Квакерлер мен ғылым: Тарихи байланыс және ғылыми жетістіктер
Quakers in science
Квакерлер ғылымға қалай ықпал етті? Тест Актісі, діни догмадан қашу, тәжірибелік білімге басымдық – осы факторлар ғылыми таланттарды дамытуға септігін тигізді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дін достар қоғамы, көбінесе квакерлер деп аталады, ғылыми таланттарды дамытуға қолайлы болған кейбір құндылықтарды қадағалаған. Дэвид Хакетт Фишердің "Албионның тұқымы" атты кітабында ұсынылған теорияда, АҚШ-тағы алғашқы квакерлер элита арасында танымал болған грек немесе латын тілінің дәстүрлі зерттеулеріне қарағанда "практикалық зерттеулерді" бағалағаны көрсетілген. Тағы бір теория бойынша, олардың догмадан немесе дін қызметкерлерінен аулақ болуы ғылымға жауап беруде оларға үлкен икемділік берген. Осы аргументтерге қарамастан, квакерлердің бастапқыда Тест Актісіне байланысты Ұлыбританиядағы маңызды заң және гуманитарлық мектептерге қатысуына тыйым салынғаны немесе шектеу қойылғаны – басты фактор екенімен келіседі. Олар АҚШ-та да ұқсас кемсітушілікке тап болды, себебі көптеген колониялық университеттердің пуритандық немесе англикандық бағыты болды. Бұл оларды "құдайсыз" институттарға баруға немесе академиялық емес, тәжірибелік ғылыми зерттеулерге жүгінуге мәжбүр етті. Осы мәселелердің салдарынан квакерлер ғылымда көптеген діндерден жақсы танымал. Пендлехилл және Encyclopædia Britannica сияқты бірнеше дереккөздер екі ғасырдан астам уақыт бойы Корольдік қоғамда олардың үлесі артық болғанын көрсетеді. Бұл мүмкіндік "Діндарлық және интеллект" және Артур Райстриктің кітабында келтірілген зерттеулерде де айтылады. Бұл әлі де дұрыс болса, ғылымда осы конфессияның бірнеше көрнекті өкілдері болды. Басқа да белгілі ғалымдар квакерлердің қатарынан шыққан, бірақ олардың өзі квакерлер болмаған. Олардың қатарында анасы квакер болған Джон Бардин және квакер мектебіне барған және квакерлік құндылықтар оның химик ретінде табысқа жетуіне көмектескенін айтқан Карл Барри Шарплес бар. Фредерик Сангермен бірге (төменде тізілген), 2023 жылға дейін ғылым саласында екі рет Нобель сыйлығын алған төрт адамның үшеуі квакерлер тәрбиелегенін білдіреді.
The Religious Society of Friends, commonly known as Quakers, encouraged some values which may have been conducive to encouraging scientific talents. A theory suggested by David Hackett Fischer in his book Albion's Seed indicated early Quakers in the US preferred "practical study" to the more traditional studies of Greek or Latin popular with the elite. Another theory suggests their avoidance of dogma or clergy gave them a greater flexibility in response to science. Despite those arguments a major factor is agreed to be that the Quakers were initially discouraged or forbidden to go to the major law or humanities schools in Britain due to the Test Act. They also at times faced similar discriminations in the United States, as many of the colonial universities had a Puritan or Anglican orientation. This led them to attend "Godless" institutions or forced them to rely on hands on scientific experimentation rather than academia. Because of these issues it has been stated that Quakers are better represented in science than most religions. Some sources, including Pendlehill and Encyclopædia Britannica, indicate that for over two centuries they were overrepresented in the Royal Society. Mention is made of this possibility in studies referenced in religiosity and intelligence and in a book by Arthur Raistrick. Regardless of whether this is still accurate, there have been several noteworthy members of this denomination in science. Other notable scientists had Quaker backgrounds without being practicing Quakers themselves. These include John Bardeen, whose mother was a Quaker, and Karl Barry Sharpless, who attended a Quaker school and stated that Quaker values contributed to his success as a chemist. Together with Frederick Sanger (listed below), this means that three of the four individuals who as of 2023 have won two Nobel Prizes in science categories were raised by Quakers.