Кіріспе
Американдық жазушы және ақын (1819–1891)
Герман Мелвилл (туған Melvill; 1 тамыз 1819 – 28 қыркүйек 1891) – американдық романист, әңгімеші және Американдық Ренессанс дәуірінің ақыны. Оның ең белгілі туындылары: «Моби Дик» (1851); «Тайпи» (1846) – Полинезиядағы өміріне арналған романтикалық әңгіме; және «Билли Бадд, теңізші» – өлімінен кейін жарық көрген повесть. Мелвилл қайтыс болған кезде көпшілікке онша таныс болмаған, бірақ 1919 жылы туғанына 100 жыл толуы Мелвиллді қайта жаңғыртудың бастауы болды. «Моби Дик» ақырында американдық романдардың қатарындағы ұлы туындылардың бірі саналды. Мелвилл Нью-Йорк қаласында дүниеге келді, ол 1832 жылы қайтыс болған белгілі саудагердің үшінші баласы еді. 1839 жылы ол сауда кемесінде, содан кейін «Акушнет» кит аулау кемесінде теңізге шықты, бірақ Маркиза аралдарында кемеден секіріп кетті. Оның алғашқы кітабы «Тайпи» және оның жалғасы «Омоо» (1847) – арал халқымен кездесулеріне негізделген саяхаттық оқиғалар. Олардың табысы оған Бостон судьясы Лемуэль Шоудың қызы Элизабет Шоуға үйленуге мүмкіндік берді. «Марди» (1849) – романтикалық оқиға және оның өзінің тәжірибесіне негізделмеген алғашқы кітабы жақсы қабылданбады. «Redburn» (1849) және «White Jacket» (1850) – екі әңгіме де теңізде жақсы отбасыдан шыққан жас жігіт ретінде өмір сүрген кезіне негізделген, жақсы пікірлер алды, бірақ отбасын күтіп бағуға жеткілікті сатылмады. Мелвиллдің әдебиетке деген құштарлығы «Моби Дик» (1851) романында көрінді, оны жазуға шамамен бір жарым жыл кетті, бірақ ол оқырман таба алмады, ал сыншылар оның психологиялық романы «Пьер: немесе, Екіұштылықтар» (1852) романына сын айтты. 1853 жылдан 1856 жылға дейін Мелвилл журналдарда «Бенито Серено» және «Бартлби, кеңсе қызметкері» сияқты қысқа әңгімелер жариялады. 1857 жылы ол Англияға сапар шекті, Таяу Шығысты аралады және өзінің соңғы прозалық туындысы «Сенімді адам» (1857) кітабын жариялады. 1863 жылы ол Нью-Йоркке көшіп, кейін АҚШ кеден инспекторы лауазымына орналасты. Сол кезде Мелвилл өзінің шығармашылық күшін поэзияға жұмсады. «Соғыстың шайқас фрагменттері мен көріністері» (1866) – Америка Азамат соғысының моральдық мәселелеріне арналған поэтикалық толғаулар. 1867 жылы оның үлкен ұлы Малкольм үйде өзін-өзі атқаннан қайтыс болды. Мелвиллдің метафизикалық эпосы «Кларль: Қасиетті жердегі өлең және қажылық» 1876 жылы жарық көрді. 1886 жылы оның екінші ұлы Стэнвикс туберкулезден қайтыс болды, Мелвилл зейнеткерлікке шықты. Өмірінің соңғы жылдары ол жеке баспадан екі өлең жинағын шығарды, ал бір томын жарияламады. «Билли Бадд» повесі оның өлімінен кейін аяқталмаған, бірақ 1924 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Мелвилл 1891 жылы жүрек-қан тамырлары ауруынан қайтыс болды.
Ерте өмір және білім
Мелвилл 1819 жылдың 1 тамызында Нью-Йорк қаласында, шотланд және голланд тегінен шыққан Аллан Мелвилл (1782–1832) мен Мария (Гансеворт) Мелвиллтің (1791–1872) сегіз баласының үшіншісі болып дүниеге келді. Оның жеті бауырласы – Гансворт (1815–1846), Хелен Мария (1817–1888), Огаста (1821–1876), Аллан (1823–1872), Кэтрин (1825–1905), Франсис Присцилла (1827–1885) және Томас (1830–1884) – оның мансабы мен эмоционалдық өмірінде маңызды рөл атқарды. Томас кейін Теңізшілердің Снаг Харбор үйінің губернаторы болды. Жақсы қалыптасқан және әртүрлі Бостон отбасының мүшесі болған Аллан Мелвилл Нью-Йорк қаласынан көп уақыт кетіп, комиссиялық саудагер ретінде және француз құрғақ тауарларын импорттаушы ретінде Еуропаға үнемі саяхаттайтын. Мелвиллтің екі атасы да Америка Тәуелсіздік соғысында маңызды рөл атқарды, ал Мелвилл кейіннен өзінің «қос революциялық тегіне» қанағаттанғанын білдірді. Майор Томас Мелвилл (1751–1832) Бостон шай кешіне қатысты, ал Мелвиллтің анасының әкесі, генерал Питер Гансеворт (1749–1812) 1777 жылы Нью-Йорктегі Стэнвикс бекінісінің қорғауын басқарды. 19 ғасырдың басында майор Мелвилл ұлы Алланды (Германның әкесі) колледжге жібермеді, керісінше оны Францияға жіберді, онда ол екі жыл Парижде тұрып, француз тілін еркін үйренді. 1814 жылы әкесі Юнитариян дініне өткен Аллан Мария Гансевортқа үйленді, ол отбасының кальвинистік наным-сенімінің қатаң, Киелі кітапқа негізделген голланд реформаланған нұсқасына берілді. Гансеворттардың қатаң протестантизмі Марияның Киелі кітапты ағылшын және голланд тілінде жақсы білуін қамтамасыз етті, өйткені Гансеворттар үйде голланд тілінде сөйлесетін. Герман туылғаннан кейін үш аптадан соң, 19 тамызда, Оңтүстік реформаланған голланд шіркеуінің пасторы оны үйде шомылдырды. 1820 жылдары Мелвилл бір уақытта үш немесе одан да көп қызметшімен қамтамасыз етілген үйде сәнді және бай өмір сүрді. Әр төрт жыл сайын отбасы кеңірек және сәнді пәтерлерге көшіп, ақыры 1828 жылы Бродвейде қоныстанды. Аллан Мелвилл өзінің табысынан артық шығындады, әкесінен және әйелінің жесір анасынан алған үлкен сомаларға қарызға батты. Әйелінің қаржылық мінез-құлқы туралы пікір белгісіз, бірақ биограф Хершель Паркер Марияның «анасының ақшасы шексіз деп ойлаған және балалары кішкентай кезінде оның үлесінен көп бөлігін алуға құқылы болған» деседі. Ата-анасы шындықты балаларынан қаншалықты жақсы жасыра алғанын білу «мүмкін емес», деседі биограф Эндрю Делбанко. 1830 жылы Гансеворттар Мелвиллдерге қаржылық қолдау көрсетуді тоқтатты, сол кезде Алланның қаржылық жауапкершіліксіздігі оны Мелвилл және Гансеворт отбасыларына 20 000 доллардан астам сомаға қарыз қалдырды (1830 жылғы 20 000 доллар шамамен соңғы жылдардағы <есептелген сомаға> тең). Бірақ Мелвиллдің өмірбаянын жазған Ньютон Арвиннің айтуынша, Мелвиллдің балалық шағындағы бақыт пен жайлылық Алланның байлығына не шапшаңдыққа емес, «отбасыдағы барлық қарым-қатынаста, әсіресе жақын туыстарында, ерекше мейірімділік пен сүйіспеншілікке» байланысты болған. Арвин Алланды «нағыз сезімтал, ерекше жылы және сүйіспеншілікке толы әке» деп сипаттайды, ал Мария «аналық сезімге бөленетін, қарапайым, күшті және күйеуі мен баласына сүйіспеншілікпен берілген» екенін айтады. Мелвиллдің білімі бес жасында басталды. 1824 жылы Мелвиллдер Манхэттендегі 33 Бликер көшесінде жаңадан салынған үйге көшіп барған кезде Герман мен оның ағасы Гансворт Нью-Йорк ерлер орта мектебінде оқыды. 1829 жылы Гансворт пен Герман Колумбияның грамматикалық және дайындық мектебіне ауысты, ал Герман 28 қыркүйекте ағылшын кафедрасына оқуға түсті. «Герман бұрынғыдан гөрі көбірек жетістіктерге қол жеткізіп жатыр деп ойлаймын», - деп жазды Аллан 1830 жылдың мамыр айында майор Мелвиллге, «және ол жарқын ғалым болмай-ақ, ол құрметке лайық мәртебеге ие, әрі қарай да ілгерілей түседі, егер оны көбірек оқуға итермелеуге болатын болса, ең сүйкімді және кінәсіз бала бола отырып, мен оны мәжбүрлеуге жүрегімді таба алмаймын». Эмоционалды тұрғыдан тұрақсыз және Бродвейдегі үйдің жалға ақысын төлемей қалған Германның әкесі 1830 жылы отбасын Нью-Йорк штатының Олбани қаласына көшіріп, тері бизнесіне кірісіп, қалпына келтіруге тырысты. Герман 1830 жылдың қазан айынан 1831 жылдың қазан айына дейін Олбани академиясына оқуға барды, онда ол стандартты дайындық курсын, оның ішінде оқу мен орфография, қаламтастығы, арифметика, ағылшын грамматикасы, география, табиғи тарих, әмбебап, грек, рим және ағылшын тарихы, классикалық биография және еврей ежелгі заттарын оқыды. 1831 жылдың тамызының басында Герман Олбани қаласының үкіметінің жылдағы «ең жақсы ғалымдардың» жүрісіне қатысып, оған «кітаптарды есептеуде ең жақсы» деген жазумен The London Carcanet поэзия мен проза жинағын сыйлады. Мелвилл зерттеушісі Мертон Силтс байқағандай,
1831 жылдың қазан айында Герман Академияны тастады. Нақты себебі белгісіз болғамен, Паркер бұл қаржылық себептерге байланысты болды деп болжайды, өйткені «тіпті шағын оқу ақысы да төлеуге тым көп көрінеді». 1831 жылдың желтоқсанында Аллан Мелвилл Нью-Йорк қаласынан кемемен келді, бірақ соңғы 70 мильді екі күн және екі түн бойы суық температурада ашық каретамен жүруге мәжбүр болды. Қаңтардың басында ол «санасының бұзылу белгілерін» көрсетуге басталды, және ол нашарлап, әйелі оның азапты күйінің оның зиясын жойғанын сезінді. 1832 жылдың 28 қаңтарында ол 50 жасқа толуына екі ай қалғанда қайтыс болды. Герман енді мектепке бармағандықтан, ол әкесінің медициналық және психикалық жағдайын нашарлағанын көрген болуы мүмкін. Жиырма жылдан кейін Мелвилл Пьерде осыған ұқсас өлімді сипаттады.
Қызметкер ретінде жұмыс істеу
Алланның өлімі отбасының материалдық және рухани жағдайын түбегейлі өзгертті. Бір салдары – анасының діни сенімдерінің күшейе түсуі болды. Мария өз имандылығында көңіл тыныштығы іздеді және сәуір айында Бірінші реформаланған голланд шіркеуіне мүше болып қабылданды. Германның ортодоксал кальвинизмге бойлауы, оның өмірінің алғашқы жылдарындағы ең шешуші рухани және интеллектуалдық ықпал екені сөзсіз. Әкесінің өлімінен екі ай өткен соң Гансворт шапка мен тері бизнесіне кірісті. Нью-Йорк штаты банкінің директоры, ағасы Питер Гансворт, Германға жылына 150 доллар (1832 жылы 150 доллардың қазіргі шамамен <есептелген сомаға> тең екені) жалақымен кеңсе кызметкері болып жұмысқа орналастырды. Биографтар Германның сол кездегі сезімдерін түсіндіруге тырысқанда «Редберн» ромасынан бір үзінді келтіреді: «Мен өз жасымнан бұрын көп ойланып, ащы сезімдерге толуды үйрендім», – дейді баяндаушы, сондай-ақ: «Әкем банкротқа ұшырап, біз қаладан көшіп кеткенге дейінгі сол керемет күндерді еске алуға болмайды, себебі сол күндерді ойласам, тамағымда бірдеңе тұрып, мені тұншықтырып жібергісідей болады». Арвиннің пікірінше, Мелвиллді талғаммен бағалайтын болсақ, «психологияны, қиын психологияны, құлдыраған аристократтың психологиясын» ескеру қажет. 1832 жылдың 16 қыркүйегінде Мелвиллтің әкесінің әжесі қайтыс болғанда, Мария мен оның балалары Алланның мұрасының үлесінен артық соманы қарызға алғанын, яғни Марияның тек 20 доллар алғанын анықтады. Оның анасы шамамен жеті айдан кейін қайтыс болды. Мелвилл 1834 жылы 14 жасқа толғанмен, банк оны Нью-Йорк штатының Шенеқтади қаласына шаруашылық жұмысымен жіберуге лайық деп санады. Бұл кезеңнен басқа көп нәрсе белгілі емес, бірақ ол сурет салуға өте бейім болған. Көркем өнерге деген қызығушылығы өмір бойы сақталды. 1834 жылдың мамыр айында Мелвиллдер Албанидегі үш қабатты кірпіш үйге көшіп барды. Сол айда өрт Гансворттың тері өңдеу зауытын қиратты, ол жұмыскерлерді жұмысқа алуға да, оларға жалақы төлеуге де шамасы келмеді. Оның орнына ол Мелвиллді банкіден алып, шапка мен тері дүкенін басқаруға тағайындады.
Ара-тұра жұмыс және оқу
1835 жылы, әлі дүкенде жұмыс істеп жүрген кезде Мелвилл Олбани классикалық мектебіне оқуға түсті, мүмкін анасының әжесінің мүлкін сатудан түскен ақшаның Марияға тиген үлесін пайдаланған болуы мүмкін. Келесі жылдың қыркүйегінде Герман Албани академиясына қайта оралып, мектептің латын курсына қатысты. Ол оқымаған жылдарын толықтыруға тырысып, пікірсайыс клубтарына қатысты. Осы кезеңде Шекспирді, соның ішінде «Макбетті» оқыды, оның әйелдеріне қорқыныш сыйлауға мүмкіндік берген сиқыршылар сахналары оны ойын-қалжыңға шақырды. Бірақ 1837 жылдың наурызында ол Албани академиясынан қайтадан шығып кетті. Гансворт Мелвиллге өмірі бойы үлгі болып, қолдау көрсетті, әсіресе білім алуға тырысқан осы кезеңде. 1834 жылдың басында Гансворт Олбанидің Өзара көмекке біріккен жас адамдар қауымдастығына мүше болды, ал 1835 жылдың қаңтарында Мелвилл оған қосылды. Гансворттың қолында Джон Тодттің «Индекс рерум» атты кітабы да болды, ол оқылған кітаптардан қызықты кестелерді тіркеуге арналған бос тізім. Гансворттың академиялық ұқыптылығын көрсететін үлгі жазбаларының бірі – «Пеквот, соғыс туралы көркем сипаттама», Бенджамин Трумбуллдың «Коннектикут тарихы» (1797 жылғы I том, 1818 жылғы II том) еңбегіндегі осы сипаттаманың орнына сілтеме жасалған. Гансворттың сақталған екі томы Мелвиллдің осы кезеңде оқыған кітаптары туралы ең сенімді мәліметтерді береді. Гансворттың жазбаларында Мелвилл «Моби Дик» және «Кларел» романдары үшін пайдаланған кітаптар бар, соның ішінде «Үндістан парсылары – олардың мінез-құлқы, діні және тегі туралы тамаша сипаттама» («Шығыс Үндістан эскиздері», 21-бет). Басқа жазбалар Джеймс Фенимор Купердің «Қызыл роверінен» пантера, қарақшылар кабинасы және теңіздегі дауыл туралы.
Мектеп мұғалімі болып жұмыс істеу
1837 жылғы экономикалық дағдарыс Гансвоортты сәуір айында банкротқа өтініш беруге мәжбүр етті. Маусым айында Мария кіші балаларына Албаниден арзан жерге көшу керектігін айтты. Гансворт Нью-Йорк қаласында құқық білімін алуға кірісті, ал Герман ферманы басқарды, содан кейін Массачусетс штатының Ленокс қаласына жақын жердегі Сайкс аудандық мектебінде оқытушы болып жұмысқа орналасты. Ол әртүрлі жастағы, тіпті өзімен бір жастағы 30-ға жуық оқушыға сабақ берді. Семестр бітіп, ол 1838 жылы анасына қайтып келді. Ақпан айында ол Фило Логос қоғамының президенті болып сайланды, ал Питер Гансворт оларды Stanwix Hall-ға жалдаусыз көшуге шақырды. Наурыз айында «Албани микроскопы» газетінде Мелвилл пікірсайыс қоғамдарында талқыланып жатқан мәселелерге қатысты екі polemical хат жариялады. Тарихшылар Леон Говард пен Гершель Паркер хаттардың себебі – жас кезінде риторикалық шеберлігін көпшілікке танытқысы келгендігі болған деп болжайды. Мамыр айында Мелвиллтер Албаниден солтүстікке қарай 12 шақырым жерде орналасқан Лансингбург қаласына жалға алынған үйге көшіп келді. Мелвилл Сайкстегі оқытуын аяқтағаннан кейін бірнеше ай бойы не істегені немесе қайда кеткені белгісіз. 12 қарашада, Лансингбургке келгеннен кейін бес күн өткен соң, Мелвилл Лансингбург академиясында геодезия және инженерлік мамандықтарды оқуға ақы төледі. 1839 жылдың сәуір айында Германды Эри каналының инженерлік бөліміне жұмысқа ұсыныс жасаған Питер Гансворттың хатында оның жүрегіндегі «өзін кәсіп еткісі келетін істе пайдалы болуға деген ниет бар» делінген, бірақ жұмысқа орналаспады. Осы сәтсіздіктен кейін бірнеше апта өткен соң Мелвиллдің алғашқы жарияланған эссесі жарық көрді. Герман «L.A.V.» әріптерімен «Жазу үстелінен сынықтар» атты мақаласын «Демократиялық баспасөз» және «Лансингбург хабаршысы» апталық газетіне жазды, ол оны екі бөлімде жариялады, алғашқысы 4 мамырда шықты. Мертон Sealts-тың айтуынша, оның метафоралық тілі Уильям Шекспир, Джон Милтон, Уолтер Скотт, Ричард Бринсли Шеридан, Эдмунд Берк, Сэмюэл Тейлор Колридж, Лорд Байрон және Томас Мурдың шығармаларымен таныс екенін көрсетеді. Паркер бұл туындыны «типик Мелвиллдік көңіл-күй» деп атайды және оның стилін «өзінің қиялдарына ерік беруге жеткілікті шамадан тыс [ ] және өзінің стилін шындығында қабылдамағанын жоққа шығаруға мүмкіндік беретіндей» деп санайды. Дельбанко үшін стиль «По стиліндегі қыздырулы, Байрон мен «Мың бір түн» әңгімелерінен жыныстық қуатпен дыбысталады».
18391844: Теңіздегі жылдар
1839 жылдың 31 мамырында Нью-Йорк қаласында тұратын Гансворт Германға, оның Герман кит аулаушы немесе сауда кемесінде жұмыс таба алатынына сенімді екенін жазды. Ертесі күні ол Нью-Йорктан Ливерпульге бағыт алған «Сент-Лоуренс» сауда кемесіне «бала» (жасыл қол) ретінде келісімшартқа отырды. «Редберн: Оның алғашқы саяхаты» (1849) осы саяхаттағы оқиғаларға негізделген; кітаптың 30-тарауында тізілген тоғыз нұсқаулық кітаптың кем дегенде екеуі Аллан Мелвиллдің кітапханасында болған. 1839 жылдың 1 қазанында ол Нью-Йоркке оралып, мұғалімдік қызметін жалғастырды, бірақ бір семестрден кейін жалақы алмағандықтан жұмыстан кетті. 1840 жылдың жазында ол және оның досы Джеймс Мёрдок Флай Іллинойс штатының Галена қаласына барып, оның ағасы Томас оларға жұмыс табуға көмектесе ала ма деп сұрады. Күзде досымен бірге үйлеріне оралды, мүмкін Сент-Луис арқылы Огайо өзенімен. Ричард Генри Дананың «Мачтадан екі жыл бұрын» атты кітабынан және Джеремиа Н. Рейнольдстың 1839 жылғы мамырдағы «The Knickerbocker» журналында Мока Дик атты үлкен ақ кит аулау туралы жазған есебінен шабыттанған Герман мен Гансворт Нью-Бедфордқа сапар шекті, онда Герман жаңа кемеде, «Акушнетте» кит аулау сапарына жазылды. 1840 жылы салынған кеме ұзындығы шамамен 104 фут, ені – 28 фут, тереңдігі – 14 фут болды. Оның салмағы 360 тоннадан аспайды, екі палубасы, үш мачтасы болды, бірақ галереясы жоқ. «Акушнет» кемесі Мэлвин О. Брэдфорд пен Филемон Фуллерге тиесілі болды. Герман Рождество күні кеме агентімен келісімшартқа отырып, сапардан түскен пайданың 1/175 бөлігін алуға келісті. 27-ші жексенбіде бауырластар Джонникейк төбесіндегі Теңізшілер Бетелінде уағыз айтқан Енох Мадждың сөздерін тыңдады, онда қабырғаларда теңізде, көбінесе киттермен шайқаста қаза болған жергілікті теңізшілердің ескерткіштері орналасқан. Келесі күні экипаж тізіміне қол қойғанда Германға 84 доллар аванс берілді. 1841 жылдың 3 қаңтарында «Акушнет» кемесі жолға шықты. Мелвилл алдыңғы қамалдың ішінде тағы жиырмаға жуық адаммен бірге ұйықтады; капитан Валентин Пиз, серіктері және шеберлері артқы жақта ұйықтады. Багам аралдарынан киттер табылды, ал наурыз айында Рио-де-Жанейродан 150 баррель мұнай әкелінді. Бір китті кесу және сынау (қайнату) шамамен үш күнге созылды, ал бір киттен шамамен бір фут ұзындығына және бір тонна салмағына бір баррель мұнай шықты (орташа киттің салмағы 40-тан 60 тоннаға дейін). Мұнайды палубада бір күнге салқындатып, содан кейін жерге түсірді; палубаны сүрту жұмысты аяқтады. Орташа сапарда шамамен 1600 баррель мұнай алу үшін қырық кит өлтірілді. 15 сәуірде «Акушнет» кемесі Хорн мүйісін айналып, Оңтүстік Тынық мұхитына қарай сапар шекті, онда экипаж балық ауламастан, балықтарды байқады. Содан кейін ол Чилидің жағалауымен Селкирк аралы аймағына дейін барды, ал 7 мамырда Хуан Фернандес аралдарының жанында 160 баррель мұнай болды. 23 маусымда кеме Риодан бері алғаш рет Санта-Харборға тоқтады. «Акушнет» кемесінің бағытталған теңіз аймағы көп трафикке ие болды, ал капитан Пиз басқа кит аулаушыларды көру үшін ғана емес, кейде олармен бірге аң аулады. 23 шілдеден тамыз айына дейін «Акушнет» Нантакеттен келген «Лима» кемесімен үнемі байланыста болды, Мелвилл Оуэн Чейстің ұлы Уильям Генри Чейзбен кездесті, ол оған әкесінің «Эссекс» кемесімен болған оқиғаларын баяндаған кітабының көшірмесін берді. Он жылдан кейін Мелвилл кітаптың басқа данасында былай деп жазды: «Бұл таңғажайып оқиғаны құрлықсыз теңізде және кеме апатының ендігіне жақын жерде оқыған кезде мен таңғалдым». 25 қыркүйекте кеме басқа кит аулаушыға 600 баррель мұнай бар екенін, ал қазан айында 700 баррель екенін хабарлады. 24 қазанда «Акушнет» экватордан солтүстікке өтіп, алты-жеті күннен кейін Галапагос аралдарына жетті. Бұл қысқа сапар «Энкантадас» романының негізі болды. 2 қарашада «Акушнет» және тағы үш американдық кит аулаушы Галапагос аралдарының жанында бірге аң аулап жүрді; Мелвилл кейіннен «Энкантадас» романының төртінші эскизінде бұл санды асыра көрсетті. 19-25 қараша аралығында кеме Чатем аралына тоқтады, ал 2 желтоқсанда Перу жағалауына жетіп, Паита маңындағы Томбезде 570 баррель мұнаймен тоқтады. 27 желтоқсанда «Акушнет» Эквадордың жанында Бланко мүйісін байқады. Келесі күні Сент-Елена нүктесі көрінді, ал 1842 жылдың 6 қаңтарында кеме оңтүстік-шығыстан Галапагос аралдарына жақындады. 13 ақпан мен 7 мамыр аралығында жеті рет балық тұқымы байқалды, бірақ бірде-бір балық өлтірілмеді. Мамыр айының басынан маусым айының басына дейін «Акушнет» бірнеше рет Нью-Бедфордтың «Колумб» кемесімен бірге балық аулау ісін бастады, ол да Мелвилл кемесінен хаттар алды; екі кеме теңіздің экватордан оңтүстік жағындағы бір аймақта болды. 16 маусымда «Акушнет» 750 баррель мұнай тасыды және 200 баррелін «Herald the Second» кемесімен үйге жіберді, ал 23 маусымда Маркиз аралдарына жетіп, Нуку-Хивада тоқтады. 1842 жылдың жазында Мелвилл және оның кемедегі серігі Ричард Тобиас Грин («Тоби») Нуку-Хива шығанағында кемеден секіріп кетті. Мелвиллдің алғашқы кітабы «Typee» (1846) оның Таипи аймағындағы немесе оның жанындағы тұруына негізделген. Тамыздың ортасына қарай Мелвилл «Люси Энн» австралиялық кит аулаушы кемесімен аралдан шығып, Таитиге бағыт алды, онда ол бүлікке қатысып, қысқа мерзімге жергілікті «Калабуза Беретани» түрмесіне қамалды. Қазан айында ол және кемедегі серігі Джон Б. Трой Таитиден Эимоға қашып кетті. Содан кейін ол бір ай бойын жағалауда жүріп, аралды аралады («таитилік ому»), ақырында Муреаға өтті. Ол осы тәжірибелерін «Omoo» романында пайдаланды, ол «Typee» романының жалғасы болды. Қараша айында ол алты айлық саяхатқа (1842 жылдың қарашасы – 1843 жылдың сәуірі) «Чарльз және Генри» Нантакет кит аулаушы кемесінде теңізші болып жұмыс істеуге келісімшарт жасады және 1843 жылдың мамырында Гавайи аралдарындағы Лахайнада босатылды. Гавайиде төрт ай бойын түрлі жұмыстар істегеннен кейін, оның ішінде кеңседе хатшы болып жұмыс істегеннен кейін, Мелвилл 20 тамызда «United States» фрегатындағы қарапайым теңізші ретінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Келесі жыл ішінде үйге қайтып келе жатқан кеме Маркиз аралдарына, Таитиге және Вальпараисоға тоқтады, содан кейін 1844 жылдың жазынан күзіне дейін Масатлан, Лима және Рио-де-Жанейро қалаларына соққы беріп, 3 қазан күні Бостонға жетті. Мелвилл 14 қазанда босатылды. Осы Әскери-теңіз күштеріндегі тәжірибесі Мелвиллдің бесінші кітабы «White Jacket» (1850) романында пайдаланылды. Мелвиллдің саяхат жылдары биограф Арвиннің айтуынша, «сыртқы билікке орныққан жек көрушілік, жеке бостандыққа құштарлық» және «адамдар мен жағдайлар оған бұрын-соңды зиян келтіргенін сезіну» секілді нәрселерді қалыптастырды. Ғалым Роберт Милдер Мелвиллтің құдайдың тастап кеткендей сезінген алып теңізбен кездесуі «метафизикалық бөтендікке» әкелді деп санайды және оның әлеуметтік көзқарастарына екі жағынан әсер етті: біріншіден, ол ақсүйектерге жатса да, өзінің арасында болған «мүлікті мұрагерлік етпегендерге» деген сезімге ие болды, екіншіден, Полинезия мәдениетін бастан кешіру оған Батысты сырттан қарауға мүмкіндік берді.
18451850: Жетістікке жеткен жазушы
Ол қайтып келгенде, отбасы мен достарына өзінің қызықты оқиғаларын және романтикалық кездесулерін айтып берді. Олар оны оларды жазбаға түсіруге ынталандырды. Мелвилл 1845 жылдың жазында Нью-Йорк штатының Трой қаласында тұрып, өзінің алғашқы кітабы «Тайпиді» аяқтады. Оның ағасы Гансворт Лондонда оған баспагер тауып берді, кітап 1846 жылдың ақпанында Джон Мюррейдің саяхаттар сериясында жарық көрді. Ол Англияда бірден бестселлерге айналды, содан кейін 17 наурызда Wiley & Putnam баспасы оны Нью-Йоркте шығарғаннан кейін. Мелвилл аралда өткізген уақытын ұзартып, жинаған материалдарды кітапқа енгізді. Мильдер «Тайпиді» «қиял, анекдот, этнография және әлеуметтік сынның тартымды қоспасы, оңай көзқараспен ұсынылған, Оңтүстік теңіз жұмбағына ерекше және романтикалық түр берген» деп сипаттайды. Натаниел Хоторнның «Салем Адрассертер» газетінде жарияланған анонимді рецензиясында кітап «біздің моральдық нормаларымызға қарамастан, көзқарасы еркін» автордың «шеберлікпен жазылған» әңгімесі деп бағаланған. Хоторн былай деді: «Бұл кітап жеңіл, бірақ күшті жазылған; және біз бұл жердегі барбарлық өмірдің осылай еркін және тиімді суретін беретін тағы бір еңбекпен таныс емеспіз, оның аз ғана үлгілері ғана қалды. Оның көзқарасының еркіндігі – оны принциптерінің әлсіздігі деп атауға болмайды, – оны біздің моральдық кодекстерге төзімді етеді, бұл жас және қаһарман теңізшіге лайық рух, ал оның кітабы біздің салмақты жерлестерімізге пайдалы. Жаңа танымал болған оқырмандарының мақтауына риза болған, бірақ шарықтап кетпеген Мелвилл кейіннен «болашақта өзінің «күншілдер арасында өмір сүрген адам» ретінде тарихқа іріккеніне» алаңдады. «Тайпиді» жазу Мелвиллді досы Грин Тобимен (кітаптағы Тоби) қайта байланыстырды, ол газеттерде Мелвиллдің баяндамасын растады. Екеуі 1863 жылға дейін хат алысып, Мелвилл соңғы жылдары «ескі досын іздеп тауып, тағы бір кездесуге шақырды». 1847 жылдың наурыз айында Мюррей Лондонда, ал мамыр айында Харпер Нью-Йоркте «Омоо» кітабын, «Тайпи» романының жалғасын жариялады. Мильдердің айтуынша, «Омоо» – «жөндеуі жеңіл, бірақ кәсіби кітап». «Тайпи» мен «Омоо» Мелвиллге жазушы және саяхатшы ретінде бірден атақ әкелді, ол жиі өзінің жанкүйерлеріне әңгімелер айтып көңіл көтерді. Жазушы және редактор Натаниел Паркер Уиллис жазғандай, «Ол сигарасымен және испандық көздерімен «Тайпи» мен «Омоо» туралы әңгімелейді, сіз оның әдемі ақыл-ойының қағаздағы ағынын дәл осылай табасыз». 1847 жылы Мелвилл Вашингтонда «үкіметтік жұмысқа» орналасуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1847 жылдың маусым айында Мелвилл пен Элизабет «Лиззи» Кнап Шоу үш айдай бір-бірін танысқаннан кейін никелесті. Мелвилл алғашқыда наурыз айында Лиззидің әкесі Лемюэль Шоудан оның қолын сұраған, бірақ ол кезде бас тартылған. Массачусетс штатының бас судьясы Шоу Мелвиллдің әкесімен жақын дос болған, ал Шоу мен Мелвиллдің әпкесі Нэнсидің некесі оның өліміне байланысты болмады. Аллан қайтыс болғаннан кейін де, ол отбасына жылы жүзбен қарап, қаржылай қолдау көрсетті. Мелвилл өзінің алғашқы кітабын, «Тайпиді» оған арнады. Лиззи әжесі мен ирландтық медбике тәрбиеледі. Арвин Мелвиллдің Лиззиге деген қызығушылығын «Сот Шоудың әкелік беделіне деген қажеттілігі» ынталандырған болуы мүмкін деп болжайды. Олар 1847 жылдың 4 тамызында үйленді. Лиззи олардың некелерін «күтпеген, және екі ай бұрын ғана ойланған» деп сипаттады. Ол шіркеуде үйленгісі келді, бірақ атақты көруге үміттенген адамдардан аулақ болу үшін үйде жеке неке рәсімін өткізді. Олар Канаданың сол кездегі Британ провинциясында бал айына шығып, Монреальге сапар шекті. Олар Нью-Йорктегі Төртінші даңғылда (қазіргі Парк даңғылы) тұратын. Ғалымдар Джойс Деву Кеннеди мен Фредерик Джеймс Кеннедидің айтуынша, Лиззи олардың некелеріне діни міндет сезімін, Мелвиллмен кез келген жерде үй құру ниетін, оның «жұмысты» орындауға дайындығын, мысалы, шұлықтарды жөндеу, өзінің ашуын жасыру қабілетін және «Мелвиллді жағымсыз жағдайлардан қорғау» қалауын әкелді. Кеннедилер өз бағалауларын былай қорытындылайды: Биограф Робертсон Лорант «Лиззидің қаһармандық рухы мен мол энергиясын» келтіреді және ол «Мелвиллдің өзіне тартылғандығы оның батыллығы мен жақсы көңіл-күйі болуы мүмкін екенін және керісінше» деп болжайды. Мұндай жақсы көңіл-күйдің мысалы оның әлі үйленгеніне үйренбегендігі туралы жазған хатында көрінеді: «Кейде мен мұнда қонаққа келгендей болып көрінеді. Алайда, бұл қиял, Герман менің бөлмеме кіргенде, тіпті есікті қағып, маған тігу үшін түйме алып келсе немесе қандай да бір романтикалық іспен айналыса бастаса, мүлдем жоқ болады». 1849 жылдың 16 ақпанында Мелвиллдердің алғашқы баласы, Малькольм дүниеге келді. 1848 жылдың наурыз айында Ричард Бентли Лондонда, ал сәуір айында Харпер Нью-Йоркте «Марди» кітабын жариялады. Натаниел Хоторн оны «тереңдіктері бар бай кітап, олар адамды өмірі үшін күресуге мәжбүр етеді» деп ойлады. Мильдердің айтуынша, кітап Оңтүстік теңіз жұмбағы ретінде басталған, бірақ жазу барысында Мелвилл осы жанрдан бас тартып, алдымен «Таджи баяндаушысы мен жоғалған қыз Йилланың романына», содан кейін «философ Баббаланя мен оның серіктерінің Марди архипелагы арқылығы аллегориялық саяхатына» ауысты. 1849 жылдың қазан айында Бентли Лондонда, ал қараша айында Харпер Нью-Йоркте «Редберн» кітабын жариялады. Аллан Мелвиллтің банкроттығы мен өлімі, сондай-ақ Мелвиллдің жастық шағындағы ұятты жағдайлар осы «сыртқы бейімделу және ішкі зардап шегу туралы» әңгімеде көрінеді. Биограф Робертсон Лорант осы туындыны халыққа ұнату үшін жасалған әрекет деп санайды: «Мелвилл әр эпизодты дерлік сол кездегі оқырмандардың әртүрлі топтарына ұнаған әр түрлі жанрларға қарай моделеді», «пикарескалық роман, саяхаттар, теңізшілік оқиғалар, сезімтал роман, француздық сенсациялық роман, готикалық триллер, тыйым салу трактаттары, қалалық реформа әдебиеті және ағылшын пасторальдығы» элементтерін біріктірді. Оның келесі романы «Ақ жеңішке» 1850 жылдың қаңтарында Бентли Лондонда, ал наурызда Харпер Нью-Йоркте жарияланды.
Biographer Robertson Lorant cites "Lizzie's adventurous spirit and abundant energy," and she suggests that "her pluck and good humor might have been what attracted Melville to her, and vice versa". An example of such good humor appears in a letter about her not yet used to being married: "It seems sometimes exactly as if I were here for a visit. The illusion is quite dispelled however when Herman stalks into my room without even the ceremony of knocking, bringing me perhaps a button to sew on, or some equally romantic occupation". On February 16, 1849, the Melvilles' first child, Malcolm, was born. In March 1848, Mardi was published by Richard Bentley in London, and in April by Harper in New York. Nathaniel Hawthorne thought it a rich book "with depths here and there that compel a man to swim for his life". According to Milder, the book began as another South Sea story but, as he wrote, Melville left that genre behind, first in favor of "a romance of the narrator Taji and the lost maiden Yillah," and then "to an allegorical voyage of the philosopher Babbalanja and his companions through the imaginary archipelago of Mardi". In October 1849, Redburn was published by Bentley in London, and in November by Harper in New York. The bankruptcy and death of Allan Melvill, and Melville's own youthful humiliations surface in this "story of outward adaptation and inner impairment". Biographer Robertson Lorant regards the work as a deliberate attempt for popular appeal: "Melville modeled each episode almost systematically on every genre that was popular with some group of antebellum readers," combining elements of "the picaresque novel, the travelogue, the nautical adventure, the sentimental novel, the sensational French romance, the gothic thriller, temperance tracts, urban reform literature, and the English pastoral". His next novel, White Jacket, was published by Bentley in London in January 1850, and in March by Harper in New York.
18501851: Хоторн және Моби-Дик
Моби Дик туралы ең алғашқы сақталған мәлімет 1850 жылдың 1 мамырындағы хаттан табылды, онда Мелвилл теңдес теңізші жазушысы Ричард Генри Данаға: «Мен жұмыстың жартысын аяқтадым» деді. Маусым айында ол кітабын ағылшын баспасына «Оңтүстік кит аулау аймағындағы ескі жұмбақтарға негізделген роман» деп сипаттап, күзге дейін аяқтайтынын уәделеді. Алғашқы қолжазба сақталған жоқ. Сол жазда Мелвилл Томас Карлайлдың еңбектерін оқыды, досы Эверт Дюикинктің кітапханасынан «Сартор Ресартус» (1833–34) және «Батырлар, батырлыққа табыну және тарихтағы батырлық» (1841) атты кітаптарының көшірмелерін алды. Бұл оқулар маңызды болды, себебі Мелвилл келесі бірнеше айда романның бастапқы жоспарын түбегейлі өзгертіп, 2005 жылы Дельбанко «американдық жазушының ең амбициялық кітабы» деп атаған туындыны жасады. 1850 жылдың 4-12 тамызы аралығында Мелвиллдер, Сара Морвуд, Дюикинк, Оливер Венделл Холмс және Нью-Йорк пен Бостон қалаларынан келген басқа да әдебиет өкілдері Питтсфилдке (Массачусетс штаты) келіп, кештер, пикниктер мен кешкі ас өткізді. Натаниел Хоторн мен оның баспагері Джеймс Т. Филдс оларға қосылды, ал Хоторнның әйелі үйде балаларын күтіп отырды. Дюикинк ұйымдастырған пикниктердің бірінде Хоторн мен Мелвилл жаңбырдан паналап, терең әңгімелесіп қалды. Мелвиллге Хоторнның «Ескі үйден шыққан шылан» атты әңгімелер жинағының көшірмесі сыйланған еді, бірақ ол оны әлі оқымаған. Мелвилл оны құмарлықпен оқып, «Хоторн және оның шыланы» деген сын мақаласын жазды, ол 17 және 24 тамызда «Әдеби әлем» журналында жарияланды. Мелвиллдің сөзіне сенсек, бұл әңгімелер Хоторнның «өте қараңғы, тіпті он есе қараңғы» жағын ашты. Ол Хоторнды Шекспирмен салыстырып, «Шекспирден кем емес жазушылар бүгінде Огайо өзенінің жағалауында туып өсіп жатыр» деді. Сыншы Уолтер Безансон бұл эссені «Мелвиллдің «Моби Дик» романын жазған кездегі ой-қиялымен және интеллектуалдық әлемімен тығыз байланысты» деп санайды, оны романға алғысөз ретінде қарастыруға болады және «әркімнің оқуы тиіс контексттік материал» деп атады. Сол жазда Дюикинк Хоторнға Мелвиллдің соңғы үш кітабының көшірмелерін жіберді. Хоторн оларды оқып, 29 тамызда Дюикинкке Мелвиллдің «Редберн» және «Ақ жакет» кітаптарында шындықты кез келген жазушыдан «батылрақ» көрсеткенін жазды, ал «Марди» кітабын «терең мағынасы бар, өмір үшін күресуге мәжбүрлейтін бай кітап» деп атады. Бірақ ол: «Кітап соншалықты жақсы, жазушы оны одан да жақсырақ ету үшін одан ұзақ ойланбағаны үшін кешіру қиын». 1850 жылдың қыркүйегінде Мелвилл Питтсфилдте 160 акрлық ферма сатып алу үшін әйелінің әкесінен, Лемуэль Шоудан үш мың доллар қарыз алды. Мелвилл жаңа үйіне «Жебебас» деген ат қойды, себебі егін шабу кезінде жерден көптеген жебе ұштары табылды. Сол қыста Мелвилл Хоторнға күтпеген сапармен келді, бірақ ол жұмыс істеп жатқанын және «қонаққа шақыруға көңілі жоқ» екенін білді. Хоторнның әйелі София оған «Екі рет айтылған әңгімелер» және Малкольм үшін «Бабасының креслосы» кітаптарын сыйлады. Мелвилл оларды жақын арада «Жебебасқа» шақырып, Хоторнмен «бренди мен сигарамен әлемді талқылауды» үміттенеді, бірақ Хоторн жаңа кітабын аяқтағанша бір күн де тоқтаған жоқ, сондықтан олар келмеді. Мелвилл екінші рет келгеннен кейін Хоторн оны қызы Унамен бірге «Жебебасқа» шақырды. Робертсон Лоранттың айтуынша, «ұсынысқа ие Хоторн Мелвилл әйелдеріне, әсіресе оның кітаптарының жанкүйері болған Огюстаға үлкен әсер етті». Олар күні бойы «тамекі шегіп, метафизика туралы әңгілесті». Робертсон Лорант Мелвиллдің «Хоторнның ақыл-ойына ғашық болғанын, оның өнеріне тәнті болғанын және оның сырлы тұлғасына қызыққандығын» жазды, бірақ «достық олардың әрқайсысы үшін әртүрлі мағынаға ие болды», Хоторн Мелвиллге «оған қажетті интеллектуалдық серпіліс сыйлады». Олар «табиғи одақтастар мен достар» болған шығар, бірақ олар «жасы бойынша он бес жыл айырмашылығы бар және мінез-құлқы жағынан мүлдем өзгеше» болды және Хоторн «Мелвиллдің маниялық қарқындылығын кейде шаршататын» еді. Безансон Мелвиллдің қарт жігітке жазған он хатында «сексуалдық қызығушылық» бар екенін анықтады. Мелвилл «Хоторнның шыбықтары» атты эссесінде былай деп жазды: «Менің ойымша, бұл Хоторн менің жаныма тұқым себуді құйған. Мен оны көбірек ойланамын, ол кеңейіп, тереңдейді; және одан әрі, одан әрі, оның күшті Жаңа Англия тамырлары менің оңтүстік жанымның ыстық топырағына еніп кетеді». Мелвилл кітабын Хоторнға арнады: «Оның генийіне деген құрметімнің белгісі ретінде, бұл кітап Натаниел Хоторнға арналады». 1851 жылдың 18 қазанында «Кит» кітабы Ұлыбританияда үш томдық болып жарық көрді, ал 14 қарашада «Моби Дик» АҚШ-та бір томдық болып жарық көрді. Осы екі дата арасында, 1851 жылдың 22 қазанында Мелвиллдердің екінші баласы, Стэнвик дүниеге келді. Желтоқсан айында Хоторн Дюикинкке: «Мелвилл қандай керемет кітап жазды! Бұл кітап менің бұрынғы кітаптарынан гөрі әлдеқайда күштірек екенін сезіндірді» деді. Мелвиллдің замандас рецензенттерінен өзгеше, Хоторн Мелвиллдің жаңа романының ерекшелігін көріп, мойындады. 1852 жылдың басында Мелвилл Хоторндарға Конкордқа сапар шегіп, Хоторнмен әңгімелескен «Агата» әңгімесі туралы пікірлерін бөлісті. Бұл екі жазушы арасындағы соңғы байланыс болды, Мелвилл Хоторнды Англияға көшіп келгеннен кейін төрт жылдан соң Ливерпульде тағы да сапар шеккенге дейін.
18521857: Жетіспеген жазушы
1850 жылдың қыркүйегінде Мелвилл қайын атасынан үш мың доллар қарыз алып, Массачусетс штатының Питтсфилд қаласында 160 акр жер сатып алғаннан кейін, келесі кітабының жұртшылыққа ұнайды және қаржысын қалпына келтіретініне үміттенді. 1851 жылдың сәуір айында ол британдық баспагері Ричард Бентлиге жаңа кітабының «күдіссіз жаңалығы» бар екенін және романтика мен құпия элементтерімен кең аудиторияны қызықтыратынын айтты. Шындығында, «Пьер: немесе, Екіұштылықтар» кітабы терең психологиялық болғанымен, роман жанрының қағидаларын қолданып, стиль жағынан қиынға соқты. Ол жақсы қабылданылмады. 1852 жылдың 8 қыркүйегінде «Нью-Йорк Дей Бук» газеті «Герман Мелвилл ақылдан безген» деген тақырыппен жаулы шабуыл жариялады. Жаңалық ретінде ұсынылған мақалада былай делінген:
1853 жылдың 22 мамырында Мелвиллдің үшінші баласы және тұңғыш қызы Элизабет (Бесси) дүниеге келді, және сол күні немесе шамамен сол күні Герман Агата туралы «Крест аралы» әңгімесін аяқтады. Мелвилл баспагерімен, болжам бойынша «Крест аралы» кітабын талқылау үшін Нью-Йоркке сапарлады, бірақ кейіннен Harper & Brothers баспасы оның қолжазбасын басып шығаруға «қарсылық көрсеткенін», себебі ол жоғалып кеткенін жазды. «Пьердің» коммерциялық және сындық сәтсіздігінен кейін Мелвилл келесі романы «Израиль Поттер» үшін баспагер табуда қиындыққа тап болды. Оның орнына, революциялық соғыс ардагері туралы бұл әңгіме 1853 жылы «Путнамнің ай сайынғы журналында» бөлім-бөліммен жарияланды. 1853 жылдың қарашасынан 1856 жылға дейін Мелвилл «Путнам» және «Харпер» журналдарында он төрт әңгіме мен эскиз жариялады. 1855 жылдың желтоқсанында ол Путнамның жаңа иелері Дикс пен Эдвардсқа қысқа әңгімелердің іріктелген жинағын жариялауды ұсынды. «Пиацца ертегілері» деп аталған жинақ Мелвилл жаңадан жазған «Пиацца» кіріспе әңгімесімен аталды. Сондай-ақ, онда бұрын жарық көрген бес әңгіме, соның ішінде «Бартлби, кеңсе хатшысы» және «Бенито Серено» кірді. 1855 жылдың 2 наурызында Мелвиллдің төртінші баласы Фрэнсис (Фанни) дүниеге келді. Осы кезеңде оның «Израиль Поттер» кітабы жарық көрді. «Сенімді адам» романын жазу Мелвиллге үлкен стресс тудырды, нәтижесінде Лиззидің немере інісі Сэм Шоу өзінің ағасы Лемуэль Шоуға: «Германның енді мұндай жаман шабуылдары болмайды деп үміттенемін» деп хат жазды. Бұл Робертсон Лорант «Мелвиллді мазалаған ревматизм мен семіздіктің шабуылдары» деп атаған нәрсеге сілтеме жасайды. Мелвиллдің қайын атасы қызының «оған деген үлкен алаңдауын» бөліскендей, ол өзінің туысына хат жазып, Мелвиллдің жұмыс дағдыларын сипаттады: «Ол әдеби еңбегінің біріне терең бойлаған кезде, ол өзін күніне көп сағат бойы, жаттығусыз немесе аз жаттығумен, әсіресе қыста көптеген күн бойы қатаң оқуға шектейді. Осылайша ол өзін тым көп шаршатып, ауыр нерв ауруына шалдығады». Шоу Лиззидің мұрасынан Мелвиллге 1500 доллар беріп, 4-5 ай Еуропа мен Киелі жерге саяхаттауға жіберді. 1856 жылдың 11 қазанынан 1857 жылдың 20 мамырына дейін Мелвилл Еуропа мен Жерорта теңізі бойынша алты айлық сапар жасады. Англияда болған кезде, 1856 жылдың қарашасында ол үш күнге Ливерпульдегі АҚШ консулы лауазымында болған Хоторнмен кездесті. Жақын маңдағы Саутпорттың жағажай курортында, олар шылым шегуге тоқтаған құм төбелерінің арасында, Хоторн кейіннен өзінің күнделігінде былай деп сипаттаған әңгімелесуді өткізді: «Мелвилл, әдеттегідей, Провиденция және болашақ туралы, сондай-ақ адам санасынан тыс жатқан барлық нәрселер туралы ойлана бастады және маған 'өзін жоюға көз жеткізгенін' айтты. Егер ол діншіл адам болса, ол ең шыншыл және құрметті діншіл болар еді; ол өте жоғары және асыл мінезді және біздің көпшілігімізден мәңгілік өмірге лайық». Сапардың Жерорта теңізі бөлігі Киелі жерді қамтыды, бұл оның эпостық поэмасы «Кларльға» шабыт берді. Сапар барысында ол Яффаға жақын жердегі Моунт Хоуп деген христиан шаруашылығына барды. 1857 жылдың 1 сәуірінде Мелвилл өзінің соңғы толық романы «Сенімді адамды» жариялады. «Оның маскарады» деген қосымша тақырыппен жарық көрген бұл роман қазіргі заманда алаяқтық пен адалдық, жеке тұлға және маскарада мәселелерін күрделі және құпия зерттегендігі үшін кеңінен мойындалды. Алайда, ол жарық көрген кезде, оған таңғаларлықтан бастап, айыптауға дейін әртүрлі пікірлер айтылды.
1857-1876: Ақын
Өзінің құлдырап бара жатқан қаржысын жақсарту үшін Мелвилл 1857 жылдың соңынан 1860 жылға дейін көпшілік алдында лекция оқыды. Ол үш лекциялық тур жасады және негізінен рим мүсіндері мен Римдегі көрікті жерлер туралы лицейлерде сөйледі. Мелвиллдің лицей мәдениетінің сыртқы зиялылығын әжуалайтын лекциялары замандас көрермендерден сынау алды. 1860 жылдың 30 мамырында Мелвилл ағасы Томас басқаратын "Метеор" клиперімен Калифорнияға аттанды. Бұрғылаулы сапардан кейін Мелвилл қараша айында Панама арқылы Нью-Йоркке жалғыз оралды. Кейін сол жылы ол баспагерге өлеңдер жинағын ұсынды, бірақ ол қабылданбады және қазір жоғалып кетті. 1863 жылы ол ағасының Нью-Йорктегі 104 East 26th Street мекенжайындағы үйін сатып алып, сонда көшті. 1864 жылы Мелвилл Американдық Азамат соғысының Вирджиниядағы шайқас алаңдарын аралады. Соғыстан кейін ол 1866 жылы "Соғыстың шайқас фрагменттері мен көріністері" жинағын жариялады, бұл 72 өлеңнен тұратын, қақтығыстың "көп дауысты өлең журналы" деп сипатталған туынды. Бұл жұмыс коммерциялық тұрғыдан сәтті болмады - 1260 дана басылды, 300 дана шолуға жіберілді және 551 дана сатылды - ал рецензенттер Мелвилл сәнге сай әсем тіл мен жазудан қасақана бас тартқанын, қысқа және қарапайым болуды таңдағанын түсінбеді. 1866 жылы Мелвилл Нью-Йорк қаласының кеден инспекторы болды. Ол 19 жыл осы лауазымда болды және оның нашар коррупцияланған мекемеде адалдығымен танымал болды. (Мелвиллдің білмегені, оның лауазымын кейде болашақ американдық президент Честер А. Артур қорғады, ол Мелвиллдің жазуын бағалаған, бірақ онымен ешқашан сөйлеспеген кеден қызметкері болды.) Осы жылдары Мелвилл нервтік шаршаудан, физикалық ауырудан және көңілсіздіктен зардап шекті және кейде, Робертсон Лоранттың сөзімен айтқанда, "өз романдарының кейіпкерлері сияқты қатыгез капитан сияқты" мінез-құлық танытты, тіпті ішімдік ішкеннен кейін үйге келгенде әйелі Лиззиді ұрып-соқты. 1867 жылы Мелвиллдердің үлкен ұлы Малколм 18 жасында өз бөлмесінде өлі табылған, өзін-өзі атқан болуы мүмкін, қасақана ма, әлде жазабас ма белгісіз. 1867 жылдың мамырында Лиззидің інісі Сэм, Мелвиллдің психикалық денсаулығына отбасының алаңдауын бөлісіп, оның Мелвилльден кетуін ұйымдастыруға тырысты. Лиззи Бостонға отбасына барып, күйеуінің ақыл-есі дұрыс емес екенін сотқа дәлелдемек болды. Бірақ Лиззи, сол кездегі ажырасудың әлеуметтік ұятынан қашу үшін немесе күйеуін әлі де жақсы көретіндіктен, жоспарға келіспеді. Мелвиллдің кәсіби жазу мансабы аяқталғанмен, ол жазуға берілгендігін сақтады. Ол Милдердің "күзгі шедевр" деп атаған "Кларл: Поэма және паломничество" (1876) 18 000 жолдық эпикалық поэмасын жазуға жылдар жұмсады, бұл 1856 жылы Киелі жерге жасаған сапарынан шабыттанды. Бұл американдық әдебиеттегі ең ұзын өлеңдердің бірі. Басты кейіпкер - діни білімді жас американдық студент, ол өзінің сенімін жаңарту үшін Иерусалимге барады. Орталық кейіпкерлердің бірі, Ролф, Мелвиллдің жас кезіндегідей ізденуші және саяхатшы, ал оқшауланған Вайн Хоторнға негізделген, ол он екі жыл бұрын қайтыс болған. 350 дананы басып шығаруды 1876 жылы оның ағасының қалдырған мүлігі қаржыландырды, бірақ сату өте нашар болды және сатылмаған даналар Мелвилл оларды өзінің бағасына сатып ала алмағандықтан өртелді. 1925 жылы сыншы Льюис Мамфорд Нью-Йорк қалалық кітапханасынан "беттері кесілмеген" оқылмаған данасын тапты.
1877-1891: Соңғы жылдары
Мелвиллдің жеке табысы шектеулі болды. Бірақ 1884 жылы Лиззиге мұра қалды, соның арқасында ол ай сайын тұрақты түрде кітаптар мен гравюралар сатып ала алды. Мелвилл 1885 жылдың 31 желтоқсанында зейнетке шықты, кейін әйелінің туыстары жұбайларды қосымша мұралармен және мүліктермен қолдады. 1886 жылдың 22 ақпанында олардың кіші ұлы Стэнвикс Сан-Францискода 36 жасында туберкулезден қайтыс болды. 1889 жылы Мелвилл Нью-Йорк қоғамының кітапханасына мүше болды. Мелвиллдің Англиядағы танымалдылығы оқырмандардың оның романдарын қайта ашқан кезде қайта жанданды. Ол теңіздегі ерте кездегі тәжірибелерінен шабыттанған екі өлең жинағын жариялады, оларға әдеби кіріспелер қосты. Ол оларды туыстары мен достарына арнап, әрқайсысы 25 данадан басылды. Біріншісі, «Джон Марр және басқа теңізшілер», 1888 жылы жарық көрді, одан кейін 1891 жылы «Тимолеон» басылды. Мелвилл 1891 жылдың 28 қыркүйегінде таңертең қайтыс болды. Өлім куәлігінде «жүрек кеңеюі» себеп ретінде көрсетілген. Ол Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданындағы Вудлон зиратына жерленді. «The New York Times» газетінің алғашқы некрологы оның шедеврін «Моби Дик» деп атады, ондағы қате жазу кейіннен ол өмірінің соңында бағаланбағанын білдіретіндей болып қате түсінілді. Бірақ оны бағалағандар да болды. Мысалы, «Таймс» газеті 2 қазан күні ризашылық білдіретін мақала жариялады. Автордың айтуынша, Мелвиллдің 40 жыл бұрын көп оқылған кітаптарын еске алғанда, «оларды неліктен оқып, талқылағандарын анықтау қиын емес», бірақ «неліктен енді оқымай, талқыламайтынын анықтау қиын». Мелвилл «Шөптесіндер мен жабайы өсімдіктер» атты өлеңдер жинағын және «Даниел Орм» атты эскизін, қайтыс болған кезде жарияланбаған күйінде қалдырды. Оның әйелі аяқталмаған «Билли Бадд» повесінің беттерін де тапты. Мелвилл қолжазбаны бірнеше рет өңдеп, қайта құрастырды, бірақ беттерді дұрыс ретпен орналастырмады. Лиззи күйеуінің ниеттерін анықтай алмады (немесе кейбір жерлерде оның қолжазбасын оқи алмады) және қолжазбаны басылымға дайындау әрекеттерінен бас тартты. 1919 жылға дейін беттер отбасылық нан сақтағышта сақталды, содан кейін Мелвиллдің немересі оларды Реймонд Уиверге берді. Уивер бастапқыда жұмыстың маңыздылығын мойындамағанмен, 1924 жылы оның жылдам транскрипциясын жариялады. Алайда, бұл нұсқада көптеген қателер болды, олардың кейбіреулері түсіндіруге әсер етті. Ол Англияда, содан кейін АҚШ-та бірден сәттілікке жетті. 1962 жылы Мелвилл зерттеушілері Харрисон Хейфорд пен Мертон М. Силтс сындық мәтінді жариялады, ол кеңінен қабылданды. 1951 жылы ол Бродвейде сахналық пьеса ретінде, содан кейін опера ретінде, ал 1961 жылы фильм ретінде қойылды.
Жалпы баяндау стилі
Мелвиллдің жазу стилі жылдар бойы тұрақтылықты да, зор өзгерістерді де көрсетеді. Оның дамуы "әдеттен тыс кешікті, ал келгенде, тез шаршау қаупі бар асығыс күшпен келді". Мелвилл 20 жасында жазған "Жазу үстелінен сынықтар" еңбегінде ғалым Sealts "Мелвиллдің кейінгі жазбаларында, әсіресе оның әдебиетке жиі сілтеме жасау әдетін алдын ала көрсететін бірнеше элементтерді" байқаған. "Тайпи" мен "Омоо" – қысқа тарауларға бөлінген, құжаттамалық баяндарды талап ететін оқиғалар еді. Мұндай тығыз құрылым "Марди" сияқты көлемді туындыларда фрагментация қаупін тудырады, бірақ "Редберн" мен "Ақ жакетте" Мелвилл қысқа тарауды шоғырланған повестеуге айналдырды. "Моби Дик" кітабының кейбір тараулары стандартты басылымдарда екі беттен аспайды, ал 122-тарау 36 сөзден тұратын бір абзацтан ғибарат. "Моби Дик" кітабындағы тарауларды шеберлікпен өңдеу – Мелвиллдің ең толыққанды қолтаңбаларының бірі және оның шеберлікпен жазу стилінің өлшемі (осының арқасында "Маған Ысмайыл деп атаңыз" деген алғашқы жолдар мәңгілік мәнге ие болды). Жеке тараулар Мелвилл өнерін бағалау және оның тақырыптарын түсіндіру үшін "шешендік тасқа" айналды. Ал "Пьер" кітабындағы тараулар, "Кітаптар" деп аталады, Мелвиллдің табиғи ұзындығы мен ұзақ тарауларды талап ететін тұрақты роман жазу мақсаты арасындағы "ерекше формальды компромисс" сияқты қысқа, нөмірленген бөлімдерге бөлінген. Сатиралық элементтер енгізілгендіктен, тараулар құрылымы "біршама тәртіп пен қарқындылықты қалпына келтіреді". Әдеттегі тарау бірлігі "Израиль Поттер", "Сенімді адам" және тіпті "Кларл" үшін қайта пайда болады, бірақ тек "Билли Бадд" кітабындағы акценттер мен тақырыптардың қатарласуында "шығармашылық жетістіктің маңызды бөлігіне" айналады. Ньютон Арвин "Мардиден" кейінгі кітаптар Мелвиллдің жазуы алғашқы екі кітабының тамырларына оралғандай көрінеді деп атап өтті. Шындығында, оның қозғалысы "ретроград емес, спиральді" болды, ал "Редберн" мен "Ақ жакет" оның алғашқы екі кітабындағы спонтанды, жастық шармасынан айырылған болса да, олар "мазмұнына қатысты тығыз, сезімдері бай, ширақ, күрделі, текстурасы мен бейнесі бойынша терең". "Омоо" прозасының ырғағы "жеңілдіктен артық ештеңеге қол жеткізбейді; тіл бейтарап және ерекшеліксіз", ал "Редберн" бейне мен эмоцияны біріктіретін повестеу қабілетін жақсартты. Мелвиллдің алғашқы туындылары стилі жағынан "көбірек бароккоға" ұқсады, ал "Моби Дик" кітабында Мелвиллдің сөздік қоры шексіз кеңейді. Уолтер Безансон оны "өте алуан түрлі стиль" деп атайды. Сыншы Уорнер Бертофф тілдің үш ерекшелігін атап көрсетеді. Біріншіден, сөздердің асыра баяу қайталануы, мысалы, "аяулы", "аяу", "аянышпен қарау", "аяулы" (81-тарау, "Пеквод қызбен кездеседі"). Екінші типтік тәсіл – "шоғырланған қабақ" және "кемшіліксіз ерлік" сияқты ерекше сын есім-зат тіркестерін қолдану (26-тарау, "Рыцарьлар мен жандар"). Үшінші ерекшелік – оқырманның бұрыннан қалыптасқан күтулерін баса көрсету және нығайту үшін қатысушы модификатордың болуы, мысалы, "алдын ала" және "көре алу" ("бұл жерде бәрі тыныш және тыныш, бірақ бір жағынан алдын ала болды", "Бұл алдын ала аралықта"). "Пьер" кітабында сызықшамен біріктірілген сөздерді қолданғаннан кейін, Мелвиллдің жазуы Бертоффқа сөздер мен тіркестерді таңдауда аз зерттеуші және аз қозғайтын сезім туғызады. "Қолдағы материалдан мүмкін мағыналар мен ашылуларға" жол ашудың орнына, сөздік қазір "басқарушы әсерлерді кристалдауға" қызмет етеді, дикция енді өзіне назар аудармайды, тек дәл анықтамаға ұмтылу ретінде. Бертоффтың айтуынша, бұл тіл "ақыл-ойының дұрыс бағалай білуін және толық түсінігін" көрсетеді. Оның ертедегі жазбаларына әсер еткен еркін зерттеу және зерттеу сезімі және оның "сирек кездесетін күші мен кеңдігі" "статикалық санауға" жол берді. "Моби Дик" тілінің музыкалық әуенімен және кинетикалық энергиясымен салыстырғанда, Мелвиллдің кейінгі жазбалары "салыстырмалы түрде үндеу, тіпті жасырылған" сияқты көрінеді. Мелвиллдің өзінің ең үздік туындыларындағы абзацтары Бертоффтың пікірінше, "форманың тығыздығы мен күтпеген қосымша деректерді еркін жинаудың" ізгі нәтижесі болып табылады, мысалы, құпия сперматозоидты 86-тараудың ("Құйрық") соңғы абзацында Құдайдың бет-әлпетінің "Еврейлер кітабындағы көрінбеушілігімен" салыстырылғанда. Уақыт өте келе Мелвиллдің абзацтары қысқарып, сөйлемдері ұзағырақ болды, содан кейін ол "кейінірек жазған прозасындағы ерекшелік – бір сөйлемді абзацтарға" жетті. Бертофф мысал ретінде "Кепілдік" кітабының алғашқы тарауын келтіреді, онда он бес абзац бар, оның жетісі бір ғана егжей-тегжейлі сөйлемнен тұрады, ал төртеуі – екі сөйлемнен. Бұл тәсілді "Билли Бадд" кітабында қолдану оның "таңғажайып повестеу экономикасына" үлкен үлес қосады.
Стилистика және әдеби нұсқама
Наталия Райт пікірінше, Мелвиллдің сөйлемдері көбінесе құрылымдық еркіндікке ие, каталог және аллюзия, параллелизм және рефрен, мақал-мәтел және аллегория сияқты тәсілдерді қолдануға ыңғайлы. Оның сөйлемдерінің ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ «Пьер» мен «Сенімді адам» романдарының жазу стилі ойды емес, сезімді жеткізуге бағытталған. Генри Джеймстен айырмашылығы, ол ойдың ең нәзік нюанстарын беру үшін сөйлемдерді реттеудің новаторы болды, Мелвилл мұндай жаңалықтарды аз жасады. Оның өнері – ағылшын прозасының бағыты, оның ырғағы мен қарапайымдылығы Король Джеймс Библиясынан әсер алды. Мелвиллдің жазу стилінің тағы бір маңызды ерекшелігі – оның эхосы мен үндеулері. Мелвиллтің нақты стильдерді еліктеуі осыған себеп. Оның үш маңызды көзі – Библия, Шекспир және Мильтон. Кез келген көзден тікелей цитаталар аз; оның Библиялық аллюзияларының тек алтыншы бөлігі ғана осылай деп танылуы мүмкін, себебі Мелвилл Библияны өзінің сюжеттік қажеттіліктеріне сәйкес бейімдейді. Мелвилл стиліндегі Библиялық элементтерді үш санатқа бөлуге болады. Біріншісінде аллюзия ресми цитатадан гөрі баяндама ішінде көбірек кездеседі. Оның шығармаларында бірнеше таңдамал Библиялық аллюзиялар қайта-қайта пайда болады, рефрен сипатын алады. Мысалдар: «жылан сияқты ақылды және көгершін сияқты бейкүнә болу» туралы кеңестер, «сұр ат үстіндегі өлім», «қасірет көрген адам», «көктегі көптеген үйлер»; «басымыздағы шаштардың санындай» мақал-мәтелдер, «мақтаныш құлауға апарады», «күнәнің жазасы – өлім»; «әрине, кім, өйткені», «балалардың балалары», «жердің байлығы», «бос нәрселердің бос нәрселері», «сыртқы қараңғылық», «оның көзінің қарашығы», «Күннің Ежелгісі», «Шарон гүлі» сияқты сөз тіркестері мен есімдіктер. Екіншіден, жеке тармақтардың немесе тармақтардың біріктірілгенін қайта айту. Редберннің «Сен бұл римдік азаматтарға жолақтар салма» деген сөзі Мысырдан шығу кітабының 20-шы таравындағы Он қазынаның тілін пайдаланады, ал Пьердің Люсияға қойған сұрағы: «Ол мені барлық түсініксіз махаббатпен сүйе ме?» – Жохан 21:15–17 және Филиптіктерге 4:7 тармақтарын біріктіреді. Үшіншіден, кейбір еврей тіліндегі ерекшеліктер қолданылады, мысалы, генетивтердің тізбегі («теңіз толқындарының толқындары»), туысқан айыптау («Мен түс көрдім», «Ливерпуль жаратылыспен бірге құрылды») және параллелизм («Шабуылдан да жақын үйге», «болатпен күресу – ешқандай аралықсыз ойын»). Редберннің бұл үзіндісі осы тәсілдердің қалай өзара байланысып, Киелі кітап тілінің текстурасын қалыптастыратынын көрсетеді, бірақ тікелей цитаталар өте аз. Бұған қоса, Мелвилл үш Библиялық үлгіні – апокалиптикалық, пайғамбарлық және уағыздық баяндамалық үлгіні сәтті еліктейді. Мелвилл «Марди» романының бір тарауында үрей мен қорқыныш сезімінің апокалиптикалық үлгісін сақтайды. Пайғамбарлық үлгі Мелвиллдің «Моби Дик» романында, әсіресе Отец Мэпплдің уағызында көрінеді. Забур дәстүрін Мелвилл «Сенімді адам» романында кеңінен қайталайды. 1849 жылы Мелвилл шаршаған көздеріне жеткілікті үлкен қаріппен басылған Шекспирдің шығармаларының басылымын сатып алды, бұл оның келесі кітабы «Моби Дик» (1851) стиліне үлкен әсер еткен Шекспирді тереңірек зерттеуге әкелді. Сыншы Ф.О. Маттиессен Шекспирдің тілі кітапқа әсер еткен басқа факторлардан әлдеқайда жоғары екенін, өйткені ол Мелвиллге өзінің толық күшін ашуға көмектескенін айтады. Кітаптың әр бетінде Шекспирге қарыздылықты табуға болады. «Кетологияның» соңындағы «Левиатандыққа толы, бірақ ештеңе білдірмейтін жай дыбыстар» (Ch. 32) Макбеттегі атақты сөзді қайталайды: «Ақымақ айтты, дыбыс пен ашуға толы/ Ештеңе білдірмейді». Ахаптың алғашқы ұзын сөйлеуі («Палуба» Ch. 36) – бос өлең, сондай-ақ Ахаптың «Күн бату» (Ch. 37) басындағы монологы: «Мен ақ және күңгірт соңынан қалдырамын; / Сап-сары сулар, сап-сары жақтар, қайда жүрсем де./ Жақсылықсыз толқындар жағаға қарай өршіп / Менің іздерім; оларға жол беріңіз; бірақ алдымен мен өтем». Шекспир арқылы Мелвилл «Моби Дикке» бұрын-соңды көрінбеген сөздік күшті қосты. Шекспирді оқу Мелвилл үшін «катализатор» болды, ол оның жазуын жай ғана баяндамадан «теңіздің терең күштерінің көрінісіне» айналдырды. Мэттиессеннің айтуынша, Мелвиллдің Шекспирді меңгеруі Ахап сипаттамасында айқын көрінеді, ол Шекспир тілімен аяқталады, бірақ ол еліктеу емес: «О, Ахаб! Сенде қандай ұлы болады, оны аспаннан жұлып алу керек және тереңге суға секіру керек, және көрнекті үшін ауада!». Соңғы сөйлемнің...
In addition to this, Melville successfully imitates three Biblical strains: the apocalyptic, the prophetic and the sermonic narrative tone of writing. Melville sustains the apocalyptic tone of anxiety and foreboding for a whole chapter of Mardi. The prophetic strain is expressed by Melville in Moby Dick, most notably in Father Mapple's sermon. The tradition of the Psalms is imitated at length by Melville in The Confidence Man. In 1849, Melville acquired an edition of Shakespeare's works printed in a font large enough for his tired eyes, which led to a deeper study of Shakespeare that greatly influenced the style of his next book, Moby Dick (1851). The critic F. O. Matthiessen found that the language of Shakespeare far surpasses other influences upon the book, in that it inspired Melville to discover his own full strength. On almost every page, debts to Shakespeare can be discovered. The "mere sounds, full of Leviathanism, but signifying nothing" at the end of "Cetology" (Ch. 32) echo the famous phrase in Macbeth: "Told by an idiot, full of sound and fury/ Signifying nothing". Ahab's first extended speech to the crew, in the "Quarter Deck" (Ch. 36) is practically blank verse and so is Ahab's soliloquy at the beginning of "Sunset" (Ch. 37):'I leave a white and turbid wake;/ Pale waters, paler cheeks, where'er I sail./ The envious billows sidelong swell to whelm/ My track; let them; but first I pass.' Through Shakespeare, Melville infused Moby Dick with a power of expression he had not previously expressed. Reading Shakespeare had been "a catalytic agent" for Melville, one that transformed his writing from merely reporting to "the expression of profound natural forces". The extent to which Melville assimilated Shakespeare is evident in the description of Ahab, Matthiessen continues, which ends in language that seems Shakespearean yet is no imitation: 'Oh, Ahab! what shall be grand in thee, it must needs be plucked from the skies and dived for in the deep, and featured in the unbodied air!' The imaginative richness of the final phrase seems particularly Shakespearean, "but its two key words appear only once each in the plays and to neither of these usages is Melville indebted for his fresh combination". Melville's diction depended upon no source, and his prose is not based on anybody else's verse but on an awareness of "speech rhythm". Melville's mastering of Shakespeare, Matthiessen finds, supplied him with verbal resources that enabled him to create dramatic language through three essential techniques. First, the use of verbs of action creates a sense of movement and meaning. The effective tension caused by the contrast of "thou launchest navies of full freighted worlds" and "there's that in here that still remains indifferent" in "The Candles" (Ch. 119) makes the last clause lead to a "compulsion to strike the breast," which suggests "how thoroughly the drama has come to inhere in the words;" Second, Melville took advantage of the Shakespearean energy of verbal compounds, as in "full freighted". Third, Melville employed the device of making one part of speech act as another, for example, 'earthquake' as an adjective, or turning an adjective into a noun, as in "placeless". Melville's style, in Nathalia Wright's analysis, seamlessly flows over into theme, because all these borrowings have an artistic purpose, which is to suggest an appearance "larger and more significant than life" for characters and themes that are in fact unremarkable. The allusions suggest that beyond the world of appearances another world exists, one that influences this world, and where ultimate truth can be found. Moreover, the ancient background thus suggested for Melville's narratives – ancient allusions being next in number to the Biblical ones – invests them with a sense of timelessness.
Сыни қабылдау
Мелвиллдің өмір бойы жазушы ретінде қаржылық табысы, оның өлімінен кейінгі табысына қарағанда, айтарлықтай емес еді; бүкіл өмірінде Мелвиллдің жазбаларынан ол 10 000 доллардан астам табыс тапты (1876 жылғы 10 000 доллар шамамен <есептелген сомаға> тең). Оңтүстік теңіздерге жасаған саяхаттары мен сауда флоты және теңіз күштеріндегі қызметіне негізделген жазбалары бастапқыда сәттілікке жеткізді, бірақ одан кейін оның танымалдылығы күрт төмендеді. 1876 жылға қарай оның барлық кітаптары басылымнан түсіп қалды. Өмірінің соңғы жылдары мен қайтыс болғаннан кейінгі жылдары ол американ әдебиетінде маңызды емес тұлға деп есептелді.
Поэзия
Мелвилл өлеңдерін отыздан асқан соң, «Battle Pieces» (1866) жинағымен жариялады және 20-ғасырдың басына дейін ақын ретінде танылмады. Бірақ ол шамамен 25 жыл бойы негізінен өлеңдер жазды, бұл оның прозалық карьерасынан екі есе ұзақ. 1850-ші жылдардағы «Моби Дик», «Пьер» және «Сенім адамы» романдары, Мелвиллдің философиялық ізденістерін ұсыну үшін ең көп жұмыс істеген туындылары, философиялық поэзияға қадам жасаудың коммерциялық сәтсіздіктің салдарынан емес, табиғи логикалық жалғасы сияқты көрінеді. Ол поэзияны медитативтік практика ретінде қарастырғандықтан, оның поэтикалық стилі, тіпті көптеген викториялық ақындардан да, тілдік ойынға немесе мелодикалық әсерге баса назар аудармайды. Алғашқы сыншылар оған ықылас көрсетпеді. Генри Чапин, «Джон Марр және басқа да өлеңдер» (1922) жинағына жазған кіріспесінде, Мелвиллдің поэзиясы «әуесқойлық және біркелкі емес» делінгенімен, онда «философиялық күйзелісі ешқашан сөнбеген, жақсы көрілетін жекеліктің жаңаруы» және «нағыз ақынның дауысы» бар екенін айтты. Ақын және романист Роберт Пенн Уоррен Мелвиллді ұлы американдық ақын ретінде жақтады және 1971 жылы оның поэзиясының таңдамасын, мақтауға толы сындық эссемен жариялады. 1990-шы жылдарда сыншы Лоуренс Бьюэлл Мелвиллдің «Уитман мен Дикинсоннан кейін 19 ғасырдағы Американың ең ірі ақыны деп толыққанды айтуға болады» деп мәлімдеді, ал Хелен Вендлер «Clarel» туралы былай деді: «Мелвиллдің осы өлеңді жазуға кеткен еңбегі бізді оқығанда ойға келтіреді. Өзінің ғана осы туындысы оған, ақын ретінде, «атақтың кешіккен жерлеу гүлін» сыйлауға жеткілікті». Кейбір сыншылар оны АҚШ-тағы алғашқы модернистік ақын деп санайды, ал басқалары оның туындылары бүгінгі постмодернистік көзқарасқа жақын деп есептейді.
Мелвилл жандануы және Мелвилл зерттеулері
1919 жылы Мельвиллдің туғанына жүз жыл толуы оның шығармаларына жаңа қызығушылықтың оянуымен (қалыптасқан «Мельвиллдің қайта жандануы») бірге келді, осы кезеңде оның туындылары маңызды сынға ұшырады. Жаңа бағалау 1917 жылы Карл Ван Дореннің американ әдебиеті тарихындағы Мельвилл туралы мақаласымен басталды. Ван Дорен сондай-ақ автордың алғашқы толық өмірбаянын жазған Реймонд Уиверді ынталандырды: «Герман Мелвилл: Теңізші және мистик» (1921). Мельвиллдің немересі көрсеткен қағаздардың ішінде «Билли Бадд» атты аяқталмаған қолжазбаны тапқан Уивер оны өңдеп, Мельвиллдің шығармаларының жаңа жинағында жариялады. Мельвиллге деген қызығушылықты арттыруға көмектескен басқа да еңбектер: Карл Ван Дореннің «Америкалық роман» (1921), Д.Х. Лоуренстің «Америкалық классикалық әдебиет туралы зерттеулер» (1923), Карл Ван Вехтеннің «Дабл дилер» журналындағы мақаласы (1922) және Льюис Мамфордтың «Герман Мелвилл» өмірбаяны (1929). 1930 жылдардың ортасынан бастап Йель университетінің профессоры Стэнли Томас Уильямс Мельвилл туралы оннан астам диссертацияны жетекшілік етті, олар кейіннен кітаптар түрінде жарық көрді. Мельвилл зерттеушілерінің алғашқы толқыны психологияға назар бөлген болса, Уильямстың шәкірттері Мельвилл зерттеулерін мәтіндер мен қолжазбаларға қатысты академиялық сала ретінде қалыптастыруда, Мельвиллтің ықпалдары мен қарыздарын (соның ішінде плагиатты) анықтауда және мұрағаттар мен жергілікті басылымдарды зерттеуде маңызды рөл атқарды. Тарихи дәлелдерді ұсыну мақсатында тәуелсіз зерттеуші Джей Лейда Нью-Англия мен Нью-Йорктегі кітапханаларды, отбасылық қағаздарды, жергілікті мұрағаттарды және газеттерді қарап, Мельвиллдің өмірін күнделікті жазып, екі томдық «Мелвилл журналында» (1951) жариялады. Лейда мен соғыстан кейінгі зерттеушілердің бастамасымен Мельвиллдің қайта жандануының екінші кезеңі Мельвиллдің ертедегі кітаптарын сенімді деректер ретінде қабылдаудың орнына оның өмірбаянын зерттеуге баса назар аударды. 1945 жылы Мельвиллдің өмірі мен шығармаларын зерттеуге арналған коммерциялық емес ұйым – Мелвилл қоғамы құрылды. 1969 мен 2003 жылдар аралығында қоғам 125 нөмірін «Мелвилл қоғамының үзінділері» журналын жариялады, олар қазір қоғамның веб-сайтында тегін қолжетімді. 1999 жылдан бері ол «Левиафан: Мелвилл зерттеулері журналы» журналын шығарып келеді, қазіргі уақытта Джонс Хопкинс университетінің баспасынан жылына үш рет жарық көреді. Соғыстан кейінгі зерттеушілер Уивер, Гарвард психологы Генри Мюррей және Мамфорд Мелвиллдің көркем шығармаларын автобиография ретінде түсіндіруге, оның отбасындағы қиындықтарын асыра көрсетуге және Готорнға деген сезімінде гомосексуалдық ұғымдарды іздеуге бейім деп ойлады. Олар Мельвиллдің шығармашылық жолының өзгеше дамуын көрді. Алғашқы өмірбаяндар оның прозалық туындыларына салқын қабылданудан кейін қайғылы түрде шегініп қалғанын және поэзиясын көбінесе ескермегенін көрсетті. Мелвиллдің поэзияға қайта оралуы – бұл оны ең маңызды американдық ақындардың қатарына қойған саналы шешім деген жаңа көзқарас пайда болды. Соғыстан кейінгі басқа зерттеулер де кең көлемді ойшарлық және интерпретациялық стильді жалғастырды; Чарльз Олсонның «Мені Исмаил деп атаңыз» (1947) Ахабты Шекспирдің трагедиялық кейіпкері ретінде бейнеледі, ал Ньютон Арвиннің сындық өмірбаяны «Герман Мелвилл» (1950) 1951 жылы беллетристика бойынша Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. 1960 жылдары Харрисон Хейфорд Солтүстік-Батыс университетінің баспасы мен Ньюберри кітапханасы арасындағы одақты ұйымдастырды, бұл одақ Қазіргі заманғы тілдер қауымдастығының қолдауымен және Ұлттық гуманитарлық қордың қаржысымен Мельвиллдің толық шығармаларының сенімді сындық мәтіндерін (жарияланбаған өлеңдер, журналдар мен хаттарды қоса) өңдеуге және жариялауға бағытталған. «Герман Мелвиллдің жазбаларының Солтүстік-Батыс Ньюберри басылымының» бірінші томы 1968 жылы, ал соңғысы 2017 жылдың күзінде жарық көрді. Редакторлардың мақсаты – «автордың ниетіне мүмкіндігінше жақын» мәтінді ұсыну болды. Томдарда кең көлемді қосымшалар бар, соның ішінде Мельвиллдің өмірінде жарық көрген әр басылымның мәтіндік нұсқалары, баспа тарихы мен сын-ескертулер туралы тарихи жазба және осыған байланысты құжаттар қамтылған. Бұл кітаптар АҚШ Білім министрлігінің қаржылық қолдауымен дайындалғандықтан, авторлық құқықтар үшін ақы алынбайды және олар кеңінен қайта басылып шығарылды. Гершель Паркер өзінің екі томдық «Герман Мелвилл: Өмірбаяны» еңбегін 1996 және 2002 жылдары, кең ауқымды түпнұсқалық зерттеулер негізінде және Солтүстік-Батыс Ньюберри Мелвилл басылымының редакторы ретінде атқарған жұмысының нәтижесінде жариялады.
Заң және әдебиет
Мелвилл заң және әдебиет саласында өте пайдалы болды. Мысалы, "Моби Дик" кітабындағы "Жылдам балық және бос балық" тарауы меншік құқығының ұғымдарын сынап бағалайды. "Билли Бадд" повесінде әдемі және беделді жас теңізші кемедегі қару-жарақ сақшысын соққыға жығып, қасақана емес, бірақ салдарынан өлтіреді. Кеме капитаны дереу әскери сот шақырып, сотты Биллиді кінәлі деп танып, өлім жазасына кесуге шақырады. Сыншылар Мелвиллдің мақсатын талқылайды. Бір жағынан, кейбіреулер қатаң заңгерлік көзқарас пен икемді моральдық қағидалар арасындағы қайшылықты көреді. Екінші жағынан, басқа сыншылар капитан қолданылатын заңдарды манипуляциялап, дұрыс емес көрсеткенін айтады.
Тақырыптар
Мелвиллдің шығармалары көбінесе коммуникативтік өрнек және иллюзиялар арасында абсолютті іздеу тақырыптарына тоқталды. 1839 жылы жазылған "Жазу үстелінен үзінділер" атты шығармасында Мелвилл "Бартлби" (1853) және "Бенито Серено" (1855) әңгімелерінде қайта оралатын мәселеге тоқталады: өзара түсінісу үшін ортақ тіл табудың мүмкін болмауы. Бұл шығарма басты кейіпкер мен сөйлей алмайтын әйелге арналған, және зерттеуші Сеалтс былай деп атап көрсетеді: "Мелвиллтің өрнек пен коммуникацияға деген терең қызығушылығы оның карьерасының басында-ақ пайда болған". Ғалым Наталия Райттің сөзінше, Мелвилл кейіпкерлерінің барлығы "асылынан тыс және мәңгілік ізденіспен" айналысады, бұл Мелвилл туындыларының негізгі тақырыбы болып табылады: "Мелвиллдің барлық сюжеттері осы ізденісті бейнелейді, ал оның барлық тақырыптары оның шындығы мен оның иллюзиясы арасындағы нәзік және өзгермелі қарым-қатынасты көрсетеді". Дегенмен, бұл ізденістің моральдық және метафизикалық салдары қандай екені белгісіз, себебі Мелвилл бұл екі аспектіні ажыратпады. Өмірі бойы Мелвилл осы эпистемологиялық күмәндермен күресіп, оларды қалыптастырды, сондай-ақ осы күмәндер тудырған метафизикалық мәселелерді шешті. Білімнің шектеріне деген құштарлық Құдайдың бар екендігі және оның мәні, ғаламның бейтараптығы және зұлымдық мәселесі туралы сұрақтарға әкелді.
Мұра мен құрмет
1854 жылы, «Моби Дик» жарықтанғаннан кейін үш жыл өткен соң, Лонг-Айлендтегі Нью-Йорк қаласындағы Мельвилл қаласы оның құрметіне аталды. 1982 жылы Америка кітапханасы (LOA) Мелвиллдің американдық мәдениеттегі орталық рөлін құрметтеу мақсатымен еңбектерді жариялауға кірісті; алғашқы томға «Тайпи», «Омоо» және «Марди» кірді. Келесі томдарға 1983 жылы жарық көрген Мелвиллдің «Редберн», «Уайт Джекет» және «Моби Дик», ал 1985 жылы – «Пьер», «Израиль Поттер», «Сенімді адам», әңгімелер мен «Билли Бадд» кірді. LOA оның толық поэзия жинағын 2019 жылға дейін жариялаған жоқ. 1984 жылдың 1 тамызында, «Әдеби өнер» сериясы аясында АҚШ пошта қызметі Мелвиллді құрметтеу үшін 20 центтік естелік марка шығарды. Марканың тұсаукесері Массачусетс штатының Нью-Бедфорд қаласындағы кит аулау мұражайында өтті. 1985 жылы Нью-Йорк қаласындағы Герман Мелвилл қоғамы 104-ші Шығыс 26-шы көшеде жиналып, Парк-авеню Оңтүстік және 26-шы көше қиылысын Герман Мелвилл алаңы деп атады. Мелвилл 1863 жылдан 1891 жылға дейін осы жерде тұрды және «Билли Бадд» және басқа да шығармаларын жазды. Нью-Йорктегі Лансингбургтегі Мелвиллдің үйі Лансингбург тарихи қоғамына тиесілі. 2010 жылы жойылып кеткен спермалық киттің бір түрі – Ливиатан мелвиллі Мелвиллдің құрметіне аталды. Бұл қазбаны тапқан палеонтологтар «Моби Дик» романының жанкүйерлері болғандықтан, жаңалықтарын авторға арнады. Кашмир-американдық ақын Аға Шахид Әли өзінің танымал «Tonight» атты ағылшын ғазалын «Call me Ishmael tonight» деген жолмен аяқтайды.