Кіріспе

Мексикалық суретші, гравировщик және мүсінші (1899–1991)

Руфино дель Кармен Арелланес Тамайо (25 тамыз 1899 – 24 маусым 1991) – Мексиканың Оахака-де-Хуарес қаласында туған сапотек тегінің мексикалық суретшісі. Тамайо ХХ ғасырдың ортасында Мексика мен Нью-Йоркте белсенді болды, сюрреалистік ықпалмен бейнелі абстракцияны суретке түсірді. Оның анасы тігінші, әкесі аяқ киім жасаушы болған. 1911 жылы анасы туберкулезден қайтыс болды. Оның сапотек тегі ертедегі ықпал ретінде жиі айтылады. Сол кезде ол отбасының шағын бизнесіне көмектесуге бел буды. Бірақ 1917 жылы Тамайоның әпкесі оны Сан-Карлостағы Escuela Nacional de Artes Plásticas-қа сурет өнерін оқуға жаздырды. Мексика революциясынан кейін Тамайо өзінің туындыларында ерекше стиль жасауға ұмтылды. Ол өзінің дәстүрлі Мексика деп санаған бейнелерді бейнеледі және Хосе Клементе Ороско, Диего Ривера, Освальдо Гуаясамин және Давид Альфаро Сикейрос сияқты замандастарының ашық саяси өнерінен жаңылды. Ол осы фреска суретшілерінің Мексиканың болашағы үшін революция қажет деген сенімімен келіспеді, керісінше революция Мексикаға зиян келтіреді деп есептеді. "Отпен ойнаған балалар" (Niños Jugando con Fuego, 1947) суретінде Тамайо екі адамның өздері жаққан оттан өртеніп жатқанын көрсетеді, бұл мексикалықтардың өздерінің таңдауы мен іс-әрекеттерінен зардап шегуінің символы. Тамайо: "Біз қауіпті жағдайдамыз, және қауіп – адам баласы өзі жасаған нәрсеге сіңіп, жойылмауы мүмкін", – деді. Саяси көзқарастары үшін кейбіреулер оны саяси мақсатқа "қарсы" деп сипаттады. Тамайо өзінің өнерін еркін жеткізе алмайтынын сезінді, сондықтан 1926 жылы Мексиканы тастап, Нью-Йорк қаласына көшуді шешті. Кетуі алдында Тамайо Мексика қаласында жеке көрме ұйымдастырды, онда оның ерекшелігі байқалды. Бұл Руфино Тамайоның дизайнның текстурасы мен көлемін ғана емес, сонымен қатар суретшіге оның туындыларында кез келген қатты материалдардың комбинациясын пайдалануға еркіндік берді. Тамайо Миксография процесінен қатты ләззат алды және 80 түпнұсқа Миксография жасады. Олардың ең танымал Mixografia-сы "Иттер шабуылдаған екі кейіпкер" (Dos Personajes Atacados por Perros) деп аталады. 1935 жылы ол "Лига де Escritores y Artistas Revolucionarios" (LEAR) ұйымына қосылды. LEAR – мексикалық суретшілердің Мексикадағы революциялық соғысқа және үкіметтік саясатқа деген көзқарастарын сурет салу және жазу арқылы білдіре алатын ұйым. Тамайо Сикейрос пен Орозкомен келіспегенімен, олар Нью-Йорктегі алғашқы американдық суретшілер конгресінде өз өнерлерін көрсету үшін таңдалды. Үйленгеннен кейін Руфино мен Ольга Нью-Йоркте тек оқиға аяқталғанға дейін қалуды жоспарлаған, бірақ олар Нью-Йоркті келесі он жарым жылға мекені етіп алды. 1948 жылы Мехикодағы "Palacio de Bellas Artes" залында Тамайоның алғашқы ірі ретроспективасы өтті. Оның ұстанымы даулы болғанымен, оның танымалдылығы жоғары болды. Осы уақыт аралығында ол Сан-Мигель-де-Альендедегі өнер мектебінде оқыған жас американдық суретші Джозеф Гласкомен танысты және бір кезде Гласконың пәтері мен студиясына көшіп келді. Саяси дау-дамайлардың жалғасуына алаңдаған Тамайо мен Ольга 1949 жылы Парижге көшіп барды, онда олар келесі он жыл бойы тұрды. Оның күресін түстер мен бет-әлпеттер арқылы көрсетеді. Суретші мен әйелдің ортақ қиындықтарын 1934 жылғы Руфино мен Ольга портретінде көруге болады, онда жұбайлар өмірдің кедергілеріне ұшыраған сияқты көрінеді. Тамайо сонымен қатар қабырға суреттерін салған, олардың кейбіреулері Мексикадағы Паласио Насиональ де Белас Артес опера үйінде орналасқан, мысалы, "Ұлттықтың тууы" (Nacimiento de la nacionalidad, 1952). Тамайоның жеке сабақ берген бірнеше шәкірттері болған, олардың ішінде Франсиско Толедо мен Вероника Руис де Веласко Ұлттық заманауи өнер мұражайында өнер туындылары сақталған.

Әсерлер

Тамайо көптеген суретшілердің ықпалында болды. Бір кезде онымен бірге тұрған мексикалық суретші Мария Искьеро Тамайоға түстерді таңдаудағы нақтылықты үйретті. Ол мексикалық ортасына сай түстерді таңдады. Ол: «Мексикалықтар қуанышпен емес, қайғымен өмір сүретін халық» деді. Тамайо сол дәуірдегі Мексиканың этникалық ерекшеліктерін бағалаған санаулы суретшілердің бірі болды деуге болады. Ол испандық-мексикалық үнділердің араласуын ұнатып, оны кейбір туындыларында көрсеткен. «Арыстан мен жылқы» (1942) картинасында Тамайо Колумбияға дейінгі керамикадан пайдаланды. Көптеген адамдар мексикалық суретшілер шығармашылық тудыра ала ма деп күмәнданды. Диас режимі тұсында мексикалық текті суретшілерге қоғамдық назар жетіспеді, олардың еуропалық суретшілердің деңгейіне жете алмайтыны жиі айтылды.

Мексикадан тыс жерлерде

1937 жылдан 1949 жылға дейін Тамайо әйелі Ольгамен бірге Нью-Йоркте тұрды, онда ол өзінің ең есте қаларлық туындыларын жасай бастады. Ол Нью-Йорктегі алғашқы көрмесін Валентин галереясында өткізді. Осы арқылы ол өзінің беделін арттырып, кейін Кнодлер галереясы мен Марлборо галереясындағы көрмелерге қатысты. Нью-Йоркте Тамайо Далтон мектебінде Хелен Франкенталерге сабақ берді. АҚШ-та болған кезінде Тамайо өнер жасау техникасына әсер еткен маңызды көрмелерді тамашалады. Ингрестен Пикассоға дейін және француз өнері көрмелері арқылы Тамайо импрессионизм, фовизм және кубизммен танысты. Сонымен қатар, 1928 жылы Бруклинде өткен көрмеде Тамайо француз суретшісі Анри Матисспен кездесті. Осы орайда, "Руфино Тамайо" кітабының авторы Октавио Паз былай дейді: "Бізге Тамайо керемет колорист екені жиі айтылды, бірақ осы түстердің байлығы – қарапайымдылықтың нәтижесі екенін де қосу керек". Тамайо түстерін таңдауда қарапайым болғандықтан, оның картиналары кедейлеп емес, байыды. Егер Тамайоны басқа суретшілерден ажырататын нәрсені бір сөзбен айтуға мүмкіндік болса, мен бір секунд та ойланбастан: Күн деймін. Өйткені күн оның барлық картиналарында бар, көріп тұрсақ та, көре алмасақ та. |Нобель сыйлығының лауреаты, ақын Октавио Паз.

Мекенге оралу және кейінгі жылдары

1959 жылы Тамайо және оның әйелі Ольга Флорес Мексикаға қайта оралды және Тамайо Оахакадағы туған қаласында Museo Rufino Tamayo атты өнер мұражайын салды. 1972 жылы Тамайо Гарри Конклиннің "Руфино Тамайо: Оның өнерінің бастаулары" деген деректі фильмінің тақырыбы болды. Мексика қаласының Paseo de la Reforma бульвары мен Чапультепек саябағының қиылысында орналасқан Тамайо қазіргі заманғы өнер мұражайы (Museo Tamayo de Arte Contemporáneo) 1981 жылы Руфино Тамайо мен оның әйелі өмір бойы жинаған және соңында мемлекетке сыйға тартқан коллекцияларды сақтау үшін ашылды. Тамайо өзінің соңғы суретін 1990 жылы, 90 жасында "Ай мен Күн" (Luna y Sol) деген атпен салды. Тамайоның туындылары әлемнің әртүрлі мұражайларында көрсетілді, оның ішінде Нью-Йорктегі Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы, Вашингтондағы Филлипс коллекциясы, Огайо штатының Кливленд қаласындағы Кливленд өнер мұражайы, Флорида штатының Неаполь қаласындағы Неаполь өнер мұражайы, Оклахома штатының Оклахома қаласындағы Оклахома қаласының өнер мұражайы және Испанияның Мадрид қаласындағы Королева София ұлттық өнер орталығы мұражайлары бар.

Өлім

1991 жылдың 12 маусымында Тамайо тыныс алу және жүрек жеткіліксіздігінен Мехико қаласындағы Ұлттық медициналық ғылымдар және тамақтану институтына түсті. Ол жүрек талмасынан 1991 жылдың 24 маусымында қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында Тамайо өнер туындыларын жасауды тоқтатпады. Ол сол кезеңде өте өнімді болды. Оның өлімінен кейін бірнеше маңызды көрмелер мен жарияланымдар ұйымдастырылды. Гибсон заманауи өнер туралы көп білмесе де, картинаның "күші бар" екенін сезіп, оның тегін немесе нарықтық құнын білмей оны алып қойды. Ол төрт жыл бойы осы туынды туралы ақпарат іздеді және, ақырында, PBS сайтында Antiques Roadshow бағдарламасында көрсетілгенін анықтады. Tres Personajes туралы "Жоғалған шедеврлер" бөлімін көргеннен кейін, Гибсон мен бұрынғы иесі картинаны Sotheby's аукционында сатуға келісті. 2007 жылдың қараша айында Гибсон 15 000 доллар сыйақымен қатар аукциондық сатылымнан түскен 1 049 000 доллардың бір бөлігін алды.

Жалпы сілтемелер

Адис, Доун. Латын Америкасы өнері: Жаңа дәуір 1820–1980. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2006. Матеос, Жозе Корредор. Тамайо. Нью-Йорк: Риццоли, 1987. Салливан, Эдвард Дж. Америка өнеріндегі заттар тілі. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2007.