Кіріспе

Суретші, мүсінші, иллюстратор Джозеф Хасинто Мора (22 қазан 1876 – 10 қазан 1947) – Уругвайда туған американдық ковбой, фотограф, суретші, карикатурист, суретші, кескінші, монументалист, мүсінші және тарихшы. Ол Хопи тайпасымен бірге өмір сүрген және Калифорниядағы өмірі туралы жазған. Оны "Батыстың өнер адамы" деп атайды.

Ерте өмір

Мора 1876 жылы 22 қазанда Уругвайдың Монтевидео қаласында дүниеге келген. Оның әкесі – каталон мүсіншісі Доминго Мора, ал анасы – Францияның Бордо аймағында туған интеллектуал Лора Гейлард Мора. Оның үлкен ағасы Ф. Луис Мора болды, ол суретші және Ұлттық дизайн академиясының алғашқы испан тілді мүшесі атанды. Отбасы 1880 жылы АҚШ-қа көшіп келді, алдымен Нью-Йорк қаласына, содан кейін Нью-Джерси штатының Перт-Амбой қаласына қоныстанды. 1903 жылдың көктемінде Мора Калифорния штатының Солванг қаласына келді. Ол Донохью ранчосында тұрды. Ол Хопи тайпасын суретке түсіріп, оңтүстік-батысқа саяхат жасап, олардың суретін салуды жоспарлады. Ол Санта-Инес миссиясында уақыт өткізді; сол фотосуреттер қазір Смитсонов институтында сақтаулы. Сол жазда Мора Калифорниядағы көптеген испан миссияларын атпен аралап көрді. Ол "Миссия жолы" деп аталатын, сондай-ақ "Патша жолы" деп те белгілі жолмен саяхаттады. 1904 жылы Мора Йосемитиге сапар шекті. Кейін, 1904 жылдан 1906 жылға дейін Мора Аризона штатының Орайби қаласының жанында хопи және навахо тайпаларымен бірге өмір сүрді. Ол фотосуреттер түсіріп, суреттер салды және осы жергілікті американдықтардың күнделікті өмірін, соның ішінде Хопи жылан биін жазды. Ол жергілікті тілдерді үйреніп, көргендерін егжей-тегжейлі суреттерге түсірді.

Мансап

1907 жылы Мора Калифорнияға оралып, Грейс Нидхэмге үйленді. Олардың ұлы Джозеф Нидхэм Мора 1908 жылдың 8 наурызында дүниеге келді. Моралар Калифорниядағы Сан-Хосеге көшіп, Мора өз жұмысын жалғастырды. 1911 жылдың 22 ақпанында Сан-Францискодағы Доминго Мора мен оның ұлы Джо Мора салған алты терракотта панелі бар «Алтын Батыстың ұлдары» ғимараты салтанатты түрде ашылды. 1915 жылы ол Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінде Халықаралық сыйлықтар жюрисінің құрамына кірді және алты мүсінін қойды. 1915-16 жылдары оның екі мүсінмен жасалған тапсырысы таныстырылды: марқұм архиепископ Патрик У. Риорданның бейнесі бар қола ескерткіш тақташасы, ол «Колумб рыцарлары» үшін жасалған, және Сан-Францисконың «Голден Гейт» саябағындағы Сервантес ескерткіші. 1919 жылға қарай ол «Богемия клубы» үшін мүсін жасады, соның ішінде 1919 жылдың тамызында аяқталған және Сан-Францискодағы жекелеген ерлер клубы ғимаратының сыртына орнатылған Бретт Харт ескерткіш тақтасын жасады.

Теңіз жағасындағы Кармель

1921 жылы Мора отбасы Батыс жағалаудағы ең ірі өнер ошағы – Калифорния штатындағы Кармель-Би-Дей-Си қаласына көшіп келді және оны тұрақты мекен етті. Ол Сан-Карлос көшесінің батыс жағында, 1-ші авенюден оңтүстікке қарай үшінші үйге орналасқан шеберлік үлгідегі үй салды. Мора Миссия Кармельдегі ескерткіш шіркеуінің батыс жағындағы әйгілі Джуниперо Серраға арналған қола мен травертиннен жасалған кенотафты жасауға шақырылды. Мора 1934 жылдан бастап Кармель өнер қауымдастығының директоры болды. Оның мүсіндері 1927 мен 1934 жылдар аралығында Кармельдегі түрлі галереяларда көрмеге қойылды. Жо Мора – талантты мүсінші, жауапкершілігі жоғары актер, ал қалам мен бояумен жұмыс істегенде – әзілкеш! Комикстердің суретін салу – бір кезде оның кәсібі болған. Ол осы істе танымал еді. Бұл оқиға бірнеше жыл бұрын болған, бірақ соңғы жылдары ол Монтерей түбегінің кең танымал Мора картасын жасағанда оның карикатура өнері қайтадан гүлденді. Ол қоладан жасалған мүсіндерді жасауда ең табысты болды, олардың көптеген үлгілері шығыс және батыстағы бақтарды әсемдеді. Егер оның ерекшелігі болса, онда ол ковбойлардың суретін салуда шебер. Ол Батысты жақсы біледі. Жо Мора Кармель театрындағы Панчо Лопестің рөлімен әйгілі болды. Ол кез келген жұмысты жақсы орындайды және оны орындағанда да әдемі көрінеді. Өкінішке орай, ол бақытты отбасылық өмір кешіп жатыр! Carmel Pine Cone.

Ұлы депрессия кезінде Мора Кармельдің бағдарламасының аясында "Кармель долларын" жасады, бұл бағдарлама жұмыссыз қалған тұрғындарға қоғамдық қызмет үшін қолма-қол ақша берді, оны азық-түлік пен қажетті заттарға айырбастауға болады; сертификаттың артқы жағындағы үш центтік мөр олардың еңбегін мойындады. Толыққанда, саудагерлер сертификатталған қолма-қол ақшаны тауарға немесе долларға қабылдады. Архитектор Роберт Стэнтон көптеген жобаларда Морамен тығыз жұмыс істеді. 1937 жылы Стэнтон Монтерей округінің сотының архитекторы болды, ол Мораның бас рельефтік панельдерін, бағаналардың қақпақтарын және ғимараттың сыртқы және ішкі ауласындағы бейнелі бас суреттерін енгізді. 1922 жылдың 22 шілдесінде Кармель Вудс тұрғын алабының ашылу күнінде Мора Padre Junípero Serra-ның ағаштан жасалған мүсінін ойып, бояп, оны Camino del Monte және Alta даңғылының қиылысында, өсімдіктермен қоршалған және кіреберістегі ағаштан жасалған екі орындықпен қоршалған кішкентай ағаш шіркеуіне орнатты. 1925 жылы ол Калифорния штатының алмас мерейтойына арналған ескерткіш жарты долларын жасады. Осы кезеңде ол бірқатар кітаптарды суреттеді, үлкен қабырғалық суреттер жасады және Батыс және батыстық тақырыптардағы кестелер, карталар (карталар) мен схемаларды жариялады. 1937 жылдан бастап Мора Батыс туралы балалар кітаптарын жазып, суреттеді. 1939 жылы Works Progress Administration жобасы аяқталды, Кинг-Сити орта мектебінің аудитория ғимаратын безендіретін Мораның бас рельефтік мүсіні қолданылды.

Қабыршық жағажай

1931 жылы Джо, оның әйелі және қызы Патрисия жақын маңдағы Пэббл-Бичке жаңадан салынған үйге көшіп барды. Бес жылдан кейін, іргелес үлкен студияларда ол Портоланың Сан-Франциско шығанасын ашуы атты үлкен диорамасын аяқтады, ол 1939-40 жылдарғы Қазына аралында өткен Алтын қақпа халықаралық көрмесіндегі Калифорния павильоны үшін жасалған. Шамамен 30 метрге жуық ұзындығы бар, 64 испандар мен үндістердің мүсіні, және 200-ден астам жануар бейнеленген бұл диорама, "көрменің өзіндегі осы сияқты ең керемет туынды" деп айтылды. Ол Оклахома штатының Кларморе қаласындағы Уилл Роджерс ескерткіш мұражайы мен Калифорния штатының Сакраменто қаласындағы Саттер форты мұражайы үшін кішкентай диорамалар жасады.

"El Paseo" мүсіні

1928 жылы Мора Кармельдегі Долорес көшесі мен 7-авенюдегі Эль-Пасео ғимаратының ауласында "Эль-Пасео" мүсінін жасады. Бұл мүсін 2002 жылғы 20 қаңтарда Мораның 1920 жылдары Кармельге қосқан көркемдік және мәдени үлесінің мысалы ретінде Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Мүсін Калифорниялық ер адам мен сеньорита әйелдің терракотадан жасалған бейнесі. 1930 жылдардың басында Мораға Эрл Ф. Графт Кармельдегі Кармель сүт зауыты ғимаратын безендіруді тапсырды. Мора бұрынғы сода фонтанының үстіне үш үлкен ішкі сүт зауытының қабырға суретін жасады және ғимараттың кіреберісінің үстінде әлі де ілініп тұрған сиыр қоңырауы пішіндес металл шамды мүсіндеді. Ол адам кейпіндегі жануарларды бейнеледі, олардың көптегені Кармельдің жергілікті тұрғындары екенін тануға болады. Ол сонымен қатар мәзірлерді, Рождестволық қадағалау карточкаларын және сүт бөтелкелерін осы жануарлардың бейнелерімен және логотип ретінде пайдаланылған сиырмен бірге жасады. Санта-Роза Республикашысы Мораның жұмысын "Кармельдің қарапайым сүт зауыты – өнер" деген мақала арқылы сипаттады. 1908 жылдан 1940 жылдардың соңына дейін оның мүсіндері, иллюстрациялары, акварельдері және гравюралары АҚШ-та жиі көрмеге қойылды.

Өлім

Мора 1947 жылдың 10 қазанында Калифорния штатының Монтерей қаласында қайтыс болды. Оның соңғы кітабы – «Калифорниос», Альта-Калифорния ранчоларының өміріне арналған, ол оның өлімінен кейін жарық көрді.

Музыка саласында

Мораның "Каубойдің эволюциясы" суреті, 1933 жылғы плакат, 1939 жылы Калифорния Родео Салинасын жарнамалап, 1950 жылдан бастап Леви Стросс & Co. компаниясының жарнамасы ретінде қайта қолданылды, ал кейіннен плакаттың бір бөлігі – Родеоның сүйіктісінің бейнесі, The Byrds тобының 1968 жылғы "Родеоның сүйіктісі" альбомында пайдаланылды. Батыс әртісі Майк Бектың "Жасыл шөп өсетін жерде" альбомына Мора туралы "Ескі Калифорнияда" деген ән енген. Осы әнді Бек пен Иан Тайсон бірлесіп жазған.

Ақша шығару

Мора 1925 жылы Калифорния штатының алмаз мерейтойына арналған жарты долларлық монетаны суреттеді.