Кіріспе

1994 жылғы көпүрліше қолданылатын жауынгерлік ұшақтар отбасы Eurofighter компаниясымен.

Eurofighter Typhoon – еуропалық көпұлтты, екі қозғалтқышты, дыбыс жылдамдығынан асып өтетін, канардты дельта қанатты, көпүрліше қолданылатын ұшақ. Ұшақтың дамуы тиімді түрде 1983 жылы болашақ еуропалық жауынгерлік ұшақ бағдарламасымен басталды, бұл Ұлыбритания, Германия, Франция, Италия және Испания арасындағы көпұлтты ынтымақтастық. Бұрын Германия, Италия және Ұлыбритания бірлесіп Panavia Tornado жауынгерлік ұшағын әзірлеген және пайдаланған, сондай-ақ қосымша қатысушы ЕО елдерімен жаңа жобада ынтымақтасуды қалаған. Алайда, жобалау өкілеттігі және операциялық талаптар бойынша келіспеушіліктер Францияны консорциумнан шығып, Dassault Rafale-ті тәуелсіз әзірлеуге мәжбүр етті. Технологиялық демонстрациялық ұшақ, British Aerospace EAP, алғаш рет 1986 жылдың 6 тамызында ұшты; Eurofighter прототипі алғашқы ұшуын 1994 жылдың 27 наурызында жасады. Ұшақтың аты, Typhoon, 1998 жылдың қыркүйегінде қабылданды және сол жылы алғашқы өндіріс келісімшарттарына да қол қойылды. Суық соғыстың кенеттен аяқталуы еуропалық жауынгерлік ұшақтарға деген сұранысты азайтты және ұшақтың құны мен жұмыс үлесі туралы пікірталас тудырып, Typhoon-ның дамуын ұзартты: Typhoon 2003 жылы операциялық қызметке кірді және қазіргі уақытта Австрия, Италия, Германия, Ұлыбритания, Испания, Сауд Арабиясы және Оман әуе күштерінде қолданылуда. Кувейт және Катар да ұшақтарға тапсырыс берді, бұл 2019 жылға дейін жалпы сатып алынған ұшақтар санын 623-ке жеткізді. Eurofighter Typhoon – өте икемді ұшақ, жауынгерлік ұрыс кезінде тиімді ұшақ ретінде жобаланған. Dornier АҚШ-тағы Northrop компаниясымен бірлесіп, жоғары бағаланған, бірақ сәтті болмаған дизайнмен жұмыс істеді, ол тік сәйкестендіру=жоғарылату деп аталады. MBB дизайны сәтті болды, оның ішінде иілген дельта қанаты, тығыз біріктірілген канардтық басқару және жасанды тұрақтылық бар. 1979 жылы MBB және Британдық Аэрокосмикалық (BAe) өз үкіметтеріне ынтымақтастық туралы ресми ұсыныс ұсынды, ол Еуропалық ынтымақтастық ұшағы деп аталатын, бір қозғалтқышты жеңіл ұшақ, сыртқы түрі JAS 39 Gripen-ге ұқсас және екі қозғалтқышты P.110. RAF P.106 концепциясын "екі қозғалтқышты ұшақтың тиімділігі екі есеге тең, ал құны үштен екі бөлігі" деген негіздемемен қабылдамады. Өндірістік жұмыстың үлесі елдер арасында олардың болжамды сатып алуларына пропорционалды түрде бөлінді: BAe (33%), DASA (33%), Aeritalia (21%), Construcciones Aeronáuticas SA (CASA) (13%). Мюнхенде орналасқан Eurofighter Jagdflugzeug GmbH компаниясы 1986 жылы жобаны басқару үшін құрылды.

1990 жылға қарай ұшақтың радарларын таңдау үлкен кедергіге айналды. Ұлыбритания, Италия және Испания Ferranti Defence Systems бастаған ECR 90-ды қолдады, ал Германия Hughes, AEG және GEC Marconi арасындағы ынтымақтастық негізіндегі APG 65 негізделген MSD2000-ді артық көрді. Келісімге Ұлыбританияның қорғаныс министрі Том Кинг өзінің Батыс Германиядағы әріптесі Герхард Столтенбергті британ үкіметі жобаны мақұлдап, GEC еншілес компаниясы Marconi Electronic Systems компаниясына қаржылық және құқықтық қиындықтарға тап болған Ferranti Defence Systems компаниясын сатып алуға мүмкіндік беретіндігіне сендіргеннен кейін қол жеткізілді. Осылайша GEC MSD2000 бағдарламасына берген қолдауын тоқтатты.

Жаңартулар

2000 жылы Ұлыбритания MBDA компаниясының "Метеор" зымыранын өзінің "Тайфун" ұшақтары үшін ұзақ қашықтықтағы әуеден әуеге қарсы қару ретінде таңдады, қызметке енгізілу күні (ISD) 2011 жылғы желтоқсан айы деп белгіленді. 2022 жылдың наурыз айында Люфтваффе Luftgestützte Wirkung im Elektromagnetischen Spektrum (luWES) қажеттілігіне сәйкес 15 ECR электрондық соғыс ұшағына тапсырыс берді. 15 ECR EW ұшағы қолданыстағы неміс "Тайфун" ұшақтарынан қайта жабдықталып, AGM 88E AARGM сәулеленуге қарсы зымырандармен жабдықталады. Ұшақтардың 2030 жылға қарай НАТО стандартына сәйкес келетіні күтілуде. Tranche 4PE – бұл жақсартылған зымырандарды (Meteor, Taurus, AMRAAM, GBU, JDAM) интеграциялауға бағытталған тағы бір даму пакеті.

Ауыстыру

Германия Eurofighter истребителін Франция және Испаниямен бірлесіп әзірленетін Жаңа Буын Истребителімен (NGF) алмастыруды жоспарлап отыр. Кейбір сыртқы қарулар ұшаққа жартылай енгізіліп орнатылады, бұл зымырандарды келіп жатқан радар толқындарынан ішінара қорғайды.

Австрияның Әуе күштері (Luftstreitkräfte)

2002 жылы Австрия Тайфун ұшағын жаңа әуе қорғаныс ұшағы деп таңдады, бұл ретте ол F-16 және Saab Gripen ұшақтарын басып озды.

Неміс әуе күштері (Luftwaffe)

2003 жылғы 4 тамызда Германияның Әуе күштері алғашқы сериялық өндіріс үлгісіндегі Eurofighter (30+03) ұшағын қабылдады, бұл Шығыс Германия Әуе күштерінен қалған Микоян МиГ-29 ұшақтарын алмастыру процесін бастады. Осы бір айлық кезеңде ұшақ 180-нен астам жаттығу ұшып өткізіп, 59 оқу-жаттығу рейсін орындады. 2020 жылғы сәуір мен қыркүйек аралығында 6-шы эскадрилья «Азотиз» операциясының аясында Литвадағы Шяулай әуе базасына орналасты. 2021 жылғы 14 желтоқсанда RAF Typhoon ұшағы алғаш рет әуедегі мақсатты жойды, Сириядағы Аль-Танф коалициялық базасының жанында ASRAAM зымыранымен жаудың шағын дронын атып түсірді. 2022 жылғы 7 қыркүйекте Ұлыбритания мен АҚШ-тың бірлескен «Атлантикалық Күркірей» SinkEx жаттығуы барысында 41-ші эскадрильяның Typhoon ұшағы Paveway IV бомбаларымен бұрынғы USS Boone кемесіне сәтті соққы берді, RAF Typhoon ұшағының тікелей әскери мақсатқа шабуыл жасауының алғашқы жағдайы болды. 2023 жылғы 18-22 қыркүйек аралығында 41-ші эскадрильяның Typhoon ұшақтары фин жұртшылығы ұйымдастырған «Baana 23» жаттығуына қатысты. Аталған жаттығу барысында ұшақ Терво қаласының тас жолынан қону мен ұшып көтерілуді жүзеге асырды, бұл Eurofighter операторлары үшін бірінші рет болды. 2024 жылғы 12 қаңтарда жергілікті уақыт бойынша сағат 02:30-да төрт RAF Typhoon ұшағы Йемендегі 2024 жылғы әуе шабуылының бөлігі ретінде, Қызыл теңізде кемелерге дрон мен зымыран шабуылы жасаған хуситтердің екі әскери нысанына Paveway IV бомбаларын тастады. 2024 жылғы 13 сәуірде RAF Typhoon ұшақтары Израильдегі 2024 жылғы ирандық шабуылдар кезінде белгісіз санынан ұшқышсыз әуе кемелерін атып түсірді. Кипр мен Румынияда орналасқан Typhoon ұшақтары «Шейдер» операциясы аясында Ирак және Сирияның әуе кеңістігінде жұмыс істеді.

Оманның Корольдік әуе күштері

2008 жылғы Фарнборо әуе көрмесінде Оманның SEPECAT Jaguar ұшақтарын алмастыру мақсатында Тайфун ұшақтарын сатып алу туралы келіссөздердің "соңғы кезеңінде" екені жарияланды.

Испанияның әуе және ғарыш күштері

Испанияда шығарылған алғашқы Eurofighter Tifón CE.16 01 (ST001) 2003 жылғы 17 ақпанда Хетафе әуе базасынан ұшты. Бұл ұшақтар қазіргі қызметтегі 1-ші транш ұшақтарын алмастыруы тиіс, ал алғашқы ұшақтың өндіріске түскені 2022 жылдың қараша айында жарияланды. Жеткізілімдер 2025 жылдан басталуы күтілуде. 2022 жылдың наурызында Германия үкіметі 2030 жылдан бастап ескірген Tornado ECR ұшақтарын алмастыру үшін EA 18G Growler емес, Typhoon EK ұшағын сатып алу туралы шешім қабылдады. 2023 жылғы 30 қарашада Бундестагтың бюджеттік комитеті 15 Тайфун ұшағын электрондық соғыс стандартына сәйкес жаңарту жоспарларын ресми түрде жариялады.

Испания

Испанияның әуе және ғарыш күштері тағы 45 Тайфунға мұқтаж, олар екі келісімшартқа бөлінеді. "Халькон I" келісімі 2022 жылдың маусым айында 20 ұшақ сатып алу үшін қол қойылды, ал алғашқы жеткізілімдер 2026 жылдан басталады. Келісімшартта 16 бір орындық және 4 екі орындық ұшақтар қарастырылған, барлығы 4-ші транш стандартында. Бұл ұшақтар Канар аралдарындағы Гандо әуе базасында орналасқан 46-шы авиабазаның EF 18 Хорнет ұшақтарын алмастыруы күтілуде. "Халькон II" келісімі 2023 жылдың 12 қыркүйегінде тағы 25 Тайфун ұшағын сатып алу мақсатында жасалды.

Сауд Арабиясы

2016 жылдың қазан айында BAE Systems компаниясы Сауд Арабиясымен тағы 48 ұшаққа тапсырыс беру мүмкіндігін талқылап жатқаны хабарланды. 2018 жылдың 9 наурызында Сауд Арабиясының Мұрагер ханзадасы Мұхаммед бин Салманның Ұлыбританияға жасаған сапары барысында қосымша 48 «Тайфун» ұшағына ниет білдірілген меморандумға қол қойылды. 2024 жылдың қаңтарында Германия үкіметі Сауд Арабиясына 48 «Тайфун» ұшағын сатуға бұрынғы кедергіні алып тастады. 2024 жылдың ақпанына дейін Сауд Арабиясының Корольдік әуе күштерінің жауынгерлік әскерін күшейту үшін басқа ұшақтар да қарастырылып жатқандықтан, сатудың ресми түрде жүзеге асуы туралы нақты растау болған жоқ.

Мысыр

2023 жылдың қаңтарында Мысыр Италиядан 10-12 миллиард долларлық қару-жарақ жиынтығының аясында 24 «Тайфун» әскери ұшағын сатып алатыны туралы хабарлар тарады.

Түркия

Түркия АҚШ-тың жаңа F-16 ұшақтарын жеткізуге қатысты тартыншақтығына байланысты қызығушылық танытып, Ұлыбританиямен келіссөздер бастады. Қорғаныс министрі Яшар Гүлер Түркияның "Тайфун" ұшақтарын сатып алуға деген қызығушылығын сақтап отырғанын айтты. Ол Германиямен әлеуетті сатып алу туралы соңғы келіспеушіліктерге қарамастан, олардың әлі де тартымды балама болып қалатынын мәлімдеді. "Егер достарымызбен талқылаған мәселелерді шеше алсақ, бәлкім қажет болмас, бірақ қазір қажет. Eurofighter өте жақсы балама, және біз оны сатып алуды қалаймыз", - деді Гүлер 2023 жылдың 11 желтоқсанында NTV жеке телеарнасына берген сұхбатында. Түркия Анкара Швецияның НАТО-ға қабылдануына келісім бергенінің орнына, АҚШ-тан жаңа F-16 ұшақтарын сату және модернизация жиынтықтарын мақұлдауды күтеді. Қараша айында Түркияның Ұлыбритания және Испаниямен 40 "Тайфун" ұшағын сатып алу туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны белгілі болды. Кез келген сату үшін Германияның мақұлдауы қажет, бірақ ол әзірге берілмеді. Президент Ердоған келіссөздер ашылғаннан бері Германияда болып тұр, бірақ Германия канцлері Олаф Шольцпен бұл мәселені көтерген жоқ.

Басқалар

Басқа елдер де, Сербия, Бангладеш, Колумбия және Украина сияқты елдер бұл жолдан қызығушылық танытты. Бельгия, Дания, Сингапур, Оңтүстік Корея, Швейцария және Финляндия елдері өздерінің әскери ұшақтар бағдарламаларынан Тайфун ұшағын ресми түрде шығарды.