Кіріспе

Филиппиннің ең көне заманауи адам қалдықтары Табон адамы Филиппиннің Палаван провинциясының Кесон қаласында Липуан нүктесіндегі Табон үңгірлерінен табылған қалдықтарға қатысты. Оларды Роберт Б. Фокс, Филиппин Ұлттық мұражайының американдық антропологы, 1962 жылдың 28 мамырында тапқан. Бұл қалдықтар – 16 500 жыл бұрынғы әйелдің бас сүйегінің және үш адамның жақ сүйектерінің қазбаланған бөліктері. 2007 жылы табылған Каллао адамының метатарсалы 2010 жылы уран сериясымен дауланғанға дейін Филиппиндегі ең көне адам қалдықтары саналды. Алайда, кейбір ғалымдар бұл қазбаларды жаңа түр ретінде растау үшін қосымша дәлелдер қажет деп санайды, олар басқа *Homo* популяцияларының жергілікті бейімделген тобы болуы мүмкін, мысалы *H. erectus* немесе Денисов адамдары. Табон фрагменттері Палаванның батыс жағалауында табылған Табон үңгірлерінің атымен аталады. Үңгір кешені Тас дәуіріндегі шеберхана сияқты көрінеді, негізгі камераның төрт бөлек деңгейінде аяқталған тас құралдары мен қалдық өзектері табылған. Астық пісіру ошақтарынан қалған көміртек 14 әдісімен шамамен 7000, 20 000 және 22 000 жыл бұрынғы деп анықталды. *Homo sapiens*-тің оң жақ жақ сүйегі бас сүйегімен бірге 29 000 жыл бұрынғы деп есептеледі. Табон бас сүйегі Филиппинде табылған қазіргі заманғы адамның ең көне бас сүйегі саналады және ол жас әйелге тиесілі болған деп ойтылады. Табон жақ сүйегі – жақ сүйегі мен тістерінің архаикалық ерекшеліктерін көрсететін адам қалдықтарының ең ерте дәлелі. Табонның тібік сүйегі, аяқ сүйегінің сүйегі, Филиппин Ұлттық мұражайы Табон үңгір кешенін қайта қазу кезінде табылған. Сүйек зерттеу үшін Францияның Ұлттық табиғи тарих мұражайына жіберілді. Жеделдетілген көміртекпен санау әдісі 47 000 ± 11 000 жыл бұрынғы деп көрсетті, бұл кешенде табылған ең көне адам қазбасы. Табон үңгірінің кешені "Табон құсы" (*Tabon scrubfowl*, *Megapodius cumingii*) есімімен аталған, ол үңгірде адам тұрмаған кезде гуаноның қалың қабаттарын жинады, сондықтан құрал жасаушылардың келесі тобы құс тыңайтқышынан жасалған цемент тәрізді еденге қоныстанды. Зерттелген 3000 үлгінің жартысына жуығы алыстан тасымалданған материалдың тасталған өзектері болды. Бұл тұрғындар құрал-саймандар жасаумен айналысқанын көрсетеді. Табон қазбалары 22 000 – 20 000 жылдар аралығында үңгірде жұмыс істеген үшінші топқа тиесілі деп есептеледі. Бұрынғы үңгір деңгейі пісіру ошақтары бар деңгейден өте төменде жатыр, сондықтан ол 45 000 немесе 50 000 жыл бұрынғы Жоғарғы плейстоценге жатады.

Орналасқан жері

Табон үңгір кешені – Оңтүстік-Батыс Палаванның Липуун мүйісіндегі әктас тізбегінде орналасқан үңгірлер жиынтығы. Оның ауданы 138 гектарды құрайды, бұрын ол арал болған, бірақ қазір мангр орман материктік Палаванмен байланыстырады. Шамамен 218 үңгір бар, олардың 38-і археологиялық және антропологиялық жағдайларға толы. Липуун мүйісі 25 миллион жылдық әктастан тұрады және ірі тас күмбездерінен, тік жартастардан және биік төбелерден құралған. Бұл аймақта қазіргі адамдардың үңгірлерді сирек немесе уақытша пайдаланғаны, ерте голоценде болған болуы мүмкін. Ерте голоценде бірнеше жерлерде тұрақтырақ және жиі пайдаланылғаны байқалады; жергілікті халық құрлықтағы, өзендердегі және теңіз жағажайындағы ресурстарға ерекше назар бөлген; көптеген жағдайларда теңіз үңгірлер орналасқан жерден шақырымдар қашықтықта болғандығы мәлім. 1972 жылы № 996 Президенттік жарлық Табон үңгір кешенін және Липуун мүйісін орманды қырқудан және жоюдан қорғады. Ол Ұлттық мұражайдың басқаруымен Мұражай резерваты ретінде жарияланды және қазіргі және болашақ ұрпақтар үшін сақталды.

Палеоорталық

Табон үңгірінің кешені теңізден бірнеше минуттық жерде орналасқан болса да, бұл үңгірдегі ерте мәдени қабаттардан теңіз қабықшаларының табылмауы соңғы мұздық максимум кезінде кең жер сөресі болған деген пікірді қолдайды. Бұл кезде теңіз деңгейі қазіргі деңгейден төмен болған деп есептеледі, тіпті одан да төмен болуы мүмкін. Липуун мүйісіндегі басқа үңгірлердегі үйінділерде шамамен 7000 жыл бұрын және одан кейінгі кезеңдерде теңіз қабықшаларының пайда болуы, аймақта теңіз ресурстарын пайдалануға назар аударғандығын көрсетеді; Табон үңгірінің кешенін осы уақытқа дейін тастау теңіз деңгейінің көтерілуімен байланысты болуы мүмкін. Табон үңгіріндегі травертин мен соңғы мұздық максимумға дейінгі ылғалды климат арасындағы байланысқа қатысты солтүстік Палаванның өсімдік жабындары туралы жаңа зерттеулерде қолдау бар. Табон үңгірлері кейінгі Плейстоцен кезеңінде құрлықтың ішкі жағында орналасқан болуы керек, ал Рейнольдс (1993) мұндай үңгірлердің теңіз деңгейі төмен болған кезде мәдени тұрғыдан маңызсыз болғанын, ал қазір су астында қалған аймақтар адамдардың қоныстануына басты орын болғанын айтады. Уақыт өте келе, теңіз деңгейінің көтерілуімен байланысты үңгірлерде қоныстанғандығына дәлелдер көбейіп келеді, Липуун мүйісінде шамамен 7000 жыл бұрын теңіз шаруашылығына көбірек назар аударылды; алайда Табон үңгірлер кешені осы мерзімге дейін тасталған.

Табон мәдениеті

Тас құралдар, қазбалар және қыш ыдыстар Табон үңгірлер кешенінің әртүрлі үңгірлерінен табылған. Лиянг үңгірінде адам қалдықтарымен толтырылған үлкен құмыралар ашылды. Сол үңгір ертедегі адамдардың жерленген орны деп есептелді. Табон үңгірінде ертедегі адамдардың азық-түлік жинаушы және аңшы болғанын көрсететін шерт қабыршақтары мен шабу құралдары табылды. Шерт үңгірлерге жақын өзен жағалауларынан оңай қол жеткізілетін еді. Ертедегі адамдар Табон үңгірінде өмір сүрген және шерттен қабыршақ құралдар жасаған.