Кіріспе

7 ғасырдың басында Англиядағы шайқас

Честер шайқасы (Ескі Уэльс: Guaith Caer Legion; Уэльс: Brwydr Caer) – 7 ғасырдың басында Англияның Честер қаласының жанында англосаксондықтардың Британиялықтарға қарсы маңызды жеңісі. Нортумбрияның Этельфрит, Повис және Рос (Гвиненд корольдігінің кантреф) Вельс корольдіктерінің біріккен әскерін, сондай-ақ мүмкін Мерсиядан келгендерді де талқандады. Нәтижесінде Повис басшысы Селиф Сарфгаду және Рос басшысы Кадуал Крисбан қаза тапты. Шығарғы деректер Гвиненд патшасы Яго да қаза тапқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Басқа дереккөздер шайқас 613 жылы, тіпті б.з. 607 немесе 605 жылдары болған болуы мүмкін деп мәлімдейді. Беданың айтуынша, шайқасқа куә болуға келген Дидегі Бангор монастырының көптеген монахтары Этельфриттің бұйрығымен шайқасқа дейін өлтірілді. Ол әскерлеріне қарусыз болғанымен, Нортумбрияның жеңілісі үшін дұға еткен дін қызметкерлерін өлтіруді бұйырды. Шайқастың стратегиялық маңызы әлі анық емес, себебі Этельфрит жеңіске жеткеннен кейін көп ұзамай шайқаста қаза тапты. Дегенмен, басқа тарихи мәліметтер Этельфриттің 616 жылы Шығыс Англияның Редвальдісінен Идль өзені шайқасында қаза тапқанын көрсетеді. Мерсияның англосаксон патшасы Кэрл де Британиялықтардың жеңілісіне қатысқан болуы мүмкін, өйткені оның Шығыс Уэльс пен Мерсиядағы билігі Пенданың 633 жылға дейін билікке келуімен аяқталды.

Шайқас

Тарихшы Чарльз Пламмер, Беддің редакторы ретінде жақсы танымал, шайқас шамамен 615 немесе 616 жылдары болғанын айтқан, бірақ дер кезіндегі жылнамалар әртүрлі даталарды көрсетеді. Аңгло-саксондық жылнамасында бір нұсқада 605 жыл, екінші нұсқада 606 жыл деп жазылған: "Æðelfrið lædde his færde to Legercyestre, ⁊ ðar ofsloh unrim Walena." және "Augustinus witegunge сөзін айтқандай, егер валлийліктер бізбен бейбітшілікке келмесе, сакстардың қолынан қырылады." Сондай-ақ, валлийлік әскері үшін дұға етуге келген 200 дін қызметкері де қаза тапты. Олардың басшысы Скрокмайл есімді адам болды, ол елу адамның бірі ретінде қашып кетті. Эдельфрид әскерін Честерге бастап келді, онда көптеген валлийліктерді өлтірді. Августинның "Егер олар бізбен бейбітшілікке келмесе, сакстардың қолынан қаза табады" деген болжамы орындалды. Brut y Brenhinedd – Джеффри Монмуттың Historia Regum Britanniae (Британия патшаларының тарихы) латын тіліндегі хроникасының орта ғасырлық валлий тіліндегі әртүрлі нұсқаларының жинағы. Бұл шайқас Перлан Фангор Брут деп аталды. Бұл шайқас ортағасырлық Уэльсте үлкен ықпалға ие болды, ол британдардың ерте тарихының дәл есебі ретінде қарастырылды. Сондықтан шайқас Честерден гөрі Бангор-он-Диге жақын жерде өткен болуы мүмкін.

Маңыздылығы

Соғыстың нақты себептері белгісіз, бірақ Монмут Геффри король Этельфриттің саяси қарсыласы Дейралық Эдвин Гвинендте сүргінде өмір сүргенін айтады. Монмуттан шыққан Джеффри көбінесе сенімді емес көз ретінде қарастырылғанмен, Реджинальд Дурхемнің және Уэльс триадаларының жазбаларында Эдвинге қатысты кейбір сілтемелер бар. Дегенмен, Этельфриттің Эдвинді қуғандығына ешқандай дәлел жоқ. Бұрын соғыстың нәтижесі Уэльс пен Ескі Солтүстік арасындағы құрлық байланысын үзуге алып келгеніне сенген. Алайда, бұл көзқарас қазір "жалпы алғанда" ескірген деп есептеледі, себебі "Чешир мен Ланкаширдегі язычничество дәуірінде англосаксон қоныстарының археологиялық дәлелі дерлік жоқ". Дегенмен, бұл кезеңде теңіз саяхат және сауданың басты құралы болған. Сондай-ақ, Этельфриттің бұл аймақтағы ағылшын қоныс салушыларын қорғап тұрғаны да ықтимал емес. Керісінше, Этельфрит Повисқа шабуыл жасауды жоспарлаған болуы мүмкін. Оның алдымен монахтарға, содан кейін қорғаныс әскеріне шабуыл жасауы, қорғанысты дүрліктіру үшін жасалған әдейілік болуы мүмкін.

Екіншілік көздер

Моррис, Джон (1973). Артур дәуірі. Вайденфелд және Николсон.