Northrop F-5 және T-38: Жеңіл әскери ұшақтар отбасысы

Кіріспе

Northrop F-5 – Northrop Corporation компаниясының 1950 жылдардың соңында жеке қаржыландырылған жоба ретінде бастапқыда жобаланған, supersonic light fighter ұшақтарының отбасы. Екі негізгі модель бар: бастапқы F-5A және F-5B Freedom Fighter түрлері, сондай-ақ кеңейтілген F-5E және F-5F Tiger II түрлері. Жобалау тобы екі ықшам және жоғары итермелі General Electric J85 қозғалтқыштарымен жабылған шағын, өте аэродинамикалық ұшақты жасады, бұл өнімділікке және техникалық қызмет көрсетудің төмен құнына баса назар аударды. McDonnell Douglas F-4 Phantom II сияқты замандастарынан кішірек және қарапайым болған F-5 ұшағын сатып алу және пайдалану арзан болды, осылайша ол танымал экспорттық ұшаққа айналды. Күндізгі әуеде басымдық беруге арналған, бірақ ұшақ сонымен қатар жердегі нысандарға шабуыл жасау платформасы болып табылады. F-5A 1960 жылдардың басында пайдалануға берілді. Суық соғыс кезінде АҚШ одақтастары үшін 1972 жылға дейін 800-ден астам ұшақтар шығарылды. Сол кезде АҚШ Әуе күштеріне (USAF) жеңіл ұшақ қажет болмағанмен, Northrop N-156 ұшақ дизайны негізінде Northrop T-38 Talon оқу-жаттығу ұшақтарын сатып алды. 1972 жылы американдық одақтастарға тиімді, төмен құнды ұшақтарды ұсынуға бағытталған Халықаралық ұшақтар бәйгесінде жеңіске жеткеннен кейін Northrop екінші буын F-5E Tiger II ұшағын ұсынды. Бұл жаңартуға қуаттырақ қозғалтқыштар, үлкен отын сыйымдылығы, қанаттың үлкенірек ауданы және жақсырақ бұрылу жылдамдығы үшін жақсартылған алдыңғы жиек кеңейтімдері, сондай-ақ әуеден ауаға жанармай құю мүмкіндігі және әуеден ауаға радиолокациялық жүйелерді қоса алғанда, авиониканың жақсаруы кірді. Көбінесе американдық одақтастар қолданған, ол АҚШ-та оқу-жаттығу жаттығуларын қолдау үшін қызмет етеді. Ол әуе және жердегі шабуыл міндеттерін орындауға қабілетті, әртүрлі рөлдерде қызмет етті; бұл тип Вьетнам соғысында кеңінен қолданылды. 1987 жылы өндіріс тоқтағанға дейін барлығы 1400 Tiger II ұшағы салынды. 3800-ден астам F-5 және оған жақын туысқан T-38 озық жаттығушы ұшақтары Калифорния штатының Хоторн қаласында шығарылды. F-5N/F түрлері АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ Теңіз жаяу әскерлерімен қарсыластарды жаттықтырушылар ретінде қызмет етеді. 2021 жылдың желтоқсанына қарай қызметте болған 412 F-5 ұшағы оны әлемдегі ең көп таралған оныншы белсенді ұшақ және шабуыл ұшағы етті, бұл әлемдік тактикалық реактивтік ұшақтардың шамамен үш пайызын құрайды. Бұрын Солтүстік Америка авиациясында, табысты P-51 Mustang және F-86 Sabre ұшақтарының бас дизайнері болған. Шмуд Northrop компаниясына мықты инженерлік команданы тартты. 1953 жылдың желтоқсанында НАТО NBMR 1 стандартын шығарды, ол әдеттегі және ядролық қаруды алып жүруге қабілетті, қиын әуеайлақтарда жұмыс істей алатын жеңіл тактикалық истребительді жасауды талап етті. 1954 жылдың соңында Northrop командасы Еуропа мен Азияны аралап, NBMR 1 стандартын және SEATO мүшелерінің қажеттіліктерін зерттеді. Осы сапардан кейін Шмуд командасына қазіргі заманғы истребительдерге қарағанда төмен құнмен жоғары өнімділікке, жақсы маневрлік қабілетке және жоғары сенімділікке қол жеткізу үшін ұшақтарды дамытудағы үлкен өлшем мен салмаққа бағытталған тенденцияны кері қайтаруды мақсат етті. Қымбат реактивтік ұшақтарды бірнеше жылда бір рет ауыстырудың тиімді еместігін мойындаған ол сонымен қатар 10 жылдан астам қызмет ету ұзақтығын қамтамасыз ететін "инженерлік өсу әлеуетін" талап етті. 1955 жылы General Electric J85 турбореактивті қозғалтқышының енгізілуімен дизайн нақтылана бастады. Бастапқыда McDonnell компаниясының ADM 20 Quail алдау құралын жасау үшін, Boeing B-52 Stratofortress бомбалаушысында пайдалану үшін әзірленген J85, нұсқасына байланысты 6,25-тен 7,5 дейінгі итермелеу-салмақ қатынасына ие болды, бұл F-4 Phantom ұшағында қолданылатын J79 қозғалтқышының 4,7 қатынасынан айтарлықтай артықшылықты білдірді.

Lightweight low cost fighter aircraft based on Northrop T 38 Talon trainer

The Northrop F 5 is a family of supersonic light fighter aircraft initially designed as a privately funded project in the late 1950s by Northrop Corporation. There are two main models, the original F 5A and F 5B Freedom Fighter variants and the extensively updated F 5E and F 5F Tiger II variants. The design team wrapped a small, highly aerodynamic fighter around two compact and high thrust General Electric J85 engines, focusing on performance and a low cost of maintenance. Smaller and simpler than contemporaries such as the McDonnell Douglas F 4 Phantom II, the F 5 cost less to procure and operate, making it a popular export aircraft. Though primarily designed for a day air superiority role, the aircraft is also a capable ground attack platform. The F 5A entered service in the early 1960s. During the Cold War, over 800 were produced through 1972 for US allies. Though at the time the United States Air Force (USAF) did not have a need for a light fighter, it did procure approximately 1,200 Northrop T 38 Talon trainer aircraft, which was based on Northrop's N 156 fighter design. After winning the International Fighter Aircraft Competition, a program aimed at providing effective low cost fighters to American allies, in 1972 Northrop introduced the second generation F 5E Tiger II. This upgrade included more powerful engines, larger fuel capacity, greater wing area and improved leading edge extensions for better turn rates, optional air to air refueling, and improved avionics including air to air radar. Primarily used by American allies, it remains in US service to support training exercises. It has served in a wide array of roles, being able to perform both air and ground attack duties; the type was used extensively in the Vietnam War. A total of 1,400 Tiger IIs were built before production ended in 1987. More than 3,800 F 5s and the closely related T 38 advanced trainer aircraft were produced in Hawthorne, California. The F 5N/F variants are in service with the United States Navy and United States Marine Corps as adversary trainers. refn|The 412 F 5s in service as of December 2021 made it the tenth most common active fighter and attack jet, comprising about three percent of the world's tactical jet warplanes. who previously at North American Aviation had been the chief designer of the successful North American P 51 Mustang and F 86 Sabre fighters. Schmued recruited a strong engineering team to Northrop. In December 1953, NATO issued NBMR 1, calling for a lightweight tactical fighter capable of carrying conventional and nuclear weapons and operating from rough airfields. In late 1954, a Northrop team toured Europe and Asia to examine both the NBMR 1 and the needs of SEATO members. From this tour, Schmued gave his team the goal of reversing the trend in fighter development towards greater size and weight in order to deliver an aircraft with high performance, enhanced maneuverability, and high reliability, while still delivering a cost advantage over contemporary fighters. Recognizing that expensive jet aircraft could not viably be replaced every few years, he also demanded "engineered growth potential" allowing service longevity in excess of 10 years. The design began to firm up in 1955 with the introduction of the General Electric J85 turbojet engine. Originally developed for McDonnell's ADM 20 Quail decoy for use on the Boeing B 52 Stratofortress, the J85 had a thrust to weight ratio of 6.25 to 7.5 depending on the version, giving it a notable advantage over contemporaries such as the 4.7 ratio of the J79 engine used in the F 4 Phantom.

Дизайнның дамуы

J85-тің жұбын базалық нұсқа ретінде пайдаланып, команда болашақ үлгілердің бірнешеуін қарастыра бастады. Ең алғашқы концепциялардың бірі 1955 жылғы наурызда жасалған N 156TX болды. Бұл үлгіде қозғалтқыштар әр қанаттың астында, қанаттың орта тұсына жуық орналастырылды. Фюзеляж соңғы үлгімен салыстырғанда айтарлықтай тар болды, ал экипаж екі адамнан тұратын, тар кабинаның астында орналасқан. Сол жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері өздерінің эскорт кемелерінен жұмыс істейтін истребительге қызығушылық танытты, себебі бұл кемелер әскери-теңіз күштерінің қолданыстағы реактивтік истребительдерін пайдалану үшін тым кішкентай болды. Northrop бұл сұранысқа радикалды түрде қайта жобаланған PD 2706 үлгісімен жауап берді. Бұл үлгіде қозғалтқыштар фюзеляжға қарсы, қысқа каналдар арқылы орналастырылып, F-4 сияқты, түйіршік бөлігінің алдынан шығарылды, сондай-ақ лифт жоғары жылжытылып, Т-тәрізді құйрық бөлігін құрады. Нәтижесінде фюзеляж айтарлықтай қысқарып, конструкция тығыз болды. Бас инженер Велко Гасич та маңызды рөл атқарды, ол Шмуедті қозғалтқыштардың максималды тиімділігі үшін фюзеляж ішінде орналастырылуы керектігіне көндірді. Бұл 1956 жылғы қаңтарда PD 2812 нұсқасының жасалуына әкелді, ол соңғы өнімге ұқсас бола бастады, бірақ бұл нұсқада айқын анэдралмен төмен орналасқан, ұзын қанатты лифт болды. 1956 жылғы наурызда PD 2832 үлгісі дәстүрлі лифтқа ауыстырылды және күшті бұрылысқа ие тік стабилизатормен жабдықталды. Келесі жыл ішінде конструкция әртүрлі мұрындық пішіндерін сынап, фюзеляжды ұзартуды жалғастырған бірнеше нұсқадан өтті. Соңғы үлгі, PD 2879D, 1956 жылғы желтоқсанда пайда болды. N156F-тің әзірлеу жұмыстары Northrop компаниясының жеке бастамасы ретінде, төмен басымдықпен жалғасты. 1958 жылғы 25 ақпанда үш прототипке тапсырыс берілді. N 156F алғаш рет 1959 жылғы 30 шілдеде Эдвардс әуе базасында ұшып, алғашқы ұшуында дыбыс жылдамдығынан асып түсті. N 156F-тің сынақтары сәтті аяқталды, бұл бұрын-соңды болмаған сенімділікті көрсетті және АҚШ Әуе күштерінің қолданыстағы North American F-100 Super Sabre истребительдеріне қарағанда жердегі шабуыл рөлінде артықшылыққа ие екенін дәлелдеді. Алайда, Northrop үлгісіне ресми қызығушылық азайды және 1960 жылға қарай бағдарлама сәтсіздікке ұшыраған сияқты көрінді. 1961 жылы АҚШ армиясы оны (Douglas A-4 Skyhawk және Fiat G.91 үлгілерімен бірге) барлау және жақын қолдау үшін сынақтан өткізген кезде қызығушылық қайта жанданды. Армияның сынақтарында үш үлгінің де қабілетті екені дәлелденсе де, тұрақты қанатты ұрыс ұшақтарын пайдалану заң бойынша Әуе күшінің жауапкершілігінде болды, ол Армияға тұрақты қанатты ұрыс ұшақтарын пайдалануға рұқсат бермеді, бұл жағдай C-7 Caribou үлгісімен де қайталанды. 1962 жылы Кеннеди әкімшілігі төмен құнмен экспортталатын истребительге деген талапты қайта жаңғыртты және N 156F-ті 1962 жылғы 23 сәуірде өткен F X конкурсының жеңімпазы деп таныды, кейіннен ол "F-5A" деп аталды және сол жылдың қазан айында өндіріске түсті. Ол 1962 жылғы АҚШ-тың үш түрлі әскери қызметтердің ұшақтарын белгілеу жүйесінде аталды, бұл жүйе истребительдердің нөмірлерін қайта қарауды қамтыды. Northrop 1972 жылы өндіріс тоқтағанға дейін барлығы 624 F-5A, оның ішінде үш YF-5A прототипін өндірді. Сонымен қатар, 200 екі орындық F-5B оқу-жаттығу ұшағы (мұрындық бөлігінде құралдары жоқ, бірақ басқа жағынан ұрысқа қабілетті) және төрт камерасы бар мұрындық бөлігімен жабдықталған 86 RF-5A барлау ұшағы да салынды. Бұған қоса, Canadair лицензия бойынша 240 бірінші буын F-5 ұшағын, ал Испаниядағы CASA тағы 70 ұшақ салды. Норвегия Корольдік Әуе күштері алғашқы халықаралық тапсырысты 1964 жылғы 28 ақпанда берді.

Using a pair of J85s as the baseline, the team began considering a series of prospective designs. Among the earliest concepts was the N 156TX of March 1955. This mounted the engines in pods, one under each wing about mid span. The fuselage was quite slim compared to the final design, with a crew of two under a narrow cockpit canopy. That year, the US Navy expressed an interest in a fighter to operate from its escort carriers, which were too small to operate the Navy's existing jet fighters. Northrop responded with a radical redesign, PD 2706, which placed the engines against the fuselage in short ducts exiting in front of the tail area, like the F 4, and moved the elevator up to form a T tail. The resulting design had a much shorter fuselage and was quite compact. Another highly influential figure was chief engineer Welko Gasich, who convinced Schmued that the engines must be located within the fuselage for maximum performance. This led to the January 1956 PD 2812 version which began to look a lot like the final product, although this version had a long span low mounted elevator with notable anhedral. March 1956's PD 2832 moved to a more conventional elevator and had a strongly swept vertical stabilizer. The design underwent several further versions over the next year which experimented with different nose designs and continued to lengthen the fuselage. The final design, PD 2879D, emerged in December 1956. Development of the N 156F continued at a lower priority as a private venture by Northrop; on 25 February 1958, an order for three prototypes was issued for a prospective low cost fighter that could be supplied under the Military Assistance Program for distribution to less developed nations. The first N 156F flew at Edwards Air Force Base on 30 July 1959, exceeding the speed of sound on its first flight. Although testing of the N 156F was successful, demonstrating unprecedented reliability and proving superior in the ground attack role to the USAF's existing North American F 100 Super Sabres, official interest in the Northrop type waned, and by 1960 it looked as if the program was a failure. Interest revived in 1961 when the United States Army tested it, (along with the Douglas A 4 Skyhawk and Fiat G.91) for reconnaissance and close support. Although all three types proved capable during army testing, operating fixed wing combat aircraft was legally the responsibility of the Air Force, which would not agree to allow the Army to operate fixed wing combat aircraft, a situation repeated with the C 7 Caribou. In 1962, the Kennedy Administration revived the requirement for a low cost export fighter, selecting the N 156F as winner of the F X competition on 23 April 1962, subsequently becoming the "F 5A", and was ordered into production in October that year. It was named under the 1962 United States Tri Service aircraft designation system, which included a re set of the fighter number series. Northrop manufactured a total of 624 F 5As, including three YF 5A prototypes, before production ended in 1972. A further 200 F 5B two seat trainer aircraft, lacking nose mounted cannons but otherwise combat capable, and 86 RF 5A reconnaissance aircraft, fitted with four camera noses, were also built. In addition, Canadair built 240 first generation F 5s under license, CASA in Spain built 70 more aircraft. The Royal Norwegian Air Force placed the first international order on 28 February 1964.

F-5E және F-5F Tiger II

1970 жылы «Нортроп» F-5A-ны алмастыру үшін өткен Халықаралық әскери ұшақтар сайысында жеңіске жетті, бұл ұшақ советтік МиГ-21 сияқты ұшақтарға қарсы жақсырақ әуедегі айқасқа қабілетті болды. Нәтижесінде пайда болған ұшақ бастапқыда F-5A 21 деп аталды, кейіннен F-5E аталды. Ол қуаттырақ (5000 фунт-күш) General Electric J85-21 қозғалтқыштарымен жабдықталды, сондай-ақ ұзындығы мен ені ұлғайтылған фюзеляжға ие болды, бұл көбірек отынға мүмкіндік берді. Оның қанаттарына үлкен алдыңғы жиек кеңейтімдері орнатылды, бұл қанаттың ауданын арттырып, маневрлеуді жақсартты. Ұшақтың авионикасы жетілдірілді, ең бастысы радар (бастапқыда Emerson Electric AN/APQ 153) болды (F-5A және B ұшақтарында радар болған жоқ). Ол F-5A ұшағының мұрнының екі жағында орналасқан екі M39 зеңбірегінің қарулануын сақтап қалды. Тұтынушының тілегі бойынша инерциялық навигациялық жүйе, TACAN және ЭҚМ жабдықтары сияқты әртүрлі арнайы авионикалық құрылғылар орнатылуы мүмкін болды. Сонымен қатар, ұшып-қону қашықтығын қысқарту үшін канадтық CF-5 ұшағынан екі позициялық алдыңғы тірек доңғалағы енгізілді. 1974 жылдың 25 қыркүйегінде Эдвардс әуе базасында алғашқы ұшуын жасаған екі орынды жауынгерлік оқу ұшағы F-5F ұсынылды, ол үш футқа ұзын мұрынға ие болды, бұл F-5B-ден айырмашылығы, бір M39 зеңбірегін сақтап, бірақ оқ-дәрілердің көлемін азайтты. Екі орынды ұшақ Emerson AN/APQ 157 радарымен жабдықталған, ол AN/APQ 153 радарының модификациясы болып табылады, екі адамды сыйдыру үшін қос басқару және дисплей жүйелерімен жабдықталған, ал радардың қашықтығы AN/APQ 153 сияқты шамамен 10 теңіздік мильді құрады. 1973 жылдың 6 сәуірінде Аризона штатындағы Уильямс әуе базасындағы 425-ші тактикалық эскадрилья алғашқы F-5E Tiger II ұшағын алды.

Сонымен қатар, радар мен бір зеңбіректің орнына мұрын бөлігіне сенсорлық жиынтық орнатылған барлау нұсқасы RF-5E Tigereye ұсынылды. F-5E ұшағы ақырында Tiger II ресми атауын алды; «Нортроп» компаниясы 792 F-5E, 146 F-5F және 12 RF-5E ұшағын жасады. Оңтүстік Кореядағы Korean Air 68 ұшақты, ал Тайваньда 308 ұшақты пайдаланды. F-5E АҚШ-тың одақтастарымен қызметте табысты ұшақ болып танылды, бірақ АҚШ Әуе күштерімен ұрысқа қатыспады, алайда F-5A ұшағы модификацияланған F-5C Вьетнамда АҚШ тарапынан қолданылды. F-5E бір қозғалтқышты F-5G ұшағына айналды, ол F-20 Tigershark деп қайта аталды. 1980-жылдары экспорттық сатылымда F-16 Fighting Falcon ұшағына жол берді.

Жаңартулар

F 5E ұшағы өзінің қызмет ету кезеңінде көптеген жаңартулардан өтті, ең маңыздысы – бастапқы AN/APQ 153 радарын 20 нми (теңіздік шақырым) қашықтығы бар жаңа жазық массивтік радар, Emerson AN/APQ 159-бен алмастыру болды. AN/APQ 157-ні алмастыру үшін AN/APQ 159-дың түйіндесі AN/APQ 167 радары F 5F үшін де ұсынылды, бірақ ол жоба тоқтатылды. Соңғы радар жаңартуы AN/APQ 159-дың ізбасары – Emerson AN/APG 69 радары болды, ол карта жасау мүмкіндігін қамтиды. Дегенмен, көптеген елдер қаржылық себептерге байланысты жаңартудан бас тартты, сондықтан бұл радар АҚШ Әуе күштерінің және Швейцария Әуе күштерінің қарсыласу эскадрильяларында көбінесе қолданылмады. F-5 ұшағының түрлі нұсқалары әлі де көптеген елдерде қызметте. 1979 жылы алғашқы F 5 Tiger ұшақтарын алған Сингапур 2010 жылдардың басына дейін, қызметтен шығарылғанға дейін шамамен 49 модернизацияланған және қайта тағайындалған F 5S (бір орындық) және F 5T (екі орындық) ұшақтарын пайдаланды. Жаңартуларға Galileo Avionica компаниясынан FIAR Grifo F X жолақты радары (AN/APG 69-ға ұқсас), көп функциялы дисплейлері бар жаңартылған пилот кабиналары, сондай-ақ AIM 120 AMRAAM және Rafael Python зымырандарымен үйлесімділік кірді. Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасының (NASA) F 5E ұшағының корпусы өзгертілді, ол Қорғаныс жолғарылымдық зерттеулер агенттігі (DARPA) жүргізген Пішінделген дыбыс буы демонстрациялық бағдарламасында қолданылды. Ол Флорида штатының Титусвилл қаласындағы Valiant Air Command Warbird мұражайында сақтаулы. Таиланд Корольдік Әуе күштері (RTAF) F-5 ұшақтарын кең ауқымды жаңарту бағдарламасына енгізді, нәтижесінде ұшақ F 5T Tigris деп қайта аталды. Олар Python III және IV зымырандарымен қаруланған, сондай-ақ Dash бас киімге орнатылған нысана табу жүйесімен жабдықталған. Ұқсас бағдарламалар Эльбит компаниясының көмегімен Чили және Бразилияда да жүзеге асырылды. Чилидің F 5 Tiger III Plus деп аталған жаңартуында жаңа Elta EL/M 2032 радары және басқа да жақсартулар енгізілді. Бразилиялық бағдарлама, F 5M деп аталды, бірнеше авиациялық және пилот кабинасын жаңартумен қатар, жаңа Grifo F радарымен жабдықталды, соның ішінде Dash бас киімі де бар. F 5M жаңа қару жүйелерімен жабдықталды, мысалы, көру қабілетінен тыс Derby зымыраны, Python IV қысқа қашықтықтағы ауадан ауаға зымыраны, SMKB "ақылды" бомбалары және басқа да қарулар.

The F 5E experienced numerous upgrades in its service life, with the most significant one being adopting a new planar array radar, Emerson AN/APQ 159 with a range of 20 nmi to replace the original AN/APQ 153. Similar radar upgrades were also proposed for F 5F, with the derivative of AN/APQ 159, the AN/APQ 167, to replace the AN/APQ 157, but that was cancelled. The latest radar upgrade included the Emerson AN/APG 69, which was the successor of AN/APQ 159, incorporating mapping capability. However, most nations chose not to upgrade for financial reasons, and the radar saw very little service in USAF aggressor squadrons and Swiss Air Force. Various F 5 versions remain in service with many nations. Having taken delivery of its first F 5 Tigers in 1979, Singapore operated approximately 49 modernized and re designated F 5S (single seat) and F 5T (two seat) aircraft until the early 2010s when they were retired from service. Upgrades included new FIAR Grifo F X band radar from Galileo Avionica (similar in performance to the AN/APG 69), updated cockpits with multi function displays, and compatibility with the AIM 120 AMRAAM and Rafael Python air to air missiles. One National Aeronautics and Space Administration (NASA) F 5E was given a modified fuselage shape for its employment in the Shaped Sonic Boom Demonstration program carried out by Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA). It is preserved in the Valiant Air Command Warbird Museum at Titusville, Florida. The Royal Thai Air Force (RTAF) had their F 5s undergo an extensive upgrade program, resulting in the aircraft re designated as F 5T Tigris. They are armed with Python III and IV missiles; and equipped with the Dash helmet mounted cueing system. Similar programs have been carried out in Chile and Brazil with the help of Elbit. The Chilean upgrade, called the F 5 Tiger III Plus, incorporated a new Elta EL/M 2032 radar and other improvements. The Brazilian program, re designated as F 5M, adds a new Grifo F radar along with several avionics and cockpit refurbishments, including the Dash helmet. The F 5M has been equipped with new weapon systems such as the Beyond Visual Range Derby missile, Python IV short range air to air missile, SMKB "smart" bombs, and several other weapons.

Америка Құрама Штаттары

F-5 1964 жылдың 30 сәуірінде АҚШ Әуе күштерінің 4441-ші жауынгерлік экипаж дайындық эскадрильясының Уильямс әуе базасында қызметке кірді, оның міндеті – Норвегия сияқты клиент елдер үшін ұшқыштар мен жер экипажын даярлау болды. Осы кезде ұшақтарды АҚШ Әуе күштері кең көлемде пайдалануды жоспарламаған. 1965 жылы операциялық сынақтар мен шектеулі қолданыстан кейін F-5-ке қатысты АҚШ Әуе күштерінің доктринасы өзгерді. F-5A-ның алдын ала жауынгерлік бағалауы 1965 жылдың ортасында Флорида штатының Эглин әуе базасындағы Air Proving Ground Center-де «Sparrow Hawk» жобасы атымен басталды. Жоба барысында 24 маусымда ұшқыш қатесінен бір ұшақ жоғалып кетті. 1965 жылдың қазан айында АҚШ Әуе күштері F-5A ұшағын бес айлық жауынгерлік сынақтан өткізді, ол «Skoshi Tiger» деп аталды. Жалпы 12 ұшақ сынақтар үшін 4503-ші тактикалық истребитель эскадрильясына жеткізілді. Зымырандау және толықтыру жабдықтарымен, броньмен және жақсартылған құралдармен жабдықталғаннан кейін F-5C болып қайта тағайындалды. Келесі алты айда олар Вьетнамда жауынгерлік міндеттерді орындады, 2600-ден астам ұшу жасады, Оңтүстік Вьетнамдағы Бьен Хоа әуе базасындағы 3-ші тактикалық истребитель қанатынан және Лаос үстінен ұшқан Дананг әуе базасынан. Вьетнамда тоғыз ұшақ жоғалып кетті, жетісі жаудың жерден атуынан, екеуі техникалық себептерге байланысты. 3-ші тактикалық истребитель қанатымен операциялар сәтті деп жарияланды, F-5 жалпы алғанда F-100 сияқты жақын мақсатты шабуылдаушы ұшақ ретінде бағаланды, бірақ оның қашықтығы аз болды. Алайда, бұл бағдарлама АҚШ қызметі үшін F-5 үлгісін қарастырудан гөрі, F-5 экспорттауға көмектесуге бағытталған саяси қадам болды. Бұл есептерде кейбір қайшылықтар бар, басқа бір деректе «Сынақтың алғашқы үш аптасында F-14 және F-15 ұшақтары үмітсіз жеңіліп, моральдық жағдайы нашарлады»; жаңа AIM 9L зымыранын алып жүретін F-5 қасиеттеріне бейімделгеннен кейін және ұзақ қашықтықтағы радарлық басқарылатын зымырандарды жасанды түрде жақсы көрсету үшін ережелерді өзгертуден кейін, «F-14 ұшақтары F-5 ұшақтарымен 1:1 емес ұрыстарда шамалы артықшылыққа ие болды; F-15 ұшақтарының саны 2:1 болды». 2012 жылы Discovery Channel телеарнасы көрсеткен «Great Planes» деректі фильмінде АҚШ Әуе күштерінің жаттығуларында F-5 қарсыластар ұшақтары заманауи және қымбат ұшақтармен бәсекелесе білгендіктен, визуалды қашықтықтағы (WVR) ұрыста аз ғана кемшілікке ұшырады. F-5E 1975 жылдан 1990 жылға дейін АҚШ Әуе күштерімен бірге Невада штатындағы Неллис әуе базасындағы 64-ші және 65-ші қарсыластар эскадрильяларында, сондай-ақ Ұлыбританиядағы RAF Alconbury әуе базасындағы 527-ші қарсыластар эскадрильясында және Филиппиндегі Кларк әуе базасындағы 26-шы қарсыластар эскадрильясында қызмет етті. 1989 жылы АҚШ Теңіз жаяу әскерлері Әуе күштерінен пайдаланылған F-5 ұшақтарын сатып алды. АҚШ Әскери-теңіз күштері F-5E-ді Калифорниядағы NAS Miramar әуе базасында орналасқан кезде Әскери-теңіз ұшақ қарулары мектебінде (TOPGUN) кеңінен қолданды. TOPGUN Фаллондағы (Невада штаты) Әскери-теңіз соққы және әуе соғысы орталығының құрамына кіргенде, командалық F-5 ұшақтарынан бас тартты және олардың орнына VC-13 (кейін VFC-13 болып қайта аталды және F-5 ұшақтарын қолданды) ұшақтарын қарсыластар ретінде пайдалануды жөн көрді. Бұрынғы қарсыластар эскадрильялары, мысалы, NAS Oceana-дағы VF-43, NAS Key West-тегі VF-45, NAS Miramar-дағы VF-126 және NAS Lemoore-дағы VFA-127, Диссимилярлық әуе ұрыс жаттығуын (DACT) қолдауда F-5 және басқа ұшақ түрлерін пайдаланды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F-5 паркі 2006 жылы Швейцариядан сатып алынған 36 аз уақыт ұшқан F-5E/F ұшақтарымен жаңартылуда. Олар F-5N/F типті модернизацияланған авиациямен және басқа да жетілдірілген жүйелермен жаңартылды. Қазіргі уақытта АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Теңіз жаяу әскерлерінің F-5 ұшақтарын пайдаланатын бөлімдері – VFC-13 (NAS Fallon, Невада штаты), VFC-111 (NAS Key West, Флорида штаты) және VMFT-401 (MCAS Yuma, Аризона штаты). Қазіргі уақытта VFC-111 18 Northrop F-5N/F Tiger II ұшағын пайдаланады. Олардың 17-сі F-5N бір орындық, ал соңғысы F-5F "FrankenTiger" екі орындық, ол F-5F-тің алдыңғы бөлігін Швейцария әуе күшінен алынған F-5E-нің артқы бөлігіне жалғау арқылы жасалған. Барлығы үш "FrankenTiger" жасалды. FAA мәліметтері бойынша, АҚШ-та 18 жеке меншік F-5 бар, оның ішінде Canadair CF-5D ұшақтары да бар.

The F 5 entered service with the USAF's 4441st Combat Crew Training Squadron at Williams Air Force Base, which had the role of training pilots and ground crew for customer nations, including Norway, on 30 April 1964. At that point, it was still not intended that the aircraft be used in significant numbers by the USAF itself. USAF doctrine with regard to the F 5 changed following operational testing and limited deployment in 1965. Preliminary combat evaluation of the F 5A began at the Air Proving Ground Center, Eglin AFB, Florida, in mid 1965 under the code name Project Sparrow Hawk. One airframe was lost in the course of the project, through pilot error, on 24 June. In October 1965, the USAF began a five month combat evaluation of the F 5A titled Skoshi Tiger. A total of 12 aircraft were delivered for trials to the 4503rd Tactical Fighter Squadron, and after modification with probe and drogue aerial refueling equipment, armor and improved instruments, were redesignated F 5C. Over the next six months, they flew in combat in Vietnam, flying more than 2,600 sorties, both from the 3rd Tactical Fighter Wing at Bien Hoa Air Base over South Vietnam and from Da Nang Air Base, where operations were flown over Laos. Nine aircraft were lost in Vietnam, seven to enemy ground fire and two to operational causes. Operations with 3rd TFW were declared a success, with the F 5 generally rated as being as capable a ground attacker as the F 100, albeit having a shorter range. However, the program was more a political gesture that was intended to aid the export of F 5s than a serious consideration of the type for US service. There is some contradiction of these reports, another source reports that "For the first three weeks of the test, the F 14s and F 15s were hopelessly outclassed and demoralized"; after adapting to qualities of the F 5 carrying the new all aspect AIM 9L missile and implementing rule changes to artificially favor long range radar guided missiles, "the F 14s did slightly better than breaking even with the F 5s in non 1 v 1 engagements; the F 15s got almost 2:1". A 2012 Discovery Channel documentary Great Planes reported that in USAF exercises, F 5 aggressor aircraft were competitive enough with more modern and expensive fighters to only be at small disadvantage in Within Visual Range (WVR) combat. The F 5E served with the US Air Force from 1975 until 1990, in the 64th Aggressor Squadron and 65th Aggressor Squadron at Nellis Air Force Base in Nevada, and with the 527th Aggressor Squadron at RAF Alconbury in the UK and the 26th Aggressor Squadron at Clark Air Force Base in the Philippines. The US Marines purchased used F 5s from the Air Force in 1989 to replace their F 21s, which served with VMFT 401 at Marine Corps Air Station Yuma. The US Navy used the F 5E extensively at the Naval Fighter Weapons School (TOPGUN) when it was located at NAS Miramar, California. When TOPGUN relocated to become part of the Naval Strike and Air Warfare Center at NAS Fallon, Nevada, the command divested itself of the F 5, choosing to rely on VC 13 (redesignated VFC 13 and which already used F 5s) to employ their F 5s as adversary aircraft. Former adversary squadrons such as VF 43 at NAS Oceana, VF 45 at NAS Key West, VF 126 at NAS Miramar, and VFA 127 at NAS Lemoore have also operated the F 5 along with other aircraft types in support of Dissimilar Air Combat Training (DACT). The US Navy F 5 fleet continues to be modernized with 36 low hour F 5E/Fs purchased from Switzerland in 2006. These were updated as F 5N/Fs with modernized avionics and other improved systems. Currently, the only US Navy and US Marine Corps units flying the F 5 are VFC 13 at NAS Fallon, Nevada, VFC 111 at NAS Key West, Florida and VMFT 401 at MCAS Yuma, Arizona. Currently, VFC 111 operates 18 Northrop F 5N/F Tiger IIs. 17 of these are single seater F 5Ns and the last is a twin seater F 5F "FrankenTiger", the product of grafting the older front half fuselage of an F 5F into the back half fuselage of a newer low hours F 5E acquired from the Swiss Air Force. A total of three "FrankenTigers" were made. According to the FAA, there are 18 privately owned F 5s in the US, including Canadair CF 5Ds.

Бразилия

1974 жылдың қазан айында Бразилия әуе күштері (FAB) Northrop компаниясынан 72 миллион долларға 36 F 5E және 6 F 5B ұшағын тапсырыс берді. Алғашқы үш ұшақ 1975 жылдың 12 наурызында жеткізілді. 1988 жылы FAB 22 F 5E және төрт F 5F қолданылған USAF "агрессор" истребителін сатып алды. Бұл ұшақтардың 15-і Northrop компаниясы өндірген 30 ұшақтың алғашқы партиясының құрамына кірді. 1990 жылы FAB қалған бес F 5B-ді пайдаланудан шығарды, кейін олар елдің әртүрлі аймандарындағы бразилиялық мұражайларға жіберілді. 2001 жылы Elbit Systems және Embraer компаниялары сегіз жыл ішінде жүзеге асырылған 230 миллион долларлық бразилиялық F 5 жаңарту бағдарламасын бастады, нәтижесінде 46 F 5E/F ұшағы жаңартылып, F 5EM және F 5FM деп белгіленді. Жаңарту бірнеше салаға бағытталды: жаңа электрондық соғыс жүйелері, Grifo F радарі, ауада жанармай толықтыру жүйесі, INS/GPS негізіндегі навигация, жаңа қару-жарақтарды қолдау, нысана табу және өзін-өзі қорғау жүйелері, HOTAS, LCD дисплейлер, каскаға орнатылған дисплейлер (HMD), радарлық ескерту қабылдағышы, шифрланған байланыс, түнгі көру көзілдіріктерімен пилот кабинасының үйлесімділігі, бортоқ оттегін өндіру жүйесі (OBOGS) және түрлі жаңа бортоқ компьютерлік жаңартулар. Маңызды мүмкіндіктердің бірі – R 99 әуедегі ерте ескерту платформаларымен және жердегі станциялармен қамтамасыз байланыс. Жаңа ұшақтың сыртқы түрінде үлкен радар жабдығын орналастыруға арналған үлкен мұрын конусы бар. Бірінші F 5EM 2005 жылдың 21 қыркүйегінде тапсырылды. 2003 жылдың 7 шілдесінде F 5M ұшақтарымен бірге қолданылуы үшін төрт Rafael Litening III нысана табу модулі 13 миллион АҚШ долларына, ал 2006 жылдың 5 шілдесінде үш Rafael Sky Shield кедергі жасау модулі 42 миллион АҚШ долларына тапсырыс берілді. 2009 жылы FAB Иорданиядан 21 миллион АҚШ долларына 8 бір орындық және 3 екі орындық F 5F қолданылған ұшағын сатып алды. Бұл ұшақтар 1975-1980 жылдар аралығында салынған. 2011 жылдың 14 сәуірінде Embraer және Elbit компанияларымен Иорданиядан сатып алынған қосымша F 5 ұшақтарын жаңарту және 2000 жылы жасалған келісімшартты жалғастыру ретінде тағы бір ұшу тренажерін жеткізу үшін 153 миллион долларлық келісімшартқа қол қойылды. Бұл F 5 ұшақтары қазіргі уақытта жаңарту процесін аяқтап жатқан алғашқы 46 F 5 ұшақтары сияқты конфигурацияны алады. Жаңартылған истребительдердің екінші партиясының алғашқы жеткізілімі 2013 жылға жоспарланған, ал күтілетін пайдалану мерзімі 2030 жылға дейін. 2020 жылы FAB F 5EM ұшақтарында бразилиялық қарулы күштерінің жаңа меншік Datalink жүйесін енгізуді бастады, бұл интеграцияланған байланыс және AEW&C R 99/E 99 FAB/Embraer ұшақтарымен, басқа ұшақтармен, кемелермен, тікұшақтармен, танктермен және майдандық басқару орталықтарымен деректерді нақты уақыт режимінде бөлісуге арналған, бұл жүйе Link BR2 деп аталды.

In October 1974, the Brazilian Air Force (FAB) ordered 36 F 5E and 6 F 5B aircraft from Northrop for $72 million. The first three aircraft arrived on 12 March 1975. In 1988, FAB acquired 22 F 5E and four F 5F second hand USAF "aggressor" fighters. A total of 15 of these aircraft were part of the initial batch of 30 aircraft produced by Northrop. In 1990, FAB retired all remaining five F 5Bs; later, they were sent to Brazilian museums around the country. In 2001, Elbit Systems and Embraer started work on a $230 million Brazilian F 5 modernization program, performed over an eight year period, upgrading 46 F 5E/F aircraft, re designated as F 5EM and F 5FM. The modernization centered on several areas: new electronic warfare systems, the Grifo F radar, an air to air refueling system, INS/GPS based navigation, support for new weapons, targeting and self defense systems, HOTAS, LCD displays, helmet mounted displays (HMDs), Radar Warning Receiver, encrypted communications, cockpit compatibility for night vision goggles, On Board Oxygen Generation System (OBOGS) and various new onboard computer upgrades. One important capability is the secure communication with R 99 airborne early warning platforms and ground stations. Externally, the new aircraft features a larger nose cone that accommodates the larger radar equipment. The first F 5EM was handed over on 21 September 2005. On 7 July 2003, four Rafael Litening III targeting pods were ordered at a cost of US$13 million, to be used on F 5M together with three Rafael Sky Shield jamming pods ordered on 5 July 2006 at a cost of US$42 million. In 2009, FAB bought eight single seat and three twin seat F 5F used aircraft from Jordan in a US$21 million deal. These aircraft were built between 1975 and 1980. On 14 April 2011, a contract of $153 million was signed with Embraer and Elbit to modernize the additional F 5s bought from Jordan, and to supply one more flight simulator as a continuation of the contract signed in 2000. These F 5s will receive the same configuration as those from the initial 46 F 5s currently completing the upgrade process. The first delivery of this second batch of upgraded jet fighters is scheduled for 2013 with expected use to 2030. In 2020, the FAB started implementing the new proprietary Datalink System of the Brazilian Armed Forces on the F 5EM, for integrated communication and real time sharing battlefield/warfare data with AEW&C R 99/E 99 FAB/Embraer aircraft, other aircraft, ships, helicopters, tanks and front/back ends battlefield control centers, called Link BR2.

Иран

Иранның императорлық әуе күштері (IIAF) 1960 және 1970 жылдары АҚШ-тан кең ауқымды жабдық алды. Иран 1965 жылдың ақпан айында алғашқы 11 F 5A және екі F 5B ұшағын алды, олар 1965 жылдың маусым айында пайдалануға берілді деп жарияланды. Нәтижесінде, 1972 жылға дейін Иран 104 F 5A және 23 F 5B ұшағын алды. 1974 жылдың қаңтарынан бастап 28 F 5F ұшағынан тұратын алғашқы эскадрильясымен Иран барлығы 166 F 5E/F және 15 қосымша RF 5A ұшағын алды, ал жеткізілімдер 1976 жылы аяқталды. F 5E және F ұшақтарын алғаннан кейін, Иран F 5A және B ұшақтарын Эфиопия, Түркия, Грекия және Оңтүстік Вьетнам сияқты басқа елдерге сата бастады. 1976 жылға қарай көптеген ұшақтар сатылды, бірақ оқу мақсаты үшін бірнеше F 5B ұшақтары сақталды. F 5 ұшақтары IIAF-тың "Алтын тәж" атты акробатикалық ұшу тобында да қолданылды. 1979 жылғы Иран революциясынан кейін, Иран Ислам Республикасының жаңа Әуе күштері (IRIAF) 1980 жылдардағы Иран-Ирак соғысы кезінде Батыс елдерінен алынған ұшақтарды қолдануда белгілі бір табысқа жетті, ал қарапайым F 5 соғыстың соңына дейін жақсы техникалық жағдайда болды. Бастапқыда Иран шетелдік көздерден қосалқы бөлшектер алды, кейіннен жаңа авиациялық өнеркәсібі ұшақтарды ұшуда қамтамасыз етуге қол жеткізді. IRIAF F-5 ұшақтары әуедегі және жердегі миссияларды орындауға белсенді қатысты. Ирандық F-5 ұшақтары ирактық МиГ-21, МиГ-23, МиГ-25, Су-20/22, Mirage F1 және Super Etendard ұшақтарымен әуе шайқасына қатысты. Нақты шайқас деректері белгісіз, себебі Ирак, Иран, Батыс және Ресей дереккөздерінен көптеген әртүрлі мәлімдемелер бар. Майоры Ядолла Джавадпур басқарған IRIAF F 5E ұшағы 1983 жылдың 6 тамызында МиГ-25 ұшағын атып түсіргені туралы хабарлар бар. Ресейлік дереккөздер МиГ-25 ұшағының алғашқы құлауы 1985 жылы болғанын мәлімдейді. Қызметте болған алғашқы жылдары Иранның F-5 ұшақтары зымыран технологиясы бойынша артықшылыққа ие болды, инфрақызыл басқару жүйесі бар AIM 9 Sidewinder зымыранының жетілдірілген нұсқаларын қолданды, бірақ Иракқа жаңа зымырандар мен ұшақтар жеткізілгеннен кейін бұл артықшылық жоғалды. Иранның Ұшақ құрастыру өнеркәсіптік компаниясы қазіргі уақытта F-5 негізінде жасалған Azarakhsh, Saeqeh және Kowsar сияқты үш ұшақ өндіріп шығаруда.

Қырғызстан

1976 жылы маусымда Кения АҚШ-тан 70 миллион долларға 10 жаңа F 5E және екі F 5F ұшағын сатып алды. 2011 жылдың 16 қазанынан бастап «Линда Нчи» операциясы барысында Кения әуе күштерінің F-5 ұшақтары Сомалидегі Аль-Шабаб исламшыларына қарсы күресіп жатқан Кения күштеріне қолдау көрсетті, Сомали аумағындағы нысаналарды бомбалады және құрлықтағы күштердің алға жылжуына көмектесті.

Малайзия

1975 жылы Малайзия Корольдік әуе күштері 14 F 5E және екі F 5B ұшағын алды. 1982 жылы төрт F 5F ұшағы жеткізілді және Малайзияда болған екі F 5B Таиланд Корольдік әуе күштеріне берілді. 1983 жылы RMAF екі RF 5E Tigereye алды. Кейіннен, жаңа "акула мұрны" және алдыңғы жиек тамыр кеңейтулерімен (LERX) бірге келген екі F 5E (M29 21 & M29 22) және бір F 5F (M29 23) тозудың орнын толтыру үшін тапсырыс берілді. F 5E Малайзия Корольдік әуе күштері тарихындағы алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып түсетін ұшақ болды және ол 1980-жылдар мен 90-жылдардың басында бұрынғы RAAF CAC Sabre-ді Малайзия Корольдік әуе күштерінің негізгі әуе қорғаныс ұшағы ретінде алмастырды. Ол сондай-ақ Дуглас A-4 Skyhawk ұшағымен бірге қосалқы жер шабуылдық ролінде де қызмет етті. Бес F 5E және бір F 5F апатқа ұшырап, үш адам қаза тапты (Е үлгісінде 2 ұшқыш (1983 және 1995 жж.), ал F үлгісінде 1 ұшқыш (1986 ж.), барлығы теңізге құлады). 2000 жылы барлық RMAF F 5 ұшақтары қолданыстан шығарылды, бірақ 2003 жылы олар тактикалық әуе барлау эскадрильясы және резерв ретінде қайта қолданысқа енгізілді. Ұшақтың қызмет мерзімін ұзарту үшін бірнеше жаңарту пакеттері ұсынылды, бірақ ешқайсысы қабылданбады. 2015 жылы F 5 ұшақтары қызметтен толығымен алынды, бірақ кейбіреулері сақтауға алынды.

Мексика

1982 жылы Мексика әуе күштері 10 F 5E және екі F 5F ұшағын алды. АҚШ Kfir ұшағында американдық J79 қозғалтқышы қолданылғандықтан, 24 IAI Kfir C.1 ұшағын сатып алу жобасы тоқтатылғаннан кейін бұл ұшақтар жеткізілді. Бұл ұшақтар Lockheed T 33 және de Havilland Vampire Mk. I (әлдеқайда бұрын алынған) Мексикадағы алғашқы реактивтік соғыс ұшақтарының екеуіне қосылды. F 5 Мексикаға алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып ұшатын ұшақты сыйлады және 401-ші әуе эскадрильясының құрылуына себеп болды. 1995 жылдың 16 қыркүйегінде, 30-дан астам әскери шеруде апатсыз ұшқаннан кейін, F 5E Мексика Тәуелсіздігі күні шеруі кезінде әуеде үш Lockheed T 33 ұшағымен соқтығысып, 10 адам қаза болды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Мексика әуе күштерінің құрамында бес Northrop F 5E және екі F 5F ұшағы жауынгерлік тапсырмаларды орындауға және оқу мақсатында қолданылады.

Марокко

Марокконың Корольдік әуе күштері 1966 және 1974 жылдар аралығында АҚШ-тан 22 F 5A, екі F 5B және екі RF 5A алды. Бұл ұшақтар 1-ші истребитель эскадрильясында қызмет етті. 1974 жылы Иран 2 қосымша F-5A сыйлады, ал 1976 жылы Иорданиядан 6 F-5A алынды. 1972 жылы Мароккодағы төңкеріс талпынысына үш F-5A қатысты, олар Марокко королі Хасан II-нің Boeing 727 ұшағына ортада шабуыл жасады, содан кейін әскери аэродромды және король сарайын оқтап бомбалады. Төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін F-5 ұшқыштарының көбі тұтқындалды, ал көптегені жоғалып кетті. Сәтсіз төңкерістің тағы бір салдары – Марокко әуе күштері бөлімшелерінің таңбалау жүйесі сандық белгілерден атауларға ауыстырылды. Сол кезде бастап F 5A эскадрильясы "Борак" эскадрильясы деп аталды. Бірнеше ұшақ 9K32 Strela 2 MANPADS, пулеметтен атылған оқтармен, сондай-ақ 9K31 Strela 1 (SA 9) және 2K12 Kub (SA 6) өздігінен жүретін зениттік жүйелермен атып түсірілді. SA 6 қауіп-қатеріне қарсы тұру үшін 1981 жыл шамасында RF 5A және F 5B ұшақтарына AN/ALR 66 радарлық ескерту қабылдағыштары орнатылды. Бұл ұшақтар жаңадан құрылған, арнайы барлау бөлімшесіне, "Эриге" эскадрильясына біріктірілді; оның басты міндеттерінің бірі – Полисарио майданының жер-әуе зымыран жүйелерін бақылау болды. Осы кезеңде Марокко 1979 жылы Сауд Арабиясының қаржысымен тапсырыс берген 16 F 5E және 4 F 5F ұшақтарын ала бастады. Жеткізілім 1981 жылдан 1983 жылға дейін жалғасты. Келуінен кейін көп ұзамай F 5E ұшақтарына RF 5A және F 5B сияқты радарлық ескерту қабылдағыштары орнатылды; олар сондай-ақ ұшу кезінде отын құю зондтарын алды. Соңында, Марокконың F 5E ұшақтары Polisario жер-әуе зымырандарына қарсы тиімділігін арттыратын электрондық және инфрақызыл қарсы шаралар құрылғыларымен жабдықталуы мүмкін болды. F 5E/F ұшақтары "Борак" және "Эриге" эскадрильяларында, сондай-ақ ескі F 5 нұсқаларымен және "Шахин" эскадрильясымен бірге қызмет етті. Батыс Сахарадағы соғыс кезінде Марокконың F 5 ұшақтары жалпы мақсаттағы және кассеталық бомбаларды, басқармасыз зымырандарды және сирек жағдайларда AGM 65 Maverick зымырандарын қолданды. Батыс Сахара соғысы барысында барлығы 15 F-5 ұшағы жоғалғаны расталды. Бірінші және соңғы ұшақтар 336 эскадрильяға 1966 жылдың ақпанында келді (бір айдан кейін ресми тапсыру рәсімі өтті), ал 2000 жылдың тамызында эскадрилья таратылды. Үш ұшақ 2007 жылға дейін ұшуын жалғастырды, "Көбелек көзі" бағдарламасында сынақтар үшін Kongsberg Defence & Aerospace компаниясында қызмет етті, бұл Норвегияның Penguin кемеге қарсы зымыранын дамытуға көмектесті. 2011 жылдың қазан айында бес F 5A бір орындық ұшағы елдің әртүрлі аймандарындағы ұшақтарды техникалық қызмет көрсету мектептеріне берілді; олардың ішінде Skedsmo, Sola, Bodø және Bardufoss орта мектептері, сондай-ақ Кристиансанд әуежайындағы Корольдік Норвегия әуе күштерінің оқу орталығы, Kjevik кірді. Ұшақтар мектептерге жеткізілгенге дейін Moss әуежайында бөлшектелді. Норвегияның қалған он F 5 ұшағының сегізі 2011 жылға дейін сатылымда болды, олардың алтауы Норвегияда, екеуі АҚШ-та сақталды. АҚШ-тағы екі ұшаққа 2008 жылы америкалық кәсіпкер Росс Перо сатып алуға рұқсат алған, бірақ АҚШ үкіметі бастапқыда келісімді тоқтатып тастады. Алайда 2015 жылы Перо-младший рұқсат алып, ұшақты нарықтық бағадан әлдеқайда төмен бағаға сатып алды, бұл дау тудырып, Норвегия үкіметіне сын тудырды. Үш ұшақ Норвегия қарулы күштерінің ұшақтар коллекциясында, екеуі Бододағы Норвегия Ұлттық Әуе Музейінде және біреуі Ставангердің жанындағы Соладағы Flyhistorisk мұражайында қойылған.

The Royal Moroccan Air Force received 22 F 5As, two F 5Bs and two RF 5As from the United States between 1966 and 1974. These entered service with the 1st Fighter Squadron. Two additional F 5As were donated by Iran in 1974, and six F 5As were acquired from Jordan in 1976. Three F 5As were involved in the failed 1972 Moroccan coup attempt, attacking King Hassan II of Morocco's Boeing 727 in mid air, before strafing and bombing a military airfield and the royal palace. After the failure of the attempted coup, nearly all F 5 pilots were arrested, and most of them disappeared. Another consequence of the failed coup was that the designation system of Moroccan air force units changed from numerical designations to names. From then on, the F 5A squadron was known as the Borak squadron. Several aircraft were shot down by 9K32 Strela 2 MANPADS, machine gun fire, and 9K31 Strela 1 (SA 9) and 2K12 Kub (SA 6) self propelled anti aircraft systems. To counter the SA 6 threat, AN/ALR 66 radar warning receivers were installed on the RF 5As and F 5Bs around 1981. These aircraft were grouped into a newly established dedicated reconnaissance unit, the Erige squadron; one of its main tasks was to track the Polisario Front's surface to air missile systems. In the same period, Morocco started receiving 16 F 5Es and four F 5Fs, that had been ordered in 1979 thanks to Saudi financing. Deliveries lasted from 1981 to 1983. Shortly after their arrival, the F 5Es were fitted with the same radar warning receivers as the RF 5As and F 5Bs; they also received in flight refuelling probes. Lastly, Moroccan F 5Es could be equipped with electronic and infrared countermeasures pods, that enhanced their survivability against Polisario surface to air missiles. F 5E/Fs were operated by the Borak and Erige squadrons, where they served together with older F 5 versions, as well as the Chahine squadron. During the war in Western Sahara, Moroccan F 5s deployed general purpose and cluster bombs, unguided rockets, and more rarely AGM 65 Maverick missiles. In total, 15 F 5s are confirmed to have been lost in the course of the Western Sahara War. the first and last being 336 Squadron receiving the first aircraft in February 1966 (formal handing over ceremony a month later), and deactivating in August 2000. Three aircraft were kept flying until 2007, serving with Kongsberg Defence & Aerospace for tests in the "Eye of the Tiger" program, supporting development of the Norwegian Penguin anti ship missile. In October 2011 five F 5A single seaters were given to aircraft maintenance schools around the country; including the Skedsmo, Sola, Bodø, and Bardufoss high schools, and the Royal Norwegian Air Force's training center at Kristiansand Airport, Kjevik. The aircraft were disassembled at Moss Airport, Rygge, before delivery to the schools. Of the ten remaining Norwegian F 5s, eight F 5B two seaters were still for sale as of 2011, six of which were stored in Norway and two in the United States. The two aircraft in the United States had been approved for sale to the American businessman Ross Perot Jr., in 2008, but the deal was blocked by the US government initially. However, in 2015, Perot Jr. got permission and subsequently bought the aircraft for significantly below market price, which caused controversy and public criticism of the government of Norway. Three survivors are exhibited at the Norwegian Armed Forces Aircraft Collection, two at Norsk Luftfartsmuseum in Bodø and one at Flyhistorisk Museum, Sola, near Stavanger.

Филиппин

Филиппиннің Әуе күштері 1965 жылдан 1998 жылға дейін 37 F 5A және F 5B ұшағын сатып алды. F 5A/B ұшақтары 5-ші ұшқыштар қанатының 6-шы тактикалық истребитель эскадрильясы ("Кобралар") және "Blue Diamonds" акробатикалық командасы қолданды, бұрынғы F 86F Sabre ұшақтарын 1965 және 1968 жылдары ауыстырды. F-5 ұшақтары да модернизацияланды, оларға 1970-жылдардың соңында күрделі жөндеуден өткен артық AN/APQ 153 радарлары орнатылды, бұл олардың қызмет ету мерзімін тағы 15 жылға ұзартуға мүмкіндік берді. 2005 жылы Филиппин Тайвань мен Оңтүстік Кореядан алынғандарының ішінде, қалған F 5A/B паркін қолданғаннан шығарды.

Сингапур

Сингапур F-5E/F нұсқасының маңызды операторы болып табылады, ол әуе кемесін 1976 жылы қала-мемлекетінің қарулы күштерін кеңейту кезінде тапсырыс берді; 18 F-5E және үш F-5F-тің алғашқы партиясы 1979 жылдың ақпан айының соңына дейін жеткізілді, соның нәтижесінде жаңа құрылған №144 «Қара қайың» эскадрильясы Техенг әуе базасында құрылды. 1979 жылдың соңында тағы алты F-5E-ге тапсырыс берілді, олар 1981 жылға дейін жеткізілді. 1982 жылы тағы үш F-5F-қа тапсырыс берілді, олар 1983 жылдың қыркүйегінде Шотландиядағы RAF Leuchars әуе базасына жеткізілді, онда Сингапур Республикасы Әуе Күштерінің (RSAF) ұшқыштары қабылдады. 1985 жылы тағы алты F-5E-ге тапсырыс берілді, олар сол жылы жеткізілді және жаңадан құрылған №149 «Шикра» эскадрильясын Техенгте жабдықтады. Келесі жылы RSAF үш F-5F және бес F-5E соңғы партиясына тапсырыс берді, олар 1987 жылдың желтоқсанында және 1989 жылдың шілдесінде жеткізілді. Әуе күшін жаңғырту мақсатында Иордания Корольдік Әуе Күштері 1994 жылы жеті F-5E ұшағын сатуға ұсынды, оларды кейінірек Сингапур сатып алды. Сонымен қатар, мұрынға орнатылған M39 20 мм-лік зеңбірек қосымша авиациялық жабдықтар үшін алынып тасталды (осы себепті екі орынды ұшақтағы жалғыз зеңбірек те алынып тасталды), ал маневрлеуді жақсарту үшін жаңартылған ұшақтар үлкен алдыңғы жиектердегі тамыр кеңейтімдерін (LERX) алды. Бұл процесс 1996 жылдың наурыз айында басталды және 2001 жылы аяқталды, олар F-5S/T жаңа белгісін алды. 1998 жылы сегіз RF-5E ұшағы да жаңартулардан өтті (радардан басқа) және RF-5S деп қайта аталды. 2009 жылдың соңына дейін Сингапурдегі қызмет кезеңінде 170 000 сағаттан астам ұшу уақыты жиналды, тек екі F-5E жеке оқиғаларда (1984 және 1991 жылдары) жоғалды.

Оңтүстік Корея

Корея Республикасының Әскери-әуе күштері (ROKAF) 1965 жылы F-5A/B ұшақтарын, ал 1974 жылдың тамызында F-5E ұшақтарын сатып алды. KF-5 нұсқалары 1982 және 1986 жылдар аралығында Korean Air компаниясы лицензия бойынша өндірді. F-5E/F және KF-5E/F ұшақтары FA-50 ұшақтарымен алмастырылу жоспарланған, ал 2001 жылдан кейін корейлік F-X 3-кезеңін енгізу жоспарлары қарастырылды.

Испания

Испания F-5 ұшақтарын ондаған жылдар бойы пайдаланып келді, ал 21-ші ғасырдың басындағы жаңартулар оларды 2020 жылдары да қызметте ұстады, бірақ олар қызмет ету мерзімінің соңына жақындап қалды. 1965 жылдың 11 қаңтарында Испания T-33 және F-86 ұшақтарын алмастыру үшін F-5 таңдағанын жариялады. Бағалау кезеңінде F-5B Торрехон әуе базасының жанында апатқа ұшырады, нәтижесінде Northrop ұшқышы мен Испания Әуе Күштерінің ұшқышы қаза тапты. Келісімшарт 70 ұшақты қамтыды, олардың 8-і Northrop компаниясымен, 2-і Испанияда жиналып, ал қалған 6-ы құрылысқа дайын компоненттер мен конструкциялар түрінде жеткізілді. Қалған 62 ұшақ CASA лицензиясы бойынша Getafe зауытында құрастырылатын болды. Испанияда құрастырылған алғашқы ұшақ 1968 жылдың 22 мамырында Getafe әуе базасынан Northrop компаниясының сынақ ұшқышы басқарып ұшты. Бірінші партия 1969 жылдың 19 маусымында 202-ші эскадрильяға, Морон-де-ла-Фронтерада орналасқан, 2 F-5B ұшағы жеткізілді. Бірінші партияда барлық F-5B ұшақтары болды, ал бір орындық F-5A және RF-5A ұшақтары кейінірек жеткізілді. 70 ұшақтың соңғысы 1972 жылдың 11 сәуірінде Испания Әуе Күштеріне жеткізілді. F-5B ұшақтары Talavera la Real әуе базасындағы 73-ші авиациялық дивизияға оқу-жаттығу мақсатында берілді. Аталған 202-ші эскадрильядан басқа, 204-ші эскадрилья RF-5A ұшақтарын алды. Бұл бөлімше 1971 жылы 21-ші авиациялық дивизия болып қайта құрылды. Франко үкіметінің соңғы кезеңінде Мароккомен қарым-қатынастардың шиеленісуіне байланысты, испандық CASA/Northrop F-5A ұшақтары Испан Сахарасындағы қақтығыс кезінде Gando әуе базасында 500-ден астам жауынгерлік миссияны орындады. Бұл орналасу 1974 жылдан бастап тұрақты сипатқа ие болды және 1976 жылы 2 F-5B және барлық F-5A ұшақтары Gando әуе базасындағы 46-шы авиациялық дивизияның 464-ші эскадрильясына берілді, 1982 жылы жаңадан алынған Dassault Breguet F1EE ұшақтарымен ауыстырылғанға дейін, ал F-5 ұшақтары Morón de la Frontera-ға қайтарылды. 1989 жылы F-5B ұшағы құрылымдық ақаулықтан туындаған ортадағы апатқа ұшырады. Материалдық шаршау белгілерін анықтау үшін барлық F-5 паркі жерге тиектелді, нәтижесінде көптеген ұшақтар қызметтен шығарылды. Қалған бір орындық ұшақтар (F-5A және RF-5A) 1995 жылы Talavera la Real-дағы 23-ші авиациялық дивизияға, сонымен қатар қосалқы бөлшектер ретінде пайдаланылған зейнеткерлікке шығарылған ұшақтармен бірге берілді. Бұл испандық бір орындық ұшақтардың соңғы орны болды, олар 1990 жылдардың соңында қызметтен шығарылды. Ал 1990 жылғы апаттың салдарынан барлық екі орындық ұшақтар күтім мен жаңарту үшін CASA Getafe зауытына жіберілді. 2008 жылы жаңа модернизация бағдарламасы олардың қызмет ету мерзімін 2025 жылға дейін ұзартуды көздеді, оларға шыны пилот кабиналары және нөлдік-нөлдік катапульдік креслолар орнатылды. 2020 жылдардың басында Испанияда 20-ға жуық F-5 ұшағы бар, олар кем дегенде 2028 жылға дейін қызмет етуді жоспарлап отыр, өйткені оларды алмастыруға әлі лайықты ұшақ табылмады. Ұшақтар шамамен 50 жыл бойы қызметте болды және үздіксіз күтіммен олар тағы бірнеше жыл қызмет ете алады.

Spain has operated F 5 many decades, and upgrades in the early 21st century there is still in service in the 2020s although they are reaching the end of their career. On 11 January 1965 Spain announced the choice of the F 5 to replace their T 33 and F 86. During the evaluation phase, an F 5B crashed near Torrejón Air Base, being killed both occupants, a Northrop pilot and a pilot from the Ejército del Aire. The contract included 70 units, 8 of them being manufactured by Northrop, 2 disassembled and assembled in Spain, and the remaining 6 in the form of components and structures ready construction. The remaining 62 would be built under license by CASA in the factory at Getafe. The first of this Spanish built batch would take off on 22 May 1968 from the Getafe Air Base flown by a Northrop test pilot. The first delivery to the Ejército del Aire would be on 19 June 1969, being 2 F 5B for the 202 Escuadrón, based at Morón de la Frontera. The first delivery consisted on all F 5B, being the single seater F 5A and RF 5A delivered later. The last of the 70 airframes was received by the Ejército del Aire on 11 April 1972. The F 5B was ascribed to the Ala 73 at Talavera la Real Air Base, dedicated to training. Additionally to the aforementioned Escuadrón 202, the Escuadrón 204 received RF 5A. This unit would later become the Ala 21 in 1971. With the increasing tension with Morocco during the later phase of the Francoist government, the Spanish CASA/Northrop F 5A saw action during the conflict in the Spanish Sahara, being deployed at the Gando Air Base with more than 500 real combat missions. This deployment became permanent from 1974 on, being formalized in 1976 2 F 5B and all F 5A with even registration were ascribed o the Ala 46 in the Escuadrón 464 at the Gando Air Base, until their replacement in 1982 by the newly acquired Dassault Breguet F1EE, being the F 5 sent back to Morón de la Frontera. In 1989 a mid air accident is suffered by an F 5B due to a structural failure of a wing. All F 5 fleet is grounded in search for signs of material fatigue, and as a result of it, many of them are retired. The remaining single seaters (F 5A and RF 5A) are transferred in 1995 to the Ala 23 in Talavera la Real, together with some of the retired airframes, used for spare parts. That would be the final destination of the Spanish single seaters where they would be retired over the late 1990s. On the other hand, as a result of the 1990 accident, all twin seaters are sent to the CASA Getafe Factory to be maintained and renovated. A new modernisation program in 2008 intended to extend their operational life until 2025, receiving glass cockpits and zero zero ejection seats. As of the early 2020s, Spain has a fleet of about 20 F 5s that it is planning to operate until at least 2028, as no replacement has yet been found. The aircraft have been in service about 50 years and with continued maintenance have several years left of service.

Швейцария

Швейцарияның әуе күштері 1981 жылы 98 және 12 ұшақтан тұрған кезде, қазіргі таңдағыда 22 F 5E және 4 F 5F ұшағын пайдаланады. Олардың таңдалуының басты себебі – жоғары өнімділік көрсеткіштері, Швейцария әуе күштерінің ерекше миссиясына сәйкестігі және ұшу сағатына жұмсалатын техникалық қызмет көрсету шығындарының салыстырмалы түрде төмен болуы еді. Бұл ұшақтардың Saab JAS 39 Gripen ұшақтарымен алмастырылуы күтілген, бірақ 2014 жылдың мамыр айында Швейцария халқы өткізген референдумда Gripen ұшақтарын сатып алудан бас тарту туралы шешім қабылданды. Алдағы уақытта Швейцарияның әуе күштері қазіргі F 5 ұшақтарын пайдалануын жалғастырады. Швейцарияның әуе күштері мен парламенті 18 F 5E және төрт F 5F үлгісін ұшқызуды жоспарлап отыр. Бұл 2018 жылға дейін F 5E ұшақтарында Patrouille Suisse эскадрильясының жұмысын жалғастыруды да қамтиды. 2020 жылдың қыркүйек айында Швейцария халқы референдумда ұшақтарды жаңаруға қолдау көрсетті, дауыс беру нәтижесі 50,1% - 49,9% аралығында, ал дауыстардың айырмасы 8670 болды. Швейцарияның әуе күштері 36 F-35A ұшағымен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2024 жылдың наурызында Швейцарияның қару-жарақ жөніндегі федералды кеңсесі 22 қолданыстан шығарылған F 5E/F Tiger II истребителін АҚШ-қа жеткізуді бастады. Бірінші ұшақ 18 наурызда Эммен әуе күштері базасынан Lockheed KC 130J көлік ұшағымен АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріне берілді. 2020 жылы аяқталған келісімге 16 бір орындық F 5E және 6 екі орындық F 5F нұсқалары, сондай-ақ жердегі жабдықтар, қосалқы бөлшектер және елде сақтау үшін, сонымен қатар АҚШ-қа тасымалдауға дайындық үшін логистикалық қолдау кіреді. Сатудың жалпы құны шамамен 32,4 миллион долларға бағаланады.

Тайвань

Қытай Республикасының Әуе күштері (ROCAF, Тайваньның әуе күштері) 1965 жылы АҚШ әскери көмек бағдарламасы бойынша жеті F 5A және екі F 5B ұшағының алғашқы партиясын алды. 1971 жылға қарай ROCAF 72 F 5A және 11 F 5B ұшақтарын пайдаланды. 1972 жылы АҚШ Вьетнам Республикасының Әуе күштеріне АҚШ күштері Вьетнамнан шығарылғанға дейін 48 ROCAF F 5A ұшағын уақытша берді. 1973 жылы уақытша берілген F 5A ұшақтарының көпшілігі ұшуға жарамсыз болды, сондықтан АҚШ Тайванға 20 F 5A ұшағын қайтарды, АҚШ резервінен тоғыз F 5A ұшағын алып, Оңтүстік Вьетнамнан 11 ұшақты жөндеді. 1975 жылдың мамырына дейін Тайванға қосымша 28 жаңа F 5E ұшағы жеткізілді. 1973 жылы Тайваньның AIDC компаниясы 100 F 5E ұшағының алғашқы партиясын жергілікті өндіріске шығарды, бұл Peace Tiger өндірісінің алты партиясының біріншісі болды. 1986 жылдың соңында Peace Tiger 6 өндірісі аяқталғаннан кейін өндіріс желісі жабылды, AIDC 242 F 5E және 66 F 5F ұшағын өндірді. Тайвань бір кезде 336 F 5E/F ұшағымен осы типтегі ұшақтардың ең ірі операторы болды. AIDC F 5E/F ұшақтарының соңғы партиясында F 20 акула мұрны болды. 1990 жылдардың ортасы мен соңында 150 F-16, 60 Mirage 2000 5 және 130 F CK 1 ұшақтары енгізілгеннен кейін F 5E/F сериясы ROCAF қызметіндегі екінші деңгейдегі күштерге айналды және көптеген ұшақтар жаңа ұшақтарға ауысқан эскадрильялармен қызметтен шығарылды. Жеті F 5E ұшағы RF 5E стандартына айналдыру үшін ST Aerospace компаниясына жіберілді, бұл бұрынғыда ROCAF қызметіндегі Lockheed RF 104G ұшағы атқарған барлау ролін орындау үшін қажет болды. 2009 жылғы мәліметтерге сәйкес, оқу мақсатында 40 ROCAF F 5E/F ұшағы ғана қызметте болды, ал 90-100 F 5E/F ұшағы резервте сақталды. Қалған зейнеткерлік F 5E/F ұшақтары жойылды немесе негізгі майдандық F 16, Mirage 2000 5 немесе F CK 1 ұшақтарының түсімен боялған және әуе базаларының маңына орналастырылды. Тайвань AIDC-нің Tiger 2000/2001 бағдарламасы арқылы F 5E/F паркін жаңартуға тырысты. Бағдарламаның алғашқы ұшуы 2002 жылдың 24 шілдесінде өтті. Бағдарлама F 5E/F радарларын F CK 1 GD 53 радарымен алмастыруды және ұшаққа орта сызықта бір TC 2 BVRAAM ракетасын тасымалдауға мүмкіндік беруді көздеді. Бірақ ROCAF тарапынан қызығушылық болмағандықтан бағдарлама тоқтатылды. Бағдарламаның жалғыз прототипі Орталық Тайваньдағы AIDC-де көрсетілуде. 2021 жылдың 22 наурызында F 5E ұшақтарында ұшқан екі тайваньдық ұшқыш оқу миссиясы кезінде бір-біріне соқтығысып, соңғы алты айда үшінші апатқа ұшырады. Апаттан кейін екі ұшқыш қаза тапты.

The Republic of China Air Force (ROCAF, Taiwan's air force) received its first batch of seven F 5As and two F 5Bs under the US Military Assistance Program in 1965. By 1971, the ROCAF was operating 72 F 5As and 11 F 5Bs. During 1972, the US borrowed 48 ROCAF F 5As to lend to the Republic of Vietnam Air Force before the withdrawal of US forces from Vietnam. By 1973, most of those loaned F 5As were not in flying condition, thus the US opted to return 20 F 5As to Taiwan by drawing nine F 5As from US reserves while repairing 11 from South Vietnam. An additional 28 new F 5Es were issued to Taiwan by May 1975. By 1973, Taiwan's AIDC started local production of a first batch of 100 F 5Es, the first of six Peace Tiger production batches. By end of 1986 when the production line closed after completing Peace Tiger 6, the AIDC had produced 242 F 5Es and 66 F 5Fs. Taiwan was the largest operator of the type at one time, having 336 F 5E/Fs in inventory. The last batch of AIDC F 5E/Fs featured the F 20's shark nose. With the introduction of 150 F 16s, 60 Mirage 2000 5s and 130 F CK 1s in the mid to late 1990s, the F 5E/F series became second line fighters in ROCAF service and mostly are now withdrawn from service as squadrons converted to new fighters entering ROCAF service. Seven low airframe hours F 5Es were sent to ST Aerospace to convert them to RF 5E standard to fulfill a reconnaissance role previously undertaken by the retiring Lockheed RF 104G in ROCAF service. As of 2009, only about 40 ROCAF F 5E/Fs still remain in service in training roles with about 90–100 F 5E/Fs held in reserve. The other retired F 5E/F are either scrapped, or used as decoys painted in colors representing the main front line F 16, Mirage 2000 5 or F CK 1 fighters, and deployed around major air bases. Taiwan also tried to upgrade the F 5E/F fleet with AIDC's Tiger 2000/2001 program. The first flight took place on 24 July 2002. The program would replace the F 5E/F's radar with F CK 1's GD 53 radar and allow the fighter to carry a single TC 2 BVRAAM on the centerline. But lack of interest from the ROCAF eventually killed the program. The only prototype is on display in AIDC in Central Taiwan. On 22 March 2021, two Taiwanese pilots flying F 5E's crashed into each other during a training mission resulting in the third crash within the last six months. Two pilots died after the crash.

Оңтүстік Вьетнам / Вьетнам

1967 жылғы маусымда АҚШ 10-шы FCS USAF-тың қалған ұшақтарын Оңтүстік Вьетнамға табыс етті. Оңтүстік Вьетнам президенті АҚШ-тан F-4 Phantom ұшақтарын сұраған, бірақ оларға деген сұраныс жоғары болғандықтан, Вьетнам Республикасы Әуе күштері (RVNAF) тек жердегі қолдау миссияларын орындап, сол кезде тек Дуглас А-1 Skyraider шабуылдаушы ұшақтарын пайдаланған. Сонымен қатар, Солтүстік Вьетнамның Вьетнам Халықтық Әуе күштері (VPAF) Оңтүстік Вьетнам аумағына ұшақ жібермеген. Сондықтан RVNAF-қа әуедегі күштермен күресуге арналған ұшақ қажет болған жоқ (F-4 сияқты). RVNAF үшін арнайы бөлімше құрылды – 522-ші истребитель эскадрильясы. 1975 жылы Сайгон құлау кезінде Оңтүстік Вьетнамнан Таиландқа 248 RVNAF ұшағы көшірілді. АҚШ кем дегенде 25 F-5E ұшағын қайтарып алды, ал бір F-5B Таиландқа берілді. Солтүстік Вьетнам шамамен 877 ұшақты жаулап алды, оның ішінде 87-сі F-5A және 27-сі F-5E деп хабарланды. 1975 жылдың қарашасында Вьетнам үкіметі Кеңес әскеріне жаулап алынған АҚШ техникасын зерттеу және барлау мақсатында пайдалануға мүмкіндік берді. Бір толық F-5, екі толық қосалқы қозғалтқыш, қосалқы бөлшектер және жердегі қолдау жабдықтарымен бірге кеңестік жүк кемесіне тиелінді. Кейін Вьетнам бірнеше F-5 ұшақтарын КСРО, Польша және Чехословакияға берді. VPAF 41 F-5 ұшағын операциялық түрде пайдаланған. Қалғандары қолданыстан шығарылып, Вьетнамдағы мұражайларда қойылды. VPAF-тың 372-ші әуе дивизиясының 935-ші истребитель полкі МиГ-21 және F-5 ұшақтарын бір уақытта пайдаланатын әлемдегі жалғыз бөлім болды. Бұл типтегі ұшақтар VPAF-тың қызыл кхмерлерге қарсы шабуылдарында қолданылды. Бірте-бірте Вьетнамдағы маңызды қосалқы бөлшектердің тапшылығы, бастапқыда АҚШ-тың эмбаргосынан, кейін өндірістің тоқтатылуынан және қордың азаюынан туындап, қалған F-5 ұшақтарын жерге қақты. Дегенмен, 2017 жылдың мамырында VPAF зейнеткерлікке шығарылған кейбір ұшақтардың жекелеген жүйелерін жаңартуды қарастырып жатқаны хабарланды, оларды қайта қызметке енгізу үшін. Дереккөздің сенімділігі жоқ: күні=2022 жылдың желтоқсаны.

In June 1967, the US donated the surviving aircraft of 10th FCS USAF to South Vietnam. The president of South Vietnam had asked the US for F 4 Phantoms, but these were in high demand and the Republic of Vietnam Air Force (RVNAF) was flying only ground support missions, operating only Douglas A 1 Skyraider attackers at that point. In addition, the North Vietnamese Vietnam People's Air Force (VPAF) was not sending aircraft over South Vietnam. Hence the RVNAF did not require an aircraft with advanced air to air capabilities (like the F 4). A dedicated RVNAF unit was formed – the 522nd Fighter Squadron. 248 RVNAF aircraft were flown out of South Vietnam to Thailand during the Fall of Saigon in 1975. At least 25 F 5Es were reclaimed by the US, while one F 5B was transferred to Thailand. North Vietnam captured approximately 877 aircraft, of which 87 were reported as F 5As and 27 were F 5Es. In November 1975, the Vietnamese government gave the Soviet military an opportunity to select captured US equipment for research and intelligence purposes. A complete F 5, along with two complete spare engines, spare parts, and ground support equipment, were loaded onto a Soviet cargo ship. Several other F 5s were later transferred by Vietnam to the USSR, Poland and Czechoslovakia. The VPAF reportedly used 41 F 5s operationally. Others were decommissioned and put on display at museums in Vietnam. The 935th Fighter Regiment of the VPAF 372nd Air Division became the only unit in the world to simultaneously fly both the MiG 21 and F 5. The type was used for combat by the VPAF, in ground–attack sorties against the Khmer Rouge. Gradually, a lack of critical spare parts in Vietnam caused initially by a US embargo and later by termination of manufacturing and dwindling stocks – grounded the remaining F 5s. However, in May 2017 it was reported that the VPAF was considering upgrading particular systems in some retired aircraft, in order to put them back into service. Unreliable source: date=December 2022

Йемен

1979 жылы наурызда Солтүстік Йемен 1979 жылғы Йемен соғысында жеңілгеннен кейін АҚШ Сауд Арабиясына Солтүстік Йеменге төрт Northrop F 5B оқу-жаттығу ұшағын беруге рұқсат берді. Сонымен қатар Сауд Арабиясы он екі F 5E истребительін сатып алуды қаржыландырды. Солтүстік Йеменнің F 5E ұшақтары 1994 жылғы азаматтық соғыс кезінде жауынгерлік қимылдарға қатысты. 6 мамырда майор Наби Али Ахмад AIM 9 зымыраларын қолданып, Оңтүстік Йеменнің екі МиГ-21 ұшағын атып түсірді деп хабарланды. Оңтүстік Йеменнің мәліметтеріне сәйкес, әуе шайқасында бір ғана МиГ-21бис ұшағы атып түсірілді және оның ұшқышы қаза тапты. Кейіннен Солтүстік Йемен өздерінің Tiger II ұшақтарын тек әуедегі ұрыстар үшін ғана пайдаланды. 15 мамырда екі тікұшақ (вероятно, Mil Mi 8s) атып түсірілді, олардың біреуін майор Наби Али Ахмад түсірген деген болжам бар. 28 мамырда F 5E ұшағы зениттік артиллериямен атып түсірілді. 20 маусымда Оңтүстік Йеменнің МиГ-21 ұшағы Әл-Анад әуе базасы үстінде екі F 5E ұшағымен болған әуе шайқасында атып түсірілді, оның ұшқышы қаза тапты. Соңында 29 маусымда екі YARAF F 5E және Оңтүстік Йеменнің бір МиГ-29 ұшағының кездескені туралы хабарланды. Бірақ екі тарап та атыс ашқан жоқ. Солтүстік Йемен азаматтық соғыста жеңіске жеткеннен кейін F 5 ұшақтары біріктірілген Йемен Әуе Күштеріне қосылды. Дегенмен, қызметтегі F 5 ұшақтарының саны жылдар өте келе азайып бара жатты. 2003 жылы қалған ұшақтарды жөндеу және жаңарту мәселесі бойынша Сингапурмен келіссөздер жүргізілді. Бірақ ешқандай нәтиже болмады. 2010 жылға қарай, АҚШ-тың көмек пакеттерінің арқасында шамамен алты ұшақ ғана жұмыс істеді. 2015 жылдың 29-30 наурызына қараған түні Сауд Арабиясы бастаған әскери операцияның алғашқы күндерінде Сана халықаралық әуежайында кем дегенде бір F 5B және бір F 5E ұшағы Сауд Арабиясы Корольдік Әуе Күштерінің бомбалауы салдарынан жойылды.

Басқалар

Сауд Арабиясы Перс шығанағы соғысы кезінде F-5E ұшақтарын қолданып, Кувейттегі ирактық бөлімшелерге қарсы жақыннан әуеден қолдау көрсету және әуеден қиыстыру миссияларын орындады. 1991 жылғы 13 ақпанда Сауд Арабиясы Әуе күштеріне қарасты F-5E ұшағы жерден атылған оққа түсіп, ұшқышы қаза болды. АҚШ-тағы AeroGroup жеке коммерциялық компаниясы CF-5B ұшағын оқу және басқа да қолдау қызметтері үшін қолданады. АҚШ Мемлекеттік департаментінің келісімімен Канада үкіметінен бастапқыда 17 ұшақ сатып алынып, 2006 жылы АҚШ-қа импортталды. 2013 жылдан бері Тунис F-5 ұшақтары Чаамби тауының шекаралық аймағында Ансар әл-Шария және Аль-Каидамен байланысты экстремистерге қарсы ірі әскери операцияларды қолдау үшін шабуылдық миссияларда қолданылуда. 1968-1969 жылдары Ливия Әуе күштері Триполидегі Уилюс әуе базасында F-5 ұшақтарын пайдаланды.

Лицензиясыз нұсқалар

Azarakhsh F 5E Иранда құрастырылған немесе өзгертілген, белгісіз өзгерістермен және қанаттың орта тұсындағы ауа кірістерімен. Sa'eqeh F 5E Иранда өзгертілген, еңкейтілген, қос тік қанатшалары бар. Kowsar Екі орындық F 5F Иранда құрастырылған немесе өзгертілген.

F-20 Tigershark

Кейінгі ұшақтармен салыстырғанда, жақсартылған F-5E кейбір кемшіліктеріне ие болды: оларға нашар үдеу, артқа қарай көрінудің шектеулігі, отынның аз қорлары және 1980-ші жылдары мұндай радармен басқарылатын зымырандар сенімді болғаннан кейін, көрнекі қашықтықтан тыс (BVR) қарудың болмауы жатты. F-5G, кейін F-20 Tigershark деп аталды, осы кемшіліктерді жоюға, сонымен бірге өндірістің төмен құны мен шағын өлшемдерін сақтап, бәсекеге қабілетті ұшақ құруға бағытталған. F-5E-мен салыстырғанда, ол 60%-ға артық қуатқа, жоғары жылдамдыққа және көтерілу жылдамдығына, жақсартылған кабина көрінуіне, заманауи радар мен BVR мүмкіндіктеріне және төртінші буын ұшақтарымен шайқасуға қабілеттілікке ие болды. F-5 сияқты, ол да тиімді болды, өйткені әуеде басымдыққа ие болу үшін бәсекелестерімен салыстырғанда қажетті ең төмен мүмкіндіктерге ие еді. Мысалы, 1960-шы және 1970-ші жылдарда F-5 ұшақтарында BVR зымыранының болмауы айқын кемшілік емес еді, себебі мұндай зымырандардың тиімділігі шамамен 8%-дан 10%-қа дейін болды, ал оларды қолданудың нәтижесіндегі өнімділік пен күтпегендік жоғалту (душманға радарлық ескерту) шығындары іс жүзінде ақталуға тұрмады. 1980-ші жылдардың басында американдық AIM-7 Sparrow радармен басқарылатын зымыранының "M" нұсқасы 60%-дан астам тиімділік көрсетті және F-20 ұшағына енгізілді. Сынақ ұшқышы және дыбыс жылдамдығын бұзған алғашқы адам, Бригад генерал-майор Чак Йегер, F-20 ұшағын "ең жақсы ұшақ" деп атады. Өнімділігі мен қолжетімді құнына қарамастан, F-20 шетелдік сатуда АҚШ Әуе күштері көптеп сатып алған және көбірек қолдауға ие болған, ұқсас мүмкіндіктерге ие, бірақ қымбат F-16 ұшағынан жеңіліс тапты.

Northrop YF-17

Northrop YF-17-нің негізгі конструкциялық элементтері F-5 негізіндегі Northrop ішкі N-300 жобасына қатысты. N-300 ұзын фюзеляжға, кішкентай алдыңғы жиекті тамырларға (LERX) және күшті GE15-J1A1 турбореактивті қозғалтқыштарына ие болды. Қанат фюзеляждың жоғары бөлігіне жылжытылды, бұл қару-жарақтарды орналастырудағы мүмкіндіктерді арттырды. N-300 одан әрі P-530 Cobra болып дамыды. P-530-ның қанат пішіні мен мұрын бөлігі F-5 сияқты, 20 градусқа жуық бұрышпен трапеция тәрізді және артқы жиегі түзу болды, бірақ ауданы екі еседен астам болды. YF-17 АҚШ Әскери-әуе күштерінің жеңілдетілген истребителіне ие бола алмаса да, одан үлкен McDonnell Douglas F/A-18 Hornet истребителі жасалды.

Пішінді соник бумның көрсетілімі

Бір бұрынғы АҚШ ӘВК F-5E ұшағы, ұшу кезінде пайда болатын соққы толқындарын өзгерту арқылы үдетілген жылдамдықпен ұшудан туындайтын шуды азайту зерттеулерін жүргізу үшін модификацияланды.

Операторлар

Бахрейннің әуе күштері 1985 және 1987 жылдар аралығында сегіз F 5E және екі F 5F ұшағын алды. 2023 жылдан бастап олар 12 F 5E/F ұшағын қайта даярлау үшін пайдаланады. Ботсвананың әуе күштері 1996 жылы Канададан 10 CF 5A және 3 CF 5D сатып алды. 2000 жылы тағы үш CF 5A және екі CF 5D сатып алынды. 2021 жылдың желтоқсанына дейін 11 CF 5A және 4 CF 5D қызметте болды. Бразилияның әуе күштері 1974 жылдан бастап әртүрлі нұсқаудағы 78 F 5 ұшағын сатып алды. 2021 жылдың желтоқсанына дейін 42 F 5EM және 4 F 5FM ұшағын пайдаланады, олардың орнына JAS 39E/F Gripen ұшақтары қолданылады. Чили әуе күштері: Чили 1970-ші жылдары 15 F 5E және 3 F 5F ұшағын сатып алды, олар 1993 жылдан бастап Tiger III стандартына дейін жаңартылды. 2009 жылы барлығы 10 F 5 ұшағы қолданыста болды. 2013 жылдың наурызында Уругвай әуе күштері Чилиден 12 артық F 5 Tiger III ұшағын 80 миллион долларға сатып алу туралы келіссөздер бастады. Алайда, 13 ұшақ 2021 жылдың желтоқсанында Чили әуе күштерімен қызмет етуді жалғастырды. Олар Dassault Super Mystére ұшақтарының орнына келді, олар қызмет етудің соңғы жылдарында болғандықтан, әуе шабуылына қайта тағайындалды. F 5 ұшақтары бұрынғы АҚШ Әуе күштерінің ұшақтарынан жаңартылды. Иран Ислам Республикасының әуе күштері: 2021 жылдың желтоқсанына дейін 49 F 5E және F ұшағы жұмыс істеді; Иран 1972 жылға дейін барлығы 127 F 5A/B ұшағын алды, олар көп ұзамай басқа елдерге сатылды немесе сатылып басталды. 1976 жылы Иранға 181 жетілдірілген F 5E/F/RF A ұшағы жеткізілді. F 5 дизайнынан алынған HESA Saeqeh және HESA Azarakhsh ұшақтарының саны белгісіз. Кенияның әуе күштері: 2008 жылдың шілдесінде Кения 15 Иорданияның бұрынғы F 5 ұшағын, 13 F 5E және Rockwell Collins авиациясымен жаңартылған екі F 5F сатып алу үшін 1,5 миллиард KSh жұмсайтыны хабарланды (оқу және қосалқы бөлшектер де қоса). Олар қазіргі F-5 паркіне қосылады немесе оларды алмастырады. 2021 жылдың желтоқсанына дейін он жеті F 5E және алты F 5F қызмет етеді. Корея Республикасының әуе күштері: барлығы 340 F-5 ұшағы (88 F 5A, 30 F 5B, 8 RF 5A, 126 F 5E, 20 F 5F, 48 KF 5E және 20 KF 5F) алынды. Вьетнам соғысы кезінде 36 F 5A және 8 RF 5A Вьетнам Республикасының әуе күштеріне АҚШ Әуе күштерінен F 4 Phantom II ұшақтарымен алмастырылды. Соғыс аяқталғанға дейін 5 RF 5A Кореяға қайтарылды. Соңғы Freedom Fighter 2005 жылы зейнеткерлікке шықты, 8 F 5A Филиппиннің әуе күштеріне сыйға берілді. ROKAF АҚШ-та жасалған F 5E/F ұшақтарын 60 жаңа FA 50 және KAI KF X ұшақтарымен ауыстыруды жоспарлап отыр. 2021 жылдың желтоқсанына қарай 156 F 5E және 29 F 5F қызмет етеді. Мексиканың әуе күштері 1982 жылы 12 F 5 ұшағын алды. Олар 2017 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сегіз F 5E және екі F 5F ұшағын пайдаланды. 2021 жылдың желтоқсанына үш Мексика F 5E және бір F 5F қызметте болды. Марокконың Корольдік әуе күштері 12 F 5A/B Tiger II авиациясымен жаңартылған және 24 F 5 Tiger III жаңартылған ұшақтарды пайдаланады. 2021 жылдың желтоқсанына дейін 22 F 5E және 4 F 5F қызмет етеді. Швейцарияның әуе күштері: 42 F 5E және 12 F 5F Tiger II ұшағын пайдаланады. Барлығы 110 F 5E/F12 жеткізілді, оның ішінде 90 соңғы құрастыру Швейцарияда жүргізілді. Көптеген сынақтардан кейін, 1975 жылғы қаруландыру бағдарламасының бір бөлігі ретінде, федералды парламент 1976 жылы 72 F 5 Tiger II сатып алуды мақұлдады, оның ішінде 66 F 5E (бір орындық) және 6 F 5F (екі орындық) әуе кеңістігін қорғау үшін (бұрын әуе қорғанысы деп аталатын) 1.17 миллиард швейцариялық франкқа. F 5 таңдалды, өйткені оны күтіп ұстау F16-ға қарағанда оңай болды. Екінші транш 38 "Тигр", оның ішінде алты екі орындық (F 5F) 1981 жылғы қаруландыру бағдарламасының бөлігі ретінде 770 миллион швейцар франкына тапсырыс берілді. Бұл сериядағы соңғы ұшақ 1984 жылы F+W Emmen құрастыру желісінен шығып кетті. Қытай Республикасының әуе күштері: 1965 жылдан бастап 115 F 5A және B ұшағын алды, 48-і 1975 жылға дейін Оңтүстік Вьетнамға жіберілді. 1973 жылдан 1986 жылға дейін Тайвань лицензия бойынша 308 F 5E/F ұшағын өндірді. Барлық F 5 ұшақтары 2025 жылға дейін зейнеткерлікке шығады, олардың қазіргі рөлдерін жаңадан сатып алынған F 16V және T 5 ұшақтары атқарады. Тайландтың Корольдік әуе күштері: 30 F 5A/B/C зейнеткерлікке шықты. Қазір 701-ші алаңдағы 40 F 5E/F/T, F 5 ұшақтары жұмыс істейді. 12 JAS 39 Gripens ұшақтарымен алмастырылды. Соңғы F 5 флоты, 211-ші алаңда F 5TH және F 5THF болып жаңартылды. 2025-2030 жылдарға дейін қызмет етуді жалғастырады. Тунистің әуе күштері: 1984-1985 жылдары сегіз F 5E және төрт F 5F Tiger II жеткізілді. TAF 1989 жылы бес бұрынғы USAF F 5E алды. 2021 жылдың желтоқсанына дейін 11 F 5E және 3 F 5F ұшағы қызмет етеді. Түрік әуе күштері: 200-ден астам F 5A/B және NF 5A/B әртүрлі елдерден сатып алынды. Олардың 40-тан 50-ге жуығы 2000 жылдары (онжылдық) F 5/2000 стандартына дейін жаңартылды. F 5/2000 әлі де жұмыс істеп тұр, оның ішінде 10 F 5A және екі F 5B Turkish Stars акробатикалық командасына жатады. 2021 жылдың 7 сәуірінде Түркияның Конья қаласында Turkish Stars аэробатикалық командасының жаттығулары кезінде NF 5 апатқа ұшырады. Ұшақтың орнын TAI Hurjet ұшағы алмастыру жоспарлануда. Йеменнің әуе күштері: 1994 жылы Солтүстік Йеменнің F 5 паркін мұраға алды. 2010 жылдардың басында бар болғаны шамамен алты F 5 ұшағы жұмыс істеді. 2023 жылы 11 F 5E және 2 F 5B екі орындық ұшағы қызметте болды.

Bahrain Air Force received eight F 5Es and two F 5Fs in between 1985 and 1987. As of 2023 they operate 12 F 5E/Fs for conversion training. Botswana Air Force purchased 10 upgraded CF 5As and 3 CF 5Ds from Canada in 1996. A further three CF 5A and two CF 5D were purchased in 2000. 11 CF 5A and 4 CF 5D were in service as of December 2021. Brazilian Air Force purchased 78 F 5s of different variants from 1974. Operates 42 F 5EM and 4 F 5FM as of December 2021, replaced by the JAS 39E/F Gripen. Chilean Air Force: Chile purchased 15 F 5Es and 3 F 5Fs in the 1970s, these being upgraded to Tiger III standard from 1993. A total of 10 F 5s are in use as of 2009. In March 2013, the Uruguayan Air Force initiated talks for procuring 12 surplus F 5 Tiger III aircraft from Chile for $80 million. However, 13 aircraft continue in service with the Chilean Air Force in December 2021. as replacements of Dassault Super Mystére, which were reassigned to airstrike as they were in their last years of service. The F 5 were refurbished former United States Air Force aircraft. Islamic Republic of Iran Air Force: 49 F 5E and F operational as of December 2021; Iran originally had received a total of 127 F 5A/B by 1972 which soon began to be phased out/sold to other countries. By 1976 Iran had received a total of 181 of the improved F 5E/F/RF A delivered to the Imperial Iranian Air Force. Unknown numbers of HESA Saeqeh and HESA Azarakhsh fighters derived from the F 5 design. Kenya Air Force: In July 2008, it was reported that Kenya will spend KSh.1.5 billion/= to buy 15 former Jordanian Air Force F 5s, 13 F 5E and two F 5F upgraded with Rockwell Collins avionics (plus training and spare parts). They will be added or eventually replace the existing F 5 fleet. Seventeen F 5Es and six F 5Fs remain in service as of December 2021. Republic of Korea Air Force: Received a total of 340 F 5s (88 F 5A, 30 F 5B, 8 RF 5A, 126 F 5E, 20 F 5F, 48 KF 5E, and 20 KF 5F). During the Vietnam War, 36 F 5As and 8 RF 5As were transferred to the Republic of Vietnam Air Force in exchange of F 4 Phantom II from the United States Air Force. 5 RF 5As were brought back to Korea before the war ended. The last Freedom Fighter retired in 2005, and 8 F 5As were donated to the Philippine Air Force. The ROKAF plans to replace the US made F 5E/Fs with 60 new FA 50 aircraft and KAI KF X. 156 F 5Es and 29 F 5Fs remain in service as of December 2021. Mexican Air Force received 12 F 5s in 1982. They operated eight F 5Es and two F 5F until being retired in 2017. Three Mexican F 5Es and one F 5F were in service as of December 2021. Royal Moroccan Air Force operates 12 F 5A/Bs upgraded with Tiger II avionics and 24 upgraded F 5 Tiger III. 22 F 5Es and 4 F 5Fs remain in service as of December 2021. Swiss Air Force: Operating 42 F 5E and 12 F 5F Tiger II. 110 F 5E/F12 were delivered, including 90 whose final assembly was done in Switzerland. After numerous tests, as part of the 1975 armament program, the federal parliament approved the purchase of 72 F 5 Tiger IIs in 1976, including 66 of the F 5E type (single seater) and 6 of the F 5F type (two seater) for the protection of airspace (formerly called air protection) for 1.17 billion Swiss francs. The F 5 was chosen because it was easier to maintain than the F 16. A second tranche of 38 Tigers, including six two seaters (F 5F), were ordered as part of the 1981 armament program for 770 million Swiss francs. The last aircraft in this series rolls off the assembly line at F+W Emmen in 1984. Republic of China Air Force: Received 115 F 5A and B from 1965, 48 were transferred to South Vietnam before 1975. From 1973 to 1986, Taiwan produced 308 F 5E/Fs under license. All F 5s are slated for retirement by 2025, with its current roles assumed by the newly acquired F 16V and T 5. Royal Thai Air Force: 30 F 5A/B/C retired. Now operating about 40 F 5E/F/T, F 5s from 701st Sq. retired and replaced by 12 JAS 39 Gripens. The last F 5 fleet, upgraded into F 5TH and F 5THF in 211st Sq. continue to serve until 2025–2030. Tunisian Air Force: Eight F 5E and four F 5F Tiger II were delivered in 1984–1985. The TAF received five ex USAF F 5E in 1989. Eleven F 5Es and 3 F 5Fs were in service as of December 2021. Turkish Air Force: More than 200 F 5A/Bs and NF 5A/Bs were bought from various countries. Between 40 and 50 of them were upgraded to F 5/2000 standard during the 2000s (decade). The F 5/2000 remains active of which 10 F 5A and two F 5Bs belong to the Turkish Stars aerobatic display team. On 7 April 2021, a NF 5 crashed during training exercises for the Turkish Stars aerobatic display team in Konya, Turkey. The aircraft is planned to be replaced with TAI Hurjet. Yemeni Air Force: inherited North Yemen's F 5 fleet in 1994. Only half a dozen F 5s were still operational as of the early 2010s. 11 F 5Es and 2 F 5B two seaters were operational in 2023.