1257 жылғы Кадфан шайқасы: Уэльс пен Англия арасындағы екі шайқас (Коэд Ллатхен, Симерау). Лливелин ап Груффүдтің күші, Дехейбарт ақсүйектерінің ролі жайлы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кадфан шайқасы 1257 жылы ағылшын және уэльс әскерлері арасында болды. Шайқас екі әскери қақтығыстан тұрды; бірі Код Ллатхенде, екіншісі Симерауда. "Кадфан" сөзі валли тілінде "шайқас орны" деген мағынаны білдіреді.
The Battle of Cadfan was fought between English and Welsh forces in 1257. The battle consisted of two military engagements; one at Coed Llathen and the other at Cymerau. The word Cadfan is Welsh for "place of battle".
Өмірбаян
Соғысқа дейінгі жылдары Гвинедтің Лливелин ап Груффуд билігін тездетіп арттырып алды. Лливелинге осы жорық барысында Дехьюбарттың иелері Маредуд ап Рис және Маредуд ап Оуэйн көп көмек көрсетті. Олардың адалдығының құрметі ретінде ол оларға ағылшын патшасын қолдаған туысы Рис Файханнан тартып алған жерлерін берді. Принц Эдуард (жақында Честер графы болып тағайындалған) Лливелиннің күшінің артуын байқап, оның қатеріне тойтарыс беру үшін әскер жинады. Эдуардқа бірнеше ағылшын ақсүйектері қолдау көрсетті, бірақ әкесі Генрих III оған аз көмек берді. Эдуардтың әскерлері (Бриган және Ллансаннор лорды Стивен Баузан мен Кемас лорды Николас ФицМартин бастаған) ағылшын, гаскондық және Оңтүстік Уэльс әскерлерінен құралған үлкен әскермен Уэльске басып кіріп, Ристі қайта орнатуға және Лливелиннің күшінің өсуін тоқтатуға тырысты.
In the years before the battle, Llywelyn ap Gruffudd of Gwynedd had been rapidly gaining power. Llywelyn had received much support from the lords of Deheubarth, Maredudd ap Rhys and Maredudd ap Owain, during the campaign, and as a reward for their loyalty, he gave them land that he had stripped from their nephew, Rhys Fychan (who was a supporter of the English king). Prince Edward (recently appointed Earl of Chester) had noticed Llywelyn's growing power and raised an army in an attempt to counter the potential threat of Llywelyn. Edward had support from several English nobles, however he had little aid from his father, Henry III of England. The forces of Edward (led by the English nobles Stephen Bauzan, Lord of Breigan and Llansannor and Nicholas FitzMartin, Lord of Cemais) invaded Wales with a large army of English, Gascon, and south Welsh troops in an attempt to restore Rhys and to halt Llywelyn's growing power.
Ағылшындық дайындық және алдын ала
Ағылшын әскері теңіз арқылы жеткізіліп, Кармартенге жақын жерге түсті. 1257 жылғы 29 мамырда ағылшын әскері жиналды. Әскердің құрамына негізінен Англиядан келген сарбаздар кірді, бірақ олардың қатарын жергілікті ағылшын және гаскон отарлаушылары, сондай-ақ кейбір уэльстік сарбаздар мен жалдамалы әскерлер толықтырды. Келесі бейсенбіде ағылшын әскері Тови аңғары арқылы Лландейлоға қарай жорық жасап, уэльстік қарсылықты басып, уэльстік елді мекендерді тонап, қиратты. Ағылшындардың жоспары – жақын орналасқан Динефвр қамалын қорқытып, бас беруге мәжбүрлеу болды.
The English army was transported by sea and landed near Carmarthen. On Tuesday 29 May 1257, the English army was assembled. The army was made up mainly of soldiers from England, but their ranks were bolstered by local English and Gascon colonists as well as some Welsh soldiers and mercenaries. The following Thursday, the English army marched towards Llandeilo through the Towy valley suppressing Welsh opposition and pillaging and destroying Welsh settlements. The English plan was to force the nearby fortress, Dinefwr Castle, to surrender through intimidation.
Бірінші күн
Жұма күні түнде ағылшын әскері Лландейло Фавр маңында лагерь құрды. Маредуд ап Рис және Маредуд ап Оуэйннің әскерлері ағылшын әскерін ұстанған орманға жасырынған еді. Уэльс әскері ағылшындарды үнемі жебелермен, найзалармен және қорқынышты дауыстармен мазалады. Ағылшындар бірқатар шығынға ұшырады, және көтеріңкі рух төмен болғандықтан, Стивен Баузан (әскерге жол көрсеткен) Рис Файханды Динефур қамалының гарнизонымен келіссөздер жүргізу үшін дереу жіберді. Алайда, Рис гарнизон тарапынан тұтқынға алынған немесе ағылшындарды сатып кеткен деген әңгіме бар. Қай жағдайда болса да, ағылшын әскері өз жолбасшысынан айырылды.
On Friday night, the English army encamped in the vicinity of Llandeilo Fawr. Maredudd ap Rhys and Maredudd ap Owain had armies hidden in the woods which had followed the English army. The Welsh army harassed the encamped English constantly with a combination of arrows, spears, and intimidating sounds. The English suffered some casualties, and since morale was low, Stephen Bauzan quickly sent Rhys Fychan (who had guided the army) to negotiate with Dinefwr castle's garrison. However, Rhys is said to have either been seized by the garrison or to have betrayed the English. Either way, the English army had now lost its guide.
Коэд Ллатен шайқасы
Жол көрсетуші болмағандықтан, ағылшын әскері Кармартенге қайта оралуға шешім қабылдады. Уэльстің ормандағы әскерлері сенбі күні таңертеңнен бастап түске дейін ағылшындықтарды ойран салатын партизандық шабуылдармен (көбінесе садақ немесе найза қолданып) шабуылдады. Түскі уақытта екі тарап арасында шайқас болды, онда уэльстік әскерлер ағылшындықтарды қанаттан орап, Код Ллатхенде ағылшын әскерінің жабдықтау колоннасын сәтті басып алды. Қайтыс болғандардың саны аз болғанымен, Код Ллатхендегі шайқас уэльстіктердің пайдасына бұрылыс жасады, себебі ағылшындар көбінесе өз жабдықтарын жоғалтты.
Lacking a guide, the English army decided to march back to Carmarthen. The Welsh armies in the woods hit the English with devastating guerrilla attacks (using mostly bows or javelins) from the first hour of Saturday right up until midday. There was an engagement between the two forces at midday which saw the Welsh troops outflank the English and successfully capture the English supply train at Coed Llathen. Although there seem to have been few casualties, the engagement at Coed Llathen swung the balance in favour of the Welsh since the English had lost most of their provisions.
Цимерау шайқасы
Код Ллаттендегі жеңіліске ұшырағаннан кейін ағылшын әскері батысқа қарай Симерауға шегінді. Симераудағы жер уэльстер үшін өте ыңғайлы болды, себебі онда ағылшындарды оңай шабуға мүмкіндік беретін шатқалдар мен тығыз орманды аймақтар бар еді. Сонымен қатар, жер ылғалды және батпақты болғандықтан, ағылшын салт аттылары осы жерден өтуге қиналар еді. Уэльстер толық әскерімен ағылшындарға шабуыл жасап, қанды шайқас басталды. Көптеген ағылшындар аттарынан құлап, уэльс әскерінің аяқ астында қалып өлді. Стивен Баузан 1000-3000 адамымен бірге қаза тапты (қаза тапқандардың саны туралы мәліметтер әртүрлі). Қалған ағылшындар шайқас алаңынан қашып кетті. Гвинед князі Льюэллин ап Груффуд шайқаста болды және жеңілген ағылшын әскерінен олжа жинады дегенді айтады.
Following their defeat at Coed Llathen, the English army retreated westward towards Cymerau. The land at Cymerau was ideal for the Welsh since it contained ravines and heavily wooded areas which would allow the Welsh to ambush the English with ease. The land was also wet and marshy, meaning that the English knights would have trouble riding over it. The Welsh ambushed the English with their full army and a bloody battle ensued. Many English were said to have been torn from their mounts and trampled to death by the Welsh army. Stephen Bauzan was killed along with around 1,000–3,000 of his men (the amount killed varies with the source). The remaining Englishmen fled the battle. Llywelyn ap Gruffudd, Prince of Gwynedd, is said to have been present at the battle, collecting spoils from the fallen English army.
Кейінгі соғыс, Монтгомери келісімінің нәтижесі
Кадфандағы жеңіс Уэльс әскерлеріне Лаугарн, Лланстеффан және Нарберт қалаларын басып алуға мүмкіндік берді. Рис Файхан Льюэллинмен асығыс татуласып, Льюэллин Ристің жерлерін оған қайтарды. Бірақ бір мәселе туындады: Маредуд ап Рис және Маредуд ап Оуэйн енді өздерінің жаңа жерлерінен айырылды. Сондықтан екеуі жақтарын өзгертіп, сол жылы Генриге адалдық серт етті. Генрих патша (бастапқыда Льюэллиннің көтерілісін ұсақ бунтарлық деп қараған) таң қалды. Генрих жағдайдың қырсықтығын тез түсініп, сол жылы Уэльске қарсы тағы бір шабуылды жеке басқарып ұйымдастырды. Бұл шабуыл да сәтсіз аяқталды, себебі Ирландиядан азық-түлік әкелген кемелер Генрих пен Эдуардтың басқын әскеріне жетпеді. Тамақ пен жабдықтары жетіспегендіктен, ағылшын әскері кері шегінуге мәжбүр болды, ал кері қайтып келе жатқанда жеңіске жеткен уэльстік партизандар оларды үздіксіз мазалады. Эдуард 1262 жылы Льюэллиннің Уэльс шебіндегі шабуылдарынан кейін Уэльске тағы бір жорық ұйымдастырды. Алайда Эдуард Англиядағы ішкі жанжалдарға байланысты әскерін Уэльстен шығаруға мәжбүр болды. Льюэллин ағылшын шеп иелеріне қарсы жорық ұйымдастырып, оларды ойран етті. Бұл жеңіліске ұшыраған шеп иелерінің есебінен Льюэллинге көп жерді берген Монтгомери шартында Генрих патша (Екінші барон соғысынан қатты әлсіреген) Льюэллинмен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды.
The victory at Cadfan allowed the Welsh forces to take the castles of Laugharne, Llansteffan, and Narberth. Rhys Fychan hastily made his peace with Llywelyn, and Llywelyn returned Rhys's lands to him. There was a problem, however: Maredudd ap Rhys and Maredudd ap Owain had now been stripped of their new land. The two therefore switched sides and paid homage to Henry later that year. King Henry (who had originally viewed Llywelyn's rising as only a small rebellion) was shocked. Henry quickly realized the seriousness of the situation and personally organized another attack on Wales during the same year. This attack also proved unsuccessful when supply ships from Ireland failed to reach Henry and Edward's invading army. Lacking food and supplies, the English army was forced to retreat, being constantly harassed by victorious Welsh guerrilla fighters on the way back. Edward launched yet another invasion of Wales in 1262 following Llywelyn's raids in the Welsh Marches. Edward, however, was forced to pull his armies out of Wales due to internal conflicts in England. Llywelyn retaliated by campaigning against the English Marcher Lords in a devastating campaign which led King Henry (who had been considerably weakened by the Second Barons' War) to open negotiations with Llywelyn at the Treaty of Montgomery which won Llywelyn much land at the expense of the defeated Marcher Lords.