Кіріспе

Солтүстік Еуропалық климаттық кезеңдер сериясы Блитт-Сернандер жіктелімі немесе тізбегі – Аксель Блитт (1876) және Рутгер Сернандердің (1908) Даниядағы құрылған батпақтарды зерттеуіне негізделген Солтүстік Еуропалық климаттық кезеңдер немесе фазалардың сериясы. Бұл жіктелім кейіннен палинологияның негізін қалаушылардың бірі Леннарт фон Пост анықтаған тозаң аймақтарының тізбегіне енгізілді.

Сипаттама

Торфтың қабаттарын алғаш рет 1829 жылы Генрих Дау байқаған. Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясы оларды түсіндіре білген адамға сыйлық ұсынды. Блайт қараңғы қабаттардың құрғақ кезеңде, ал ашық түсті қабаттардың ылғалды кезеңде қалыптасқанын болжады және «Атлантикалық» (жылы, ылғалды) және «Бореалдық» (салқын, құрғақ) терминдерін қолданды. 1926 жылы К. А. Вебер неміс торфында Блайттың жіктемесімен сәйкес келетін өткір шекаралық горизонттарды, немесе «Гренцхоризонттарды» байқады. Сернандер суббореальдық және субаттлантикалық кезеңдерді, сондай-ақ соңғы мұздық кезеңдерді анықтады. Одан кейін басқа ғалымдар да қосымша мәліметтер ұсынды. Бұл жіктеме С14 және оттегі изотоптарының арақатынас циклдары сияқты дәлдеу әдістерінің пайда болуына дейін жасалған. Әртүрлі аймақтардағы геологтар теңіз деңгейін, торфты батпақтарды және мұздық қабаттарын әртүрлі әдістермен зерттеп, Блайт-Сернандер тізбегін одан әрі тексеруге және жетілдіруге тырысады. Олар Еуразия және Солтүстік Америкада жалпы сәйкестік табады. Климаттың өзгеру динамикасы Блайт-Сернандер кезеңдемесімен анықтауға қарағанда күрделірек. Мысалы, Даниядағы Роскилде фьорды мен Корнеруп көлінен алынған жақындағы торф үлгілерінде тиісінше 40-62 түрлі тозаң қабаты анықталды. Дегенмен, осыған дейін жалпыға қабылданған жаңа модель ұсынылмаған.

Даталау және калибрлеу

Бүгінде Блайт-Сернандер тізбесі ғылыми мерзімдеу әдістерінің, негізінен торфтан алынған радиокөміртектік мерзімдеу деректері арқылы нақты расталды. Алдыңғы радиокөміртектік мерзімдеу деректері көбінесе калибрленбеген қалдырылатын; яғни, олар атмосфералық радиокөміртектің тұрақты деңгейде деп есептеліп алынған. Атмосферадағы радиокөміртектің деңгейі уақыт өте өзгеретіндіктен, радиокөміртектік мерзімдеу деректерін калибрлеу қажет.

Пәндер аралық байланысы

Блайт-Сернандер жіктелуі Еуропа мен Американың археологиялық мәдениеттері үшін уақытша аяз ретінде пайдаланылған. Кейбір ғалымдар Солтүстік Еуропадағы технология кезеңдерін нақты белгілі бір мерзімдермен байланыстыруға ұмтылды, бірақ бұл көзқарас тым қарапайым және кеңінен қабылданбаған. Мысалы, Солтүстік Еуропалықтардың қола қолдануын тоқтатып, бірден 600 ж.б.б. Атлантиканың төменгі шекарасында темірді пайдалануға көшуіне ешқандай себеп жоқ. Ал Атлантикалық жылы кезеңде Данияда климаттық деректерге қарамастан, неолиттік емес, мезолиттік мәдениеттер болған. Сонымен қатар, технологиялық кезеңдердің дамуы әлемдік масштабта кеңінен әртүрлі.