Кіріспе

XIX ғасыр әдебиеті – XIX ғасырда жазылған әлемдік әдебиетті білдіреді. Осы мақала үшін, қарастырылатын жылдар шамамен 1799-дан 1900-ға дейінгі кезеңді қамтиды. Осы кезеңдегі әдебиеттегі көптеген дамулар, 19 ғасыр мәдениетінің көркем өнері мен басқа да салаларындағы өзгерістермен қатар жүрді.

Әдеби реализм

Әдеби реализм – 19 ғасырдың ортасынан басталып, француз әдебиеті арқылы дамыған және 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы авторларға дейін жалғасқан, заманауи өмір мен қоғамды нақты бейнелеуге ұмтылған әдеби бағыт. Реализмнің жалпы рухындағы авторлар романтикалық немесе басқа да көркемдеулі сипаттамалардың орнына, күнделікті, қарапайым оқиғалар мен тәжірибелерді көрсетуді қалаған.

Ағылшын тілінде сөйлейтіндер

Лайонел Стивенсон былай деп жазды: "Тоғызыншы ғасырдағы ағылшын әдебиетіндегі ең күшті әсер, сөзсіз, Томас Карлайлға тиесілі. 1840 жылдан бастап, проза немесе поэзия авторларының ешқайсысы оның ықпалынан қашқан жоқ". Джордж Эллиоттың "Мидлмарч" романы реалистік дәстүрдегі маңызды кезеңқадам болып табылады. Бұл - тоғызыншы ғасырдағы реализмнің өсіп келе жатқан капиталистік нарықтың қалыптасуына ықпалының басты мысалы. Уильям Дин Хауэллс – Америка Құрама Штаттары әдебиетіне реалистік эстетиканы әкелген алғашқы американдық автор. Оның 1850-ші жылдардағы Бостонның жоғарғы топтарының өмірі туралы әңгімелері американдық көркем әдебиет зерттеушілері арасында жоғары бағаланады. Оның ең танымал романы – "Силас Лафэмнің өрлеуі", ол өз қателігінен материалдық байлығынан айырылған адамды бейнелейді. Стивен Крейн "Мэгги: көшедегі қыз" және "Ашық қайық" әңгімелері арқылы американдық көркем әдебиетке реализмнің маңызды жақтарын көрсеткені үшін де танымал.

Латын Америкасы әдебиеті

1850 жылдары Чилидегі алтын асыру туралы оқиғалы романдар, мысалы Альберто Блест Гананың «Мартин Ривас» романы және аргентиналық Хосе Эрнандестің «Мартин Фиерро» гаучо дастаны, Латын Америкасында жарияланған испан тіліндегі 19 ғасырдың ең танымал және халыққа жақын әдеби туындыларының қатарында.

Зенит

Оноре де Бальзак француз әдебиетінде нақты егжей-тегжейлі сипаттамалар мен қайта келетін кейіпкерлерді қосу арқылы жүйелі реализмді дамытушы болды. Федор Достоевский, Лев Толстой, Густав Флауберт және Иван Тургеневті Ф.Р. Ливис сияқты сыншылар әшекейсіз прозасы мен күнделікті өмірдің мәліметтеріне назар аудару арқасында реалистік стильдің биігі деп есептейді. Немец әдебиетінде 19 ғасыр реализмі «Поэтикалық реализм» немесе «Буржуалық реализм» деп аталды, ал оның маңызды өкілдері – Теодор Фонтан, Густав Фрейтаг, Готфрид Келлер, Вильгельм Раабе, Адалберт Стифтер және Теодор Шторм. Кейінірек «реалистік» жазушылар қатарына Бенито Перес Галдос, Николай Лесков, Гай де Мопассан, Антон Чехов, Хосе Мария де Эса де Кейроз, Машаду де Ассис, Болеслав Прус және, белгілі бір жағдайларда, Эмиль Зола кіреді, оның натурализмі реализмнің бір саласы ретінде қарастырылады.