Кіріспе

Американдық судья (1931–2021)

Круз Рейносо (2 мамыр 1931 – 7 мамыр 2021) – американдық азаматтық құқықтарды қорғайтын заңгер және сот қызметкері. Рейносо 1982 жылдан 1987 жылға дейін Калифорния Жоғарғы Сотының алғашқы чикано судьясы болды. Ол сонымен қатар Калифорнияның Үшінші апелляциялық округтік сотында қызмет етті. 1986 жылы Калифорния Жоғарғы Сотының тағы екі либералды мүшесі – Бас судья Роза Берд және судья Джозеф Гродинмен бірге Рейносо Калифорнияның сот судьяларын ұстау сайлау жүйесі арқылы сайлаушылармен қайтарылып алынған үш штаттық Жоғарғы сот судьясының бірі болды. 1993 жылдан 2004 жылға дейін ол АҚШ Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болып қызмет етті. Соттан кеткеннен кейін Рейносо он жыл UCLA заң мектебінде, ал бес жыл UC Davis заң мектебінде профессор болып жұмыс істеді, ол зейнеткер профессор болды. 2000 жылы Рейносо әлеуметтік теңсіздіктерді жоюға және қоғамдық қызметі үшін АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалін алды.

Ерте өмір және білім

Рейносо 1931 жылы 2 мамырда Калифорния штатының Бреа қаласында дүниеге келген. Ол 11 баланың бірі болып өсті және сегіз жасынан бастап апельсин бақтарында ауыл шаруашылығы жұмыскері болып жұмыс істеді. Оның әкесі фермер болған. Оның орта мектебі, сондай-ақ ол бітірген Фуллертон Юнион орта мектебі де біріктірілген мектептер еді. Ол сонымен қатар жергілікті мектеп басқармасына Вильсон мектебінің мәселесі бойынша наразылық білдірді, содан кейін мектеп бөлінуі тоқтатылды. Помона колледжінің деканы оған өтініш беріп, қабылданған жағдайда стипендия ұсынды. Ол Вашингтон қаласына жіберілді, ондағы міндеттеріне Америкаға қарсы қызмет атқаратын комитеттің федералдық жұмысқа үміткерлердің іс материалдарын қарау кірді, бұл жұмыс оған ұнамады. Содан кейін 1968 жылы Калифорния ауылдық құқықтық көмегінің директорының орынбасары болып қызмет етті. CRLA-мен бірлескен жұмысы оған ұлттық деңгейде танымалдылық әкелді. 1972-1976 жылдары Нью-Мексико университетінің құқық мектебінде заң профессоры болды. Джордж Дюкмеджан, сол кезде бас прокурор және сот тағайындау комиссиясының мүшесі, Рейносоның кандидатурасын мақұлдауға қарсы дауыс берді. 1982 жылы Рейносо қайтадан мақұлдауға ұсынылды: 1934 жылы қабылданған заңға сәйкес, Калифорниялық сайлаушылар губернатордың тағайындауларын растайды, ал әр судья үшін жалпы сайлау кезінде кезекті қарсылықсыз сайлаулар өткізіледі, бұл сайлаушыларға судьяны қызметтен шеттетуге мүмкіндік береді. Республикалық партиядан губернаторлыққа кандидат болған Дюкмеджан сайлаушыларды Отто Каус, Аллен Бруссард және Рейносоға қарсы дауыс беруге шақырды; ол оларды консервативті тағайындалғандармен алмастырып, сотта жаңа көпшілікті құруды жоспарлады. Науқан Каус, Бруссард және Рейносоны «Джерридің судьялары» деп атады. 1988 жылы осы сайлау туралы жасалған академиялық зерттеу көрсеткендей, бұл сайлау теориялық тұрғыдан алғанда партиялық емес және судьяларды олардың еңбегіне байланысты ұстап тұруға бағытталған болғанымен, сайлаушылар мұндай сайлауларда өз шешімдерін қалыптастыру үшін партиялық ақпаратты (судьяны тағайындаған губернатордың партиялық мүшелігі сияқты) пайдаланады. Осы көпшілікпен ол қоршаған ортаны қорғауды, жеке бостандықтарды және азаматтық құқықтарды кеңейтті. 1985 жылдың мамырында Рейносо сот сайлауын саясаттастырудың теріс салдары туралы ескертті.

Жоғарғы Соттан шығарылуы

1986 жылы келесі дауыс беру кезінде Бёрд, Джозеф Гродин және Рейносо консервативті және құрбандар құқықтарын қорғау топтарының назарына ілікті. 1986 жылғы науқанда бұрынғыдай мақсатты судьяларды «қылмысқа жұмсақ» деп көрсетті, Рейносо губернатор Дюкмеджианның өзіне, Бёрд пен Гродинге қарсы шығу шешімінің сол сайлаудағы ең маңызды фактор болғанына сенді. Дюкмеджиан судьялардың өлім жазасы істері бойынша шешімдері «әділетсіздік пен объективтіліктің жоқтығын» көрсеткенін айтты. Ол және басқа судьялар науқанға қарсы тұру үшін жеткілікті қаражат таба алмады, олар 3 миллион доллар жинады, ал қарсыластары 7 миллион доллар жинады. Рейносо штаттағы өлім жазасы заңын қолдаған болса да, жеті жыл бойы сотта отырып, өлім жазасына бір рет қана дауыс берді. Oxnard Press Courier басылымының редакциондық мақаласында Рейносо Бердтің «ең тұрақты одақтасы» болғаны және «қылмыстық істерде прокурорлардан гөрі қорғаушыларға көбірек қолдау көрсетуде бас судьядан кейін екінші орында тұрғаны» жазылған. Калифорния округтік прокурорларының қауымдастығы үш судьяға, негізінен өлім жазасы бойынша шешімдеріне шабуыл жасайтын 78 беттік есеп жариялады, бірақ кейіннен саяси науқан топтың салықтан босатылған мәртебесіне әсер етуі мүмкін деген қорқыныштан науқанды тоқтатты. «Сотты саясаттастыруға тырысып жатыр», - деді Рейносо United Press International тілшісіне науқан кезінде. Оны Калифорния полициясы мен шерифтерінің ұйымы қолдады. Рейносоға сайлаушылардың 60 пайызы қолдау көрсетпеді. Бұл Дюкмеджанды Калифорния тарихында бірден үш судьяны тағайындау мүмкіндігіне ие болған алғашқы губернатор етті. Кейіннен Калифорниядағы сайлаушылар қолдаған 1978 жылғы өлім жазасы бастамасын жасаған бұрынғы федералды прокурор Дональд Хеллер судьяларды қызметтен шеттету науқанына келіспеді, Рейносоны «ойлы, адал адам» және «істерде дұрыс әрекет етуге тырысқан өте қабілетті судья» деп атады. Рейносо нәтиже туралы былай деді: «Елбасының заңгері болған губернатор судьялар заңды бұзбайды десе, сайлаушыларды кінәлауға болмайды. Егер мен жақсы білмесем, мен де өзімге қарсы дауыс беріп кетер едім», бұл сот шешімін қабылдауда саяси салдарларын ескермей, оны қабылдауды білдіреді. «Оның бар екенін білесіз, бірақ ол туралы ойламауға тырысасыз, бірақ қырқу кезінде басқа нәрселер туралы ойлау қиын». «Сен өзіңе әсер етіп жатқан жоқсың ба деп ойланасың, бірақ өзің білмейсің. Өзіңді жақсы білмейсің», - деп жазды ол. Оңтүстік Калифорния университетінің заң профессоры Эрвин Чемеринский 1986 жылғы оқиғаның салдары ретінде «қайта сайлауға түсетін судьялар, мүмкін, санасызда, олардың шешімдері сайлаудағы мүмкіндіктеріне қалай әсер ететінін ескере отырып, істерді шешеді» деп, қызметтен шеттетуге ұшыраған судья Гродинмен келісті. Чемеринский сот тексеруін жоюды ұсынды. Сауалнамалардың көрсеткеніндей, сайлаушылар судьяларды ұстап қалудан бас тартуының басты себебі - өлім жазасы мәселесі. Сот судьялары демократиялық партияның қауіпсіз аудандардағы заң шығарушыларының қолдауының болмауынан да зардап шекті. Калифорния Жоғарғы сотының судьялары қайта сайлауда қарсылықсыз өтіп, судьялардың науқанына жұмсалған орташа шығын 1976 жылы 3 177 доллардан 1994 жылы 70 000 долларға дейін өсті. Кейіннен басқа штаттардағы судьяларға, мысалы, Теннесси штатының судьясы Пенни Дж. Уайтқа қарсы ұқсас науқандар ұйымдастырылды, ол да өлім жазасы мәселесіне байланысты қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. Калифорнияның зейнеткерліктегі Жоғарғы сотының бас судьясы Рональд Джордж қайта сайлауды жоюды және судьяларды 15 жылдық мерзімге тағайындауды жақтады, Айова штатындағы сайлаудан кейін үш судья сол штаттың жоғары соты бір жынысты некеге тыйым салғаннан кейін қызметтен шеттетуге ұшырады. Науқанды көбінесе штаттан тыс ұйымдар қаржыландырды; Джордж 2010 жылғы қаңтарда АҚШ Жоғарғы сотының корпорациялар мен одақтарға тәуелсіз саяси комитеттерге шексіз сомада үлес қосуға рұқсат берген шешімі Айова мен Калифорниядағы сияқты партиялық емес сот судьяларын қайта сайлауда жақсы қаржыландырылған топтардың ықпалын арттыратынын айтты. Ол арнайы кеңесші болған. 1991 жылы UCLA заң мектебінің оқытушыларына қосылды, онда 2001 жылға дейін сабақ берді. 1995 жылы UCLA заң студенттері оны Жыл профессоры деп таңдады. 1993 жылғы сәуірде АҚШ Сенаты Рейносоны АҚШ Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясына тағайындады. Ол комиссия төрағасының орынбасары болып тағайындалды президент Билл Клинтон 19 қараша 1993 жылы. Ол Флорида штатында кейбір сайлаушыларға дауыс беру құқығынан айырылғаны немесе дауыстар дұрыс есептелмегені туралы шағымдарды қараған комиссарлардың қатарында болды. Рейносо, комиссия төрағасы Мэри Фрэнсис Берримен бірге, 2004 жылдың 7 желтоқсанында комиссиядан кетті, президент Джордж У. Буштың әкімшілігі олардың алты жылдық мерзімі 2004 жылдың 5 желтоқсанында аяқталғанын және олардың орнына жаңа адамдар тағайындалғанын жариялады. Берри мен Рейносо олардың комиссия мерзімі 2005 жылғы 21 қаңтардағы түнгі сағат 00:00-ге дейін аяқталмайтынын мәлімдеді, бірақ өтініштерінде бұл үшін күресуге тұрған жоқ екенін айтты. 2001 жылдың шілдесінде Рейносо Калифорния университетінің Дэвис заң мектебіндегі профессорлық қызметке қабылданды, ол Боочевер мен Берд атындағы бостандық пен теңдікті зерттеу және оқыту төрағасы болды. 2009 жылы Рейносо UC Дэвис заң студенттерімен сөйлесіп, ол бірнеше рет зейнетке шыққанын, бірақ қазірде Йоло округында полиция тарапынан атылған фермер Луис Гутьеррес өліміне қатысты азаматтар комиссиясын басқарып отырғанын айтты. Президенттікке сайланған Барак Обама 2009 жылдың басында Рейносоны әділет және азаматтық құқықтар кіші тобының құрамына кірген Ақ үйге өту тобына тағайындады. 2010 жылдың маусымында Вашингтондағы Эбби Гинзберг түсірген «Круз Рейносо: Әділеттіліктің тұқымын себу» атты құжаттық фильмін көрсеткеннен кейін Рейносо Вирджиния штатындағы жол апатқа ұшырады, оның әйелі Элейн және немересі де зардап шекті. Рейносо жақын жердегі Hummer машинасының соққысынан кейін жақын жердегі Hummer машинасының соққысынан кейін мойын сүйегі сынды, өкпесі тесілді және басқа да жарақаттар алды, нәтижесінде тоғыз күн ауруханада жатты. Оның әйелі миы мен ішкі органдарына «ауыр жарақаттар» алды, оған бірнеше операциялар жасалды. Оған кең ауқымды физикалық оңалту қажет болды. Рейносо 2011 жылдың 18 қарашасындағы UC Дэвис бұрышпен шашырату оқиғасын терген топтың төрағасы болды. Рейносо тобының есебі («Рейносо есебі») 2012 жылдың наурыз айында жарияланды және 2012 жылдың сәуір айында жарияланды. Оқиғаның «болдырмауға болар еді және болдырмау керек еді» деген қорытынды жасалды және полиция мен университет шенеуніктерін кінәлады, «демонстранттарға бұрышпен шашыратуды қолдану шешімі объективті деректермен қолдалмаған және саясатпен бекітілмеген» деп мәлімдеді. Рейносо 2021 жылдың 7 мамырында 90 жасқа толуынан бес күн кейін қайтыс болды; өлім себебі белгісіз.

Марапаттар мен құрметтер

2000 жылдың 9 тамызында президент Клинтон Рейносоға АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – "Азаттық медалін" табыс етті. Ол 2007 жылдың 15 қыркүйегінде Мондави орталығында Калифорния университетінің Дэвис медалімен өмірлік жетістіктері үшін марапатталды. Іс-шара барысында UC Davis қаржылық жағдайы қиын студенттерге көмектесетін Cruz және Jeannene Reynoso Legal Access стипендиясын жариялады. Фильм АҚШ, Куба және Уругвай елдеріндегі кинофестивальдар мен басқа да мекемелерде көрсетілді. Ол алғаш рет 2010 жылдың 16 наурызында Шығыс Лос-Анджелес кітапханасының Чикано ресурстық орталығында көрсетілді. Сонымен қатар, ол Сакраменто кино және музыка фестивалінде "үздік деректі фильм" номинациясы бойынша қазылар алқасының сыйлығын жеңіп алды. 2009 жылы Джон Маршалл заң мектебінде арнайы шақырылған ғалым болып жұмыс істеген кезде Чикаго қаласы Рейносоны құрметтеу туралы қаулы қабылдап, оған тапсырды. Калифорния штатының адвокаттар алқасы 2009 жылдың қыркүйегінде Рейносоға Калифорниядағы "әділет сапасы мен құқықтық зерттеулерге қосқан маңызды үлесі" үшін Бернард Э. Виткин медалін табыс етті, оны "заң саласындағы алып" деп мойындады. 2011 жылдың сәуір айында Калифорния университеті, Мерсед Рейносоға әлеуметтік әділдік, дипломатия және төзімділік саласындағы Алиса және Клиффорд Спендлов сыйлығын берді. Бұл сыйлық өз жұмысында әлеуметтік әділдік, дипломатия және төзімділіктің үлгісін көрсететін адамдарды марапаттайды. Сыйлықтың құны 10 000 АҚШ долларына тең болды. 2011 жылдың мамыр айында Чепмен университеті оған құрметті заң ғылымы докторы атағын берді.