Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лал-Кот немесе Қила-Рай Питора (әдеттегі мағынасы "Рай Питораның қамалы") – қазіргі Делиде орналасқан бекінілген кешен, оның құрамында Құтб Минары кешені де бар. Ол шамамен 1052-1060 жылдары Томара әулетінің патшасы Анангпал Томар тұсында салынған. Бұл "Делидің алғашқы қаласы" деп есептеледі. Қамал қабырғаларының қалдықтары Оңтүстік Дели аумағында шашырап жатыр, оларды бүгінгі Сакет, Құтб кешені маңындағы Мехраули, Санжай Ван, Кишангарх және Васант Кунж аймақтарында көруге болады.
Lal Kot or Qila Rai Pithora (lit. "Rai Pithora's Fort") is a fortified complex in present day Delhi, which includes the Qutb Minar complex. It was constructed in the reign of Tomara king Anangpal Tomar between c. 1052 c.1060 CE. It is termed as the "First city of Delhi". Remains of the fort walls are scattered across South Delhi, visible in present Saket, Mehrauli around Qutb complex, Sanjay Van, Kishangarh and Vasant Kunj areas.
Притхирадж Чуаханмен байланысы - Қила Рай Питора
"Қила Раи Питора" (парсы тілінде "патша Притвирадж қамалы") терминін алғаш рет 16 ғасырдағы Моғол сарай тарихшысы Абульфазл өзінің "Айн-и Акбари" еңбегінде қолданды. Бұл термин Дели сұлтандығының ерте билеушілері өздерін орналастырған бекінілген кешенді (Құтб Минар кешенін қоса алғанда) білдіру үшін пайдаланылады. Притвирадждың замандастары мен дерлік замандастары оны Аджмерде көрсетеді: осы мәтіндерге "Притвираджа Виджая" және "Харатара гачча паттавали" сияқты санскрит тіліндегі еңбектер, сондай-ақ "Тадж әл-Масир" және "Табакат-и Насири" сияқты парсы тіліндегі жылнамалар кіреді. Кейінгі мәтіндер, мысалы, "Притхирадж Расо" және "Айн-и Акбари", оны маңызды саяси тұлға ретінде көрсету үшін Делимен байланыстырады, себебі бұл мәтіндер жазылған кезде Дели маңызды саяси орталыққа айналған, ал Аджмердің саяси маңызы төмендеген. Бұл жердегі кейбір құрылыстар Дели сұлтандығы кезеңінен бұрын салынғаны сөзсіз, бірақ бұл орынды Притвираджға немесе басқа Шахамана билеушісіне байланыстыратын ешқандай дәлел жоқ. Притвирадждың Делиде таққа отырғаны немесе тіпті Делиге келгені туралы ешқандай жазба жоқ. 21 ғасырдың басындағы қазіргі ғалымдар Делидің ежелгі цитаделін білдіру үшін "Қила Раи Питора" терминін қолданды, ескі парсы тіліндегі жылнамаларға сілтеме жасады, бірақ бұл жылнамалардың өзі бұл терминді қолданбайды, оның орнына осы орынды жай ғана "Дели" деп атайды. Притвирадждың інісі Виграхараджа IV Делиді Шахамана билігіне бағындырған сияқты көрінеді, ал Притвирадж Делидің сол кездегі билеушісінен жоғары билікке ие болған болуы мүмкін. Дегенмен, Притвирадждың өзі Делиде тұрғанына немесе сол қалаға келгеніне нақты дәлел жоқ. Құтб Минардағы қысқа жазуда "Пиратхи Нирапа" деп жазылған, кейбір авторлар оны "патша Притви" деп оқиды, бірақ бұл жазудың мерзімі белгісіз және оқылуы да сенімсіз, сондықтан бұл дәлел әлсіз. Дели сұлтандығының ерте деректерінде "Деливалас" деп аталған монеталар шығарылды, оларды Томара билеушілері және "Притипала" деп аталған патшалар шығарған. Егер "Притипала" Притвирадждың аты болса (бірақ кейбір ғалымдар оны ерекше Томара патшасы деп санайды), онда Притвирадждың монеталары Делиде соғылғандықтан емес, қала маңызды Ғурид гарнизоны болғаннан кейін Делиде қолданылғандықтан "Деливалас" деп аталған болуы мүмкін.
The term "Qila Rai Pithora" (Persian for "fort of king Prithviraj") was first used by the 16th century Mughal court historian Abu'l Fazl in his Ain i Akbari. The term is used to denote a fortified complex (including the Qutb Minar complex), where the early rulers of the Delhi Sultanate based themselves. The texts contemporary or near contemporary to Prithviraj place him in Ajmer: these texts include Sanskrit language works such as Prithviraja Vijaya and Kharatara gachchha pattavali, as well as the Persian language chronicles such as Taj al Masir and Tabaqat i Nasiri. Later texts such as Prithviraj Raso and Ain i Akbari associate him with Delhi in order to present him as an important political figure, because when these texts were written, Delhi had become an important political centre, while Ajmer's political importance had declined. Although there is no doubt that some of the structures at the site were built before the Delhi Sultanate period, there is no evidence connecting the site to Prithviraj or any other Chahamana ruler. There are no existing records of Prithviraj being crowned in Delhi or even visiting Delhi. As late as in the early 21st century, modern scholars have used the term "Qila Rai Pithora" to denote Delhi's old citadel while referring to the older Persian language chronicles, although these chronicles themselves do not use the term, instead calling the site simply "Delhi". Prithviraj's uncle Vigraharaja IV appears to have brought Delhi under Chahamana suzerainty, and Prithviraj may have been an overlord of the contemporary ruler of Delhi. However, there is no concrete evidence that Prithviraj himself lived in Delhi or even visited that city. A short inscription on the Qutb Minar reads Pirathi Nirapa, which some writers read as vernacular for "King Prithvi", but this inscription is undated and its reading is uncertain, thus rendering it flimsy evidence. Some coins, called "Dehliwalas" in the early sources of the Dehli Sultanate, were issued by a series of kings which include the Tomara rulers and a king called "Prithipala". Even if "Prithipala" is assumed to be a name of Prithviraj (although some scholars believe him to be a distinct Tomara king), it is possible that Prithviraja's coins were called "Delhiwalas" not because they were minted in Delhi, but because they were used in Delhi after the city became a major Ghurid garrison.
Басқа теориялар
Александр Каннингэм бұл жерді Томараларға тиесілі ескі ("Лал Кот") және Чахаманаларға тиесілі жаңа ("Кила Рай Питора") бөліктерге жіктеді, бірақ кейінгі археологиялық қазбалар осы жіктеуге күмән келтірді. Карр Стивен (1876) "Лал Котты" тек сарай деп санады және бұл жердегі сұлтандыққа дейінгі бекіністі сипаттау үшін "Кила Рай Питора" атауын қолданды. Б.Р. Мани (1997) бұл жерді "Лал Кот" деп атады, ал "Кила Рай Питора" терминін Чахаманалар салған бекініс қабырғасын сипаттау үшін пайдаланды. Кэтрин Б. Ашер (2000) Кила Рай Питораны қиыршық тас қабырғалармен және қамалдармен кеңейтілген Лал Кот деп сипаттады. Ол Кила Рай Питора қала ретінде қызмет еткен, ал Лал Кот цитадель болып қалғанын болжайды. Кила Рай Питора ескі цитадельден екі есе үлкен болды, оның қабырғалары мықтырақ және биік болды, ал біріктірілген бекініс алты жарым шақырымға созылды. Ашердің сөзіне göre, 1192 жылы Гуридтер Чхамана патшалығын басып алғаннан кейін, Гурид губернаторы Кутб аль-Дин Айбак Кила Рай Питораны басып алып, оны "Дилхи" (қазіргі Дели) деп атады, бұл жердің бұрынғы атауын қайта жаңғыртты. Алайда, Синтия Талбот (2015) "Кила Рай Питора" термині алғаш рет 16 ғасырдағы Ain i Akbari мәтінінде кездесетінін, ал ескі мәтіндер бұл жерді сипаттау үшін "Дехли" терминін қолданғанын атап өтті. Айбақ және оның ізбасарлары бекініс құрылысын кеңейтпеді немесе өзгертпеді.
Alexander Cunningham's classified the site into older ("Lal Kot") and newer ("Qila Rai Pithora") parts attributed to the Tomaras and the Chahamanas respectively, but later archaeological excavations have cast doubt on this classification. Carr Stephen (1876) considered "Lal Kot" only a palace, and used the name "Qila Rai Pithora" to describe the pre Sultanate fortification at the site. B. R. Mani (1997) referred to the site as "Lal Kot", using the term "Qila Rai Pithora" to describe a fortification wall possibly built by the Chahamanas. Catherine B. Asher (2000) describes Qila Rai Pithora as Lal Kot enlarged with rubble walls and ramparts. She theorizes that Qila Rai Pithora served as a city, while Lal Kot remained the citadel. Qila Rai Pithora, which was twice as large as the older citadel, had more massive and higher walls, and the combined fort extended to six and a half km. Asher states that after the Ghurid conquest of the Chahamana kingdom in 1192 CE, the Ghurid governor Qutb al Din Aibak occupied Qila Rai Pithora, and renamed it to "Dilhi" (modern Delhi), reviving the site's older name. However, Cynthia Talbot (2015) notes that the term "Qila Rai Pithora" first appears in the 16th century text Ain i Akbari, and the older texts use the term "Dehli" to describe the site. Aibak and his successors did not extend or change the fort structure.