Кіріспе

Кадфан шайқасы 1257 жылы ағылшын және уэльс әскерлері арасында болды. Шайқас екі әскери қақтығыстан тұрды; бірі Код Ллатхенде, екіншісі Симерауда. "Кадфан" сөзі валли тілінде "шайқас орны" деген мағынаны білдіреді.

Өмірбаян

Соғысқа дейінгі жылдары Гвинедтің Лливелин ап Груффуд билігін тездетіп арттырып алды. Лливелинге осы жорық барысында Дехьюбарттың иелері Маредуд ап Рис және Маредуд ап Оуэйн көп көмек көрсетті. Олардың адалдығының құрметі ретінде ол оларға ағылшын патшасын қолдаған туысы Рис Файханнан тартып алған жерлерін берді. Принц Эдуард (жақында Честер графы болып тағайындалған) Лливелиннің күшінің артуын байқап, оның қатеріне тойтарыс беру үшін әскер жинады. Эдуардқа бірнеше ағылшын ақсүйектері қолдау көрсетті, бірақ әкесі Генрих III оған аз көмек берді. Эдуардтың әскерлері (Бриган және Ллансаннор лорды Стивен Баузан мен Кемас лорды Николас ФицМартин бастаған) ағылшын, гаскондық және Оңтүстік Уэльс әскерлерінен құралған үлкен әскермен Уэльске басып кіріп, Ристі қайта орнатуға және Лливелиннің күшінің өсуін тоқтатуға тырысты.

Ағылшындық дайындық және алдын ала

Ағылшын әскері теңіз арқылы жеткізіліп, Кармартенге жақын жерге түсті. 1257 жылғы 29 мамырда ағылшын әскері жиналды. Әскердің құрамына негізінен Англиядан келген сарбаздар кірді, бірақ олардың қатарын жергілікті ағылшын және гаскон отарлаушылары, сондай-ақ кейбір уэльстік сарбаздар мен жалдамалы әскерлер толықтырды. Келесі бейсенбіде ағылшын әскері Тови аңғары арқылы Лландейлоға қарай жорық жасап, уэльстік қарсылықты басып, уэльстік елді мекендерді тонап, қиратты. Ағылшындардың жоспары – жақын орналасқан Динефвр қамалын қорқытып, бас беруге мәжбүрлеу болды.

Бірінші күн

Жұма күні түнде ағылшын әскері Лландейло Фавр маңында лагерь құрды. Маредуд ап Рис және Маредуд ап Оуэйннің әскерлері ағылшын әскерін ұстанған орманға жасырынған еді. Уэльс әскері ағылшындарды үнемі жебелермен, найзалармен және қорқынышты дауыстармен мазалады. Ағылшындар бірқатар шығынға ұшырады, және көтеріңкі рух төмен болғандықтан, Стивен Баузан (әскерге жол көрсеткен) Рис Файханды Динефур қамалының гарнизонымен келіссөздер жүргізу үшін дереу жіберді. Алайда, Рис гарнизон тарапынан тұтқынға алынған немесе ағылшындарды сатып кеткен деген әңгіме бар. Қай жағдайда болса да, ағылшын әскері өз жолбасшысынан айырылды.

Коэд Ллатен шайқасы

Жол көрсетуші болмағандықтан, ағылшын әскері Кармартенге қайта оралуға шешім қабылдады. Уэльстің ормандағы әскерлері сенбі күні таңертеңнен бастап түске дейін ағылшындықтарды ойран салатын партизандық шабуылдармен (көбінесе садақ немесе найза қолданып) шабуылдады. Түскі уақытта екі тарап арасында шайқас болды, онда уэльстік әскерлер ағылшындықтарды қанаттан орап, Код Ллатхенде ағылшын әскерінің жабдықтау колоннасын сәтті басып алды. Қайтыс болғандардың саны аз болғанымен, Код Ллатхендегі шайқас уэльстіктердің пайдасына бұрылыс жасады, себебі ағылшындар көбінесе өз жабдықтарын жоғалтты.

Цимерау шайқасы

Код Ллаттендегі жеңіліске ұшырағаннан кейін ағылшын әскері батысқа қарай Симерауға шегінді. Симераудағы жер уэльстер үшін өте ыңғайлы болды, себебі онда ағылшындарды оңай шабуға мүмкіндік беретін шатқалдар мен тығыз орманды аймақтар бар еді. Сонымен қатар, жер ылғалды және батпақты болғандықтан, ағылшын салт аттылары осы жерден өтуге қиналар еді. Уэльстер толық әскерімен ағылшындарға шабуыл жасап, қанды шайқас басталды. Көптеген ағылшындар аттарынан құлап, уэльс әскерінің аяқ астында қалып өлді. Стивен Баузан 1000-3000 адамымен бірге қаза тапты (қаза тапқандардың саны туралы мәліметтер әртүрлі). Қалған ағылшындар шайқас алаңынан қашып кетті. Гвинед князі Льюэллин ап Груффуд шайқаста болды және жеңілген ағылшын әскерінен олжа жинады дегенді айтады.

Кейінгі соғыс, Монтгомери келісімінің нәтижесі

Кадфандағы жеңіс Уэльс әскерлеріне Лаугарн, Лланстеффан және Нарберт қалаларын басып алуға мүмкіндік берді. Рис Файхан Льюэллинмен асығыс татуласып, Льюэллин Ристің жерлерін оған қайтарды. Бірақ бір мәселе туындады: Маредуд ап Рис және Маредуд ап Оуэйн енді өздерінің жаңа жерлерінен айырылды. Сондықтан екеуі жақтарын өзгертіп, сол жылы Генриге адалдық серт етті. Генрих патша (бастапқыда Льюэллиннің көтерілісін ұсақ бунтарлық деп қараған) таң қалды. Генрих жағдайдың қырсықтығын тез түсініп, сол жылы Уэльске қарсы тағы бір шабуылды жеке басқарып ұйымдастырды. Бұл шабуыл да сәтсіз аяқталды, себебі Ирландиядан азық-түлік әкелген кемелер Генрих пен Эдуардтың басқын әскеріне жетпеді. Тамақ пен жабдықтары жетіспегендіктен, ағылшын әскері кері шегінуге мәжбүр болды, ал кері қайтып келе жатқанда жеңіске жеткен уэльстік партизандар оларды үздіксіз мазалады. Эдуард 1262 жылы Льюэллиннің Уэльс шебіндегі шабуылдарынан кейін Уэльске тағы бір жорық ұйымдастырды. Алайда Эдуард Англиядағы ішкі жанжалдарға байланысты әскерін Уэльстен шығаруға мәжбүр болды. Льюэллин ағылшын шеп иелеріне қарсы жорық ұйымдастырып, оларды ойран етті. Бұл жеңіліске ұшыраған шеп иелерінің есебінен Льюэллинге көп жерді берген Монтгомери шартында Генрих патша (Екінші барон соғысынан қатты әлсіреген) Льюэллинмен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды.