Кіріспе

Синикст үндісінің белсендісі Ивонн Л. Сван (туған есімі Ивонн Ванроу; 1943 жылы туған), сондай-ақ Ивонн Сван Ванроу деп те белгілі, – Синикст үндісінің белсендісі, бір кезде қасақана адам өлтіргені үшін айыпталып, мерзіміне дейін сотталған. Ол Колвилл үнді резервациясының Біріккен тайпаларының мүшесі. Сван 1972 жылы өзінің ұлын зорлауға тырысқан деген күдікпен ер адамды атып өлтіру ісі бойынша Ванроу тегімен танымал. Ол феминистік және американдық үнді қозғалысы үшін күрескен тұлғаға айналды. Оның ісі Вашингтон Жоғарғы сотына жетті, оның шешімі әйелдердің өзін-өзі қорғауына және заңға, сондай-ақ қазылар алқасының күдіктінің мінез-құлқын түсінуіне, жазылған әңгімелердің заңдылығына және сексуалдық шабуыл құрбандарының жағдайына елеулі әсер етті. 1943 жылы ол Вашингтон штатының Инчелиум қаласында, Колвилл үнді резервациясында дүниеге келді.

Мемлекет Ванроуға қарсы

Вашингтон штаты Ванроуға қарсы ісі – ұлттық және халықаралық назар аударған кісі өлтіру ісі болды. 1972 жылдың тамызында Спокандағы досының үйінде Сван екі күтілмеген қонақты атып, біреуін өлтіріп, екіншісін жарақаттады, бұл әрекетті өзін-өзі қорғау деп түсіндірді. Полициямен телефон арқылы сөйлескеннен кейін, оған екінші дәрежелі кісі өлтіру және бірінші дәрежелі шабуыл жасау айыптары тағылды және ол тұтқындалды. Сот оны кінәлі деп танып, 20 жылға бас бостандығынан айырды. Апелляцияда сот төрешісінің бірнеше қателіктеріне байланысты үкім күштен шығарылды. Прокурорлар Вашингтон Жоғарғы Сотына шағым жасады, онда бұл шешім қолдау тапты. Жоғарғы Соттың бұл маңызды шешімі әйелдердің өзін-өзі қорғау құқығы мен заңнамаға елеулі әсер етті. 1979 жылдың 26 сәуірінде жаңа сот процесі басталмай тұрып, мемлекетпен келісімге келді. Сван кісі өлтіру және екінші дәрежелі шабуыл айыптарын мойындады, нәтижесінде бес жылға сынаққа жіберілді және бір жыл қоғамдық жұмыс істеуге міндеттелді. Сот процесінің жеті жылында ол тек алғашқы тұтқындалғаннан кейін үш күн түрмеде отырды.

Нәтижелер

1977 жылғы 7 қаңтарда Вашингтон штатының Жоғарғы сотының «Вашингтон штаты мен Уанроу» ісі бойынша қабылдаған шешімі заң алдындағы гендерлік теңдік үшін феминистік күресте маңызды жеңіс болды. Тарихи шешімде Жоғарғы Сот Ивон Вэнроудың қазылар алқасының оның іс-қимылдарын «жағдайды қабылдаулары тұрғысынан қарастыруға құқылы екенін, соның ішінде бұл қабылдаулар ұлтымыздың жыныстық дискриминацияның ұзақ және өкінішті тарихының нәтижесі болған жағдайларда да» құқылы екенін мәлімдеді. Вэнроу шешіміне дейін қазылар алқасының стандартты нұсқауларында «ақылға қонымды және сақты адам» не істер еді деген сұрақ қойылды, тіпті айыпталушы әйел болған жағдайда да; Вэнроу шешімі қылмыстық сотта әйел сотталған кезде қазылар алқасы «сол сияқты жағдайдағы ақылға қонымды әйел не істер еді» деген прецедент орнатты. «Мемлекетке қарсы Вэнроу» ісі кезінде Сван әйелдер қозғалысының белсенді спикері болды және оның атынан қаржы жинады. Американдық үнділер қозғалысы да Сванға көмектесті және қылмыстық сот жүйесіндегі үндістерге қатысты теңсіздікті көрсету мүмкіндігін пайдаланды. Ивон Вэнроуды қорғау комитетінің өкілі Эллен Эрт, комитет «қазылар алқасын үндістер туралы [қайта] білім беру үшін» сот процесін «мүмкіндігінше ұзаққа созуды» қалағанын айтты. Сван: «Егер мен америкалық үндіні өлтірген бай ақ әйел болсам, сот болмас еді. Бір аптадан кейін, 1973 жылғы 13 мамырда (аналар күні) мен бала зорлаушыны өлтіргенім үшін толыққанды ақ қазылар алқасының алдында айыпты деп танылдым. Мен Веслердің жыныстық қылмыскер екенін атудан бір күн бұрын естігеніммен, сотта бұл ақпаратты ұсынуға рұқсат берілмеді. Полиция таспасының осы айыпталуға себеп болуына екі рет рұқсат берілді». 2020 жылдың қазан айында 76 жасында Сван Канаданың Британдық Колумбия провинциясында Синикстің аборигендік жер құқықтарын қолдаған демонстрацияға қатысты. Кольвилл резервациясының Біріккен тайпаларының мүшелері, соның ішінде Сван және басқа Синикст ұрпақтары Вашингтон шекарасында жиналды. Бұл жиын Канада Жоғарғы сотында қаралып жатқан 10 жылдық аборигендік құқықтар ісінің соңғы шағымын білдірді. Қылмыстық істе айыпталушы, Синикст ұрпағы Рик Десаутель, ол Синикст жері деп мәлімдеген жердегі рәсімдік аң ауында бұғыны атып өлтірген. Канада үкіметі мұндай құқық жоқ деп мәлімдеді. Үкімет 1956 жылы Канададағы соңғы белгілі мүшесі қайтыс болғаннан кейін Синикст тайпасын заңды түрде жойылған деп жариялаған еді. Сван өзінің қатысуы Синикст мұрасын еске түсіретінін және туған жерді қайтару үшін жалғасатын күрестің бір бөлігі екенін айтты.