Кіріспе

chembox
|Watchedfields = changed
|verifiedrevid = 4438489499
|Name = Glyoxal
|ImageFileL1 = Глиоксалдың құрылымдық формуласы.svg
|ImageNameL1 = Глиоксалдың қаңқа формуласы
|ImageFileR1 = Glyoxal 3D vdW.png
|ImageNameR1 = Глиоксалдың кеңістіктік толтыру моделі
|PIN = Оксальдегид
|SystematicName = Этанодиал

Таза глиоксал көбінесе кездеспейді, себебі глиоксал әдетте 40% сулы ерітінді түрінде (қалыңдығы 1,24 г/мл шамасында) қолданылады. Ол гидраттардың, соның ішінде олигомерлердің қатарын құрайды. Көп жағдайда гидратталған олигомерлер глиоксал сияқты қасиет көрсетеді. Глиоксал көптеген өнімдердің алдынан түсетін зат ретінде өнеркәсіптік түрде өндіріледі.

Өндіріс

Глиоксалды алғаш рет неміс-британ химигі Генрих Дебус (1824–1915) этанолды азот қышқылымен әрекеттестіру арқылы дайындап, атады. Көлемдік глиоксал күміс немесе мыс катализаторы қатысуымен этиленгликолды газ фазасында тотықтыру (Лапорте процесі) немесе ацетальдегидті азот қышқылымен сұйық фазада тотықтыру арқылы, сондай-ақ бензолды озонмен ыдырату арқылы өндіріледі. Сусыз глиоксалды қатты глиоксал гидратын фосфор пентоксидімен қыздырып, буларын суық қабылдағышта конденсациялап дайындауға болады.

Биохимия

Алдын ала гликоздану соңғы өнімдері (АГЕ) – жоғары қантты диета салдарынан гликоздалған ақуыздар немесе липидтер. Олар қартаю процесіне және диабет, атеросклероз, созылмалы бүйрек аурулары және Альцгеймер ауруы сияқты көптеген дегенеративті аурулардың пайда болуына немесе күшеюіне қатысты биомаркерлер болып табылады. ДНК-дағы гуанин негіздері глиоксалмен ферменттелмеген гликоздануға түсіп, глиоксал гуанин аддукттарын құрайды. Бұл аддукттар ДНК аралық байланыстарын тудыруы мүмкін. ДНК-ның гликоздануы мутацияға, ДНК-ның үзілуіне және цитотоксикалық әсерге де алып келуі мүмкін. Адам организмінде глиоксаль гликоздалған нуклеотидтер DJ-1 протеинімен, сондай-ақ Park7 деп те белгілі, жаңаруы мүмкін. Зертханада қолдануға ыңғайлы реагенттің түрі – этиленгликольмен, 1,4 диоксанмен және 2,3 диолмен құрастырылған бис(гемиацеталь) қосылысы. Бұл қоспа коммерциялық түрде қолжетімді. Глиоксаль ерітінділерін гистологияда фиксатор ретінде де қолдануға болады, яғни жасушаларды микроскоп астында зерттеу үшін сақтау тәсілі ретінде.

Ерітіндідегі түрлендіру

Глиоксал көбінесе 40% сулы ерітінді түрінде жеткізіледі.

Басқа оқиғалар

Глиоксал атмосферада, мысалы, көмірсутектердің тотығу өнімдері ретінде, іздік газ ретінде кездеседі. Тропосферадағы концентрациясы көлем бойынша 0–200 ppt, ал ластанған аймақтарда көлем бойынша 1 ppb-ға дейін жетеді.