Кіріспе

Романдар сериясы

«Девери циклі» – Кэтрин Керрдің «Девери» атты ойдан шығарылған жерде өрбитін кельт фантастикалық романдарының сериясы. 2020 жылдың ақпан айына дейін серияда он алты кітап жарық көрді. Серия сызықты емес стильде жазылған: негізгі оқиға жиі ондаған жылдар, тіпті ғасырлар бұрын болған оқиғаларға кері көшірулермен тоқтатылады. Бұл кері көшірулер негізгі оқиғадағы кейіпкерлердің бұрынғы өмірлеріне қатысты және кейіпкерлердің қазіргі өмірлеріндегі қарым-қатынастарын түсінуге көмектеседі.

Мәдениеттер мен халықтар

Роман оқиғалары Эннн әлемінде (Уэльс мифологиясындағы "Еш жер" мағынасын беретін, "Ан-нуун" деп айтылады), Жерге ұқсас планетада, параллель әлемде өтеді. Энннда алты саналы түр өкілдігі бар: адамдар, эльфтер, кентаврлар, Horsekin, Dwrgi және дракондар.

Адамдар

Аннунда үш адам ұлты бар. Олар – Девери, Риддер және Бардек. Девери мен Бардек екеуі де "нақты" әлемнен келген адамдармен мекенделген, олар сиқырлы жолмен келді. Тек Риддер халқы ғана Аннунның түпкілікті халқын білдіреді. Девери патшалығын Рим үкіметінен қашу үшін Галлиядан қашып келген, құрастырылған галл тайпасы құрды. Бұл тайпа өлшемдер арқылы саяхатын қуатты сиқырлы жанның көмегімен іске асырды. Деверидегі үкімет феодалдық, оның басында Жоғарғы Патша және төменде үш рулық дәреже бар. Қоғамда үнемі ішкі соғыстар болып тұрады. Бардек – Девериден оңтүстікке қарай орналасқан архипелагтағы тәуелсіз қала-мемлекеттердің жиынтығы. Романда Бардек те, Девери сияқты, "нақты" әлемнен келген адамдармен қоныстанған деген ишаралар бар, ал автор онлайн талқылауларда Бардек халқы эллинизацияланған морилердің ұрпағы екенін айтты. Бардекия қала-мемлекеттері классикалық Афина сияқты демократиялық үкімет жүйесіне ие. Риддер (ағылшын тілінде "hrithair"), немесе Фриленд, Деверимен бір құрлықта, сол елдің солтүстігінде және батысында орналасқан. Бұл жерде Аннунның түпкілікті халқы тұрады, олардың ата-бабалары ертедегі деверриандардың құлдығынан қашқан. Риддер халқының өз тілі жоқ, олар девери тілінің архаикалық диалектісінде сөйлейді. Олардың демократиялық үкімет жүйесі бар, оны сайланған Бас сөйлеуші басқарады.

Батыс жұрт

Эльфтер деп те аталатын батыс халқы, көп жағынан адамдарға ұқсас, бірақ оларды тік және иілген құлақтарымен, сондай-ақ мысық көзінен еске түсетін көз қарауыштарымен ажыратуға болады. Батыс халқы адамдардан гөрі ұзақ өмір сүреді, олардың өмір сүру мерзімі ғасырлармен өлшенеді, бірақ адамдарға қарағанда аз бала туады. Батыс халқының көру қабілеті адамдардан жақсырақ, олар өте аз жарықта да анық көре алады. Тағы бір маңызды айырмашылық – батыс халқы ересек өмірінің көп бөлігінде жастығын сақтап, өмірінің соңына жақындағанда ғана қартай бастайды. Батыс халқы адамдармен ұрпақтап көбейе алады, мұндай одақтардан туған балалар көбінесе адамдарға ұқсайды, бірақ олар эльфтерге тән кейбір белгілерді (сәл тік құлақтар, ұзақ өмір сүру және жастық шақтағы сергектік) көрсете алады. Батыс халқы – көшпелілер, Деверидің батысындағы далаларда көшіп-қонып жүреді. Бұрын олар батысқа қарай жеті ірі қалада қоныстанған, бірақ қалалар Даггерспель оқиғаларынан шамамен мың жыл бұрын қарақшы Хорсекиндердің шабуылына ұшыраған. Бардекия архипелагының оңтүстігіндегі аралда тұратын тағы бір, кішірек халық бар, ал екіншісі Аннуннан батысқа қарай, олардың қираған қалаларынан әлдеқайда алыс жатыр.

Қаңқалар

Деверридің солтүстігіндегі тауларда өмір сүретін Тау халқы, немесе карликтер, бойлары төмен, бірақ денелі. Эльфтер сияқты, олардың өмір сүру ұзақтығы адамдардан едәуір артық және олармен ұрпақ жалғастыра алады. Сонымен қатар, олар қараңғыда көру қабілетін де эльфтермен бөліседі. Фантастикалық әдебиеттегі карликтерге тәндей, олар кен өндіру және металл өңдеуге құштар. Екі түрлі карлик халқы бар, екеуі де жартылай немесе толығымен жер астындағы қалаларда тұрады, сондай-ақ жасанды және табиғи үңгірлер мен туннельдерді пайдаланады. Карликтердің мәдениетінде шаруашылдыққа мән беріледі және барлық түрдегі қарыз бен міндеттемелерді өте қастерлейді. Олар Батыс халқына сенімсіздікпен қарайды, оларды ұры деп есептейді. Карликтермен байланысты алыс және сирек қоныстанған Хеен Марн қаласы бар, ол кеңістікте және мүмкін уақытта саяхаттайды.

Қамқоршылар

Қамқоршылар – жоғары жазықтардың бірінде мекендейтін рухтар. Олар барлық жандар сияқты дүниеге келіп, жаңа өмір бастауға тиіс болғанмен, белгілі бір себеппен артта қалған. Көпшілігінде жеке тұлғалық сана жоқ. Кейбір Қамқоршылар зор сиқыр күшіне ие, олардың ішіндегі ең танымал – Эвандар, ол Девериге алғашқы адамдарды біздің әлемнен Аннунға әкелуге жауапты. Біздің әлемде Қамқоршылар Færie деп белгілі, олардың екі негізгі тобы – Эвандар басқаратын Seelie және оның «інісі» басқаратын Unseelie Хосттары деп аталады.

Қосқыр

Ірі, түкті адам тәрізді жаратылыстар, жануарлармен бірге сезінуге мүмкіндік беретін күшті психикалық қабілетке ие. Олар бұрынғы эльфтер өркениетінің құлауына жауапты, себебі адамдар Аннуна келген кезде оларды өздерінің туған жерлерінен ығыстырып шығарды. Эльфтер оларды демон немесе "Хорда" деп атайды. Өлгендерінің етін жеу салты болғандықтан, Хорсекиндер холераға ұқсас жұқпалы ауруға шалдығып, халықтың көп бөлігі жойылды. Қалғандары эльфтердің қалаларын тастап, жақын жерде жаңа елді мекендер құрды. "Гел да’Тхае" термині осы елді мекендерде тұратын өркениетті Хорсекиндерді білдіреді, ал "Хорсекин" термині қатаң мағынада Риддаердің солтүстігіндегі биік жазықтарда көшпенділікпен өмір сүретін өркениетсіз тайпаларды білдіреді. Олардың мәдениеті эльфтердің қираған жерлерінде өмір сүретіндерден мүлдем өзгеше, ал қала тұрғындары Гел да’Тхае оларды көшпенділер деп есептейді.

Дүргі

Алдыңғы жұмыста қысқаша көрініс бергеннен кейін, соңғы томда Су элементімен байланысы бар тағы бір түр енгізілді. Дургилер пішін өзгерте алатын жандар болып көрінеді, олар адам (немесе адамға ұқсас) пішінінен – олардың сипаттамаларындағы ерекшеліктері олардың нақты пішінін аңғартады, себебі шаштары өте қысқа және жуан, ал қабаулары төмен – сусар пішініне ауысады. Олардың кем дегенде екі тайпасы немесе қоғамдастығы бар, олар шала байланысты.

Аждаһалар

Еуропа халық аңыздары мен мифологиясындағы аңызды жандарға ұқсас, бұл айдаһарлар – екі жарыққан қанаты мен ұзын құйрығы бар төрт аяқты алып кесірткелер. Дегенмен, аңыз айдаһарларынан өзгеше, олар отты демейді де, байлық жинамайды. Айдыһарлардың бәрі де "біздің" әлемде пайда болған, бірақ Эвандар оларды Аннунға көшуге көндірген. Айдыһарлар тіпті Риддерден солтүстікке қарайғы тауларда мекендейді. Айдыһарлар көбінесе жалғыз немесе жұп болып өмір сүреді.

Сиқырлы

Деверри романдарында сиқыр мен әйбары ерекше орын алады. Кітаптарда айтылған "двимер" деп аталатын құрастырылған сиқыр дәстүрі, рухани тануға жекелей саяхат ретінде сипатталады. Сиқырдың материалдық әлемге тигізетін әсері, әсем болғанымен, екінші дәрежелі. Кітаптар ішінде сиқырды қалай қолдану керек деген екі түрлі пікір бар. "Нұрдың двимерін" ұстанатындар, Бодхисаттвалар туралы буддалық ұғымға ұқсас, Ұлы Тұлғалар деп аталатын рухани жандардың қызметшілері және әлемді жақсартуға тырысады. "Қараңғы двимерді" меңгерушілер сиқыр күшін өзінің пайдасы үшін немесе жеке мақсаттарына жету құралы ретінде іздейді. Двимерді меңгерген кейіпкерлер көптеген сиқырлы мүмкіндіктерді орындай алады. Ең көп қолданылатын қабілеттердің бірі – элементтік рухтарды шақыру арқылы жер, ауа, от, су және эфир сияқты классикалық элементтерді басқару. Басқа да қабілеттерге: астралдық проекция, болжам жасау, өткенді көру, болашақты білу және түр өзгерту кіреді.

Девери сагасы

Алғашқы төрт кітаптың екі негізгі сюжеттік желісі бар: өте ұзақ өмір сүрген сиқыршы Невиннің ежелгі сертін орындауға жасаған тырабы және Бардек сиқыршыларының тобының Деверриді соғысқа ұшуы үшін жасаған күрделі жоспары. Өткен өмірге жасаған саяхаттар Невиннің сертін орындауға жасаған бірнеше сәтсіз әрекеттерімен және ондаған жылдарға созылған азамат соғысының – Қиындықтар заманының басталуымен байланысты. Daggerspell – Ақылсыз жартылай эльф сиқыршы Лоддленнің қоздырысымен Эльдид провинциясындағы көтеріліс, ол өзі қараңғы dweomerman-ның ықпалында болған. Өлімсіз сиқыршы Невин ежелгі сертін орындау үшін Джиллді іздейді. Джилл Лорд Родри Мельваэддтің сүйіктісіне айналады. Darkspell – Родриді оның ағасы Рис, Абервиннің Гвербреті, жер аударып жібереді, ол «күміс қанжар» деп аталатын жалдамалы сарбаз болады. Джилл онымен бірге кетеді; олар Деверри патшасының санасын басқаратын сиқырлы асыл тас – Батыс Ұлы Тасын ұрлауға жасалған қараңғы dweomerman-ның жоспарына тартылады. Брстинг Вуд (Ұлыбритания: Dawnspell) – Джиллді ерекше бір лорд ұрлап кетеді, ал Родри оны іздейді, бірақ пираттар қолға түсіріп, Бардек аралында құл ретінде сатады. Гвербрет Рис қаза тапқанда, патша Родриге тағайындалған жер аудару жазасын күштен шығарады. Аждаһаның қайта оралуы (Ұлыбритания: Dragonspell) – Родри Бардекте естеліктерінен айырылған құл болғандықтан, Джилл, Родридің жартылай інісі Эбани, сондай-ақ «Саламандр» Бардекке барып оны құтқаруға кетеді, кейін оларға Невин қосылады. Саламандр Джиллге dweomer-ді үйретеді, ол Деверриге оралғанда Невиннің шәкірті болады. Родри Абервиннің Гвербреті болып, бір пайғамбарлық белгіні ішінара орындайды.

Вестленд сагасы

Бесіншіден сегізінші кітаптар Родридің өз еркімен шеттетілуі, одан кейін айдаһарды іздеу және Девериге Хорсекиннің шабуыл жасауы туралы баяндайды. "Шеттетілу заманы" – Родри өзінің өлімін сахналап, Девериді қалдырып, Батыс халқының арасында өмір сүруге кетеді. Осы аралықта, қазірде күшті двоемер шеберіне айналған Джилл, Родридің қызғалдақ сақинасының құпиясын ашуға тырысады. Өткен өмірдің тізбегі Невиннің бірінші шәкірті Адэриннің Батыс халқының арасында олардың даналарының бірі (двоемер шебері) ретінде қалай өмір сүргенін және оның өмір сүру ұзақтығының қалай ұзартылғанын көрсетеді. "Амалдар заманы" – Джилл Бардектің оңтүстігіндегі аралдарға сапар шегіп, онда өмір сүріп жатқан Элькьон Лакар тайпасының жоғалған буыны туралы біледі. Родри Девериге жалдамалы әскер ретінде оралып, шәкірт алады және ақсүйек қызға Эльф жарына қол жеткізуге көмектеседі, ол Эльф әулетінің соңғы ұрпағы. "Қан мен от күндері" (Ұлыбританияда: "Соғыс заманы") – Риддаерден келген жас Жахдо, ағасын іздеуде Gel da’Thae бардына көмектеседі. Джилл Родриді солтүстік таулардың тереңіне, оның есімі қызғалдақ сақинасына жазылған айдаһарды табуға жібереді. Жол бойында ол Хаен Марнмен кездеседі, бұл кездесу ұзаққа созылатын салдарға әкеледі. "Ауа мен қараңғылық күндері" (Ұлыбританияда: "Әділдік заманы") – Хорсекин армиясы Cengarn қаласын қоршайды, оған ақылсыз Қамқоршы, құдайша ретінде танылатын күш жетекшілік етеді. Арзоса есімді айдаһар күмәнді жолмен болса да, шайқастың бағытын өзгертуге көмектеседі.

Аждаһаның сиқыршысы

Тоғызыншыдан он бірінші кітаптарда өткендегі Қиындықтар уақыты мен қазіргі уақыттағы Rhiddaer оқиғалары баяндалады, олардың салдары бүкіл нәсілге тиеді. "Қызыл Уайверн" – циклдегі жалғыз кітап, ол басым түрінде бір ғана өткен өмірдің тізбегін көрсетеді, Қиындықтар уақытының аяқталуы мен нағыз патша – принц Мэридің билікке келуі туралы айтады. "Қара Қарақас" – Жалған патшаның руынан шыққан, дweomer талантына ие асыл әйел принц Мэриге қарғыс жіберді. Оның қызы қарсылық көрсетеді және Невиннің шәкірті болады. Қазіргі уақытта қызы Джахдоның үлкен қарындасы болып қайта туады, ал асыл әйел жалған құдайдың дweomer талантына ие қызметшісі ретінде қайта туады. "Отты Дракон" – Өткен өмір тізбегінде Мэридің тарихы аяқталады. Қазіргі уақытта Джахдо Rhiddaer-ге, үйіне оралады, бұл бірнеше маңызды кейіпкерлер үшін ауыр салдарға әкеледі.

Күміс құрттар сагасы

Он екінші кітаптан он бесінші кітапқа дейін Девери циклі аяқталады, өзгерген Родри (қазір Рори деп аталды) оқиғаның басты кейіпкері. "Алтын соқыр" – "Отты драконнан" соң қырық жылдан астам уақыт өткеннен кейін Невин мен Джилл жас ғашықтар болып қайта туады. Ақылсыз Қамқоршы, жалған құдай Алшандраның құрметіне табынушылық құрған Хорсекиндер, Вестлендтер мен Девериді жаулауға дайындық үшін бекініс салады. "Рух тасы" – құпия қара тас, Horsekin және жартылай тұқымдар тобының тағдырына қатысты оқиғаларда маңызды рөл атқарады, олар Алшандраға табынушылардың dweomer қабілеттері үшін қуғынға ұшырайды. Бұл өмірден өткен оқиға "Қамалдағы пышақ" оқиғаларының қазіргі уақытқа дейінгі кезеңімен байланысты, циклдің "кельттік түйін" құрылымын аяқтап, Саламандрдің балалық шағын көрсетеді. "Қараңғы арал" – Хеен Марнның оралуы маңызды оқиғаларды тудырады, соның ішінде Жерден келген жас шабандоздың пайда болуын. Дургилер таныстырылады. "Күміс сиқыршы" – Девери сағасының соңы.

Тау-кен мәдениетінің сілтемелері

Within Temptation тобының The Silent Force альбомына енген "Jillian" әні Невин мен Джилл арасындағы қарым-қатынас туралы.