Кіріспе
Индияның бесінші буындық стелс ұшақ бағдарламасы
Advanced Medium Combat Aircraft (AMCA) – Индияның әуе күштері мен әскери-теңіз күштері үшін әзірленіп жатқан, бір орындық, екі қозғалтқышты, кез келген ауа-райында ұша алатын, бесінші буындық стелс, көп мақсатты соғыс ұшағы. Ұшақтың Mark 1 нұсқасы бесінші буын ұшақ болады, ал Mark 2 нұсқасы алтыншы буын технологияларын қолданады. Ұшақты Аэронавтикалық даму агенттігі (ADA) – Қорғаныс министрлігіне қарасты ұшақ жобалау агенттігі жобалаған. AMCA-ны әзірлеу және өндіру үшін ADA, Hindustan Aeronautics Limited (HAL) және жеке компаниядан тұратын арнайы мақсаттағы кәсіпорын (SPV) құрылуда. 2024 жылдың наурыз айында жоба Үндістанның қауіпсіздік жөніндегі министрлер кабинетінің комитетінен прототиптік әзірлемеге мақұлдама алды. AMCA бір орындық, екі қозғалтқышты соғыс ұшағы ретінде жобаланған. AMCA Mark 1 бесінші буын технологияларымен жабдықталады, ал Mark 2 – жақсартылған алтыншы буын технологияларын қолданады. AMCA әуеде басымдық, жердегі нысандарды жою, қарсыластың әуе қорғанысын басу (SEAD) және электрондық соғыс (EW) сияқты көптеген міндеттерді орындауға арналған. Ол IAF ұшақ паркінің негізін құрайтын Sukhoi Su-30MKI әуедегі басымдықты қамтамасыз ететін ұшақтың орнын алмастыруға тиіс. AMCA конструкциясы радарлық көріну қимасын азайту және суперкруиз мүмкіндігін ескере отырып оңтайландырылған. AMCA бойынша жүзеге асыру мүмкіндігін зерттеу және алдын ала жобалау кезеңдері аяқталды, ал жоба 2019 жылдың ақпан айында егжей-тегжейлі жобалау кезеңіне кірді. AMCA қазіргі уақытта Үндістанда әзірленіп жатқан жалғыз бесінші буын ұшағы болып табылады.
АМКА бағдарламасы
АМКА бағдарламасы, бұрын Орташа ұрыс ұшағы (MCA) бағдарламасы деп аталған, бесінші буын ұрыс ұшағын әзірлеу бойынша Үндістанның бағдарламасы. Ол Индо-Ресей Сухой/HAL FGFA бағдарламасына параллель ретінде басталды. АМКА бағдарламасы 2010 жылы іске қосылды, одан кейін 2013 жылы жобаны нақтылау және алдын ала жобалау кезеңі басталды. 2013 жылдың қарашасынан 2014 жылдың желтоқсанына дейін 3B 01-ден 3B 09-ға дейінгі АМКА-ның 9 конструкциялық конфигурациясы CAD, төмен және жоғары жылдамдықты жел туннелінде сынау, сондай-ақ радарлық қима (RCS) сынау арқылы зерттелді. 2014 жылдың соңына дейін 3B 09 конфигурациясы таңдалды. 2015 жылы АМКА-ның негізгі конструкциясы аяқталды және 2016 жылы IAF қабылдады. Жобалау жұмыстары 2023 жылы аяқталды, ал 2024 жылдың наурыз айында прототиптік әзірлеу жобасына рұқсат алынды. ДРДО алғашқы прототипті үш жыл ішінде, ал алғашқы ұшуды одан бір жарым жылдан кейін жүзеге асыруды күтілуде. Барлығы 5 прототип жасалмақ. АМКА Mark 2 ұшағының қуаттырақ қозғалтқышы болады деп күтілуде.
Алтыншы буын технологиялары
2020 жылы берген сұхбатында сол кездегі Әскери-әуе күштерінің бастығы Р.К.С. Бхадурия: «Пилотсыз немесе пилоттық басқару мүмкіндігі бар алтыншы буын технологиялары, «ақылды серік» концепциясы, ройлық дрондық жүйелер, ұзаққа созылатын, биікке көтерілетін HALE (High Altitude Long Endurance) платформалары және гипердыбыстық қару-жарақ сияқты жауынгерлік жүйелерді жоспарлау процесі қазірдің өзінде басталды» деді. Сондай-ақ, ол AMCA-ны өзектілігін сақтау үшін мұндай озық технологияларды енгізудің қажеттігін атап өтті.
Шолу
AMCA – екі қозғалтқышты, жасырын, дыбыс жылдамдығынан асып түсетін көп мақсатты истребитель, Үндістан Әуе Күштері үшін жобаланған. AMCA – Үндістан Әуе Күштерінің қатарына қосылатын бірінші бесінші буын истребитель болады. AMCA иыққа орнатылған, алмас пішіндес трапеция тәрізді қанаттарымен, дыбыс жылдамдығына жақын жылдамдықтарда кедергіні азайту үшін кең аумақты басқарумен және фюзеляжға бекітілген үлкен құйрық қанаты бар V тәрізді құйрық бөлігімен жабдықталған. Ұшуды басқару беттеріне алдыңғы және артқы жиектердегі қақпақтар, элерондар, көлденең стабилизаторлардағы рульдер және толығымен қозғалмалы тұрақтар кіреді; бұл беттер сонымен қатар ауа тежегіштері ретінде де қолданылады. Кабина бір орынды конфигурациямен жабдықталған, ол ауа түсетін жерлер мен қанаттардың жанына, жоғары орналасқан, бұл пилотқа жақсы көрінуді қамтамасыз етеді және бір бөлікті құрайтын шам шынысымен жабдықталған. "Джейнс" ақпараттық қызметі ADA-ға сілтеме жасай отырып, AMCA ұшағының корпусының 38-40% композиттік материалдардан тұратынын хабарлады. 2022 жылдың қазанына қарай, жобалаушылар әлі де AMCA-ның радар сәулесін шағылыстыру қабілетін жетілдіру үстінде. Сонымен қатар, қажет болған жағдайда радар сәулесін сіңіретін материалдар да қолданылады.
Сенсорлар және авиаэлектроника
AMCA-да жасанды интеллект (AI) көмегімен көптеген пассивті сенсорлар орналастырылуы күтілуде, бұл жағдайды түсінуді арттыруға және AMCA-дағы озық электрондық соғыс (EW) жиынтығымен бірге жұмыс істеуге мүмкіндік береді. AMCA жылдам процессорлар мен интеллектуалды жүйелерді қолданатын таратылған өңдеу жүйесіне ие. AMCA-да сенсорлық біріктіру негізінде жұмыс істейтін, көліктің техникалық жағдайын бақылайтын интеграцияланған жүйе де болады. AMCA галлий нитриді (GaN) технологиясын қолданатын Uttam AESA радарының үлкен және қуатты нұсқасымен жабдықталады. Ол механикалық түрде бұрылатын тіреуге орнатылады. Платформа салмақты азайту, деректерді беру жылдамдығын арттыру және электромагниттік кедергілерді азайту үшін оптикалық талшық кабельдерді пайдаланатын төрттік цифрлық басқару жүйесімен жабдықталады. AMCA Mark 2 үшін қуатты бірлескен кәсіпорын (JV) қозғалтқышы жоспарлануда. Үкіметтің 2021 жылғы қысқы сессияда Rajya Sabha-да жасаған мәлімдемесіне сәйкес, Kaveri қозғалтқышын дамыту бағдарламасының тәжірибесін пайдалана отырып, шетелдік серіктес көмегімен AMCA үшін бірлесіп қозғалтқыш әзірлеу туралы ұсыныс бар. 2023 жылдың 15 шілдесінде Үндістан мен Франция «Horizon 2047» құжаты аясында AMCA-ның Mark 2 нұсқасын қуаттандыратын жауынгерлік ұшақ қозғалтқышын бірлесіп дамытуға келісті. Бұл жобаның жол картасы 2023 жылдың соңына дейін француздық Safran компаниясы мен Үндістанның Қорғаныс ғылыми-зерттеу және дамыту ұйымы (DRDO) арасында әзірленеді. 2023 жылдың 18 қарашасында DRDO-ның докторы Самир В. Камат АҚШ қажетті рұқсаттарды бергенін, бұл GE Aerospace және HAL компанияларына HAL Tejas Mark 2 және AMCA-ның алғашқы екі эскадрильясы үшін General Electric F414 қозғалтқышын бірлесіп өндіруге мүмкіндік беретінін мәлімдеді.
Қару-жарақ
AMCA жасырын режимде зымырандар мен қашықтықтан басқарылатын дәлдік қаруларын тасымалдауға арналған ішкі қару бөлімімен жабдықталған, сонымен қатар жасырын емес миссиялар үшін қару-жарақтарды сырттан ілуге арналған сыртқы бекіткіштер де қарастырылған. AMCA-ға бағытталған энергиялық қаруларды орнату да жоспарлануда.
Ерекшеліктер (жобаланған)
Ұшақ әлі де әзірлену үстінде болғандықтан, техникалық сипаттамалары өзгеріп қалуы мүмкін. Барлық ақпарат ресми емес, қолжетімді көздерден алынған шамамен және алдын ала мәліметтер.