші Азиядағы грек қалаларының автономиялық мәртебесін қалпына келтіруін талап етті. Антиох өзінің атасы Антиох II Теостың империясын қайта құруға тырысып отырғанын мәлімдеді және Родос дәстүрлі түрде қорғаған Кіші Азия мемлекеттерінің ішкі ісіне араласуы үшін римдіктерді сынады. Б.з.д. 196/195 жылдың қысында Римнің бұрынғы басты жауы, Карфаген генералы Ганнибал Карфагеннен Антиохтың Эфестегі сарайына қашып келді. Сципион Африкан басқаратын соғысқа қарсы партияның пайда болуына қарамастан, Рим Сенаты сақтық танытты. Селевкидтер Тракиядағы иеліктерін Перинтустан Маронеяға дейін тракиялық тайпалардың есебінен кеңейтті. Римдіктер мен Селевкидтер арасындағы келіссөздер қайта басталды, бірақ даулы аумақтардың мәртебесіне қатысты грек және рим заңдары арасындағы келіспеушіліктерге байланысты тағы да тоқтап қалды. Б.з.д. 193 жылдың жазында Этолия лигасының өкілі Антиохқа Этолиялықтар Риммен болашақ соғыста оның жағында болатынына сендірді, ал Антиох Ганнибалдың Карфагенде Римге қарсы төңкеріс жасау жоспарына жалтақ қолдау көрсетті. Этолиялықтар грек мемлекеттерін Антиохтың басшылығымен римдіктерге қарсы көтеріліс жасауға итермеледі, екі тарап арасында соғыс тудыруды үміттенеді. Этолиялықтар стратегиялық маңызды Диметрия портын басып алып, жергілікті римдік топтың жетекші мүшелерін өлтірді. Б.з.д. 192 жылдың қыркүйегінде Этолиялық генерал Тонтас Антиохтың сарайына келді және оны Грекияда римдіктерге ашық қарсы тұруға көндірді. Селевкидтер Грецияға жорық үшін 10 000 жаяу әскер, 500 атты әскер, 6 соғыс пілі және 300 кеме таңдады.

Кіріспе

Селевкидтер Имброс пен Скиатос арқылы Димитрияға жетіп, Антиохтың әскері сол жерде түсті. Ахай лигасы Селевкидтер мен Этолияға соғыс жариялады, ал римдіктер б.з.д. 192 жылдың желтоқсаны мен 191 жылдың наурызы аралығында Антиох Фессалия мен Акарнанияда жорық жүргізді. Римдіктер мен олардың македониялық одақтастары Антиохтың Тесалиядағы барлық табыстарын бір айдың ішінде жойды. 26 сәуірде екі жақ Термопиль шайқасында кездесті. Антиохтың әскері ауыр жеңіліске ұшырады және ол көп ұзамай Эфеске қайтты. Римдіктер Селевкидтердің Кіші Азиядағы операциялар базасына шабуыл жасауды жоспарлады, бұл тек Эгей теңізі арқылы мүмкін болатын, логистикалық себептерге байланысты Хеллеспонт басымдық таңдау болды. Антиох өзінің флотын бір реттік құрбандық деп санады, өйткені ол құрлықта римдіктерді жеңе алады деп сенді. Оның қарсыластары теңізде ауыр жеңіліске ұшырауға мүміндік бере алмады, себебі жаңа флотты жинау үшін жеткілікті адам күші болмайтын еді. Римдік жаяу әскері Грекияның құрлықта тұрып, өзін-өзі қамтамасыз етуде қиындыққа тап болар еді. Екі тарап та өз теңіз күштерін жеделдетіп қайта жарақтандыруға, жаңа соғыс кемелерін салуға және теңізшілерді жұмысқа алуға кірісті. Гай Ливий Салинатордың басқаруындағы 81 кемеден тұратын римдік теңіз күштері Пирейге Грекиядағы науқанға әсер ету үшін кеш келді. Сондықтан олар Фракия жағалауына жіберілді, онда Родос және Аталидтердің теңіз күштерімен бірігуі керек еді. Селевкидтер бұл орындалуына бөгет қоюға тырысты. Б.з.д. 191 жылдың қыркүйегінде римдік флот Корикус шайқасында Селевкидтерді жеңіп, Дардан және Геллеспонттағы Сест сияқты бірнеше қалаларды бақылауға алды. Корикус шайқасынан кейін Канайдағы римдік-пергамендік флот 77 римдік және 50 пергамендік кемеден тұрды, олардың жартысы apertae (жауынгерлікке қабілетті сауда кемелері) болды. Селевкидтердің адмиралы Поликсенидас басқарған негізгі флот 23 ірі кемеден, 47 триремадан және шамамен 100 апертадан тұрды. Ганнибал Киликияда 37 ірі кемеден тұратын екінші флотты жинады. Селевкидтердің екі флотын Родос флоты бөліп тұрды, онда негізінен төрт ескермелі кеме болған 75 ірі кеме бар еді. Б.з.д. 190 жылдың көктемінде Родостықтар римдіктерге көмек көрсету үшін Паузистратос басшылығымен 36 кеме жіберді. Поликсенид Родостықтарды Самостағы Парормос портында қоршап алды. Поликсенид опасыздық арқылы Родос флотын жойды. Ол Паузистратосқа Селевкидтер флотын Родостықтарға беруге ниеттенгенін сендірді. Поликсенид өзінің бұрынғы саяси қарсыласы Родос адмиралын өлтіріп, 20 кемені басып алып, 9 кемені батырды. Римдік флот, алайда, Самос жанында 20 Родос кемесімен кездесуге үлкерді, онда римдік адмирал Луций Эмилиус Регилл басқаруды өз қолына алды. 190 жылдың тамызында адмирал Эвдам басқарған Родос флоты Евримедон шайқасында Ганнибалдың флотымен шайқасты. Тәжірибелі Родостықтар Ганнибалдың кемелерін озып кетіп, оның флотының жартысын жойды. Поликсенид көптеген тәуелсіз Кіші Азия мемлекеттері римдіктердің жағына шыққандықтан, өзін қоршалып, әлсіреген сезінді. 190 жылдың қыркүйегінде Эмилиус өзінің флотының бір бөлігін Рим армиясына Кіші Азияға шабуыл жасауда көмектесу үшін Геллеспонтқа жіберді, Поликсенид теңізде римдіктерге шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланды.

Шайқас

Аэмилидің басқаруындағы Рим-Родос флоты 58 римдік және 22 родостық соғыс кемесінен тұрды. Поликсенид басқарған Селевкид флоты 89 соғыс кемесінен құралды, бірақ сандар бойынша басым болғанымен, олардың экипаждары қарсыластарына қарағанда тәжірибесі аз болды. Одақтас флот астық алу үшін Самос портынан Хиосқа бет алды, ал екінші мақсаты Антиохтың қоршауындағы одақтас Нотион қаласына көмек көрсету болды. Нотион стратегиялық тұрғыдан маңызды болмаса да, Антиох қоршаудың римдік флотты араласуға итермелейтінін күтті. Хиосқа жақындағанда, римдіктер аралға шабуыл жасап жатқан 15 жеңіл кемені байқады. Аэмилиус кемелердің Селевкидтерге тиесілі екенін дұрыс болжап, оларды қууға бұйырды. Шабуылдаушылар Мионсеске қашып құтылуға үлкерді, Поликсенидке одақтас флоттың Теосқа жазалау экспедициясына баруы мүмкін екенін хабарлады. Теос Антиохтың жағына шығып, бейтарап қала мәртебесінен бас тартты. Поликсенид Макрис аралының артында тұзақ құрып, флотын жасырды және рим-родос флотының Теос портынан шығуын күтті. Римдіктер Теосқа шабуыл жасап, қаладан шарап беруді талап етті. Поликсенидтің білмеуіне орай, Теостың бір шаруасы Аэмилиусқа Селевкид флотының қалаға жақын теңізде екенін ескертті. Сондықтан Аэмилиус қауіпсіз оңтүстік портына жылдам жүзіп кетті. Одақтас флот Мионсес пен Корикус арасында теңізге шықты, сол кезде Поликсенид оларға шабуыл жасады. Бастапқы шатасудан кейін рим-родос флоты шайқас формациясын қабылдауға қол жеткізді. Аэмилиус күштерінің толығымен боғаздан шығуына дейін желіні ұстады, содан кейін Селевкидтердің оң және орталық бөлігіне қарсы шабуыл жасады. Бұл маневр римдік оң фланкті (теңізге қарай) шабуылға ұшыратып, сандар бойынша басым Селевкидтердің қоршауына түсіру қаупін тудырды. Родос эскадрильясы римдік сол фланктің (құрлыққа қарай) орналасты және екі тараптың арасындағы қашықтыққа байланысты әлі жаумен қақтығысуға кіріспеді. Родостарға қолбасшылық еткен Эвдам өзінің әскеріне одақтас орталықтың артынан римдік оң қанатына көмекке жүзуге бұйырды. Селевкидтер бастапқыда римдік оң қанатын шамамен 10 кемемен басып озғанмен, енді олардың алдында бүкіл родос эскадрильясы тұрды. Родостар қарсыластарын үрейлендіру үшін отты себеттерді қолданды. Селевкидтердің құрлыққа қарайғы қанаты шайқасқа қатысып жатқан күштерден едәуір қашықтықта болды, ал Аэмилиус ортадан өтіп, Селевкидтердің теңізге қарайғы қанатын арт жағынан шапты. Поликсенид шайқастың ұтылғанын түсінген соң, құрлыққа қарайғы қанатын алып кетуге бұйырды. Селевкидтер 29 кемені батырып, 13 кемені жаулап алды. Рим-родос күштері екі кемені батырып, біреуін жаулап алды. Поликсенид Селевкид флотының қалған 47 кемесін Эфеске әкеп жеткізді. Римдік флот қала сыртында күш көрсетіп, содан кейін Хиосқа жөндеуге кетті. Бұл шайқас римдіктердің Жерорта теңізіндегі билігін келесі алты ғасырға бекітті.

Салдары

Эмилий консул Луций Корнелий Сципион Азиялыққа Эгей теңізінің бақылауына қол жеткізілгенін хабарлау үшін елші жіберді. Одан кейін ол 30 римдік кемесі мен родостық эскадрильяны Геллеспонтқа, кешіп өтуге көмектесу үшін жіберді. Родос флотының қалған бөлігі Ганнибалға Мегистеде блокада салды, ал Эмилий өзінің флотын Фокеяға қарсы бағыттап жіберді. Теңіздегі соғыста жеңілген Антиох Фракиядан әскерін шығарып алды, сонымен қатар Римнің соғыс шығындарының жартысын өтеуге және б.з.д. 196 жылы Лисимахияда қойылған талаптарды қабылдауға келісті. Дегенмен, римдіктер Селевкидтерді толығымен жоюға ниетті болды.