Кіріспе
Латвия 2014 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы валютасы – латты евромен алмастырды, себебі 2013 жылдың маусымында Еуропалық Одақ жүргізген бағалауда ел еуро қабылдау үшін қажетті барлық конвергенция критерийлерін сақтағандығы расталды. Қабылдау процесі 2004 жылдың 1 мамырында Латвияның Еуропалық Одаққа қосылуымен басталды, осылайша ол Еуропалық Одақтың Экономикалық және Монетарлық Одағына енді. 2005 жылдың басында латтың бағамы 0,702804 лат = 1 евро болып белгіленді, ал Латвия төрт ай өткен соң, 2005 жылдың 2 мамырында Еуропалық валюта бағамын қалыптастыру механизміне (ERM II) қосылды.
Latvia replaced its previous currency, the lats, with the euro on 1 January 2014, after a European Union (EU) assessment in June 2013 asserted that the country had met all convergence criteria necessary for euro adoption. The adoption process began 1 May 2004, when Latvia joined the European Union, entering the EU's Economic and Monetary Union. At the start of 2005, the lats was pegged to the euro at Ls 0.702804 = €1, and Latvia joined the European Exchange Rate Mechanism (ERM ll), four months later on 2 May 2005.
Тарих
Латвияның Еуропалық Одаққа (ЕО) қосылу шарты оны еуроны қабылдауға міндеттеді. Латвия бастапқыда 2008 жылдың 1 қаңтарында еуроны қабылдауды жоспарлаған, бірақ түрлі себептерге байланысты бұл кейінге бірнеше рет шегерілді. 2011 жылы сайланғаннан кейін Латвия президенті Андрис Берзиньш Латвияның 2014 жылы еуроаймаққа қосылуының ресми мақсат екенін мәлімдеді, сондай-ақ: "Жеке мен 2014 жылдың 1 қаңтарында еуроға қосыламыз деп үміттенемін. Бұл біздің мақсатымыз және осы процесті іске асыру үшін біз тырысып жұмыс істеп жатырмыз." 2012 жылдың қыркүйегінде Латвия премьер-министрі Валдис Домбровскис "Латвия 2014 жылға дайындықпен жұмыс істеп жатыр және 2013 жылы қосылуға рұқсат сұрайтын болады" деп қайталады.
Ынтымақтастық
Еуроны қабылдамас бұрын Латвия ЕО белгілеген бес конвергенция критерийін орындауы керек еді. 2012 жылдың сәуірінде Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) жүргізген бағалауда Латвия бес критерийдің үшеуін орындағаны анықталды. 2012 жылдың желтоқсанында Латвияның қаржы министрі конвергенция тексерулері екі жылда бір рет өткізілетіндіктен, 2013 жылдың ақпанында қосымша есеп сұралатынын мәлімдеді, бірақ 2013 жылдың қаңтарында премьер-министр Домбровскис «техникалық себептермен» өтініш наурызға дейін кейінге шегерілгенін хабарлады. Дегенмен ол Латвияның «Маастрихт еуроны қабылдау критерийлерін айтарлықтай қорымен орындап жатыр, сондықтан осы конвергенция есебінің теріс болуына ешқандай негіз жоқ» деп сендірді. Ал 2013 жылғы 5 маусымда Еуропалық Комиссия жариялаған конвергенция есебінде «Комиссия Латвияның еуроны қабылдау шарттарын орындағанын» қорытындылады. ЕОБ сол күні «Латвия конвергенция критерийлерінің нормативтік көрсеткіштері шегінде» деп атап көрсеткен есеп жариялады. Конвергенция критерийлері орындалғаннан кейін заңдық міндеттеме болған Латвияның еуроны қабылдауы Экономикалық және қаржы мәселелері жөніндегі кеңесте 9 шілдеде соңғы мақұлдау алды, ал лат 2014 жылғы 1 қаңтарда еуроға ауыстырылды.
Референдумға шақырудың сәтсіздігі
Латвия парламентінің – Сеймнің – кейбір мүшелері бастапқыда евро қабылдау туралы референдум өткізуді ұсынды, бірақ Латвия премьер-министрі Валдис Домбровскис референдумның қажеті жоқ екенін айтты, себебі латыштар 2003 жылы Еуроодаққа қосылу шартын қолдаған, ол елдің барлық конвергенция критерийлерін орындаған жағдайда евроны қабылдауға міндеттейді. Ол заңдық міндеттеме болғандықтан, референдум тек евроны қабылдауды кешіктіруге немесе тоқтатуға бағытталған болар деген пікір білдірді. Латвия заңнамасына сәйкес, егер парламент мүшелерінің үштен бірінен астамы заң жобасына қарсы шығып, бастапқы заң жобасы парламентте қабылданғаннан кейін екі апта ішінде балама заң жобасын ұсынса, халыққа екі заң жобасының арасынан таңдау жасауға мүмкіндік беру үшін референдум тағайындалуы мүмкін. 2013 жылдың 31 қаңтарында Латвия парламенті «евро қабылдау туралы заң жобасын» қабылдады. Төрт күннен кейін ең ірі оппозициялық партия – «Гармония орталығы» екінші оппозициялық партия – «Жасылдар мен шаруалар одағы» ұсынған «референдум туралы заң жобасын» қолдамайтынын мәлімдеді. Содан кейін, 9 ақпанда референдум ұсынысына Сеймнің 100 мүшесінің тек 4-і ғана қолдау көрсетті. Бұл депутаттар референдум өткізуді міндеттеудің соңғы заңдық жолына жүгінетінін, яғни кем дегенде 30 000 сайлаушы қол қойған петиция жинауға ниеттендіктерін мәлімдеді. Латвия 2013 жылдың 4 наурызында евро қабылдауға дайындығын бағалау үшін төтенше конвергенция есебін ресми түрде сұрады. Латвияның Орталық сайлау комиссиясы 18 наурызда ұсынылған референдумды қабылдамады, себебі заң жобасы Латвия конституциясына немесе Латвияның халықаралық міндеттемелеріне сәйкес келмейді деп танылды.
Тіл мәселесі
Латвия Парламенті 2005 жылғы 26 шілдеде «№564 Ережесін» қабылдады, онда еуро валютасының ресми латышша атауы «eiro» болады деп белгіленді. 2007 жылдың желтоқсанында ереже өзгертілді, соған сәйкес барлық құқықтық мәселелерде атау «евро» және құқықтық емес мәселелерде «eiro» болады. Еуропалық Орталық Банкінен (ЕОБ) осы ерекше атауды бекітуді сұраған болатын, бірақ ол 2012 жылғы 13 қарашада бас тартты және Латвиядан егер болса, толық ережені немесе кем дегенде еуро валютасына латышша арнайы атау берілген бапты жоюды талап етті. 2013 жылғы 4 наурызда Латвия Әділет министрлігі валютаның барлық қаржылық және құқықтық құжаттардағы ресми атауы «евро» болатынын, ал халық латышша «eiro» атауын пайдалануын жалғастыра беретінін, сондай-ақ «евро» сөзін шетел тілі екенін көрсету үшін курсивпен жазу қажеттігін нақтылады.
Латвияның еуро дизайны
Латвияның еуро монеталарының ұлттық жағында үш түрлі сурет бейнеленген, олар 2006 жылдың шілдесінде Латвия Ұлттық Банкінің бас бетінде жарияланды. Суреттердің арасында екінші дүниежүзілік соғысқа дейін 5 лат монетасында бейнеленген, 1 және 2 еуро монеталарындағы латыш қызы, 10, 20 және 50 цент монеталарындағы Латвияның үлкен гербі және 1, 2 және 5 цент монеталарындағы Латвияның кіші гербі бар. Алғашқыда 2 еуро монетасында Тәуелсіздік монументі бейнеленуі жоспарланған, бірақ бастапқы сурет ЕҚБ ережелеріне сәйкес келмеді, себебі ол монетаның шетіне дейін жетіп, бір жұлдызды өзгерткен. Латвия монументтің өңгертілген суреті танымал болмайтынын шешті және 1 еуро монетасында қолданылған латыш қызын 2 еуро монетасында да пайдалануға бекітті. Монеталардың ортақ жағындағы суреттердің дизайны және толық сипаттамасы үшін еуро монеталарына қараңыз. Латвияның еуро монеталарын жасау бойынша тендер 2012 жылдың 20 қыркүйегінде басталды. 2012 жылдың 10 желтоқсанында Латвия Баден-Вюртемберг монетаханасын пайдаланатыны жарияланды. Монеталар Штутгартта соғылды, бірақ 1 цент, 10 цент және 1 еуро монеталары Карлсруэде соғылды. Латвияның еуроларын өндіру 2013 жылдың шілдесінде басталды.