Жүз жылдық соғыстағы Бланшетак шайқасы

Кіріспе

Жүз жылдық соғыс кезіндегі шайқас

Бланшетак шайқасы 1346 жылдың 24 тамызында король Эдуард III басқарған ағылшын әскері мен Годемар дю Фей басқарған француз күштері арасында өтті. Бұл шайқас Жүз жылдық соғыстың басындағы Креси жорығының бір бөлігі болды. 12 шілдеде Котентин түбегіне түскеннен кейін ағылшын армиясы Францияның ең бай жерлері арқылы Парижден 32 шақырым (20 миль) қашықтыққа дейін өтіп, жолында бірнеше қалаларды тонады. Содан кейін ағылшындар Фландриядан басып кірген фламанд әскерімен байланысуды үміттеніп, солтүстікке қарай жорық жасады. Бірақ олар француз королі Филипп VI-ның қарсылығына тап болды, ол Сомма өзенінің барлық көпірлері мен арналарын күзетіп, ағылшындарды өз әскерімен қуды. Француздар бұл аймақтан азық-түлік қорларын бұрыннан-ақ алып кеткендіктен, ағылшындар дерлік тұтқынға алынды. Эдуард теңізден 16 шақырым (10 миль) қашықтықтағы Бланшетактегі арна туралы естіп, сол жерге бет алды және дю Фейдің тосқауыл күштерімен кездесті. Су тасыған кезде ағылшын садақшылары арнаның бір бөлігіне өтіп, суда тұрып, жалдамалы арбалетшілерге қарсы күресті, олардың атуын тоқтатты. Француз кавалериясы садақшыларды кері итеруге тырысты, бірақ ағылшын әскерлері оларға шабуыл жасады. Өзендегі шайқастан кейін француздар шегінді, ағылшын әскерлері күшін арттырды, ал француздар қашқа жол тартты. Француздардың жоғалғандары олардың күшінің жартысынан асты, ал ағылшын әскерінің жоғалғандары аз болды. Бланшетактан екі күн өткен соң Филипп басқарған француз армиясы Креси шайқасында ауыр жоғалғандармен жеңілді. Эдуард науқанды он екі айдан кейін түскен Кале қаласын қоршаумен аяқтады, бұл Солтүстік Францияға екі жүз жылға созылған ағылшын сауда бекетін қамтамасыз етті.

Өмірбаян

1066 жылғы нормандық жаулап алудан бастап, ағылшын монархтары Франциядағы титулдар мен жерлерге ие болды, олардың иелігі оларды Франция патшаларының вассалдары етті. Ағылшын корольінің француз феодальдық иеліктерінің мәртебесі орта ғасырлар бойы екі корольдік арасындағы қақтығыстың басты себебі болды. Франциядағы ағылшын иеліктері ғасырлар бойы өзгеріп отырды, бірақ 1337 жылға қарай Францияның оңтүстік-батысындағы Гаскония және Францияның солтүстігіндегі Понтье ғана қалды. Франция королі Филипп VI мен Англия королі Эдуард III арасындағы келіспеушіліктердің нәтижесінде, 1337 жылғы 24 мамырда Парижде өткен Филипптің Ұлы Кеңесі Эдуард вассалдық міндеттемелерін бұзғаны үшін Аквитания герцогтығын, яғни Гасконияны Филипптің қолына қайтаруды бекітті. Бұл жүз жылдық соғыстың басталуы болды. 1345 жылдың басында Эдуард Францияға үш бағытта шабуыл жасауға бел буды: шағын күш Бретаньға жол тартады; одан сәл үлкен күш Дерби графы Генрихтің басшылығымен Гасконияға аттанады; ал негізгі күш онымен бірге солтүстік Францияға немесе Фландрияға барады. Француздар ағылшындардың негізгі күшін солтүстік Францияға бағыттайтынын дұрыс болжады. Сондықтан олар қолда бар ресурстарын солтүстікке жұмылдырып, 22 шілдеде Арраста негізгі әскерін жинауды жоспарлады. Францияның оңтүстік-батысы мен Бретань өз күштеріне сүйенуге шақырылды. Негізгі ағылшын армиясы 1345 жылғы 29 маусымда кемеге мініп, Фландриядағы Слюс портына жетті. Эдуард күтпеген жерден фламанд одақтастарының қолдауын жоғалту қаупіне тап болды және осыны болдырмау үшін дипломатиялық мәселелерге араласуға мәжбүр болды. 22 шілдеде фламандтық жағдай әлі шешілмегенімен, адамдар мен жылқыларды кемеде ұзақ ұстау мүмкін болмады, сондықтан флот Нормандияға қонуға ниеттенген болуы мүмкін. Алайда, дауыл кемелерді шашыратты және әрбір кеме бір апта ішінде түрлі ағылшын порттарына жетіп, саяхатшыларын түсірді. Патша мен оның кеңесі не істеу керектігін талқылаған кезде тағы бір апта кешіктірілді, сол кезде қысқа дейін негізгі ағылшын армиясымен маңызды ештеңе жасау мүмкін емес екені анық болды. Осыны білген Филипп VI Бретань мен Гасконияға күш жіберді. 1345 жылы Дерби англо-гаскон армиясының басында Гасконияда жылдам науқан жүргізді. Ол Бержерак пен Оберш шайқастарында екі үлкен француз армиясын жеңіп, Перигор мен Аженестің көп бөлігіндегі француз қалалары мен бекіністерін басып алды, соның нәтижесінде Гаскониядағы ағылшын иеліктеріне стратегиялық тереңдік берді. Филипп VI-ның ұлы және мұрагері Нормандия герцогы Жан Францияның оңтүстік-батысындағы барлық француз күштеріне басшылық етті. 1346 жылғы наурыз айында 15 000-ден 20 000-ға дейін саналатын француз армиясы, англо-гаскон күштерінен әлдеқайда басым, соның ішінде патшалық үйдің барлық әскери шенеуніктері Гасконияға жорық жасады. Олар 1 сәуірде «Гаскон жазығының кілті» саналатын стратегиялық және логистикалық маңызды Айгильон қаласын қоршап алды. 2 сәуірде Францияның оңтүстігіндегі барлық еңбекке қабілетті еркектерге қаруға шақыру ресми түрде жарияланды. Француздық қаржылық, логистикалық және адам ресурстары осы шабуылға бағытталды. Осы уақытта Эдуард жаңа армия жинап, оны тасымалдау үшін 700-ден астам кеме жинады – сол кезге дейін ең үлкен ағылшын флоты. Француздар Эдуардтың күш-жігерін білді, бірақ армияны порттан басқа жерде түсірудің өте қиындығын және Бретань мен Гаскониядағы достық порттардың болуын ескере отырып, Эдуард Айгильонды босату үшін соңғылардың біріне – мүмкін, Гасконияға – жол тартады деп болжады. Англияның солтүстік Францияға қонуына қарсы тұру үшін Филипп өзінің қуатты теңіз флотына сүйенді. Алайда, сол кездегі теңіз күштерінің қарсыластар флотын тоқтатудағы қиындықтарды ескере отырып, бұл сенім орынсыз болды және француздар Эдуардтың Ла-Маншты сәтті кесіп өтуіне кедергі жасай алмады.

Since the Norman Conquest of 1066, English monarchs had held titles and lands within France, the possession of which made them vassals of the kings of France. The status of the English king's French fiefs was a major source of conflict between the two kingdoms throughout the Middle Ages. English holdings in France had varied in size over the centuries, but by 1337 only Gascony in south western France and Ponthieu in northern France were left. Following a series of disagreements between Philip VI of France and Edward III of England , Philip's Great Council in Paris on 24 May 1337 agreed that the Duchy of Aquitaine, effectively Gascony, should be taken back into Philip's hands on the grounds that Edward was in breach of his obligations as a vassal. This marked the start of the Hundred Years' War. Early in 1345, Edward determined to attack France on three fronts: a small force would sail for Brittany; a slightly larger force would proceed to Gascony under the command of the Henry, Earl of Derby; and the main force would accompany him to either northern France or Flanders. The French anticipated, correctly, that the English planned to make their main effort in northern France. Thus, they directed what resources they had to the north, planning to assemble their main army at Arras on 22 July. South western France and Brittany were encouraged to rely on their own resources. The main English army sailed on 29 June 1345 and anchored off Sluys in Flanders. Edward was unexpectedly threatened with the loss of his Flemish allies, and to avoid this was forced to attend to diplomatic affairs. By 22 July, although the Flemish situation was unresolved, men and horses could be confined on board ship no longer and the fleet sailed, probably intending to land in Normandy. It was scattered by a storm, and individual ships found their way over the following week to various English ports where they disembarked. There was a further week's delay while the King and his council debated what to do, by which time it proved impossible to do anything major with the main English army before winter. Aware of this, Philip VI despatched reinforcements to Brittany and Gascony. During 1345, Derby led a whirlwind campaign through Gascony at the head of an Anglo Gascon army. He heavily defeated two large French armies at the battles of Bergerac and Auberoche, captured French towns and fortifications in much of Périgord and most of Agenais, and gave the English possessions in Gascony strategic depth. John, Duke of Normandy, the son and heir of Philip VI, was placed in charge of all French forces in south west France. In March 1346 a French army numbering between 15,000 and 20,000, enormously superior to any force the Anglo Gascons could field, including all the military officers of the royal household, marched on Gascony. They besieged the strategically and logistically important town of Aiguillon, "the key to the Gascon plain", on 1 April. On 2 April the arrière ban, the formal call to arms for all able bodied males, was announced for the south of France. French financial, logistical and manpower efforts were focused on this offensive. Meanwhile, Edward was raising a fresh army, and assembled more than 700 vessels to transport it – the largest English fleet ever to that date. The French were aware of Edward's efforts, but given the extreme difficulty of disembarking an army other than at a port, and the existence of friendly ports in Brittany and Gascony, the French assumed that Edward would sail for one of the latter – probably Gascony – to relieve Aiguillon. To guard against any possibility of an English landing in northern France, Philip relied on his powerful navy. This reliance was misplaced given the difficulty naval forces of the time had in effectively interdicting opposing fleets, and the French were unable to prevent Edward successfully crossing the Channel.

Кіріспе

Бұл науқан 1346 жылғы 11 шілдеде Эдуардтың флоты Англияның оңтүстігінен аттанғанда басталды. Келесі күні флот Шербургтен 32 шақырым қашықтықтағы Сент-Васт-ла-Хугке қонды. Қазіргі тарихшылар ағылшын армиясының құрамында 15 000 сарбаз болғанын есептейді. Армия ағылшын және валлийлік сарбаздардан, сондай-ақ неміс және бретондық жалдамалы әскерлер мен одақтастардан тұрды. Олардың арасында Филипп VI билігіне наразы болған кем дегенде бір норманды барон болды. Ағылшындар күтпеген стратегиялық табысқа қол жеткізіп, оңтүстікке қарай жорық бастады. Эдуардтың мақсаты – қарсыласының рухын және байлығын төмендету үшін француз территориясы бойынша кең ауқымды шабуыл жасау болатын. Оның әскерлері өтетін барлық қалаларды қиратып, халықтан барлық мүмкін нәрсені тонап алды. Карантан, Сент-Ло және Тортевал қалалары, сондай-ақ көптеген кішігірім елді мекендер армияның өтуімен бірге қиратылды. Ағылшын флоты армияның бағытына параллель қозғалып, 8 шақырымға дейін жерді жойып, көптеген олжаны алып кетті; көптеген кемелер жүктелгеннен кейін қашып кетті. Олар сонымен қатар 100-ден астам француз кемесін басып алды немесе өртеп жіберді, оның 61-і әскери кемелерге айналдырылды. Нормандияның солтүстік-батысындағы мәдени, саяси, діни және қаржылық орталық – Каен 26 шілдеде шабуылға алынып, бес күн бойы тоналды. 1 тамызда ағылшын әскері Сене өзеніне қарай жорық бастады. Француз әскерінің жағдайы қиын болды. Олардың негізгі күштері оңтүстік-батыстағы Эгильонды қоршаумен айналысты. Нормандияға күтпеген жерден қонғаннан кейін Эдуард Францияның ең бай жерлерін жойып, Франция арқылы еркін өтуге өзінің қабілетін көрсетті. 2 тамызда фламандтардың көптеген күштерінің қолдауымен шағын ағылшын отряды Фландриядан Францияға басып кірді. Француз қорғанысы мүлдем жеткіліксіз болды. 29 шілдеде Филипп солтүстік Франция үшін арьербанды жариялап, барлық еңбекке қабілетті еркектерді Руанға жиналуға бұйырды, ол 31-і күні қалаға келді. Ол дереу Эдуардқа қарсы батысқа қарай, нашар ұйымдастырылған және жабдықталмаған армиямен аттанды. Бес күннен кейін ол Руанға оралып, өзен арқылы өтетін көпірді қиратты. 7 тамызда ағылшын әскері Руаннан оңтүстікке қарай 19 шақырым жердегі Сене өзеніне жетіп, оның маңындағы елді мекендерге шабуыл жасады. Филипп Рим папасының өкілдерінің қысымымен, некелік одақпен бекітілген бейбітшілік ұсынысын жіберді; Эдуард бекер әңгімелесуге жорық уақытын ысырап етуге дайын емес екенін айтып, оларды кері қайтарды. 12 тамызда Эдуардтың әскері Парижден 20 шақырым қашықтықтағы Пуассиде орналасты, Сене өзенінің сол жағалауында 64 шақырымдық қирату жолағын қалдырып, қалаға 3 шақырымдай жетті. 16 тамызда Эдуард Пуассиді өртеп, солтүстікке қарай жорық бастады. Француздар барлық азық-түлік қорын алып кетіп, ағылшындарды кең аумаққа таралып азық іздеуге мәжбүр етті, бұл олардың жылдамдығын қатты баяулатты. Француз шаруаларының тобы азық іздеушілердің кішігірім топтарына шабуыл жасады. Филипп Сома өзеніне Эдуардтан бір күн бұрын жетті. Ол Амиенде тұрып, Амиен мен теңіз арасындағы Сене өзенінің барлық көпірлерін және арналарын ұстау үшін үлкен отрядтарды жіберді. Ағылшындар азық-түліктен толықтай айырылған аймақта қалды. Француздар Амиеннен шығып, батысқа қарай ағылшындарға қарай жылжыды. Олар енді шайқасуға дайын болды, өйткені ағылшындар олардың қасынан өтуге мәжбүр болғанда қорғаныста тұруға мүмкіндік алатынын білді. Эдуард француздардың Соммадағы блокадасын бұзуға ниеттеніп, бірнеше жерде сынақтар жасады, өзен бойымен батысқа қарай жылжудан бұрын Хангест пен Пон-Ремиге сәтсіз шабуыл жасады. Ағылшын әскерінің азық-түлігі таусылып, әскер шаршап, аштан өліп, рухтары төмендеді. 24 тамызда ағылшын әскері Ашеудан солтүстікке қарай орналасты, ал француздар 10 шақырым қашықтықтағы Аббевильге жетті. Түнде Эдуардқа жергілікті ағылшын немесе француз тұтқын Сайньвиль ауылының жанында, 6 шақырым қашықтықта Бланшетак деп аталатын арна бар екенін хабарлады (өзен төсегін жалайтын ақ тастардың құрметіне осылай аталған). Эдуард дереу лагерін бұзып, бүкіл әскерін арнаға қарай жылжытты.

The campaign began on 11 July 1346, when Edward's fleet departed the south of England. The fleet landed the next day at Saint Vaast la Hougue, 20 mile (32 km) from Cherbourg. The English army is estimated by modern historians to have been some 15,000 strong and consisted of both English and Welsh soldiers combined with a number of German and Breton mercenaries and allies. It included at least one Norman baron who was unhappy with the rule of Philip VI. The English achieved complete strategic surprise and marched south. Edward's aim was to conduct a chevauchée, a large scale raid, across French territory to reduce his opponent's morale and wealth. His soldiers razed every town in their path and looted whatever they could from the populace. The towns of Carentan, Saint Lô and Torteval were destroyed as the army passed, along with many other smaller places. The English fleet paralleled the army's route, devastating the country for up to 5 mile (8 km) inland and taking vast amounts of loot; many ships deserted, having filled their holds. They also captured or burnt over 100 French ships, 61 of which had been converted into military vessels. Caen, the cultural, political, religious and financial centre of north west Normandy, was stormed on 26 July and subsequently looted for five days. The English marched out towards the River Seine on 1 August. The French military position was difficult. Their main army was committed to the intractable siege of Aiguillon in the south west. After his surprise landing in Normandy, Edward was devastating some of the richest lands in France and flaunting his ability to march at will through France. On 2 August, a small English force supported by a large number of Flemings invaded France from Flanders. French defences were completely inadequate. On 29 July, Philip proclaimed the arrière ban for northern France, ordering every able bodied male to assemble at Rouen, where Philip himself arrived on the 31st. He immediately moved west against Edward with an ill organised and poorly equipped army. Five days later he returned to Rouen and broke the bridge over the Seine behind him. On 7 August, the English reached the Seine, 12 mile (19 km) south of Rouen, and raided up to its suburbs. Philip, under pressure from representatives of the Pope, sent envoys offering peace backed by a marriage alliance; Edward replied that he was not prepared to lose marching time to futile discussion and dismissed them. By 12 August, Edward's army was encamped at Poissy, 20 miles from Paris, having left a 40 mile (64 km) swath of destruction down the left bank of the Seine to within 2 mile (3 km) of the city. On 16 August, Edward burnt down Poissy and marched north. The French had carried out a scorched earth policy, carrying away all stores of food and so forcing the English to spread out over a wide area to forage, which greatly slowed them. Bands of French peasants attacked some of the smaller groups of foragers. Philip reached the River Somme a day's march ahead of Edward. He based himself at Amiens and sent large detachments to hold every bridge and ford across the Seine between Amiens and the sea. The English were now trapped in an area which had been stripped of food. The French moved out of Amiens and advanced westwards, towards the English. They were now willing to give battle, knowing that they would have the advantage of being able to stand on the defensive while the English were forced to try and fight their way past them. Edward was determined to break the French blockade of the Somme and probed at several points, vainly attacking Hangest and Pont Remy before moving west along the river. English supplies were running out and the army was ragged, starving and beginning to suffer from a drop in morale. On the evening of 24 August, the English were encamped north of Acheux while the French were 6 mile (10 km) away at Abbeville. During the night Edward was made aware, either by an Englishman living locally or by a French captive, that just 4 mile (6 km) away, near the village of Saigneville, was a ford named Blanchetaque (so named for the white stones lining the river's bed). Edward immediately broke camp and moved his whole force toward the ford.

Шайқас

Ағылшындар өзенге жеткенде, француздардың бұлақтарды қатты қорғағанын көрді. Көлденең арғы жағында 3500 әскер, оның ішінде 500 қарулы сарбаз және тәжірибелі француз генералы Годемар дю Фейдің басқаруындағы белгісіз санында жалдамалы арбалетшілер орналасқан еді. Бір замандас жазбада бұл бөлімді элиталық деп сипаттаған. Бұл бұлақ кең болды және жағалаудан 16 шақырымдай қашықтықта болғандықтан, күшті тасымалға ұшырады, күніне екі рет бірнеше сағатқа ғана кешіп өтуге мүмкіндік берді. Ағылшындар таңертең келгенде, тасымал жоғары болды және кешіп өтуге қолайлы деңгейге түсуіне бірнеше сағат күтуге тура келді. Француз әскері үш қатарға бөлініп, солтүстік жағалаудың еңістігіне орналасты, ал ең жақсы сарбаздары, 500 қарулы сарбаз орталыққа орналастырылды. Сағат 9-дың шамасында Хью, Деспенсер бароны бастаған ағылшын садақшыларының тобы тар жолмен 12 қатарлап бұлақтан өтті. Олар арбалет оқтарына түсті, бірақ су оларға жауап беруге жеткіліктідей терең болғанша өтуді жалғастырды. Әр жақтан атысқандардың саны белгісіз, бірақ садақшылардың артта тұрғандары алдыңғылардың үстінен жебе жібере алатындығы және олар арбалетшілерге қарағанда үш есе жылдам атуға қабілетті болғандығы артықшылықтары бар еді. Ағылшын садақ атуы француздың арбалет атуынан тиімдірек болды. Француз арбалетшілері жеңілгеннен кейін, кейбір қарулы сарбаздар ұзын садақшыларды құлатпақ болып өзенге кірді. Ағылшындардың өздерінің қарулы сарбаздарының күші, мүмкін Нортгемптон графы Уильям басқарып, ұзын садақшыларының артында өзенде тұрды. Француздардың атқа мінгенін көрген соң, олар садақшылардың қатарынан өтіп, су жиегінде француздармен тәртіпсіз шайқасқа түсті. Қарсылас атты әскерлер жаяу жылдамдықпен жақындасқандықтан, көп шығынға ұшырамады. Ағылшындардың күшті қысымы шайқасты француз жағалауына итерді. Шегініп келе жатқан француздар мен алға жылжып келе жатқан ағылшын қарулы сарбаздары француз атты әскерін кері тартты, ағылшын садақшыларына жағалауға шығуға кеңістік берді. Садақшылардың өзі де арттағы ағылшын атты әскерінің алға жылжуымен итеріліп отырды. Көбірек және көбірек ағылшын көпір басына жіберілді және қысқа, қарқынды шайқастан кейін француздар жеңіліп, 10 шақырым қашықтықтағы Аббевильге қашты. Француздық рыцарьлар мен ақсүйектердің көпшілігі атты болғандықтан, қашып құтылған көрінеді. Француз жаяу әскері ағылшын атты әскерін қуып жете алмады және ауыр шығынға ұшырады. Әдеттегідей, қарапайым сарбаздарға жеңілдік көрсетілмеді. Дю Фей ауыр жарақат алды, бірақ қашып кетті. Француздардың қатары бұзылғаннан кейін бір жарым сағаттан соң, бүкіл ағылшын әскері бұлақтан өтті. Француз әскерінің негізгі бөлігі олардың артында қалған ағылшын сарбаздарының бірнешеуін және олардың баяу қозғалған шарабадарын тұтқындауға жеткілікті жақын болды. Алайда, тасымал өзгеруде еді, француздар тоқтады және 24-ші күнінің қалған бөлігінде өзен арғы жағында ағылшындарға қарсы тұрды, кешкі тасымал төмендегенде көшуге тырысуға бола ма екенін талқылады. Олар тырыспауды шешті және 25-ші күні таңертең Аббевильдегі көпірге қарай 12 шақырымдық жолмен кері қайтты. Бұл шайқастағы шығын туралы нақты мәліметтер жоқ, бірақ бір замандас жазбада бұл шайқаста немесе одан кейінгі қуып жете беруде 2000-ға жуық француз сарбазы қаза тапқан деп мәлімдейді. Ағылшынның шығыны белгісіз, бірақ аз болған сықпайды.

When the English arrived at the river they discovered that the French had defended the ford strongly. Guarding the far side of the crossing were 3,500 soldiers, including 500 men at arms and an unknown number of mercenary crossbowmen under Godemar du Fay, an experienced French general. A contemporary chronicler described this as an elite unit. The ford was wide and as it was only 10 mile (16 km) from the coast, it was strongly tidal, only passable for a few hours twice each day. When the English arrived at dawn, the tide was high and not expected to drop to crossable levels for several hours. The French force was drawn up in three lines along the sloping north bank, with the best soldiers, the 500 men at arms, positioned in the centre. At about 9a. m., a force of English longbowmen, led by Hugh, Baron Despenser, started across the ford, 12 abreast on the narrow causeway. They came under crossbow shot, but continued until the water was shallow enough for them to be able to reply. The numbers shooting from each side at this stage are not known, but the longbowmen had the advantages that those to the rear were able to send arrows over the heads of those in front of them, and that they could shoot three times faster than the crossbowmen. The English archery proved more effective than the French crossbow shot. As their crossbowmen were overcome, some French men at arms mounted and entered the river in an attempt to ride down the longbowmen. The English had their own force of mounted men at arms standing in the river behind their longbowmen, probably led by William, Earl of Northampton, and seeing the French mounting, they made their way through and around the ranks of archers and engaged the French on the water's edge in a disorderly mêlée. The opposing cavalry, having moved into contact at walking pace, suffered few casualties. The greater pressure of the English forced the mêlée onto the French bank of the river. The dismounted French men at arms were pushed back by the mass of retreating French and advancing English men at arms, making space for the English longbowmen to gain the riverbank. The longbowmen were themselves being forced forward by more English cavalry advancing behind them. More and more English were fed into the bridgehead and after a short, sharp struggle, the French broke, fleeing for Abbeville, 6 mile (10 km) away. It seems that most of the knightly and noble French participants, being mounted, successfully escaped. The French infantry were unable to outrun the pursuing English cavalry and suffered heavy casualties. As was usual, no quarter was offered to the common soldiers. Du Fay was seriously wounded, but escaped. An hour and a half after the French lines had broken, the entire English army was across the ford. The main French army was close enough behind them to capture a number of English stragglers and the slower of their wagons. However, the tide was turning, and the French halted, facing the English across the river for the rest of the 24th, debating whether to attempt to force the crossing at the evening low tide. They decided not to and on the morning of the 25th backtracked to the bridge at Abbeville, a 12 mile diversion. Casualties in the action are not clear, but it is claimed by a contemporary chronicler that as many as 2,000 French soldiers were killed in the battle or the rout which followed it. English losses are not known but were probably light.

Салдары

Француздар шегінгеннен кейін Эдуард 9 миль (14 км) қашықтықтағы Креси-ан-Понтьеге жорық жасап, қорғаныс позициясын дайындады. Француздар ағылшындардың Сомма желісін бұза алмайтынына қатты сенгендіктен, олар аймақтың азық-түлігі мен олжасынан айырмады, сондықтан ауыл шаруашылығы мол өніммен қамтылған еді. Осының арқасында ағылшындар қайтадан жабдықталып, әсіресе Нойелль-сюр-Мер және Ле-Кротой қалаларында көп мөлшерде азық-түлік табылды, ол тоналып, қалалар өртеліп тасталды. 26 тамызда Филипп басқаратын француз армиясы Креси шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Эдуард науқанды он екі айдан кейін бағынып берген Кале қаласын қоршаумен аяқтады, бұл Солтүстік Францияға екі жүз жылға созылған ағылшын портын қамтамасыз етті.