Кіріспе

Франц Верфельдің «Class Reunion» (түпнұсқа атауы: Der Abituriententag) романы – 1928 жылы неміс тілінде алғаш рет жарық көрген туынды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 43 жастағы доктор Эрнст Себастьян туралы, ол 1927 жылы "Санкт-Николаус" қалашығында тергеу судьясы болып жұмыс істейді. Бір сенбі күні түстен кейін оның алдына проститутканы өлтірді деген айыппен қамауға алынған Франц Адлер есімді орта жастағы ер адам әкелінеді. Сұрақ-жауап кезінде – екі адам Себастьянның кеңсесінде жалғыз болатын алдын ала тыңдау барысында – Себастьян Адлерді өзінің бұрынғы сыныптасы ретінде таниды. Олар екеуі де 16 және 17 жаста болған кезде, сол кезде Австрия-Мажарстан құрамында болған "Санкт-Николаус" қаласындағы орта мектепте екі жыл оқыған. Алайда, өмірден шаршаған және қорқынышпен қараған Адлер судьяны танымағандай көрінеді, сондықтан Себастьян жеке әңгімені келесі дүйсенбіге дейін кейінге қалдыруға шешім қабылдайды. Сол күні кешке Себастьян сыныптық қайта кездесуге қатысады ("Abituriententag" – оқуын аяқтаған түлектердің жиыны), бұл кездесу оның "Матура" (түлек) 25 жылдығына арналған. Ол бұл жиынға баруға өкінетінін біледі, себебі ол жағымсыз естеліктерді қайтадан ойға келтіріп, бұрынғы сыныптастарының байлықпен мақтанышпен бетпе-бет келеді. Сол түні Себастьян ұйықтамайды. Керісінше, Адлермен кездейсоқ кездесуі мен сыныптық кездесудегі әңгімелерден мазасы қалған ол үстеліне отырып, стенографиямен мойындау жазады. Бірақ ертесіне таңда осы мойындауды өзінен басқа ешкім түсініксіз деп табады – оқырман ғана Себастьянның мойындауын романның орталық бөлігі ретінде оқи алады. 16 жасында Себастьян Австрия-Мажарстанның ең жоғары дәрежелі судьясы болған әкесінің бұйрығымен Венадағы беделді "Schottengymnasium" мектебінен нашар оқу нәтижелеріне байланысты шығарылып, білімін провинциялық "Санкт-Николаус" қаласында жалғастыруға мәжбүр болады. Ол екі тәтесімен бірге тұрады. Орташа оқушы болған Себастьян жаңа сыныптастарының назарын аударуға тырысады, бірақ олар жаңа оқушыны жақын қарым-қатынастағы топқа қабылдауға құштар емес. Алайда, бір оқу жылы ішінде Себастьян сыныптастарының көптерін мектептен қашуға, түндерін ұйықтамай өткізуге, мұғалімдері мен ата-аналарына жалған айтуға, көп мөлшерде ішімдік ішуге және ақырында проституткалармен араласуға итермелейді. Әсіресе, мектептегі орташа нәтижелерін және өзінің жаман мінезін білгенімен, Себастьян күнәларына өкінудің орнына, 17 жастағы драмалар мен философиялық трактаттар жазған, қызыл шашты еврей сыныптасы Адлердің зияткерлік артықшылығын жеңуге тырысады. Одан құтылу үшін Себастьян оны құжатты жалған жасауға итермелейді. Ақиқат ашылады, ал Адлер мектептен шығарылуға тиіс болғаннан кейін Себастьян оған Германияға қашуға көмектеседі, осылайша оның қылмыстағы рөлі ешқашан ашылмауына көз жеткізеді. Сыныптық кездесуден кейінгі дүйсенбіде Адлер тағы да Себастьянның алдына әкелінеді. Бұл жолы судья Адлерге өзінің кім екенін айтады, бірақ оның алдындағы іс қағаздарын мұқият қарап шыққаннан кейін, ол адамның "Санкт-Николаус" қаласындағы мектепке ешқашан бармағанын анықтайды.

Хисс ісідегі рөлі

1929 жылы Уиттакер Чемберс Der Abituriententag атты туындымызды неміс тілінен аударды, ол ағылшын тілінде Class Reunion деп жарияланды. 1949 жылы Алжер Хистің сот процесі кезінде оның қорғау командасы Чемберстің мінезіне шабуыл жасағанда, Чемберс Хисті Class Reunion кітабынан туған бір идеямен айыптады деген аргумент келтірді. Өзінің естеліктерінде Чемберс былай деп жазды: "Class Reunion" романында Хисс ісі бойынша психолог доктор Карл Бингер Чемберстің Хисті коммунист болды деп айыптауының "сырлы себептерін" анықтауға тырысты. Чемберс бұл кітапта жаман бала, ал Хисс – жақсы бала болып бейнеленген. Жиырма жыл бойы оқымаған романда, Хистің өмірін қирату туралы ой маған енді – неліктен екенін мен ешқашан толық түсінбедім, себебі егер мен Алжер Хисті құртуға ниеттенген болсам, онда бұл ой Франц Верфельдің еңбегінсіз де туындауы мүмкін еді. Бірақ көптеген сауатты адамдар үшін Class Reunion аян кітабына айналды. Мен әрқашан кім болса да, алдын ала пікір қалыптастырмастан Class Reunion кітабын оқыса, кейіпкерлердің арасында қандай да бір ұқсастық болса, Хистің жаман балаға, ал Чемберстің оның құрбанына едәуір ұқсайтынын байқайтынына сенемін.

Фильмге бейімделу

1974 жылы ZDF телеарнасы үшін неміс тілінде сол аттас телефильм түсірілді. Оны Эберхард Иценплиц түсірді, ал басты рөлдерді Ханс Джарай, Ян Кристиан, Бруно Далланский, Питер Фэрбер және Хайнц Муг сомдады.